\id LUK
\h Lúkasi
\mt SAN LÚKASI
\mt2 osali je'ná Galabé Ra'íchali
\mt2 Jesucristo jiti rugá
\c 1
\s Lúkasi nakili Riosi Ra'íchala osénala
\p
\v 1 Wikabé echi auché jaré ritémtami ma chótali uchúchaga osoyá ne suwaba namuti jiti, mapurigá ma ikili tamujé tamí yuwa máputa ma galá bichíili Jesucristo niráa.
\v 2 A'lí aboni ma suwaba osali achigórigá mapurigá echi auché jaré galá riwali, si'néami mapu ikí chabé chokichí jonsa galá riwali echirigá ikíachi. A'lí aboni mapu echirigá osali, aboni níili mapu wabé ku'wírali, je'ná Galabé Riosi Ra'íchala nawésiya.
\v 3 A'lí mujé galabé oláami Tiójilo riwéami, nijeni ayena cho ma ne galá rukugá machili suwaba echi jaré namuti jiti mapurigá ikili chabé chokichí jonsa.
\v 4 Echijiti jipi nijeni mi jerigá osé mapurigami ne galá machimea mapu suwaba je'ná namuti ne bichíwali ju, achigórigá mapurigami ayena cho ma galá binératami níili.
\s Bilé Riosi kapitánawala bachá niráa nawésali jeanigá mapu echi Juani pe minana ranarúami níima
\p
\v 5 Chabé ki'yá mapalí echi Erorsi riwéami rijói ne walula silíami níili echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali, echalí bilé rijoy, Sakaríasi riwéami bitéali, echi mapu sacerdote niráa nóchali echo'ná walubé Juríosi ri'obáwalachi. A'lí je'ná Sakaríasi bilé níili echi auché jaré wikabé sacerdote mapu napawika achigórigá olali mapurigá echi ki'yánala bitéami Abíasi riwéami sacerdote olali. A'lí echi Sakariasi upila Elisabeti riwéami níili. Echi Elisabeti onolá ayena cho sacerdote níili, achigorigá mapurigá echi Aroni riwéami rijói ayena cho sacerdote níili chabé ki'yá.
\v 6 A'lí echi Sakaríasi galabé oláami níili Riosi yuwa, echi Elisabeti ayena cho echirigá galabé oláami níili. Ayena cho okuánika ne galá nijéwami níili suwaba echi Walubela Riosi nulalila. Echijiti ketasi wesi chibi yiri jiti omérali wi'nijiya aboni.
\v 7 Chopi aboni ketasi kúchuwami níili, mapujiti echi Elisabeti ketasi ranáami níili. Ayena cho echi okuánika aboni ma ne wabé o'chérami níili.
\p
\v 8 Siné rawé echi Sakaríasi nochama riwéali echo'ná pachá echi walubé Juríosi ri'obáwalachi, echi auché jaré binói yuwa nóchami sacerdote yuwa.
\v 9 Echalí rawé echi Sakaríasi chapirúami níili echi auché jaré sacerdote jiti, mapurigá binói molémiya bakimea echo'ná ne wabé pachánala echi Walubela Riosi ri'obáwalachi, mapujiti aboni sinibé rawé chapili bilé aboni echirigá olánala.
\v 10 Echalí mapuyénasí echi Sakaríasi echo'ná ne wabé pachánala iyénali echi moliwá molémiya, ne si'néami echi auché jaré pagótami echo'ná machímana, Riosi yuwa tániga ra'icha jali.
\v 11 A'lí echo'ná pachá ri'obachi ke sayiná wilíbali bilé walula Riosi kapitánawala. A'lí echi Sakaríasi galá riwali echi Riosi kapitánawala echo'ná watonachi wilíami mapo'ná echi moliwá molélachi níili.
\v 12 A'lí mapalí echi Sakaríasi echirigá riwali echi walula Riosi kapitánawala, echalí binói ne wabé majaga 'nénali. A'lí echi Sakaríasi ketasi machili piri olama.
\v 13 Chopi echi walula Riosi kapitánawala jeaneli: ¡Mujé Sakaríasi, ketsi majá! Chopi ne galá bichíi, mapujiti Riosi ma galá námali mapurigami tániga ra'íchali Binói yuwa. Echijiti echi mujé upila, Elisabeti riwéami, ma nawárama bilé táa towí. A'lí bichemi Juani riwarama.
\v 14 Echalimi ne wabé kanílama, ayena cho auché jaré wikabé wabé kanílama mapalí echi táa towí ranarúami níima;
\v 15 mapujiti echi mujé ranala, ma ochérasa, ne wabé walula níima bacháami Riosi yuwa. Binói tarapé bajima echi uva ba'wila, nibilé bajima auché jaré namuti rikúkuwami. A'lí echi mujé ranala ne galá nulérami níima echi wabé Galabé Riosi Iwigala jiti, echalí jonsa mapalí binói ne bukulí ranarúami níima.
\v 16 Ayena cho echi mujé ranala galá nawésaga bichíirama wikabé echi jaré Isaeali pagótami, mapurigá aboni wikáwali tánama Riosi, ayena cho mapurigá aboni ku ro'wima echi Walubela aboni Riósawala yuwa.
\v 17 A'lí echi walubela Riosi kapitánawala ayena cho jeaneli: Echi Juani ayena cho bachá niráa nawésama echi pagotami mapalí ma mulubé ke 'me ayó sébachi níima mapurigá echi Walubela nawama jena'í wichimóbachi. A'lí mapurigá echi Elíasi ne wabé jiwériga ologá nawésali echi jaré ki'yá piréami pagótami, echirigá echi Juani achigórigá nawésama mapurigá echi jaré 'wéntami galá bichíiga kilí rijóilama aboni kúchawala yuwa, ayena cho mapurigá echi jaré ke nijéwami ku galá nijéwaga olama. A'lí echi Juani echirigá nawésaga ne galá a'lárama echi jaré pagótami mapurigá aboni ne galá bichíima echi Walubela niláa.
\p
\v 18 A'lí echi Sakaríasi jeanigá rukueli echi walubela Riosi kapitanáwala: ¿Churigá ne bichíwali abijí kúchabota? Nijé ma we chérami ju, ayena cho nijé upila ma wikabé bamíbami ju.
\p
\v 19 Echalí echi walula Riosi kapitánawala ku nijéwaga jeaneli: Nijeni Gabraeli riwé. Nijeni we nigúurami ju Riosi yuwa. Ayena cho Riosi tamí júuli mi yuwa ra'ichánala, mapurigá nijeni mi ra'íchama je'ná wabé galabé ra'íchali.
\v 20 Chopi jípimi ketasi námami níima, ayena chomi ketasi omérama ra'icha mapuyénasí ma ranarúami níima echi mujé ranala, echi mapu arigá ranarúami níima. Chopi ne suwaba mapurigá nijeni mi aneli arigá achigórigá ikimea mapalí ma echirigá sébachi níima.
\p
\v 21 A'lí echo'ná machímana walubé ri'obachi echi wikabé pagótami buwigá muchili echi Sakaríasi mapuyénasí échiko echo'ná pachá ri'obachi iyénali echi moliwá moleya. A'lí echi pagótami wabé majaga 'nátali mapujiti wi'libé niráa echi Sakaríasi ketasi cho ku machínali echo'ná pachá ri'obachi jonsa.
\v 22 Chopi pe wilibeko mapalí echi Sakaríasi ma ku machínali, binói ma ketasi omérali ra'icha. Echalí echi jaré pagótami echo'ná machímana muchúami galá machili mapu Riosi ma galá riwírali echi Sakaríasi jaré wabé omériga ikíami namuti mapalí binói iyénali echo'ná pachá ri'obachi. Mapalí echi Sakaríasi ku machínali binói ne wabé nakili ra'ichánala aboni yuwa, chopi binói ma ketasi omérali ra'icha. Echalí echi Sakaríasi chopi binói sikala jiti jówali, mapujiti binói ma ketasi omérali ra'icha.
\p
\v 23 A'lí echi Sakaríasi nulérami níili nochánala pe wikabé rawé niráa, echo'ná echi walubé Juríosi ri'obáwalachi. A'lí mapalí binói ma nóchali echikí rawé echalí binói ku simili echo'ná binói bitélachi.
\v 24 A'lí pe kinana echi Sakaríasi upila, Elisabeti riwéami, ma bochátali. A'lí echalí jonsa echi Elisabeti ketasi ku machínali echo'ná pachá binói bitélachi jonsa malí michá iyénasí. Echalí echi Elisabeti chopi je'ná jerigá 'nátali:
\v 25 Echi Walubela Riosi ne wabé galabé ju, mapujiti Binly ma tamí 'yali mapurigani raméa bilé táa múchali, mapurigá echi auché jaré pagótami ma ketasi waminabi tamí anema ke ranáami niraa.
\s Bachá niráa nawésarami níili mapu Jesusi ranarúami níima
\p
\v 26 A'lí pe wakinánokuá usani michá Riosi júuli kepu kapitánoa Gabrieli riwéami echo'ná biléana walúlachi Nasarétachi anilíwachi, echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali nirúami.
\v 27 Echalí échiko echo'ná julárami níili bilé mukí 'némiya, echi mapu María riwéami níili. Echi María tarapé siné cho kunéami níili, nirapé cho bilé rijói yuwa kochíami níili. Chopi echi María ma bilé rijói yuwa kunema riwéali, echi mapu José riwéami níili. A'lí echi José bilé níili echi ki'yá bitéami Rabili riwéami rijói kúchala kúchawala niráa.
\v 28 A'lí echi walubela Riosi kapitánawala bakili echo'ná pachá mapo'ná echi María asali. A'lí echi Riosi kapitánawala jeaneli: ¡Kuira! Riosi mi wabé galé. Echi Walubela mi yuwa ju. Echi Walubela Riosi ma mi wabé simírami ku'wírali, ketasi mapurigá Binói ku'wírali echi auché jaré muguí.
\p
\v 29 Chopi echi María ne galá riwisáa echi walula Riosi kapitánawala, ne wabé majajali, mapujiti binói ma galá námali echirigá ra'íchachi echi walula Riosi kapitánawala. Echalí echi María wabé 'nátaga tibili, mapu churigá echirigá kuíraga ra'íchali echi walula Riosi kapitánawala.
\v 30 Echalí echi walula Riosi kapitánawala jeaneli:
\p María, ketasi majá, mapujiti Riosi mi wabé galé.
\v 31 Jipi jonsa mujemi ma bocháami níima. A'lí pe minánomí mujemi ranamea bilé táa towí. A'lí bichemi JESUSI riwarama.
\v 32 A'lí echi Jesusi ma ochérasa, ne wabé Walubela níima. Binói anérami níima echi Ripá Riwigachi Atíami Riosi Ranala. A'lí echi Walubela Riosi wilama echi Jesusi mapurigá Walubela silíami niráa, mapurigá Binói arigá nulema echi jaré Isaeli pagótami mapurigá aboni Silínawala niráa, achigórigá mapurigá echi walula silíami Rabiri riwéami ayena cho nuleli aboni chabé ki'yá. A'lí echi Rabiri arigá pe ritémtami níili echi Jesusi yuwa.
\v 33 A'lí echi Jesusi ne sinibí niráa echirigá nulema echi jaré Isaeli pagótami. Ayena cho Binói ne sinibí niráa aboni silínawala níima.
\p
\v 34 Echalí echi María ku nijéwaga jeaneli echi walula Riosi kapitánawala: ¿Churigá echirigá ikimea? ¡Nijeni ke wesi siné bilé rijói yuwa napeli!
\p
\v 35 A'lí echi walula Riosi kapitánawala ku nijéwaga jeaneli: Echi wabé Galabé Riosi Iwigala mi galá omératama, ayena cho echi Ripabé Atíami Riosi mi galá jiwératama, echijiti echi towí mápumi ranamea Riosi níwala níima. A'lí Binói echi bi'nélipi Riosi Ranala anérami níima.
\v 36 Ayena cho echi walula Riosi kapitánawala waminabi jeaneli: Mujemi pe rijimala ju echi Elisabeti riwéami mukí yuwa. Échiko ma wiláarasa ayena cho ranamea bilé táa towí. Chabé jonsa echi Elisabeti ke ranáami anélati. Chopi échiko ma bochátali chabénala usani micha jonsa.
\v 37 Mapujiti echi Walubela Riosi ne wabé omérami ju, ne suwaba namuti olayá.
\p
\v 38 A'lí echi María ku nijéwaga jeaneli echi Riosi kapitánawala: Nijeni ne suwaba galá nijéwaga olama mapurigá echi Walubela Riosi tamí nulema. Nijeni chopi mapurigá Binói piónawala níima. Ne galá níima Riosi ne suwaba tamí echirigá olasa achigórigá mapurigá mujemi tamí aneli. Echalí echi walula Riosi kapitánawala ma ku simili.
\s Echi María kólamiya simili echi Elisabeti
\p
\v 39 Echalí rawé echi María we sapunú simili echo'ná ripáami wérachi, echo'ná biléana walúlachi mapo'ná echi jaré Jurá kúchala kúchuwala kawíwarachi ju.
\v 40 Echalí echi María nawali echo'ná echi Sakaríasi bitélachi. A'lí echo'ná pachá bakigá, echi María kuíraga narépali echi Elisabeti.
\v 41 A'lí mapalí echi Elisabeti námali echi María echirigá kuíraga narépachi, echalí echi táa múchali mapu ketasi cho ranarúami níili, arigá ne wabé nokuali echo'ná pachá echi Elisabeti ropálachi; ayena cho echalí echi Wabé Galabé Riosi Iwigala ne galá nuleli echi Elisabeti.
\v 42 Echalí echi Elisabeti o'wali ra'íchaga jeaneli echi María: Echi Walubela Riosi ma mi wabé simírami ku'wírali, ketasi mapurigá Binói ku'wírali echi auché jaré muguí; ayena cho Riosi ne wabé simírami ku'wírali echi táa towí mapu mi ranamea.
\v 43 Ayena cho echi Elisabeti waminabi jeaneli: Nijeni ne wabé kaníili mapujiti mujemi ma tamí 'némiya nawali, mapujiti echi táa towí mápumi ranamea, échiko nijé Walubélawala níima.
\v 44 Ayena cho echi Elisabeti waminabi jeaneli: Ne galani machili je'ná jeyiri mapujiti mapalini bachá niráa gala námali maparimi kuíraga narépaga anili, echalí echi táa towí ke cho ranarúami, wabé kanílaga nokuali jena'í pachá nijé ropálachi.
\v 45 Mujemi wabé kaníratami ju mapujítimi galá bichíili mapurigá Riosi kapitánawala mi aneli, mapujiti ne suwaba arigá ikimea, achigórigá mapurigá echi walula Riosi kapitánawala mi ne bichíwaga aneli.
\p
\v 46 Echalí echi María ku nijéwaga jeanili:
\q Ne wabeni kaníili pachana nijé sulálachi niráa, echijiti wabeni nakí waminabi walubéraga aneya echi Walubela Riosi.
\q
\v 47 Ayena cho echi María jeanili:
\q Ne wabeni kaníili nijé sulálachi niráa, mapujítini ne galá bichíi Riosi, echi mapu tamí Ku'wíimi ju.
\q
\v 48 Mapujiti nijeni mapurigá echi wabé tabéala Binói piónawala ju, chopi Riosi tamí wabé natimali;
\q echijiti jipi jonsa echalí ne jubá rawé iyénasí, ne si'néami pagótami tamí ne wabé kaníliami anema.
\q
\v 49 A'lí echi María ayena cho jeanili:
\q Ne wabeni kaníili mapujiti echi suwaba omérami Riosi ma ne wabé omériga olali tamí yuwa. Binói ne wabé Galabé ju.
\q
\v 50 Ayena cho jeanili:
\q Echi Walubela Riosi sinibí ne wabé natimama si'néami echi jaré pagótami mapu ikí galá o'wikeko Binói Riosi.
\q
\v 51 Echi Walubela Riosi ne wabé omériga olali. Binói ma wabé omérali echi jaré mapu ne wabé 'nóchaga níliami ju, aboni sulálachi niráa.
\q
\v 52 Ayena cho echi Walubela Riosi ma ku machí a'wali echi jaré mapu o'wéala niráa jawárami níili,
\q ayena cho Binói auché jaré jáwali mapu kilí oláami níili.
\q
\v 53 Ayena cho echi María jeanili:
\q Riosi ma galabé niráa kóoli echi jaré wabé 'lochéami,
\q ayena cho Binói we yiri niráa ku júuli echi auché jaré mapu wabé níwami níili.
\q
\v 54 Riosi ma galá ku'wírali echi jaré Binói níwala pagótami, Isaeli anilíwami. Riosi sinibí natimali aboni.
\q
\v 55 Riosi ma tamujé tamí ku'wírali achigórigá mapurigá Binói bichíwaga aneli echi jaré ki'yá piréami tamujé níwala pagótami.
\q Chabé ki'yá Riosi echirigá bichíwaga aneli echi Abrami. Echalí Riosi bichíwaga anili mapurigá Binói sinibí niráa ku'wírama riwéali echi auché jaré wikabé Abrami kúchala kúchuwala.
\p
\v 56 Echalí echi María echo'ná tibili echi Elisabeti yuwa bikiyá michá yénasí. A'lí ma ku simili echo'ná binói bitélachi.
\s Ma ranálati echi Juani mapu pagóami níima riwéali
\p
\v 57 Mapalí ma sébali echalí rawé mapalí echi Elisabeti ranamea riwéali bilé táa múchali, echalí binói ranamea bilé táa towí.
\v 58 Echalí mapalí si'néami echi jaré mulubé piréami pagótami galá námali mapurigá Riosi echirigá wabé natimaga ku'wírali echi Elisabeti, ayena cho mapalí echi auché jaré Elisabeti ritémawala echirigá námali, echalí ne si'néami aboni ne wabé kaníili binói yuwa.
\p
\v 59 Echalí jonsa wakinánokuá osá naó rawé echo'ná sili echi jaré pagótami mapurigá aboni noligá sikirema echi táa towí, mapurigá echi jaré Juríosi pagótami sinibí olali. Echalí echi auché jaré pagótami nakili riwaránala echi táa towí, Sakaríasi niráa, mapurigá binói onolá riwéali.
\v 60 Chopi echi táa towí iyela ku nijéwaga jeaneli: Ketasi echirigá riwarasi. Juani riwéami níima.
\p
\v 61 Echalí aboni jeanigá rukueli: ¿Churékula echirigá riwéami níima? Tarapé wesi te 'yemi ritémawala echirigá riwéami.
\p
\v 62 A'lí aboni sikati jówaga rukueli echi towí onolá mapu churigá binói nakili riwaránala, mapujiti binói abijí ke námiami níili, ayena cho ketasi cho omérali ra'icha.
\v 63 Echalí echi towí onolá, bilé oselí tasa, echo'ná jeanigá osali: Juani riwéami ju. Echalí si'néami echi auché jaré echo'ná jáwami chopi ne wabé kilí 'nátaga tibili.
\v 64 Echalí we yáati echi Sakaríasi ma ku omérali ra'icha. A'lí binói chótali jeanigá mapu Riosi ne wabé Walubela ju.
\v 65 Echijiti si'néami echi jaré pagótami echo'ná mulubé piréami ne wabé 'nátaga tibili. Ayena cho si'néami pagótami echo'ná ripáami wérachi, Juréachi anilíwachi kawírali piréami, a'nagupi rugá wé ra'íchali mapurigá je'ná jerigá ikili.
\v 66 A'lí ne si'néami echi jaré pagótami mapu ikí galá námali je'ná jerigá ikíachi, abóniko ibili niráa ne wabé kilí 'nátaga muchili. Echalí aboni a'nagupi jeanili:
\p Je'ná towí ne wabé walula níimiré mapalí binói ma ochérasa. Aboni echirigá anili mapujiti si'néami galá machili mapurigá Riosi wabé karigá ku'wírali echi táa towí.
\s Echi Sakaríasi ne galá nawesa
\p
\v 67 A'lí echi Wabé Galabé Riosi Iwigala ne galá nuleli echi towí onolá, Sakaríasi riwéami. Echalí binói we ra'íchali mapurigá Riosi 'yali ra'ichánala, mapalí binói jeanili:
\q
\v 68 Ne galá níima ne si'néami pagótami jeanigá mapu echi tamujé Isaeli pagótami Riósawala ne Walubela Riosi ju;
\q mapujiti tamujé Riósawala ma tamujé tamí ku'wírali máputa Binói níwala pagótami ju, ayena cho Binói tamujé tamí ma ku wikáwali.
\q
\v 69 Echi tamujé Riósawala ma tamujé tamí 'yali bilé wabé omérami Ku'wíimi.
\q Échiko bilé ju echi ki'yá bitéami Rabiri riwéami rijói kúchala kúchuwala.
\q A'lí echi Rabiri riwéami rijói Riosi piónawala niráa níili.
\q
\v 70 Chabé ki'yá Riosi nulali echirigá bichíwaga anénala, mapalí Binói nawésanala júuli echi jaré galabé oláami rijói mapu Binói jiti nawésami níili.
\q
\v 71 Riosi echirigá tamujé tamí bichíwaga aneli, mapurigá Binói tamujé tamí ku'wírama riwéali mapurigá echi jaré mapu tamujé tamí sayérami ju ketasi tamujé tamí omérama, ayena cho mapurigá echi jaré mapu tamujé tamí wabé kichí, arigá ketasi tamujé tamí omérama.
\q
\v 72 Ayena cho Riosi echirigá waminabi tamujé tamí natimali achigórigá mapurigá Binói wabé natimali echi jaré ki'yá piréami tamujé níwala pagótami. Riosi sinibí 'natama mapurigá Binói bichíwaga aneli aboni.
\q
\v 73 Riosi je'ná jerigá ne bichíwaga aneli echi Abrami, echi mapu tamujé onolá niráa níili, mapu chabé ki'yá bitéali:
\q
\v 74 Mapu Riosi Binói tamujé tamí ku'wírama riwéali, mapurigá echi jaré tamujé sayera ketasi tamujé tamí omérama,
\q ayena cho mapurigá tamujeta tarapé majaga, galá nijéwaga olabo mapurigá Riosi tamujé tamí nulé.
\q
\v 75 Chopi mapurigata galabé níibo, ayena cho mapurigata chopi olabo mapurigá Riosi tamujé tamí nulé ne sinibí mapuyénasíta piré jena'í wichimóbachi.
\q
\v 76 Echalí echi Sakaríasi jeaneli echi táa towí: Mujé mápumi táa nijé ranala ju, mujemi bilé walula Riosi jiti nawésami anérami níimami, mapujiti echi Walubela Ripá Riwigachi Atíami Riosi mi julama nawisánala.
\q A'lí mujemi bachá niráa nawésama echi jaré pagótami, mapurigá aboni galá bichíima echi Walubela Jesucristo, mapalí Binói pe waminánomí galá nawésama aboni.
\q
\v 77 Echalí mujemi nawésama echi jaré Binói níwala pagótami mapurigá aboni galá ku'wíratami níima, ayena cho mapurigá aboni chati olalila galá ku wikawárami níima.
\q
\v 78 Ne bichíwali ju mapu echi Walubela Riosi echo'ná ripá riwigachi atíami tamujé tamí wabé ku'wírali, mapujiti Binói tamujé tamí wabé natimaka galeli.
\q Ayena cho Riosi Binói júuli echi Walubela Ku'wíimi mapurigá Binói tamujé tamí machírama suwaba namuti.
\q A'lí echi rayénali chopi tamujé tamí rayénata sinibí rawé mapurigata galá riwiboa suwaba namuti jena'í wichimóbachi nirúami.
\q
\v 79 Jena'í wichimóbachi tamujé chopi mapurigá echo'ná rokowárali niráa piré, ayena chota pe waminánomí arigá suwiboa;
\q chopi echi Walubela Ku'wíimi tamujé tamí galá machíratama mapurigata galá machiboa Riosi Ra'íchala, ayena cho Binói tamujé tamí binérama mapurigata kilí ologá pirélabo.
\p
\v 80 A'lí echi táa towí Juani riwéami galá ochérali. Ayena cho binói galá bichíili Riosi. A'lí echi Juani bitéali echo'ná jaléana waná kawichí, echalí rawé yénasí mapalí ma sébachi níili mapurigá Riosi julama echi binói nawésanala echi jaré Isaeli anilíwami pagótami.
\c 2
\s Echi Jesusi ranarúami níili
\r (Mt. 1:18-25)
\p
\v 1 Echalí ki'yá rawé echi walula silíami Augusto riwéami we nuláami níili ne suníami jena'í wichimóbachi. A'lí échiko nulali mapu ne suníami jena'í wichimóbachi piréami pagótami oserichi ro'ogá tarárami níima.
\v 2 Echalí bamíbali ne chokichí níili mapalí echi walula silíami echirigá nulali taránala si'néami pagótami. Echalí echi Sirénio riwéami rijói walula silíami níili echo'ná Síriachi anilíwachi kawírali.
\v 3 Echalí ne si'néami pagótami arigá simíbali echo'ná ibílana aboni o'wéalawalachi mapurigá aboni riwalá echo'ná oselichi osilúami níima.
\p
\v 4 A'lí echi José echo'ná Nasarétachi, echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali jonsa simili, echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali simiyá, echo'ná mapo'ná echi Rabiri riwéami rijói walúlawachi níili, mapo'ná Belenchi anérati, mapujiti binói José bilé níili echi ki'yá bitéami Rabiri kúchala kúchuwala.
\v 5 Echi José echo'ná simili, echi binói upila María riwéami yuwa, mapurigá aboni riwalá ayena cho echo'ná oselichi ro'ogá tarárami níima. A'lí echi María níili mapu chabé jonsa kunema riwéali echi José yuwa. A'lí ma bocháami níili.
\v 6 Echalí rawé mapalí aboni echo'ná Belenchi muchili, ma sébali mapalí echi María ranamea riwéali bilé táa múchali.
\v 7 A'lí echi María ranali bilepi táa towí 'múchali ne bachá. Echalí jaré chiní kimílachi kabili. A'lí echo'ná sonórali rikali mapo'ná biléana wáasi sonó kóolachi níili, mapujiti ketasi nirúali mapo'ná aboni pachá muchima echo'ná biléana kalírali pagótami kochílachi.
\s Jaré Riosi kapitánawala echo'ná sili
\p
\v 8 Echalí ki'yá rokogó echo'ná kawichí mapo'ná mulubé níili echo'ná Belenchi jaré bo'wá niséami galá tibuka muchili echi wikabé aboni pugula bo'wá.
\v 9 A'lí ke sayiná bilé walula Riosi kapitánawala echo'ná moba echi jaré bo'wá niséami yuwa nawali. Echalí ne wabé simírami ratábali echo'ná ne noligá aboni yuwa mapujiti Riosi ne wabé Walubela ju. A'lí aboni ne wabé majajali.
\v 10 Chopi echi walula Riosi kapitánawala jeaneli: ¡Ketasi majasi! Nijeni 'yemi mi ruyema echi ne galabéala mapurigá bukulí ikili. Je'ná jiti ne si'néami pagótami ne wabé kanílama.
\v 11 Jipi rokogó echo'ná echi Rabiri walúlawalachi ma ranálati bilé táa towí, echi mapu Walubela Ku'wíimi níima 'yemi pagótami yuwa. Échiko echi Walubela Cristo níima, echi mapu Riosi wilama ruli mapurigá Walubela Ku'wíriyami niráa.
\v 12 'Yémitamo galá machiboa chuyiri ju echi táa towí, mapujítitamo galá riwiboa chiní kimílachi kabita bu'wíami, echo'ná biléana sonórali, wáasi kóolachi.
\p
\v 13 Echalí ke sayiná echo'ná pe ripana niráa, wikabé o'wéala Riosi kapitánawala jábali echi auché bilé Riosi kapitánawala yuwa. A'lí ne si'néami aboni waminabi walubéraga aneli Riosi mapalí aboni jeanili:
\q
\v 14 ¡Waminabi wabé walubélaga anérami nílaga Riosi, echo'ná ripá riwigachi atíami!
\q ¡Kilí pirélasi 'yemi pagótami jena'í wichimóbachi piréami! ¡A'nagupi galesi! Riosi 'yemi mi ne wabé galé.
\p
\v 15 Echalí mapalí echi jaré o'wéala Riosi kapitánawala ma ku simíbali echo'ná ripá riwigachi, echalí echi jaré bo'wá niséami we yáati chótali a'nagupi ra'íchaga jeaniyá: Ma simabo echo'ná Belenchi, je'ná jerigá ikíami 'nébiya, mapurigá tamujé Walubélawala ma tamujé tamí ruyeli.
\v 16 Echalí aboni we sapú simíbali echo'ná Belenchi. A'lí aboni echo'ná riwali echi María, echi José ayena cho, echi táa towí asíchiko, echi mapu echo'ná biléana sonórali wáasi kóolachi bu'wíami níili.
\v 17 Mapalí aboni ma riwali echi táa towí, a'lí aboni galá nawésaga ku ruyeli mapurigá echi walubela Riosi kapitánawala ma aneli aboni, echi táa towí jiti rugá.
\v 18 Echalí ne si'néami mapu ikí echirigá námaliko, si'néami we galá kilí 'nátaga kipuli mapurigá echi jaré bo'wá niséami anili.
\v 19 Chopi echi María sinibí, sulachí niráa, 'nátaga newalali ne suwaba echi jaré namuti mapurigá ikili.
\v 20 A'lí echi jaré bo'wá niséami ku simíbaga nawésali echi auché jaré pagótami jeanigá mapurigá Riosi ne wabé Walubela ju, mapujiti Binói suwaba galá olali achigórigá mapurigá Binói bachá niráa ruyegá 'nérali aboni mapu ikimea riwéali.
\s Echi táa towí Jesusi párami níili echo'ná echi warubé Juríosi ri'obáwalachi
\p
\v 21 Mapalí ma simírali osá naó rawé, echalí echi jaré Juríosi noligá sikireli echi táa towí, mapurigá aboni sinibí olali echi jaré kúuchi kúrowi yuwa. A'lí echi táa towí Jesusi riwarálati, achigórigá mapurigá echi walubela Riosi kapitánawala bachá niráa aneli echi María, mapalí binói ke cho bocháami níili.
\v 22 Ma sébali echalí rawé mapalí aboni ma ku bi'wárami níima riwéali, mapurigá echi Moisesi osogá nulali. Echalí rawé echo'ná Jerusalémachi tólati echi táa towí Jesusi mapurigá Binói echi walubela Riosi 'yárami níima.
\v 23 Echalí echi táa towí 'wénawala echirigá olali mapujiti echi Walubela Riosi echirigá nulali, mapurigá je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: Ne si'néami echi jaré kúuchi kúruwi mapu ikí ne bachá niráa, ranarúami níima, mapalí aboni iyela ne bachá niráa ranáli bilé táa, abóniko 'yárami níima echi Walubela Riosi.
\v 24 A'lí echi táa towí echirigá tólati echo'ná Jerusalémachi mapalí Binói 'wénawala echo'ná simíbali mapurigá aboni suwaba nijéwaga olama mapurigá je'ná jerigá osirúami ju mapurigá jaré namuti 'yárami níima riwéali Riosi: 'Yémitamo ko'ogá 'yabo Riosi okuá makawi echo'ná kawichí nirúami, auché jaré okuá makawi echo'ná bitichí nirúami keremá, mapalí bilé mukí bachá niráa raná bilé táa towí 'múchali.
\p
\v 25 A'lí echalí bilé rijói Simioni riwéami echo'ná Jerusalémachi bitéali. Échiko galabé oláami níili, ayena cho binói galá bichíyami níili Riosi. Ayena cho echi Simioni bichíiga buweli echalí rawé sébachi mapalí echi jaré Isaeli anilíwami pagótami galá ku'wíratami níima riwéali. Échiko galá nulérami níili echi wabé galabé Riosi Iwigala jiti.
\v 26 A'lí echi Galabé Riosi Iwigala chabénala ma ruyeli echi Simioni mapurigá binói ketasi cho mukumea riwéali, a ketasi cho riwisá echi Cristo, echi mapu echi Walubela Riosi wilama riwéari mapurigá Walubela Ku'wíriami niráa.
\v 27 Pe wakinana siné rawé echi Wabé Galabé Riosi Iwigala júuli echi Simioni echo'ná echi walubé Juríosi ri'obáwalachi. Echalí rawé níili mapalí echi táa towí 'wénawala echo'ná pali echi táa towí Jesusi, mapurigá Binói galá olárami níima mapurigá echi jaré Juríosi nulérami níili olánala si'néami echi jaré kúuchi kúrowi yuwa.
\v 28 Echalí echi Simioni echo'ná binói sikálachi mutuli echi táa towí Jesusi. A'lí echi Simioni waminabi walubéraga aneli Riosi mapalí binói jeaneli:
\q
\v 29 Keni Walubérawa, nijeni chopi mapurigá Mujé piónawala ju.
\q Jipi ma ariwé mapuriga nijeni ma galá bichíiga mukumea, mapujítimi ma ne sébali olali mapurigami bachá niráa tamí ne bichíwaga aneli.
\q
\v 30 Mapujiti nijé binói ma galá riwali echi Ku'wíriyami,
\q
\v 31 mapu Mujemi wilali mapurigá Binói ku'wírama ne si'néami pagótami.
\q
\v 32 Echi Walubela Ku'wíriyami, ayena cho galá machílama echi auché jaré isena pagótami mapu ketasi Juríosi pagótami ju;
\q ayena cho Binói waminabi o'wéalatama echi jaré Mujé níwala Isaeli anilíwami pagótami.
\p
\v 33 Echalí echi José, echi Jesusi iyela ayena cho, ne wabé kilí 'nátaga kipuli mapurigá echi Simioni nawésaga anili echi táa towí jiti rugá.
\v 34 Echalí echi Simioni ne wabé karigá ra'íchali aboni. Binói ayena cho aneli echi Jesusi iyela, María riwéami, jeanigá: Nibira, je'ná táa towí ma ochérasa ne wabé Walubela níima. Binói jiti wikabé echi jaré Isaeli pagótami miná chakena rujuima. Chopi auché jaré wikabé aboni, Binói jiti ku jawásarami níima. Binói ayena cho jurárami ju mapurigá wikabé pagótami galá machíratami níima. Chopi wikabé arigá wabé kichima echi Binói.
\v 35 Ayena cho echi mujé Ranala galá machírama mapurigá echi jaré pagótami ibili niráa 'nata echo'ná aboni sulálachi niráa; ayena cho mujé binói ne wabé simírami o'monáratami níima mapurigá mapalí bilé wi'libé ripiyá ichesa mujé sulálachi niráa.
\p
\v 36 Echalí rawé bilé mukí Ana riwéami ayena cho asali echo'ná walubé Juríosi ri'obáwalachi. Echi Ana we nawésami níili mapurigá Riosi nuleli binói nawésanala, échiko bilé rijói Janueli riwéami malala níili. A'lí echi Janueli bilé níili echi jaré Aseri aniríwami rojuáami, echi jaré Juríosi pagótami. Echi Ana ne wabé wiláami níili. Chabénala echi Ana wabé tiwé ká kuneli. Echalí jonsa binói bitéali kepu kuná yuwa kichao bamíbali niráa, chopi binói kunala echalí ma mukuli.
\v 37 A'lí echi Ana ma kunámami níili osá nawosa makói miná naó bamíbali jonsa. A'lí echi Ana sinibí rawé, sinibí rokogó asali echo'ná pachá echi walubé Juríosi ri'obáwalachi. Ayena cho echi Ana wi'libé niráa ketasi ko'wali mapalí binói chopi Riosi yuwa tániya asali.
\v 38 Echalí rawé echi Ana ayena cho nawali echo'ná walubé Juríosi ri'obáwalachi mapalí echi táa towí Jesusi echo'ná pálati. A'lí echi Ana ayena cho we yáati walú natétara 'yali Riosi, ayena cho binói chótali ra'icha echi táa towí Jesusi jiti rugá ne si'néami pagótami mapu ikí galá bichíiga buweli mapurigá echo'ná Jerusalémachi piréami galá ku'wíratami níima.
\s Aboni ku simíbali echo'ná Nasarétachi
\p
\v 39 A'lí aboni echirigá ma sebárali suwaba namuti olayá echi táa towí yuwa, mapurigá echi jaré Juríosi nulérami níili olánala mapurigá osirúami ju echo'ná echi Walubela nulalila oseríwalachi. A'lí aboni ma ku simíbali echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali, echo'ná aboni walúlawalachi mapo'ná Nasarétachi anilíwachi ju.
\v 40 Echalí jonsa echi táa towí Jesusi galá ochéraga, waminabi jiwérali, ayena cho waminabi wabé 'nátami níili. A'lí Riosi wabé galigá ku'wírali echi binói.
\s Echi towí Jesusi tibili echo'ná pachá echi walubé Juríosi ri'obáwalachi
\p
\v 41 Sinibí bamíbali Binói 'wénawala simíbali echo'ná Jerusálemachi mapalí omáwalachi sébachi níili mapalí echi jaré Juríosi omáwaga ko'yali echi jaré kúuchi bo'wá.
\v 42 A'lí mapalí echi Jesusi makói miná okuá bamíbami níili, echalí bamíbali si'néami aboni muyénali echo'ná ripáami Jerusalémachi, mapurigá aboni olali sinibí bamíbali echalí omowáluachi rawé sébachi.
\v 43 A'lí ma sunisa echirigá omawa, echalí aboni ma ku simíbali. A'lí echi towí Jesusi echo'ná Jerusalémachi ripili, chopi echi José ketasi machili mapu Jesusi echo'ná ripili. Echi Jesusi iyela nirapé machili.
\v 44 Chopi aboni mayeli mapu echi towí Jesusi ayena cho yuwa simili echo'ná buwechí iyénaga, echi auché jaré wikabé pagótami yuwa mapu ku simiba 'yénali. A'lí aboni echirigá pe mikabé 'yénali, siné rawé inárawami niráa. Echalí ma alíwachi aboni ari echo'ná aboni ritémawalachi, echo'ná aboni amígowalachi ayena cho.
\v 45 Chopi aboni ketasi riwali. A'lí ba'alínala rawé aboni ku ro'wili echo'ná Jerusalémachi echi towí Jesusi ásiya.
\v 46 A'lí wakinánokuá baikiyá chi'rigá aboni ma riwali echi towí Jesusi echo'ná pachá echi walubé Juríosi ri'obáwalachi atíami. Echalí echi towí Jesusi echo'ná nasipa asali echi jaré nulalíwami binériami yuwa. Echalí Binói galá kipuli aboni nawésawala, ayena cho Binói wikabé namuti rukueli aboni.
\v 47 Echalí ne si'néami pagótami mapu ikí námali mapurigá echi towí Jesusi echirigá galá machigá ku nijéwali, abóniko anili mapu Binói ne wabé machíami níili. Ayena cho aboni anili mapu Binói sinibí ne wabé simírami galá machigá ku nijéwali.
\v 48 A'lí mapalí echi Jesusi 'wénawala ma echirigá riwali echi jaré o'wéali yuwa ra'íchachi, echalí aboni ma riwisá ne wabé kilí 'nátali. A'lí Binói iyera jeaneli: Keni raná, ¿churékula mi ketasi tamujé tamí yuwa simili? Kemi onó, nijé ayena cho, wabeta o'móniga 'yénali mi aya.
\v 49 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: ¿Churékulátamo tamí ali? ¿Kéchatamo machili mapu arigá 'wérali ju mapu Nijeni ologá inama Nijé Onolá olalila?
\v 50 Chopi aboni ketasi galá machili mapurigá Binói ra'íchaga aneli.
\p
\v 51 Echalí echi towí Jesusi ma ku simili Binói 'wénawala yuwa. A'lí aboni ku sili echo'ná Nasarétachi. A'lí echi towí Jesusi ne galá nijéwami níili aboni yuwa. A'lí Binói iyela ne sulachí niráa ne galá 'nátali suwaba je'ná namuti jiti.
\v 52 Echalí echi towí Jesusi waminabi galá ochéraga, waminabi wabé machíami níili. A'lí Riosi ne galá nirali echi Jesusi. Ayena cho echi jaré pagótami ne galá nirali Binói.
\c 3
\s Echi Juani mapu pagóami níili we nawésali echo'ná biléana waná kawichí
\r (Mt. 3:1-12; Mr. 1:1-8; Jn. 1:19-28)
\p
\v 1 Mapalí echi walula Tibério ma ne walubela nuráami níili echo'ná Rómachi anilíwachi makói miná malí bamíbali jonsa, echalí bamíbali echi Ponkio Pilato ayena cho silíami níili echo'ná Juréachi. Ayena cho echi Erorsi walula silíami níili echo'ná Galiléachi. Echalí echi Erorsi rijimala, Jiripi riwéami, ayena cho silíami níili echo'ná Ituréachi, echo'ná Trakonítachi ayena cho. A'lí echalí bamíbali echi Lisánia riwéami rijói walula silíami níili echo'ná Abilíniachi.
\v 2 Ayena cho echalí bamíbali echi Anasi, echi Kaijasi o'wéala sacerdote níili echi jaré Juríosi pagótami yuwa. Echalí bamíbali níili mapalí Riosi nawisánala júuli echi Juani, echi Galabé Riosi Ra'íchala. Echi Juani níili echi Sakaríasi ranala. Ayena cho echi Juani bi'neli bitéali echoná biléana waná kawichí.
\v 3 Echalí echi Juani nawésasiya simili echo'ná suníami ne noligá rijówachi, echo'ná bakóchi Joránachi anilíwachi. Echalí echi Juani nawésali echi pagótami jeanigá mapu aboni ba'wí jiti pagótami níima, ayena cho mapu si'néami aboni si'nú, galabé niráa 'nátaga, ku ro'wima Riosi yuwa mapurigá aboni ku wikawárami níima mapurigá aboni chati olali.
\v 4 Ne suwaba je'ná jerigá ikili mapurigá echi walula Riosi jiti nawésami, Isaíasi riwéami bachá niráa jeanigá osali:
\q Bilé rijói o'weli ra'íchaga nawisama echo'ná biléana waná kawichí. Échiko jeanigá nawésama:
\q Echi Walubela ke sayiná nawama jena'í wichimóbachi. Echijiti ne galá a'lárasi 'yemi aboni sulálachi mapurigátamo ayena cho we galá a'lara echi buwé mapalí bilé walula echo'ná simíraga nawama.
\q
\v 5 Echalí ne suníami ri'lé komichi we galá ku buchíwarami níima, ne suníami galá ri'narátami níima mapurigá ipó niráa.
\q Echalí ne suníami ripabé rabó ayena cho miná najunárami níima; ne suníami galá ri'narátami níima.
\q A'lí echo'ná suníami wabé nakólami buwichí galá ku wachinárami níima.
\q Ayena cho ne suníami buwichí wabé charikáachi galá ku a'láratami níima.
\q
\v 6 Echalí ne si'néami pagótami galá riwimea echi Ku'wíriami mapu Riosi julama jena'í wichimóbachi.
\p
\v 7 Echalí mapalí echi wikabé pagótami simíbali echo'ná waná kawichí mapurigá echi Juani ba'wí jiti pagoma aboni, echalí echi Juani jeaneli: ¡'Yemi pagótami mapurigá jaré sinowi kúchuwala ju máputamo wakiná júmsali mapujítitamo wabé majali! ¿Chigá 'yemi mi ruyeli máputamo waminá júmsabo, mapurigátamo ketasi kastigo 'yárami níibo waminanomí rawé?
\v 8 Ne galabé olasi, mapurigátamo echirigá galá 'nérabo echi auché jaré pagótami máputamo ma ne bichíwari ku galabé niráa 'nátaga, ma ku ro'wili Riosi yuwa. Ketasi chopi 'natasi mapu 'yemi aboni we galabé oláami ju, mapujítitamo echi Abrami pagótamawala ju. Nijé 'yemi nimí ané mapu Riosi wabé omérami ju, je'ná wikabé rité nakulíwiya, mapurigá je'ná wikabé rité ma nakulíwasa, wikabé Abrami pagótawala niráa níima.
\v 9 Jípiko echi ripulá ma ne echo'ná masana chokilachi uchárami ju; ayena cho ne suwaba masana mapu ikí ketasi galabé rakeko, échiko arigá ripúnaga, echo'ná na'írali pátami níima. Riosi ayena cho achigórigá kastigo 'yama echi jaré pagótami, si'néami mapu ikí ketasi galabé olako.
\p
\v 10 Echalí echi jaré pagótami jeanigá rukueli: ¿Churigá biché olabo tamujé?
\v 11 A'lí echi Juani ku nijéwaga jeaneli: Galá níima ibili 'yemi máputamo ikí okuá napáchako, pe bilé 'yasa echi auché jaré mapu ketasi bilé niwa. A'lí 'yemi máputamo niwa ko'wáami, galá níima 'yemi kóosa echi auché jaré mapu ketásirapé niwa.
\v 12 Echalí echo'ná sili jaré rijói mapu wenomí bujea 'yénali, echo'ná nuláami walula silíami 'yánala. A'lí aboni nakili mapu echi Juani ba'wí jiti pagoma ibili aboni. Echalí aboni jeanigá rukueli: Binériami, ¿churigata olabo tamujé?
\v 13 A'lí echi Juani jeaneli: Ketasi waminabi simírami niráa nipasi. Chopi ibili niráa nipasi mapurigátamo risénsia nulérami ju.
\v 14 A'lí jaré sontarsi ayena cho jeanigá rukueli: ¿Churigata olabo tamujé? A'lí echi Juani ku nijéwaga jeaneli: Ketasi wesi majáraga 'yesi aboni níwala namuti. Nibilé wesi 'yékaka wi'nijisi mapurigátamo echirigá 'yebo jaré aboni níwala namuti. Chopi ne galá kanílasi mapurigátamo natétalawa.
\p
\v 15 Echalí echi jaré Juríosi pagótami we buwigá muchili mapurigá Riosi julama bilé Walubela Ku'wíriami jena'í wichimobachi, echi mapu Cristo anérami níima riwéali. Echijiti ne si'néami aboni ayena cho je'ná jerigá 'nátaga muchili: ¿Acha echi Juani ju echi mapu Cristo anérami níima?
\v 16 Chopi echi Juani ku nijéwaga jeaneli echi si'néami pagótami: Nijeni ne bichíwali 'yemi mi pagóli ba'wí jiti. Chopi echi Cristo anilíwami mapu ne bichíwali ke 'me ayó nawama 'yemi yuwa, échiko 'yemi mi 'yama echi Wabé Galabé Riosi Iwigala. A'lí echi Galabé Riosi Iwigala mapurigá na'í niráa nawama jena'í wichimóbachi. Chopi echi Walubela Cristo ne wabé simírami Walubela ju, ketasi mapurigá nijé. Mapujiti nijeni ketasi 'me galabé oláami ju, mapurigani echijiti omérama ku'wíriya echi Binoy, nibilé mapurigani ku akaráptama Binói akalá.
\v 17 Echi Binói ma galá kasúwama binói níwala turío, ayena cho Binói gará katiwama echi turío echo'ná pachá Binói níwala rikówachi. Echalí Binói waminá ikósama echi kajela echo'ná na'írali mapo'ná tarapé siné cho'wimea. Echirigá ayena cho Riosi achigórigá kastigo 'yama echi jaré chati oláami pagótami, sinéami mapu ikí ketasi ku wikawárami ju.
\p
\v 18 A'lí echi Juani je'ná jerigá wabé galá nawésali echi pagótami. Ayena cho binói auché jaré wikabé namuti aneli aboni mapalí binói echirigá nawésali echi Galabé Riosi Ra'íchala.
\v 19 Echi Juani ayena cho ruyeli echi walula silíami Erorsi riwéami mapu ketasi risénsia níili mapu binói chapimea echi Eroríasi riwéami mukí mapurigá binói upila niráa, mapujiti echi mukí chopi echi Jilipi upila níili, echi mapu echi Erorsi rijimala níili. Chopi echi Erorsi arigá chapili echi Jiripi upila mapurigá binói upila niráa. Ayena cho echi Juani ruyeli echi Erorsi mapurigá binói auché jaré wikabé namuti chati olali.
\v 20 Chopi echi Erorsi ketasi wikáwali tánali. A'lí echi Erorsi waminabi chati olali mapalí binói nulali pachá bachánala echi Juani.
\s Jesusi pagótami níili ba'wí jiti
\r (Mt. 3:13-17; Mr. 1:9-11)
\p
\v 21 Chopi chabé bachánala je'ná jerigá ke cho ikíachi, echalí echi Juani pagoya iyénali echi jaré pagótami. Echalí echi Jesusi echo'ná nawagá ayena cho pagótami níili. A'lí Jesusi abijí Riosi yuwa ra'íchaya wilili mapalí Binói riwali mapurigá echo'ná ripá riwigachi ke sayiná iráparami niráa niili.
\v 22 Echalí echi Wabé Galabé Riosi Iwigala riwirúami níili echo'ná moba echi Jesusi yuwa rikínami mapurigá bilé makawi niráa. A'lí echi Walubela Riosi echo'ná ripá riwigachi atíami we ra'íchali jeanigá: Mujé ju bilepi keni Raná. Nijé nimí wabé galé. Mujé tamí wabé ganílatali.
\s Echi jaré ki'yá piréami Jesusi pagótamawala
\r (Mt. 1:1-17)
\p
\v 23 A'lí echalí mapalí echi Jesusi chótali nawésiya, Binói mapuyena baisá makói bamíbami níili. A'lí echi auché jaré pagótami mayeli mapu Jesusi echi José ranala níili, echi mapu Elí ranala níili,
\v 24 échi mapu Matata ranala níili, échi mapu Libí ranala níili, echi mapu Melchí ranála níili, echi mapu Jána ranala níili, echi mapu José ranala níili,
\v 25 echi mapu Matatíasi ranala níili, echi mapu Amosi ranala níili, echi mapu Naúmi ranala niili, echi mapu Islí ranala níili, echi mapu Nagái ranala níili,
\v 26 echi mapu Mata ranala níili, echi mapu Matatíasi ranála níili, echi mapu Semeí ranála níili, echi mapu auché bilé rijói José riwéami ranala níili, echi mapu Jurá ranala níili,
\v 27 echi mapu Juani ranala níili, echi mapu Resa ranala níili, echi mapu Sorobabéli ranála níili, echi mapu Sareteli ranala níili, echi mapu Neria ranala níili,
\v 28 echi mapu Melchí ranala níili, echi mapu Abiri ranala níili, echi mapu Kosami ranala níili, echi mapu Ilmorámi ranala níili, echi mapu Ere ranala níili,
\v 29 echi mapu Jusué ranala níili, echi mapu Elieseri ranala níili, echi mapu Joremi ranala níili, echi mapu Matata ranala níili,
\v 30 echi mapu Libí ranala níili, echi mapu Simioni ranala níili, echi mapu Jurá ranala níili, echi mapu auche bilé baisá rijói José riwéami ranala níili, echi mapu Jonani ranala níili, echi mapu Iliakími ranala níili,
\v 31 echi mapu Milea ranala níili, echi mapu Mainani ranala níili, echi mapu Matata ranala níili, echi mapu Natani ranala níili,
\v 32 echi mapu Rabiri ranala níili, echi mapu Isaí ranala níili, echi mapu Obeli ranala níili, echi mapu Bosi ranala níili, echi mapu Salomoni ranala níili, echi mapu Nasoni ranala níili,
\v 33 echi mapu Aminarabi ranala níili, echi mapu Arami ranala níili, echi mapu Isoromi ranala níili, echi mapu Párisi ranala níili, echi mapu Jurá ranala níili,
\v 34 echi mapu Jakobo ranala níili, echi mapu Isaka ranala níili, echi mapu Abrami ranala níili, echi mapu Taré ranala níili, echi mapu Nachori ranala níili,
\v 35 echi mapu Serubi ranala níili, echi mapu Rakau ranala níili, echi mapu Paleka ranala níili, echi mapu Eberi ranala níili, echi mapu Sala ranala níili,
\v 36 echi mapu Kainani ranala níili, echi mapu Arpásali ranala níili, echi mapu Semi ranala níili, echi mapu Noé ranala níili, echi mapu Lamechi ranala níili,
\v 37 echi mapu Matúsara ranala níili, echi mapu Enochi ranala níili, echi mapu Jareri ranala níili, echi mapu Malaleri ranala níili, echi mapu Kainani ranala níili,
\v 38 echi mapu Enosi ranala níili, echi mapu Seta ranala níili, echi mapu Arani ranala níili, echi mapu Riosi jiti niwárami níili.
\c 4
\s Echi riablo nakili mapurigá Jesusi we chati olama. Chopi Jesusi ketasi chirigá chati olali
\r (Mt. 4:1-11; Mr. 1:12, 13)
\p
\v 1 Echalí echi wabé Galabé Riosi Iwigala galá nureli echi Jesusi echo'ná Binói sulálachi niráa. A'lí Binói ku simili echo'ná bakochi Joránachi anilíwachi jonsa. A'lí echi wabé Galabé Riosi Iwigala júuli echi Jesusi echo'ná biléana waná kawichí.
\v 2 Echalí Jesusi echo'ná waná kawichí asali nawosa makói rawé yénasí. Echalí echi riablo echo'ná nawagá ra'íchari Jesusi yuwa mapujiti echi riablo wabé nakili mapurigá Jesusi we chati olama, chopi Binói ketasi nijéwali. A'lí echalí nawosa makói rawé yénasí echi Jesusi ketasi biyili namuti ko'wali. Echijiti pée wakinana ne wabé 'locheli.
\p
\v 3 Echalí echi riablo jeaneli: A mi ne bichíwali echi bilepi Riosi Ranala níisagá, galá nulé je'ná wikabé rité mapurigá wikabé pani nílama, mapurigami galá bosama.
\v 4 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi jerigá osirúami ju: Echi pagótami ketasi chopi ko'wáami jiti pirélama, chopi ayena cho arigá 'wérali ju mapu aboni galá bichíima suwaba Riosi Ra'íchala, mapurigá aboni ne bichíwali sinibí niráa pirélama.
\p
\v 5 A'lí echi riablo toli echi Jesusi echo'ná biléana wabé ripabé rabó. A'lí sinepi niráa 'nérali suníami kawichí walula nulálachi jena'í wichimóbachi nirúami.
\v 6 Echalí echi riablo jeaneli: Nijé ne wabé omérami ju mapurigá nijeni mi 'yama mapurigami ne walubela nuláami níima ne suníami jena'í wichimóbachi. Nijeni ayena cho wabé omérami ju mapurigá nijeni mi wilama jena'í wichimóbachi mapurigá ne wabé walubela niráa. Echirigá nijé 'yárami níili; ayena cho jipi nijeni ne walubela niráa wilama mapuyíripi rijói mapu nijé binói nakí.
\v 7 Echalí echi riablo waminabi jeaneli: Jipi nijé nimí 'yama ne suwaba je'ná walubélala, a mi jena'í bacháami tamí yuwa, wéemi raweka, chokoba wilisáagámi. Nijé nimí wilama wabé walubela niráa, a mi tamí jeanésagá mapu nijé binói wabé simírami walubela ju, ketasi mapurigá mujé.
\v 8 Chopi Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Waminá waná simigá mujé Satanasi riwéami riablo, mapujiti echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi jerigá osirúami ju: Chopi echi bilepi mujé Riósawala chokoba wiligá walubélaga ané mujé; ayena cho chopi nijéwaga olá mapurigá echi Walubela mujé Riósawala nakí mápumi olama.
\p
\v 9 A'lí echi riablo toli echi Jesusi echo'ná Jerusalémachi anilíwachi walúlachi. Echalí binói ne wabé ripabé wilali echi Jesusi echo'ná ripá moba echi walubé Juríosi ri'obáwalachi. A'lí echi riablo jeaneli: A mi ne bichíwali echi bi'nélipi Riosi Ranala níisagá, jena'í ripabé jonsa echo'ná ri'lé pochí,
\v 10 mapujiti Riosi mi galá tibuma mapujiti echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju:
\q Riosi nulema echi jaré kepu kapitánawa mapurigá aboni mi ne galá tibuma.
\q
\v 11 A'lí echi riablo waminabi jeanelí:
\q Ayena cho jerigá osirúami ju:
\q Echi jaré Riosi kapitánawala mi mutuma echo'ná aboni sikálachi mapurigá mi ketasi chi'wama mujé ralálachi echo'ná biléana ritérali.
\p
\v 12 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Ayena cho je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi:
\q Ketasi mi nulé mapurigá echi kemi Riósawa chati olama.
\p
\v 13 A'lí mapalí Jesusi tarapé chirigá nijéwali mapurigá echi riablo nuleli, echalí echi riablo miná ariweli pe téeli niráa.
\s Jesusi chótari nawésiya
\r (Mt. 4:12-17; Mr. 1:14-15)
\p
\v 14 Echalí Jesusi ku simili echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali. A'lí echi Wabé Galabé Riosi Iwigala suwaba nuleli Jesusi. A'lí si'néami pagótami echo'ná noligá Galiléachi piréami ra'íchaga anili mapurigá Jesusi ne wabé Walubela níili.
\v 15 A'lí Jesusi binéraga nawésali echo'ná suníami echi jaré Juríosi pagótami ri'obáwalachi. Echalí si'néami aboni walubéraga aneli echi Binoy.
\s Jesusi ku machí pátami níili echo'ná Nasarétachi jonsa
\r (Mt. 13:53-58; Mr. 6:1-6)
\p
\v 16 Echalí rawé Jesusi ku simili echo'ná Nasarétachi mapo'ná Binói ochérali. A'lí echalí isábawachi rawé Jesusi bakili echo'ná pachá echi jaré Juríosi pagótami ri'obáwalachi, mapujiti Binói sinibí echirigá olali, ne sinibí mapalí isábawachi rawé níili. Echalí Jesusi echo'ná nasipa wilíbali mapujiti Binói we nakili echi Riosi Ra'íchala oselíwalachi 'nénala.
\v 17 A'lí Binói 'yárami níili echi Riosi Ra'íchala oselíwala, mapo'ná osirúami ju mapurigá echi walula Isaíasi riwéami rijói osali. Échiko walula Riosi jiti nawésami níili. Echalí Jesusi ku ra'lánaga echi oselí, we yáati riwari mapo'ná je'ná jerigá osirúami ju:
\q
\v 18 Echi Wabé Galabé Riosi Iwigala tamí yuwa pachana atí.
\q Binói tamí wilali mapurigani galabé nawésama echi Galabé Riosi Ra'íchala, echi jaré wabé tisúwati pagótami.
\q Echi Wabé Galabé Riosi Iwigala ayena cho tamí júuli ku kanílatamiya si'néami echi auché jaré mapu ikí wabé o'mónami ju sulachí niráa.
\q Ayena cho Binói tamí júuli ruyénala echi auché jaré mapu pachá mo'wárami niráa ju, mapu aboni ku machí a'wátami níima, ayena cho tamí júuli mapurigá echi auché jaré ke 'machíliami galá ku 'machílatami níima.
\q Ayena choni julálami níili mapurigani ku'wírama echi jaré mapu wabé risúu olálami níili.
\q
\v 19 Ayena choni julálami níili mapurigani ruyema si'néami pagótami mapu jipi rawé ma sébachi ju mapalí Riosi ku wikawama si'néami mapu ikí galá bichíima.
\p
\v 20 Echalí Jesusi ma ku romínaga echi oselí, ku 'yali echi oselí tibúami. A'lí Jesusi ku asíbali. Echalí ne si'néami pagótami echo'ná pachá ri'obachi muchúami ne wabé 'nigá muchili echi Jesusi.
\v 21 Echalí Jesusi chótali jeaneya: Jipi rawé ma echirigá sébali ikili mapurigá chabé ki'yá bachá niráa osirúami níili tamí jiti rugá, echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi. ¡Echirigá ma sébali ikili mapuyénasí 'yémitamo námali Nijé Binói echirigá ra'íchachi!
\v 22 A'lí ne si'néami aboni a'nagupi ra'íchali jeanigá mapu Jesusi wabé galabé oláami níili. Ayena cho aboni ne wabé ba'yóriga 'nátali mapujiti Binói echirigá ne wabé galabé niráa ra'íchali. Chopi aboni ayena cho a'nagupi jeanigá rukueli: ¿Kecha je'ná ju echi José ranala?
\v 23 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: 'Yémitamo arigá je'ná jerigá tamí jeanebo: ¡Mujé mápumi ku sa'wá echi auché jaré, galá ku sa'wá a mujé binói niráa! Ayena cho 'yémitamo tamí jeanebo: Tamujé ma námali mapurigami wikabé namuti wabé omériga olali echo'ná Kapernaúmachi anilíwachi walúlachi. Jipi, echirigá achigórigá olá jena'í mujé binói kawíwalachi.
\v 24 A'lí Jesusi waminabi nijéwaga jeaneli: Ne bichíwali Nijé 'yemi nimí jeané: Mapalí Riosi júula nawisánala bilé rijoy, echo'ná binói kawíwalachi, echalí echi auché jaré pagótami ketasi galá nilama echi rijói mapurigá bilé walula Riosi jiti nawésami niráa, mapujiti aboni ma galá machili echi rijói chabé jonsa.
\v 25 Ayena cho Jesusi jeaneli: Nijé 'yemi nimí ne bichíwaga ané mapu nirúali wikabé kunámami echo'ná echi jaré Isaeli pagótami yuwa mapalí Riosi júuli echi Elíasi riwéami rijói nawésanala aboni. Echalí rawé níili mapalí ketasi ukuli baikiyá bamíbali miná nasipa yénasí. Echalí echo'ná kawírali piréami pagótami ne wabé 'locheli.
\v 26 Chopi echalí rawé Riosi ketasi júuli echi Elíasi echo'ná echi jaré Isaeli pagótami pirélachi, jaré Isaeli pagótami muguí kunámami yuwa. Chopi Riosi si'wina júuli echo'ná Sarépachi aníliwachi, mapo'ná mulubé ju Sirónachi, mapo'ná bilé mukí kunámami bitéali, echi mapu ketasi Isaeli pagótami níili.
\v 27 Ayena cho ne wikabé echi jaré Isaeli pagótami wabé chati cha nayúkami níili echalí chabé ki'yá mapalí Riosi júuli nawésanala echi Eliseo riwéami rijoy. Echalí tarapé wesi aboni ku sa'wárami níili, chopi echi Na'amani riwéami rijói ku sa'wárami níili. A'lí échiko ketasi Isaeli pagótami níili, chopi binói echo'ná Síriachi anilíwachi kawírali bitéami níili.
\v 28 A'lí mapalí echi pagótami je'ná jerigá námali, echalí ne si'néami aboni mapu ikí echo'ná aboni ri'obáwalachi muchili, ne si'néami ne wabé na'áwali, echi Jesusi sayéraga, mapujiti si'néami aboni Isaeli pagótami níili.
\v 29 A'lí si'néami aboni wabé sapú jásaka waminá machí toli echi Jesusi echo'ná aboni walúlawachi jonsa. A'lí echo'ná walúlachi biléana suwé wabé kowata níili. Echijiti aboni toli echi Jesusi echo'ná biléana waná kowata niráa, mapujiti aboni nakili ri'lena pa mapurigá Binói echirigá mi'lirúami níima.
\v 30 Chopi Jesusi nasipa simíraga echo'ná abónichi, arigá ku simili.
\s Bile rijói wabé chati riablo aliwala aliwéami níili
\r (Mr. 1:21-28)
\p
\v 31 Echalí Jesusi ku rikínali echo'ná Kapernaúmachi anilíwachi mapo'ná biléana walúlachi níili echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali. A'lí Binói we binérali echo'ná piréami pagótami sinibí isábawachi rawé.
\v 32 A'lí echo'ná piréami pagótami wabé kilí 'nátaga kipuli Jesusi nawésawala mapujiti Binói ra'íchali mapurigá bilé walula niráa.
\v 33 Echalí rawé echo'ná aboni ri'obáwalachi asali bilé rijói mapu wabé chati riablo aliwala aliwéami níili, echi mapu wabé o'weli ra'íchaga
\v 34 jeaneli: ¡Tamujé tamí ariwé, Mujé Jesusi mápumi echo'ná Nasarétachi bitéami ju! ¿Churékulami tamujé tamí kumé? ¿Áchami nawali, tamujé tamí suwábamiya? Nijé nimí galá machí. Riosi mi júuli jena'í wichimóbachi.
\v 35 Echalí Jesusi we yónaga jeaneli echi riablo ariwala: ¡Cha nakátaro! ¡Ku machínaga echo'ná pachana echi rijói sulálachi jonsa! Echalí echi wabé chati riablo aliwala wabé iwéami rikábali echi rijoy, a'lí we yáati ku machínali echo'ná binói sulálachi jonsa. A'lí tarapé chibi ikili echi rijoy.
\v 36 Echalí si'néami echi jaré pagótami wabé majaga a'nagupi jeanigá rukueli: ¿Churigá bukulíwami ra'íchali ju je'ná, mapurigá je'ná rijói we jiwériga nulé echi jaré wabé chati riablo aliwala? ¡Nibira mapurigá echi jaré riablo aliwala we yáati galá nijéwaga ku 'machina echo'ná pachana echi jaré pagótami sulálachi jonsa!
\v 37 A'lí ne suníami echo'ná noligá piréami pagótami a'nagupi wabé ra'íchali echi Jesusi jiti rugá.
\s Jesusi ku sa'wali echi Pegro wasila
\r (Mt. 8:14-15; Mr. 1:29-31)
\p
\v 38 Echalí Jesusi wilíska ku machínali echo'ná ri'obachi jonsa. A'lí Binói bakili echo'ná Simoni bitélachi. Echalí rawé echi Simoni wasila ne wabé ínuwami nayú bu'wili. Echijiti aboni we yáati tali mapurigá Jesusi ku sa'wama echi mukí.
\v 39 Echalí Jesusi echo'ná mulubé yólaga, wabé yónali echi nayulí. A'lí echi mukí we yáati ma galá ku sa'wárami níili. Echalí echi mukí we yáati ku wiliska ku nigúuraga nóchali.
\s Jesusi ku sa'wali wikabé nayúkami
\r (Mt. 8:16-17; Mr. 1:32-34)
\p
\v 40 Echalí rawé ma bokowíachi rayénali, echo'ná piréami pagótami echo'ná Jesusi yuwa toli echi auché jaré aboni pagótamawala, si'néami mapu ikí nayúkami níili, mapu chubiyiri nayulí níili. Echalí Jesusi echo'ná ibílana abónichi, Binói sikala jiti moba nochogá, galá ku sa'wali si'néami aboni.
\v 41 Ayena cho wikabé echi jaré riablo aliwala ku 'machínali echo'ná pachana jaré pagótami sulálachi jonsa, mapalí Jesusi echirigá nuleli. Echalí echi jaré riablo aliwala we o'weli ra'íchaga aneli echi Jesusi jeanigá: ¡Mujemi ju echi bilepi Riosi Ranala! Chopi Jesusi wabé yóniga aneli mapu echi jaré riablo aliwala ketasi waminabi echirigá ra'ichama, mapujiti aboni galá machili mapu echi Jesusi níili echi Walubela Cristo anilíwami, echi mapu Riosi ki'yá chokichí jonsa julama riwéali jena'í wichimóbachi.
\s Jesusi we nawésiya iyena echo'ná Galiléachi
\r (Mr. 1:35-39)
\p
\v 42 A'lí ba'alínala rawé bukulí chi'lásiachi Jesusi ku simili echo'ná jonsa, echo'ná biléana waná kawichí simiyá. Chopi echi auché jaré pagótami wabé ali echi Jesusi. A'lí aboni sili echo'ná waná kawichí mapo'ná Jesusi asali. A'lí aboni ketasi nakili mapurigá Jesusi miná waná simea echo'ná abónichi jonsa.
\v 43 Chopi Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Arigá 'wérali ju mapurigá Nijeni ayena cho nawésama echo'ná auché jaréana o'wéalachi piréami pagótami, jeanigá mapu Riosi wabé galá nulé si'néami pagótami. Mapujiti Riosi Binói tamí júuli echirigá nawésanala.
\v 44 A'lí Jesusi echirigá nawésali echo'ná suníami echi jaré Juríosi pagótami ri'obáwalachi echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali nirúami.
\c 5
\s Ne wikabé rochí chapílati
\r (Mt. 4:18-22; Mr. 1:16-20)
\p
\v 1 Siné rawé mapalí Jesusi echo'ná walú ba'wírali suwé asali mapo'ná Jenesarétachi anilíwachi níili, mapo'ná ayena cho Galiléachi anilíwachi níili, echalí ne wikabé pagótami napawili Binói yuwa mapujiti aboni wabé nakili echi wabé Galabé Riosi Ra'íchala kipúnala. A'lí echalí rawé echo'ná ba'wírali suwé aboni ne cha'iká jábali, mapuyénasí aboni ne noguí rachínali echi Walubela Jesusi.
\v 2 Echalí Jesusi riwali okuá barko anilíwami echo'ná walú ba'wírali suwé uchúami. A'lí ke wesi asali echo'ná pachá bárkochi mapujiti echi jaré rochí sirúami ma tikinsa, echo'ná suwé 'yénali. A'lí aboni echo'ná ba'wechi suwé pagueka achápali echi jaré o'weli tétami namuti mapuyiri jalé chiní. A'lí echi jaré namuti níili mapu aboni echijiti chapili echi wikabé rochí.
\v 3 Echalí Jesusi moba asíbali echo'ná biléana bárkochi, echi mapu echi Simoni níwala níili. A'lí Binói tániga aneli echi Simoni mapu pe minana ba'wechi moba uchama echi barko echo'ná suwé jonsa. A'lí Jesusi echo'na bárkochi asíbaga chótali nawésiya echi wikabé pagótami echo'ná ba'wechi suwé jáwami.
\p
\v 4 A'lí mapalí Jesusi ma sunili ra'icha, a'lí Binói jeaneli echi Simoni: Pe waminabi wabé rokóachi moba uchá je'ná barko. Echo'ná ri'lena ba'wírali botobú echi walú tétami namuti mapuyili bilé walú chiní mapurigami chapimea wikabé rochí.
\v 5 A'lí echi Simoni ku nijéwaga jeaneli: Binériami, bi'yá rokogó, sinibí rokogó tamujeta wabé nóchali. Chópita tarapé bilé rochí chapili. Arigá a Mujémi echirigá nakisáagá, nijeni auchecho siné ri'lena botobuma echi walú tétami namuti mapuyiri bilé walú chiní.
\v 6 Chopi mapalí aboni echirigá ri'lena ba'wírali botobuli echi walú namuti mapuyiri bilé walú chiní, echalí aboni we yáati rakoka chapili ne wikabé rochí, mapuyénasí echi walú namuti mapuyiri chiní ma chótali chi'wásiya.
\v 7 A'lí aboni sikati jówaga bayeli echi auché jaré apanero mapu echo'ná auché biléana bárkochi muchili, mapurigá si'néami aboni echo'ná sigá ayena cho nigúurama. Echalí echi auché jaré we yáati echo'ná sili. A'lí si'néami aboni okonáchana bárkochi buchíwali echi rochí, mapuyénasí okuánika barko ma ne noguí botowili mapujiti ne wabé simírami buchíami níili.
\v 8 A'lí mapalí echi Simoni Pegro je'ná jerigá riwali, echalí binói echo'ná bacháami Jesusi yuwa chokóbaga wilíbali. A'lí jeaneli: Keni Walubélawa, Mujemi ne wabé simírami Walubela ju, chopi nijeni wabé chati oláami ju. ¡Echijiti galá níima Mujé waminá waná simigá jena'í tamí yuwa jonsa!
\v 9 A'lí echi Simoni echirigá ra'íchali mapujiti binói ne wabé majali, ma riwisáa mapurigá aboni chapili echiyena ne wabé wikabé rochí. Ayena cho echi auché jaré mapu binói yuwa 'yénali, si'néami ne wabé majali mapujiti chabé chokichí jonsa aboni tarapé siné chapili echiyena wikabé rochí.
\v 10 Ayena cho achigórigá majali echi Jakobo, echi Juani, echi mapu echi Sibireo kúchuwala níili. Aboni echi Simoni apanérawala níili. A'lí Jesusi jeaneli echi Simoni: ¡Ketasi majá! Jipi jonsa 'yémitamo ketasi waminabi sirubo echi rochí, chópitamo binébo echi auché jaré pagótami mapurigá aboni galá bichíima Nijé Ra'ichala.
\v 11 A'lí mapalí aboni ku sili echo'ná walubé ba'wechi suwé, echalí aboni echo'ná ariweli echi jaré barko mapurigá aboni chopi echi Jesusi yuwa najátaga simama.
\s Jesusi ku sa'wali bilé rijói wabé chati cha nayúami
\r (Mt. 8:1-4; Mr. 1:40-45)
\p
\v 12 A'lí siné rawé Jesusi asali echo'ná biléana walúlachi. Echalí rawé echo'ná nawali bilé rijói mapu wabé chati cha nayúami níili. A'lí mapalí echi rijói riwali echi Jesusi, echalí binói chokoba wilíbali echo'ná bacháami Jesusi yuwa. A'lí echi nayúami ri'lé yólaga, we risúu anigá jeaneli: Walubela, Mujemi galá omérami ju tamí ku sa'wayá, ámi galá nakisáagá.
\v 13 A'lí Jesusi, Binói sikala jiti nochogá, jeaneli: Nijeni we galá nakí mi ku sa'wamá. ¡Mami galá ku sa'wárami ju! A'lí mapalí Jesusi echirigá aneli echi rijoy, echalí we yáati ma galá ku sa'wárami níili.
\v 14 Echalí Jesusi nuleli echi rijói ketasi wesi ruyénala mapurigá ikili. A'lí Jesusi jeaneli: Chopi simigá echo'ná walubé Juríosi pagótami ri'obáwalachi, mapurigá bilé sacerdote anilíwami rijói galá riwimea mapurigami ma ku sa'wíami ju. Ayena cho 'yami echi jaré namuti mapurigá Moisesi osogá nulali 'yánala, mapujítimi ma ku sa'wíami ju. Ne suwaba echirigá olami mapurigá echi auché jaré pagótami galá machimea mapurigami ma ku sa'wíami ju.
\v 15 Chopi ne si'néami pagótami arigá waminabi galá ruyérami níili mapurigá Jesusi echirigá wabé omériga olali. Sinibí rawé ne wikabé pagótami napawili echi Jesusi yuwa, mapujiti aboni we nakili Jesusi nawésawala kipúnala, ayena cho mapujiti aboni nakili mapurigá Jesusi ku sa'wama echi jaré aboni mapu ikí nayúkami níili.
\v 16 Chopi Jesusi echo'ná biléana waná kawichí simigá, Riosi yuwa ra'íchali.
\s Jesusi ku sa'wali bilé rijói mapu ketasi omérami níili asísiya
\r (Mt. 9:1-8; Mr. 2:1-12)
\p
\v 17 Siné rawé Jesusi binériya asali echo'ná pachá biléana kalírali. Echalí ne wikabé pagótami noligá muchili Jesusi yuwa, mapujiti si'néami aboni we kipúnali Binói ra'íchala. A'lí jaré Bariseo anilíwami rijói ayena cho echo'ná muchili, jaré nulalíwami binériami ayena cho. A'lí aboni ne suníami rijówachi echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali jonsa síami níili, ne suníami rijówachi echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali jonsa ayena cho, echo'ná Jerusalémachi jonsa asíchiko. Echalí Jesusi wabé omériga ku sa'wali echi jaré nayúkami mapurigá Riosi omératali Binói olayá.
\v 18 Echalí rawé naó rijói echo'ná pali auché bilé rijói nayúami, echo'ná biléana kimachí rikagá, mapujiti échiko ketasi omérami níili asísiya. A'lí aboni nakili echo'ná pachá kalírali mo'wináliya, mapo'ná Jesusi binériya asali.
\v 19 Chopi aboni ketasi omérali mo'wiyá, mapujiti echi jaré wikabé pagótami ne wabé cha'iká muchili echo'ná pachá kalírali. Echijiti aboni ripana irápaga simérali, echo'ná biléana kimachí rikagá. Echirigá aboni wiya jiti bulugá, ku wichí pali echi nayúami, echo'ná pachá kalírali mapo'ná Jesusi asali. Echirigá echi nayúami echo'ná bacháami Jesusi yuwa rikálati.
\v 20 A'lí mapalí Jesusi ne galá machili mapurigá aboni galá bichíili mapu Binói we omérami níili ku sa'wayá echi rijói mapu ketasi omérali asísiya, echalí Jesusi jeaneli echi rijoy: ¡Rijoy, mami ku wikawárami ju suwaba mapurigami chati olali!
\v 21 Echalí echi jaré nulalíwami binériami, echi auché jaré Bariseo anilíwami binériami yuwa, ne si'néami chótali je'ná jerigá 'nátaga: Je'ná rijói mayé mapurigá Binói galá omero ku wikáwiya mapurigá echi jaré pagótami chati olali. Binói chopi wabé sayéraga ra'ícha Riosi, mapujiti Riosi Binói chopi galá omero echirigá ku wikáwiya echi jaré pagótami chati olalila.
\v 22 Chopi Jesusi ne galá machili mapurigá aboni 'nátali. Echijiti Binói jeanigá rukueli: ¿Churékulátamo echirigá 'nata?
\v 23 Echalí Jesusi ayena cho jeaneli: Ketasi 'me oméami ju mapurigá Nijeni jeanema je'ná rijoy: ¡Mapurigami chati olali mami galá ku wikawárami ju! Nibilé cho 'me oméami ju mapurigá Nijeni jeanema: ¡Ku wilísaga, ku simigá!
\v 24 Echalí Jesusi waminabi jeaneli: Riosi tamí wilali mapurigá Ku'wíriami niráa. Chopi Nijeni nakí mapu 'yémitamo ne galá machiboa mapurigá Nijé Binói galá omérami ju ku wikáwiya jena'í wichimóbachi piréami pagótami chati olalila. Echijiti Nijeni jeané je'ná rijói mapu ketasi omero asísiya: Nijeni mi jeané: ¡Ku wilísaga, ku chapisá kemi kimá, ku simigá echo'ná kemi bitélachi!
\v 25 Echalí si'néami aboni galá riwali mapurigá echi rijói we sapú galá ku wilísali. A'lí ku chapisá binói kimala, échiko ma galá ku iyénaga, ku simili echo'ná binói bitélachi; ayena cho echi rijói waminabi walubélaga aneli Riosi.
\v 26 Ne si'néami echo'ná muchúami pagótami ne wabé kilí 'nátaga 'nénali mapalí Jesusi ku sa'wali echi rijói mapu ketasi omérami níili asísiya. Echalí aboni ne wabé walubéraga aneli Riosi. Ayena cho aboni ne wabé majaga a'nagupi jeaneli: Jipi rawé tamujeta ma riwali mapurigá echi Jesusi wabé omériga olá mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá.
\s Jesusi bayeli echi Libí mapurigá échiko inama Binói yuwa
\r (Mt. 9:9-13; Mr. 2:13-17)
\p
\v 27 Pe wilibeko Jesusi ma ku simili echo'ná jonsa. Echalí Binói riwali bilé rijoy, Libí riwéami, mapu wenomí napabúami níili, echi walula silíami natétalawami. A'lí Jesusi jeaneli: ¡Tamí najató!
\v 28 Echalí echi Libí ma ariwesa suwaba binói nóchala, we yáati wiliska najátali echi Jesusi yuwa.
\p
\v 29 Pée wakinánokuá echi Libí bayeli echi Jesusi mapurigá Binói ko'mea echo'ná binói Libí bitélachi. Echalí auché jaré wikabé pagótami ayena cho echo'ná bayérami níili, echijiti echo'ná Jesusi yuwa ko'yá muchili wikabé echi auché jaré mapu wenomí napabúami níili, echi walula silíami natétalawami, ayena cho auché jaré wikabé pagótami Binói yuwa ko'yá muchili.
\v 30 Echalí echi jaré Bariseo anilíwami binériami, echi auché jaré nulalíwami binériami ayena cho, si'néami chótali sayéraga ra'icha echi auché jaré yuwa mapu Jesusi binérali. Aboni jeanigá rukueli echi jaré mapu Jesusi binérali: ¿Churékulátamo echirigá ko'wá, ayena chótamo bají echi uva anilíwami ba'wila, echi auché jaré wenomí napabúami yuwa, ayena cho echi auché jaré chati oláami pagótami yuwa?
\v 31 Chopi Jesusi Binói ku nijéwaga jeaneli: Echi jaré mapu ketasi nayúkami ju, aboni tarapé newalé bilé óyami; chopi echi jaré nayúkami ne wabé newalé bilé óyami.
\v 32 Nijé ketasi nawali mapurigani bayema echi jaré mapu aboni mayé we galabé oláami ju. Nijeni chopi nawali mapurigani bayema echi jaré chati oláami pagótami, mapurigá aboni ku ro'wima Riosi yuwa, ayena cho mapurigá aboni ku wikáwali tánama.
\s Jesusi wi'nijírami níili mapujiti echi jaré mapu Binói binérali sinibí we ko'wali
\r (Mt. 9:14-17; Mr. 2:18-22)
\p
\v 33 Echalí aboni, Jesusi yuwa ra'íchaga, jeaneli: Echi jaré mapu echi Juani binérali wi'libé niráa ketasi ko'wá mapalí aboni chopi Riosi yuwa ra'icha muchuwi. Ayena cho echi jaré mapu tamujé Bariseo anilíwami binérali echirigá achigórigá olá. Chopi echi jaré mapu Mujé binérali sinibí wabé ko'wá, ayena cho aboni sinibí bají echi uva anilíwami ba'wila.
\v 34 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Ne si'néami pagótami arigá we kaníliga ko'wá, mapalí aboni bilé rijói bukulí niwíami yuwa muchuwi.
\v 35 Chopi pée minánomí mapalí echi bukulí niwíami rijói ketasi aboni yuwa asimea, echalí aboni ne bichíwali, wi'libé niráa ketasi ko'mea, mapalí aboni chopi Riosi yuwa ra'íchaga muchima. Echirigá achigórigá echi jaré mapu Nijé binérali pée minánomí ketasi ko'mea wi'libé niráa mapurigá aboni chopi Riosi yuwa ra'ichama mapalí Nijeni ketasi aboni yuwa asimea.
\p
\v 36 Echalí Jesusi ayena cho je'ná jerigá irétaga nawésali: Tarapé wesi pée táa chi'wanama bilé bukulíwami napacha, auché bilé echi ma luwíami napacha pachókamiya. A echirigá olásagá echi bukulíwami napacha ma chi'wanárami níima, ayena cho echi pachókala ketasi a'nawí níima echi luwíami napacha yuwa. Nijeni bukulíwami niráa binera echi ne bichíwali, echijiti arigá 'wérali ju máputamo bichíibo mapurigá Nijeni binera, ketasi mapurigátamo waminabi nijéwaga olabo mapurigá echi auché jaré binériami chabénala niráa 'yemi mi binérali.
\v 37 Ayena cho ke wesi ro'wama echi bukulíwami uva ba'wila echo'ná pachana echi jaré sití, ma ocháarami wichí chiwáwalachi. A echirigá olásagá, ayena cho a galá bulésagá echi wichí chiwáwalachi, echalí echi bukulíwami uva ba'wila, ma galá ronínsa, wabé cha'isa, waminá chi'wanama echi jaré ocháarami wichí chiwáwalachi. Echalí echi ba'wila suwaba miná ku'lima. Ayena cho echi wichí chiwáwala suwaba miná nosowima.
\v 38 Echijiti galá níima ro'wasa echi ne bukulíwami uva ba'wila echo'ná jaréana bukulíwami wichí chiwáwalachi. A'lí a echirigá olásagá, echi ba'wila galá nutétami níima, ayena cho echi jaré wichí chiwáwala ketasi miná chi'wama. Echirigá achigórigá ma ketasi waminabi arigá 'wérali ju mapurigá echi jaré mapu galá bichíiko mapurigá Nijeni binera arigá olama mapurigá echi auché jaré binériami chabénala niráa binélali.
\v 39 Ayena cho ma galá bajisa echi bamíbami ba'wila, ke wesi we yáati jubáami nakimea bajínala echi bukulíwami ba'wila; mapujiti si'néami jeaní: Echi bamíbami ba'wila ne wabé simírami galabé ju.
\c 6
\s Echi jaré mapu Jesusi binérali mosika kumili echi turío echalí siné isábawachi rawé
\r (Mt. 12:1-8; Mr. 2:23-28)
\p
\v 1 A'lí auché siné isábawachi rawé Jesusi simírali echo'ná mapo'ná echi turío ma galá wáami níili. A'lí echi jaré mapu Jesusi binérali ayena cho simárali. Echalí aboni echi turío mulalá ripúnaga, we mosika kumísiya simárali echi turío rakala.
\v 2 Chopi jaré rijói Bariseo anilíwami binériami jeanigá rukueli aboni: ¿Churékulátamo echirigá olá mapurigá ketasi risénsia ju oluwáwa jipi rawé, mapujiti isábawachi rawé ju?
\v 3 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeanigá rukueli: ¿Kechátamo siné 'néniga riwali mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi mapurigá echi Rabiri riwéami rijói olali siné rawé mapalí binói we 'locheli, echi auché jaré mapu binói yuwa 'yénali ayena cho?
\v 4 Echalí rawé echi Rabiri bakigá echo'ná pachá Riosi ri'obáwalachi, a'lí chapigá ko'wali echi jaré pani mapu Riosi 'yárami níili; echalí binói ayena cho 'yali echi auché jaré rijói mapu binói yuwa 'yénali. A'lí tarapé wesi risénsia níili aboni echi jaré pani ko'mea; chopi echi jaré sacerdote risénsia níili.
\v 5 Echalí Jesusi ayena cho jeaneli: Riosi tamí wilali mapurigá Ku'wíriami niráa, ayena cho Nijeni ne Walubela ju echalí isábawachi rawé.
\s Bilé rijói biléana sikachí ke akánami galá ku sa'wárami níili
\r (Mt. 12:9-14; Mr. 3:1-6)
\p
\v 6 Ayena cho auché siné isábawachi rawé Jesusi echo'ná pachá echi jaré Juríosi pagótami ri'obáwalachi bakigá, we binérali echi pagótami. Echalí echo'ná pachá ri'obachi asali bilé rijói biléana sikachí watoná ke akánami.
\v 7 Echalí echi jaré nulalíwami binériami we 'nigá muchili, mapujiti aboni chopi we 'nátaga buweli acha ku sa'wama Jesusi echi rijói mapu ke akánami níili biléana sikachí. Echalí rawé isábawachi rawé níili, echijiti aboni chopi we wi'nijíinali echi Jesusi, mapujiti aboni mayeli mapu ketasi risénsia níili mapurigá Jesusi ku sa'wama echi jaré nayúkami echalí mapalí siné rawé isábawachi níili.
\v 8 Chopi Jesusi galá machili mapurigá aboni echirigá 'nata muchili. A'lí Binói jeaneli echi rijói ke akánami biléana sikachí: ¡Ku wirísaga, echo'ná nasipa wilibá! A'lí echi rijói ku wilísaga, echo'ná wilíbali.
\v 9 Echalí Jesusi jeaneli echi auché jaré pagótami: Sinibí risensia ju máputa we galá olabo mapalí siné isábawachi rawé ju. Ketasi risensia ju máputa wabé chati olabo. Echijiti ayena risensia ju máputa ku sa'wabo echi jaré nayúkami jipi isábawachi rawé, achigórigá mapurigá ketasi risensia ju máputa waminá mi'liboa echi jaré pagótami.
\v 10 Echalí Jesusi galá 'nénali echo'ná noligá Binói yuwa muchúami pagótami. A'lí Binói jeaneli echi rijói ke akánami biléana sikachí: ¡Ku wachiná kemi siká! Echalí binói we yáati wachínali binói sikala. A'lí binói sikala ke sayiná ma galá ku sa'wárami níili.
\v 11 Echalí echi jaré nulalíwami binériami ne wabé na'áwali. A'lí aboni chótali a'nagupi ra'íchaga katewa mapu churigá aboni galá omérama echi Jesusi sayériya.
\s Jesusi chapili makói miná okuá rijói mapurigá Binói julama aboni nawisánala
\r (Mt. 10:1-4; Mr. 3:13-19)
\p
\v 12 Echalí rawé Jesusi simili echo'ná biléana ripá rabó, mapurigá Binói echo'ná waná niráa ra'ichama Riosi yuwa. A'lí echalí rokogó Jesusi Riosi yuwa ra'icha chi'lébali.
\v 13 A'lí ba'alínala rawé bi'yá chi'ráachi Jesusi ku bayeli echi jaré mapu Binói binérali. Echalí Jesusi chapili makói miná okuá aboni mapurigá Binói juláma aboni nawisánala. A'lí Jesusi aneli aboni: Riosi jiti julárami niráa.
\v 14 A'lí je'ná níili echi makói miná okuá: Echi Simoni, echi mapu Jesusi ayena cho Pegro riwarali; echi Antresi ayena cho, echi mapu echi Pegro rijimara níili; echi Jakobo; echi Juani ayena cho; echi Jilipi; echi Batalomé ayena cho;
\v 15 echi Mateo; echi Tomasi ayena cho; echi auché bilé Jakobo ayena cho, echi mapu echi Alibeo riwéami rijói ranala níili; echi auché bilé Simoni, echi mapu ayena cho Selote anérati;
\v 16 echi Júrasi, echi mapu Jakobo rijimara níili ayena cho; echi Júrasi Jiskarioti ayena cho, echi mapu pée wakinánokuá bayérali echi jaré sontarsi mapalí aboni bologá chapili echi Walubelá Jesusi.
\s Echi Walubela Jesusi binérali wikabé pagótami
\r (Mt. 4:23-25)
\p
\v 17 A'lí Jesusi ku rikínali echo'ná ripá rabó jonsa, ne si'néami aboni yuwa. Echalí Jesusi nawali echo'ná biléana ipó, echi jaré mapu Binói binérali yuwa. A'lí auché jaré wikabé pagótami ayena cho echo'ná napawili. A'lí aboni echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali jonsa síami níili, echo'ná Jerusalémachi jonsa ayena cho, echo'ná tu walú ba'wírali suwé jonsa ayena cho, mapo'ná Tírochi anilíwachi ju, Sirónachi anilíwachi ayena cho. A'lí si'néami je'ná jaré echo'ná napawili mapurigá aboni galá kipuma Jesusi nawésawala, ayena cho mapurigá Binói ku sa'wama si'néami mapu ikí nayúkami níili.
\v 18 A'lí auché jaré pagótami mapu wabé chati isena riablo aliwala aliwéami níili ayena cho galá ku sa'wárami níili.
\v 19 A'lí si'néami echi jaré pagótami wabé nakili echi Jesusi nochánala, mapujiti Jesusi wabé omériga ku sa'wali si'néami mapu ikí nocháliko echi Binoy.
\s Jaré wabé kaníliami ju, chopi auché jaré wabe risúu nílama
\r (Mt. 5:1-12)
\p
\v 20 Echalí Jesusi galá 'néniga echi jaré mapu Binói binérali, a'lí jeaneli: 'Yemi wabé tisúwati arigá wabé kaníliami ju, mapujiti Riosi 'yemi mi ne gala nulé.
\v 21 'Yemi máputamo jipi ne wabé 'loché, arigá wabé kaníliami ju, mapujiti pe minánomí 'yémitamo arigá ne wabé posáami níibo. A'lí 'yemi máputamo jipi ne wabé nalákako, arigá ne wabé kaníliami ju mapujiti pe minánomí 'yémitamo ne wabé kachiboa.
\p
\v 22 Ayena cho 'yémitamo ne wabé kaníliami níibo mapalí echi auché jaré pagótami 'yemi mi kichima, ayena cho mapalí aboni 'yemi mi waminá machí a'wama echo'ná aboni ri'obáwalachi jonsa. Ayena chótamo kaníliami níibo mapalí aboni 'yemi mi wabé kichiga ra'íchama, ayena cho mapalí aboni 'yemi mi ne wabé kichima mapujítitamo tamí bichíyami ju.
\v 23 Echalí rawé ne wabé simírami kanílasi 'yemi, mapujiti Riosi 'yemi mi echijiti ne wabé simírami 'yama mapalítamo sebasa echo'ná ripá riwigachi. Chabé ki'yá echi jaré aboni pagótamawala, achigórigá risúu olali echi jaré mapu Riosi jiti nawésali echalí ki'yá rawé.
\p
\v 24 Chopi 'yemi máputamo wikabé namuti niwa, arigátamo ne wabé o'mónami ju, mapujítitamo ma wabé kaníili jena'í wichimóbachi, chópitamo ketasi waminabi 'yárami níibo echo'ná ripá riwigachi.
\v 25 A'lí 'yemi máputamo jipi ne galá posáami ju, 'yémitamo pe minánomí ne wabé o'mónami níibo, mapujítitamo ne wabé 'lochébo. Ayena cho 'yemi máputamo jipi ne wabé kaníriga achí, 'yémitamo pe minánomí ne wabé o'mónami níibo, mapujítitamo ne wabé risúu anigá nalákabo.
\v 26 A'lí mapalí ne si'néami echi auché jaré pagótami aniko mapu 'yémitamo ne wabé galabé oláami ju, echalí galá níima 'yemi ne wabé o'monasa, mapujiti echi jaré ki'yá piréami aboni pagótamawala ayena cho we galabé oláami aneli jaré rijói mapu ne wabé 'yékami nawésami níili.
\s Galá galesi echi auché jaré mapu ikí 'yemi mi kichí
\r (Mt. 5:38-48; 7:12)
\p
\v 27 A'lí 'yemi máputamo tamí námiko, nijé 'yemi nimí jeané: Galá galesi echi auché jaré mapu ikí 'yemi mi sayera. Wabé galá olasi echi auché jaré mapu ikí 'yemi mi kichí.
\v 28 Ne galabé ra'íchasi echi auché jaré mapu ikí 'yemi mi we chati ra'íchaga ané; ayena cho tansi Riosi mapurigá Binói ku'wírama echi auché jaré, si'néami mapu ikí 'yemi mi wabé risúu olako.
\v 29 A'lí a bilé rijói mi cho'nisáagá echo'ná biléana mujé banalachi, ketasi yona; chopi ayena cho ariwé mapurigá binói mi cho'nimea echo'ná auché biléana mujé banalachi. A'lí a bilé rijói mi 'yésagá kemi kimá, ayena cho ariwé mapurigá binói tomea kemi napacha.
\v 30 Galá kowa mapuyíripi mi tániko. A'lí a bilé rijói mi 'yésagá jaré mujé níwala namuti, ariwé mapurigá binói arigá tomea. Ketasi auchécho ku tani echi jaré mujé níwala namuti.
\v 31 Sinibí galabé olasi echi auché jaré pagótami yuwa, achigórigá mapurigá 'yémitamo wabé nakí mapu aboni sinibí wabé galabé olama 'yemi aboni yuwa.
\p
\v 32 'Yémitamo ketasi wabé simírami galabé olá, átamo chopi wabé kalésagá echi auché jaré pagótami mapu ikí ayena cho 'yemi mi wabé galé, mapujiti echi jaré chati oláami pagótami ayena cho wabé galé echi auché jaré mapu ikí wabé galé aboni.
\v 33 Nirapétamo wabé simírami galabé olá, átamo chopi galabé olásagá echi auché jaré pagótami, si'néami mapu ikí ayena cho 'yemi mi galabé olá. Mapujiti echi jaré chati oláami pagótami ayena cho galabé olá echi auché jaré, si'néami mapu ikí galabé olá aboni yuwa.
\v 34 Nirapétamo wabé simírami galabé olá, átamo chopi tanéwasagá echi auché jaré pagótami, si'néami mapu ikí 'yémitamo mayé galá ku kuwana natétama. Mapujiti echi auché jaré chati oláami pagótami ayena cho we tanewi echi auché jaré chati oláami pagótami, si'néami mapu ikí aboni mayé galá ku kuwana natétama.
\v 35 Echijiti galá galesi 'yemi ne si'néami echi auché jaré pagótami mapu ikí 'yemi mi sayera. Ne galabé olasi echi auché jaré pagótami, ayena cho galá tanéwasi echi auché jaré newaléami. A'lí ketasi buwesi mapurigá aboni 'yemi mi ku kuwana natétama. Átamo echirigá olásagá, Riosi Binói 'yemi mi galá ku natétama, ayena cho 'yémitamo ne bichíwali echi Ripá Riwigachi bitéami Riosi kúchuwala níibo, mapujiti Riosi ayena cho wabé galabé olá echi jaré mapu ketasi ku natétara 'ya; ayena cho Binói galabé olá echi auché jaré chati oláami pagótami.
\v 36 Ne galabé natimáami níisi 'yemi, achigórigá mapurigá 'yemi Onolá ne galabé natimáami ju.
\s Ketasi wi'nijisi auché jaré pagótami
\r (Mt. 7:1-5)
\p
\v 37 Ketasi wi'nijisi auché jaré pagótami. A'lí Riosi ketasi 'yemi mi wi'nijima. Ketasi anesi mapu auché jaré pagótami wabé sití ju. A'lí Riosi ketasi anema mapu 'yemi mi wabé sití ju. Galá ku wikawasi echi auché jaré pagótami mapu ikí 'yemi mi chati olá, a'lí Riosi ayena cho 'yemi mi ku wikawama.
\v 38 Galá 'yasi echi auché jaré we tisúwati suwaba mapu ikí aboni newalé. A'lí Riosi ayena cho 'yemi mi 'yama suwaba mapu ikí 'yemi aboni newalé. Echalí Riosi 'yemi mi ne wabé simírami niráa 'yama, átamo ayena cho galá 'yásagá echi auché jaré pagótami. Chopi átamo pée okuabi 'yásagá echi auché jaré pagótami, echalí Riosi ayena cho pée okuabi niráa 'yemi mi 'yama.
\p
\v 39 A'lí Jesusi irétaga jeaneli: Bilé rijói ke machíliami ketasi omero bayériya auché bilé rijói ke machíliami. A echirigá olásagá, siné káachi okuánika rujuima echo'ná biléana jochi.
\v 40 Echi bilé mapu binératami níili ketasi bachá walula ju echi binériami yuwa mapu ma galá binérali binoy. Chopi mapalí échi ma sébali galá binératami níima, binói ayena cho ma galá machíami níima achigórigá mapurigá echi binériami mapu ma galá binérali binoy.
\p
\v 41 Mujemi we galá omero 'néniya bilé táa namuti busuékowami mapu echo'ná echi auché bilé ritémtami busílachi chukú. Chópitamo ketasi nakí 'nénala echi walú namuti kusí mapu echo'ná mujé binói busílachi bu'wí. Echirigá ayena cho 'yémitamo we wi'nijí auché jaré pagótami mapurigá chati oláami niráa, chópitamo ketásirapé ku ruyé mapu 'yemi aboni waminabi wabé simírami chati oláami ju.
\v 42 A'lí bichemi we nakí jeanénala echi auché bilé mujé rijimala: Keni rijimá, tamí risénsia 'ya mapurigá nijeni mi machí pásama echi táa namuti busuékowami mapu echo'ná mujé busílachi chukú. Chópi mujemi tarapé chirigá omero 'nénia mapurigá bilé walú namuti, mapurigá bilé kusí, arigá bu'wí echo'ná mujé binói busílachi. ¡Mujé chopi wabé 'yékami niráa ju! Ne bachá niráa ku machí pa echi kusí, echo'ná mujé binói busílachi jonsa. Echalimi galá omérama 'nénia mapurigami galá ku machí pama echi táa namuti busuékowami mapu echo'ná mujé rijimala busílachi chukú.
\s Mapalí echi jaré masana ma raké, echalí ibili masana galá machirúami níima, acha galabé ju
\r (Mt. 7:17-20; 12:34-35)
\p
\v 43 Echi jaré galabé masana chopi raké echi galabé masana rakala, ayena cho echi jaré sití masana chopi raké echi sití masana rakala.
\v 44 Ibili rakéami namuti galá machirúami níima acha galá ju, mapalí echi rakéami namuti ma galá raké. Echijiti echi jaré chuná ketasi chirigá ripunárami níima echo'ná biléana so'uwárali; nibilé cho ripunárami níima echi jaré uva anilíwami namuti echo'ná biléana i'wíchalachi.
\v 45 Echirigá achigórigá ibili rijói galá machirúami níima, acha galabé oláami ju, mapalí echi auché jaré pagótami ma galá machí churigá ologá bité echi rijoy. Bilé wabé galabé rijói arigá wabé galabé olá, mapujiti binói galabé suléami ju; ayena cho auché bilé chati oláami rijói arigá we chati olá mapujiti binói we chati suléami ju. A'lí si'néami pagótami chopi ra'íchaga aní echi jaré namuti, suwaba mapu ikí nirú echo'ná pachana aboni sulálachi niráa; echijiti jaré pagótami ra'icha echi jaré galabé namuti, chopi auché jaré pagótami we ra'icha echi jaré wabé sití namuti.
\s Arigá 'wérali ju galabé niráa ri'lé bachá tigótami níisa ibili kalí
\r (Mt. 7:24-27)
\p
\v 46 Echalí Jesusi waminabi jeanigá rukueli: ¿Churékulátamo wisabé tamí jeané: ¡Walubela! Maparítamo ketasi nijéwaga olá mapurigá Nijé 'yemi nimí ané?
\v 47 Ayena cho Jesusi jeaneli: Echi jaré pagótami mapu tamí yuwa siko, si'néami mapu ikí galá kipuko Nijé Ra'íchala, ayena cho si'néami mapu ikí galá nijéwaga olako mapurigá Nijeni nulá,
\v 48 aboni mapuyiri bilé rijói ju mapu we galabé niráa kalirali. Echi rijói wabé ri'lé joka, bachá tigoli echo'ná rapichí. A'lí mapalí echo'ná kalírali walú bu'wíbali ba'wí, echalí echi kalí ketasi najuili mapujiti ne wabé galabé tigótami níili echo'ná rapichí jonsa.
\v 49 Chopi echi auché jaré pagótami mapu tamí kipuko, echi jaré mapu ketasi nijéwaga olako mapurigá Nijeni nulá, abóniko mapuyiri bilé rijói ju, echi mapu echo'ná wi'yérali moba kalirali, echi mapu ketasi bachá tigoli echo'ná ri'lé rapichí. A'lí echalí mapalí echo'ná walú bu'wíbali ba'wí, echi rijói níwala kalí káraga najuili.
\c 7
\s Echi Walubela Jesusi ku sa'wali echi walula sontarsi piónawala
\r (Mt. 8:5-13)
\p
\v 1 Mapalí Jesusi ma sunili echi pagótami nawésiya, a'lí Binói ku simili echo'ná Kapernaúmachi anilíwachi.
\v 2 A'lí echo'ná Kapernaúmachi bitéali bilé walula sontarsi, echi mapu Romano anilíwami pagótami níili. A'lí echi walula sontarsi ne wabé galeli bilé rijói mapu binói piónawala níili. Echalí rawé echi binói piónawala ne wabé nayú bu'wili, echi mapu ma ne mulubé mukumea riwéali.
\v 3 A'lí mapalí echi walula sontarsi námali ehi Jesusi jiti ra'ichálawachi, echalí échiko júuli jaré o'wéala ochérami Juríosi echi Jesusi bayénala, mapurigá Jesusi ku sa'wama echi binói piónawala.
\v 4 Echalí echi jaré mapu jurárami níili we yáati simíbali echo'ná mapo'ná Jesusi asali. A'lí aboni, Jesusi yuwa mulubéanaga, wabé tániga jeaneli mapu galá níima Jesusi ku'wírasa echi walula sontarsi.
\v 5 Ayena cho aboni jeaneli: Galá níima mápumi ku'wírama echi walula sontarsi, mapujiti binói ne wabé galé tamujé Juríosi pagótami, ayena cho binói nulali niwánala tamujé ri'obáwala.
\v 6 Echalí Jesusi ku simili aboni yuwa. A'lí mapalí aboni ma ne mulubé sírali echo'ná echi walula sontarsi bitélachi, echalí echi walula sontarsi jeanigá júuli jaré binói amígowala: ¡Walubela, ketasi nóchali olá! Ketasi arigá 'wérari ju mapu Mujemi bakimea jena'í nijé kalílachi, mapujiti Mujé ne wabé simírami galabé oláami ju, ketasi mapurigá nijé.
\v 7 Ayena cho echijiti nijé binói ketásini simili mi bayémiya. Jipi, chopi ra'íchaga niráa galá nulá mapurigá echi nijé piónawala ma ku sa'wárami níima. A'lí échiko ne bichíwali ku sa'wimea.
\v 8 Mapujiti echi jaré nijé o'wéalawala ayena cho tamí we jiwériga nulé. Ayena cho nijeni jiwériga nulé echi auché jaré pée kuchípala sontarsi. Ayena cho mapalini bilé je'ná jerigá ané: ¡Echo'ná auché biléana simigá! Echalí échiko ne bichíwali echo'ná simea. Ayena cho mapalini bilé je'ná jerigá ané: ¡Wakiná simí! Echalí échiko ne bichíwali wakiná simí. Ayena choni echi keni piónawa jerigá anésuwa: ¡Je'ná jerigá olá! Echalí échiko ne bichíwali echirigá olá. Nijeni bichíi mapu Mujé ayena cho wabé omérami ju echirigá nulayá mapurigá ma ku sa'wárami níima echi nijé piónawala mapalimi arigá mikabé niráa atí.
\v 9 A'lí mapalí Jesusi námali je'ná jerigá aníachi, echalí Binói ne wabé galabé nirali echi rijoy. A'lí Binói aneli echi jaré pagótami Binói yuwa síami, jeanigá: Ne bichíwali Nijé 'yemi nimí jeané: Je'ná rijói mapu si'nú pagótami ju, ne wabé galabé niráa tamí bichíi. Ke wésini riwali 'yemi Isaeli pagótami mapu je'ná jerigá ne galabé bichíyami ju.
\v 10 Echijiti Jesusi ketasi simili echo'ná echi walula sontarsi bitélachi. Binói chopi nulali mapurigá echo'ná bitichí bu'wíami pioni ma galá ku sa'wárami níima. A'lí mapalí echi jaré mapu jurárami níili Jesusi bayénala ma ku sili echo'ná echi walula sontarsi bitérachi, echalí aboni riwali mapurigá echi pioni ma galá ku sa'wíami níili.
\s Jesusi ku owíntali bilé ri'malí mapu ma mukúami níili
\p
\v 11 A'lí pe wakinana Jesusi inárali echo'ná biléana walúlachi mapo'ná Naínachi anilíwachi níili. Echalí wikabé mapu Jesusi binérali ayena cho así simíbali Jesusi yuwa, wikabé auché jaré pagótami ayena cho.
\v 12 A'lí mapalí Jesusi ma ne mulubé inárali echo'ná walúlachi, echalí Binói riwali jaré pagótami mapu bilé mukúami chu'wiróbiya sírali. Échiko bilé ri'malí níili, echi mapu bilepi níili bilé mukí ranala, echi mapu ma kunámami níili. A'lí wikabé auché jaré pagótami ayena cho sírali echi mukí yuwa, echi binói ranala chu'wiróbiya.
\v 13 A'lí mapalí echi Walubela Jesusi riwali echi mukí, echalí Binói ne wabé galá natimaga jeaneli: ¡Ketasi waminabi nalá!
\v 14 A'lí Jesusi mulubé nawagá nocháli echi kajoni. A'lí echi jaré tóami echo'ná jábali. Echalí Jesusi ra'íchaga jeaneli echi ri'malí mapu ma mukúami níili: ¡Ri'marí! ¡Ku wilísaga!
\v 15 Echalí echi ri'malí mapu mukúami níili, ma ku asiska, ku ra'íchali. A'lí Jesusi echi iyela ku 'yali.
\v 16 A'lí si'néami echo'ná 'yénami ne wabé majali. Ayena cho aboni waminabi walubélaga aneli Riosi, jeanigá mapu bilé walubela Riosi jiti nawésami ma nawali jena'í tamujé yuwa. A'lí aboni ayena cho anili mapu Riosi ma nawagá jena'í wichimóbachi, ma wabé natimali Binói pagótamawala.
\v 17 Echalí ne suníami echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali piréami ne galá ikíali mapu Jesusi je'ná jerigá wabé omériga olali. A'lí ne suníami echo'ná noligá piréami ayena cho echirigá ikíali.
\s Echi Juani júuli rukuénala echi Jesusi
\r (Mt. 11:2-19)
\p
\v 18 A'lí echi jaré mapu echi Juani binérali, aboni galá ruyeli echi Juani ne suwaba je'ná jeyili. Echalí echi Juani bayegá okuá aboni,
\v 19 jeanigá júuli rukuénala echi Jesusi: ¿Áchami ne bichíwali ju echi mapu Riosi wilama riwéali mapurigá Walubela Nigúurami niráa, echi Cristo anilíwami? ¿Acha buwebo mapurigá auché bilé nawama, kéramá?
\v 20 A'lí mapalí echi jaré mapu jurárami níili, ma sili mapo'ná Jesusi asali, echalí aboni jeaneli: Echi Juani mapu pagóami ju, ma tamujé tamí júuli mi yuwa jerigá rukuénala: ¿Áchami ne bichíwali ju echi mapu Riosi wilama riwéali mapurigá Walubela Nigúurami niráa, echi Cristo anilíwami? ¿Ácha buwebo mapurigá auché bilé nawama kéremá?
\v 21 Chopi echalí rawé mapalí aboni echo'ná sili, echalí Jesusi sinepi niráa ku sa'wali ne wikabé nayúkami mapu wikabé nayulí jiti nayúkami níili. Echalí Binói ayena cho ku sa'wali echi auché jaré nayúkami mapu we chati nachútaga nayútali auché jaré; ayena cho Binói ku machí a'wali echi jaré chati riablo aliwala echo'ná jaré pagótami sulálachi jonsa; ayena cho Binói galá ku 'machíliami niwali wikabé auché jaré mapu ke 'machíliami níili.
\v 22 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli echi jaré mapu Juani rukuénala júuli: Ma ku simíbaga, ku ruyébasi echi Juani suwaba mapurigátamo riwali jipi rawé, ayena cho suwaba mapurigátamo námali. Galá ku ruyébasi mapurigá echi jaré ke 'machíliami ma galá ku 'machíliami niwálati, ayena cho mapurigá echi jaré ke akánami ma galá ku 'yena, ayena cho mapurigá echi auché jaré wabé chati cha nayúkami galá ku sa'wárami níili, ayena cho mapurigá echi jaré ke námiami galá ku námiami niwálati, ayena cho mapurigá echi jaré suwíami ku o'wíntarami níili, ayena cho mapurigá echi Galabé Riosi Ra'íchala ma galá nawésarami ju echi jaré we tisúwati.
\v 23 Ayena cho Jesusi jeaneli: Ne wabé kaníliami ju ne si'néami echi jaré mapu sinibí galá tamí bichíi.
\p
\v 24 A'lí ma ku simíbali echi jaré mapu echi Juani júuli rukuénala echi Jesusi. Echalí Jesusi chótali ra'ícha echi auché jaré pagótami, echi Juani jiti rugá. A'lí Jesusi jeaneli: 'Yémitamo ne bichíwali echo'ná biléana waná kawichí simíbali mapurigátamo 'nebo echi Juani. Chopi 'yémitamo ketasi echo'ná simíbali mapurigátamo 'nebo bilé rijói mapu ketasi sinibí gala bichíyami níili. Echiyili rijói mapuyiri bilé namuti wilíami ju mapu echi iká jiti nokérami ju, chopi echi Juani ne galá jiwériga bichíyami níili.
\v 25 'Yémitamo ketasi echo'ná simíbali mapurigátamo riwiboa bilé rijói wabé galá simati napáchami. 'Yémitamo galá machí mapu echiyiri napáchami rijói chopi muchúwi echo'ná echi jaré o'wéala nuláami walubé kalílachi, mapo'ná ayena cho piré echi jaré mapu chopi wabé nakí kaníliga piréranala sinibí rawé.
\v 26 Chopi 'yémitamo ne bichíwali echo'ná simíbali bilé walula Riosi jiti nawésami 'nébiya. Jipi Nijé 'yemi nimí ne bichíwaga ané mapu echi Juani ne wabé simírami walula ju, ketasi mapurigá echi auché jaré o'wéala Riosi jiti nawésami niráa.
\v 27 Ne bachá niráa je'ná jerigá osirúami níili echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi, echi Juani jiti rugá, mapurigá Riosi jeaneli kepu Raná:
\q Waminá bacháami mapo'ná Mujemi simírama,
\q echo'ná Nijeni a'láranaga julama bilé nawésami.
\q Échiko bachá nawésama echi jaré pagótami,
\q jeanigá mapu aboni mi galá narema,
\q echalí mapalí Mujemi echo'ná nawama.
\m
\v 28 Ayenacho Jesusi jeaneli echi jaré pagótami: Nijé 'yemi nimí ané mapu ke wesi auché bilé Riosi jiti nawésami waminabi wabé walubela níili, ketasi mapurigá echi Juani mapu pagóami ju. Chopi echi mapu wabé tabéala ju echi jaré yuwa mapu Riosi galá nulé, échiko arigá bachá walula ju echi Juani yuwa.
\p
\v 29 Echalí ne si'néami echi jaré pagótami mapu ikí echi Juani chabénala galá pagoli echo'ná ba'wírali, abóniko ma galá námali Jesusi nawésawala. Ayena cho echi jaré mapu wenomí napabúami níili, echi walula silíami natétanala, si'néami galá námali Jesusi nawésawala. A'lí ne si'néami aboni galá bichíili Riosi.
\v 30 Chopi echi jaré Bariseo anilíwami binériami, echi auché jaré nulalíwami binériami ayena cho, si'néami mapu ikí ketasi nakili mapurigá aboni echirigá ba'wí jiti pagótami níima echi Juani jiti, abóniko echirigá wabé kichili mapurigá Riosi we nakili olánala aboni yuwa.
\p
\v 31 Echalí echi Walubela Jesusi jeaneli: Nijeni 'yemi mi irétaga binéraga ruyema je'ná jipi piréami pagótami jiti.
\v 32 Aboni chopi mapuyiri jaré kúrowi ju, mapu echo'ná ri'narátachi ri'yékaka, a'nagupi o'weli ra'íchaga jeaní: Tamujé 'yemi mi tákali echi kusela, chópitamo ketasi awili; ayena cho tamujé 'yemi mi wabé o'móniga nawajili, chópitamo arigá ketasi nalákali.
\v 33 Echalí echi Walubela Jesusi ayena cho jeaneli: Nijé 'yemi nimí echirigá aneli mapujiti chabénala mapalí echi Juani nawali mapu pagóami ju, échiko ketasi ko'wali echi pani nibilé bajili echi uva anilíwami ba'wila. Chopi 'yémitamo arigá jeaní: ¡Echi Juani we riablo aliwala aliwéami ju!
\v 34 A'lí Riosi arigá tamí wilali mapurigá Ku'wíriami niráa; chopi mapalí Nijeni nawali 'yemi yuwa, 'yémitamo anili mapu Nijeni we ko'wéami ju, ayena cho mapu Nijeni we bajíami ju echi uva ba'wila. Ayena chótamo anili mapu Nijeni chopi apanero ju echi jaré wenomí napabúami yuwa, ayena cho echi auché jaré yuwa mapu 'yémitamo chati oláami ané.
\v 35 Chopi si'néami pagótami galá machíami ju mapu ikí galá bichíili Riosi, ayena cho abóni galá machila auché jaré mapu Riosi ne galá bichíwaga olá.
\s Jesusi bayérami níili mapu ko'mea
\p
\v 36 A'lí bilé rijói Bariseo anilíwami binériami bayeli Jesusi mapurigá ko'mea binói yuwa. Echijiti Jesusi simili echo'ná echi rijói bitélachi. Chopi echalí ki'yá rawé echi pagótami sinibí wabé bitigá niráa ko'wali echo'ná mésachi.
\v 37 Echalí rawé mapalí Jesusi echirigá bitigá niráa ko'wali echo'ná kalírali, echalí bilé mukí echo'ná walúlachi bitéami galá machili mapu Jesusi echo'ná ko'yá asali. Echijiti echi mukí echo'ná toga nawali bilé limeta, rité niwárami, echi mapu aceite ne wabé su'weti júkami ro'wárami níili, chopi echi mukí chabénala wabé chati oláami níili.
\v 38 Echijiti echi mukí ne wabé o'móniga nalali mapujiti binói ma ketasi nakili waminabi echirigá chati olánala. Echalí echi mukí echirigá ne wabé nalaka, ne wabé simírami ukuénali. A'lí binói ukuénawala we pachuli echo'ná Jesusi ronólachi. A'lí echi mukí ku bi'wali Jesusi ronólachi binói kupala jiti. A'lí echi mukí ne wabé kaníili, echijiti binói chumilá jiti we chu'mili echi Jesusi ronólachi. Ayena cho binói ucheli echi wabé su'weti júkami aceite echo'ná Jesusi ronólachi.
\v 39 Echalí echo'ná 'nigá asali echi rijói Bariseo mapu bayeli Jesusi mapurigá ko'mea binói yuwa; chopi mapalí echi rijói galá riwali suwaba je'ná jeyiri, echalí échiko je'ná jerigá 'nátali: Echi mukí ne wabé chati oláami mukí ju. A je'ná Jesusi ne bichíwali Riosi jiti nawésami níisagá, echalí binói ne bichíwali machimé mapu je'ná mukí wabé chati oláami ju; ayena cho machimé mapu ketasi risensia ju mapu echi yiri mukí nochama binói ronólachi.
\v 40 Chopi Jesusi ku nijéwaga jeaneli; Simoni, bilé namuti nimí anema. Echalí échiko ku nijéwaga jeaneli: Binériami, tamí ané.
\v 41 A'lí Jesusi jeaneli: Okuá rijói wikabé wenomí wikeli mapu echi auché bilé rijói tanéwaga 'yali. A'lí echi bilé je'ná rijói wikeli malí mili peso. A'lí echi auché biléala chopi wikeli malí kiento peso.
\v 42 A'lí okuánika tarapé biyiri níwali, echijiti aboni tarapé omérali ku natétiya echi auché bilé rijói tanéwiami. Echijiti echi rijói tanéwiami arigá su'lánaga, okuánika waminá wikáwali suwaba mapu ikí aboni wikali. Echalí Jesusi ayena cho ra'íchaga echi Simoni yuwa, jeaneli: Jipi tamí ku nijéwaga ané mapurigá mujemi mayé: ¿Chuyiri 'nalina je'ná okuá rijói waminabi ne wabé simírami karema echi auché bilé rijói mapu echirigá waminá wikáwaga ariweli suwaba mapu ikí okuánika wikali?
\v 43 A'lí echi Simoni ku nijéwaga jeaneli: Nijeni mayé mapu echi rijói mapu waminabi wikabé ku wikawárami níili, ayena cho waminabi wabé simírami galema echi rijói mapu ku wikáwali ne suwaba. Echalí Jesusi jeaneli: Ne bichíwali mi anili.
\v 44 A'lí Jesusi auchécho galá 'néniga echi mukí, echalí Binói jeaneli echi Simoni: Mujemi galá riwali mapurigá je'ná mukí olali. Chopi mapalí Nijé Binói bakili jena'í pachá mujé kalílachi, echalí mujemi ketasi tamí pabákali ba'wí jiti echo'ná Nijé ralálachi mapurigá tamujé Juríosi pagótami sinibí olá. Chopi je'ná mukí wabé nalaka, ne wabé ukuénali. A'lí binói ukuénawala pachuli echo'ná Nijé ralálachi. Echalí binói ku bi'wali Nijé ralálachi binói kupala jiti.
\v 45 A'lí mujemi ketasi tamí kaníliga narépali, chopi je'ná mukí chótali wabé kaligá chu'miyá Nijé ralálachi mapalí jonsa Nijeni bachá nawali jena'ibi, mapujiti binói wabé tamí galé.
\v 46 A'lí mujemi ketasi tamí ucheli echi aceite echo'ná Nijé mo'ólachi. Chopi je'ná mukí tamí ralálachi ucheli echi wabé su'weti júkami aceite jiti.
\v 47 A'lí Jesusi waminabi jeaneli: Echijiti Nijé nimí ané mapu ma ku wikawárami ju suwaba mapurigá je'ná mukí wabé chati olali, mapujiti je'ná mukí wabé tamí galeli; chopi echi jaré mapu péebi jiti ku wikawárami ju, abóniko péebi niráa tamí galé.
\v 48 Echalí Jesusi jeaneli echi mukí: Mapurigami chati olali mami galá ku wikawárami ju.
\v 49 A'lí mapalí echi auché jaré echo'ná ko'yá muchúami je'ná jerigá námari, a'lí aboni je'ná jerigá 'nátali: ¿Churékula echirigá aní je'ná rijói mapu binói galá oméro ku wikáwiya mapurigá auché jaré pagótami chati olali?
\v 50 Echalí Jesusi jeaneli echi mukí: Mujemi ma galá ku wikawárami ju, mapujítimi galá tamí bichíili. Kaníliga ku simigá echo'ná mujé bitélachi.
\c 8
\s Jaré muguí we ku'wírari echi Jesusi
\p
\v 1 A'lí pée wakinánokuá Jesusi nawisásiya simili echo'ná wikanáami o'wéalachi, wikanáami rijówachi ayena cho. A'lí Binói nawisásiya simili jeanigá mapu Riosi ne galá nuléami ju si'néami pagótami yuwa. A'lí echi jaré makói miná okuá mapu Jesusi júuli nawisánala ayena cho así simíbali.
\v 2 A'lí jaré muguí ayena cho así simíbali. A'lí aboni níili echi jaré mapu Jesusi chabénala ku sa'wali. Jaré aboni we nayúkami níili, chopi Jesusi ma ku sa'wali aboni. Auché jaré aboni wabé chati riablo aliwala ariwéami níili, chopi Jesusi ma ku machí a'wali echi jaré isena riablo aliwala echo'ná aboni sulálachi jonsa. A'lí echi María echo'ná Makatárachi bitéami bilé níili mapu así simili. A'lí echi María níili mapu chabénala echi Jesusi ku machí a'wáli kichao wabé chati riablo aliwala echo'ná pachana binói sulálachi jonsa.
\v 3 Ayena cho echi Juana así simili. Échiko echi Chusa riwéami rijói upila níili, echi rijói mapu walula nigúurami níili echi walula silíami Erorsi riwéami yuwa. A'lí echi Susana riwéami mukí ayena cho así simili, auché jaré wikabé muguí ayena cho así simíbali, echi jaré mapu aboni níwala namuti galá agá, echirigá ku'wírali echi Jesusi.
\s Echi turío icháami
\r (Mt. 13:1-23; Mr. 4:1-20)
\p
\v 4 A'lí ne wikabé pagótami napawili echi Jesusi 'nébiya. A'lí aboni echo'ná suníami rijówachi jonsa síami níili. A'lí Jesusi irétaga binérali echi wikabé pagótami jeanigá mapu Riosi Ra'íchala mapuyiri echi jaré turío rakala ju. Echalí Jesusi jeaneli:
\p
\v 5 Siné rawé bilé rijói ichayá iyénali echi turío. Echalí jaré turío rakala rujuili echo'ná biléana buwichí, mapo'ná echi jaré pagótami we rikeka simárali. A'lí echi jaré chuluguí káraga suwali echo'ná rujuíami turío rakala.
\v 6 A'lí auché jaré turío rakala rujuili echo'ná biléana rapirúachi mapo'ná ketasi 'me wi'yéali. A'lí ma a'wisáa, suwaba káraga wakicheli mapujiti echo'ná ketasi 'me sa'mili.
\v 7 A'lí auché jaré turío rakala echo'ná we kasaléachi rujuili, chopi echi kasalá o'weri ochérasa, waminá napolíbanali echi turío.
\v 8 Chopi auché jaré turío rakala rujuili echo'ná we galabé wi'yérali mapo'ná ma ochérasa wabé galá rakeli. Jaré echi turío rakala bilé kiento niráa rakeli, chopi auché jaré ketasi 'me wiká rakeli. A'lí Jesusi ma je'ná jerigá anesa, echalí Binói ayena cho o'weli ra'íchaga jeaneli: ¡'Yemi máputamo nakeko ne galá namsi mapurigá Nijeni aní!
\p
\v 9 Pée wilibeko echi jaré mapu Jesusi binérali we rukueli mapu churigá aniwáami níili mapurigá Binói echirigá irétaga binérali echi pagótami.
\v 10 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Riosi ma 'yemi mi 'yali mapurigá 'yémitamo galá machiboa mapurigá Binói galá nulé echi jaré pagótami, chopi echi auché jaré pagótami ketasi cho galá machí mapurigá Riosi nulé aboni. Echijiti Nijeni irétaga nawesa echi auché jaré pagótami mapurigá aboni galá kipuma Nijé nawésawala, chopi aboni arigá ketasi cho galá machimea echi ne bichíwali, ayena cho mapurigá aboni galá kipuma Nijé nawésawala chopi aboni arigá ketasi cho galá machimea chu aniwáami ju mapurigá Nijeni irétaga binera aboni.
\p
\v 11 Chopi mapurigá Nijeni irétaga binérali, je'ná jerigá aniwáami ju: Echi turío rakala mapuyiri Riosi Ra'íchala ju.
\v 12 A'lí mapurigá ikili echi jaré turío rakala mapu echo'ná biléana buwichí rujuili, echirigá achigórigá ikimea echi jaré pagótami mapu bachá niráa galá namsa echi Riosi Ra'íchala, arigá ketasi we yáati bichíima, mapujiti echi riablo we yáati miná 'yema echi Galabé Riosi Ra'íchala mapu aboni ma námali, achigórigá mapurigá echi jaré chuluguí suwaba suwali echi jaré turío rakala mapu echo'ná buwichí rujuili. A'lí echi riablo chopi echirigá olá mapurigá echi jaré pagótami ketasi galá bichíima Riosi Ra'íchala, ayena cho mapurigá aboni ketasi galá ku wikáwarami níima.
\v 13 A'lí mapurigá ikili echi jaré turío rakala mapu echo'ná biléana rapirúachi rujuili, echirigá achigórigá ikimea echi jaré pagótami, si'néami mapu ikí bachá niráa galá kaníliga namsa Riosi Ra'íchala, arigá ketasi galá ne sulachí niráa bichíima. Abóniko achigórigá ju mapurigá echi jaré turío mapu ketasi galá nawéami ju. Abóniko pée téeli niráa bichíima, chopi mapalí aboni risúu olálami níima mapujiti aboni echirigá bichíinali Riosi Ra'íchala, echalí aboni ma ketasi waminabi napawima echi auché jaré bichíyami yuwa, a'lí aboni ma ketasi waminabi galá bichíima.
\v 14 A'lí mapurigá ikili echi jaré turío rakala mapu echo'ná wabé kasaréachi rujuili, echirigá achigórigá ikimea echi auché jaré pagótami, si'néami mapu ikí galá namsa Riosi Ra'íchala, arigá ketasi galá bichíima. A'lí aboni chopi waminabi ologá pirélama achigórigá mapurigá aboni chabénala ologá piréali. Abóniko ketasi bukulí nakulíwarami níima, mapujiti aboni chopi wikabé namúti wabé nílaga 'nata. Ayena cho aboni chopi wabé koruma echi wikabé namuti jena'í wichimóbachi nirúami. Ayena cho aboni chopi wabé chuwé ologá pirélanala, echijiti aboni ketasi galá bichíinali Riosi Ra'íchala, ayena cho aboni ketasi galá ku'wíratami níima.
\v 15 A'lí mapurigá ikili echi jaré turío rakala mapu echo'ná galabé wi'yérali ichirúami níili, echirigá achigórigá ikimea echi auché jaré pagótami, si'néami mapu ikí galá namsa Riosi Ra'íchala ne galá sulachí niráa bichíima. Aboni ne galá nijéwaga olama mapurigá Riosi nulé aboni, ayena cho aboni waminabi galá bichíiga, wabé galabé ologá pirélama jena'í wichimóbachi. Echirigá aboni achigórigá ju mapurigá echi jaré turío rakala mapu we galabé rakeli.
\s Arigá 'wérali ju mapu Riosi Ra'íchala galá nawisárami níima
\r (Mr. 4:21-25)
\p
\v 16 Jesusi ayena cho jeanigá irétaga binérali echi jaré pagótami: Tarapé wesi pólaga rikama bilé chopé rajáami echo'ná ri'lé pachá biléana sikolichi, nibilé cho echo'ná ri'lé pachá biléana jubechi, keremá. Chopi si'néami pagótami ripabé, ne galá machiná niráa rikama echi chopé rajáami, mapurigá echirigá ne galá machírama si'néami mapu ikí mo'wiko echo'ná pachá kalírali. Echirigá achigórigá arigá 'wérali ju mapu Riosi Ra'íchala ne galá nawisárami níima, mapurigá si'néami pagótami ne galá machimea.
\v 17 A'lí pée waminánomí suwaba namuti ne galá machirúami níima, mapujiti ne suwaba galá machiná niráa riwíratami níima; ayena cho echi jaré namuti mapu ke wesi galá machí jipi rawé, suwaba ne galá riwíratami níima.
\v 18 Echijiti ne galá námiga bichíisi Nijé Ra'íchala, mapujiti átamo ne galá bichíisagá Nijé Ra'íchala, Nijé 'yemi nimí waminabi galabé binérama. Chopi átamo ketasi galá bichíisagá mapurigá Nijé 'yemi nimí binera, echalí 'yémitamo arigá 'yérami níibo suwaba mapurigá Nijé ma 'yemi nimí binérali.
\s Echi Jesusi iyela, echi jaré Jesusi ritémawala ayena cho, echo'ná sili Jesusi yuwa
\r (Mt. 12:46-50; Mr. 3:31-35)
\p
\v 19 A'lí echi Jesusi iyela, ayena cho echi jaré Jesusi ritémawala echo'ná sili Jesusi yuwa. Chopi aboni tarapé chirigá omérali mulubé siyá echo'ná Jesusi yuwa, mapujiti ne wikabé pagótami ne cha'iká noligá muchili Binói yuwa.
\v 20 Chopi bilé rijói jeanigá ruyeli echi Jesusi: Kemi iyé echo'ná machíami atí, echi jaré kemi ritémawa ayena cho. Aboni we nakí mi 'nénala.
\v 21 Chopi Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Echi jaré mapu galá námiko Riosi Ra'íchala, si'néami mapu ikí galá bichíiga olako mapurigá Riosi ané, abóniko mapurigá Nijé iyela ju, ayena cho abóniko mapurigá nijé ritémawala ju.
\s Jesusi ku wilábali echi wabé iwéami iká
\r (Mt. 8:23-27; Mr. 4:35-4l)
\p
\v 22 Siné rawé Jesusi moka asíbali echo'ná biléana bárkochi, echi auché jaré mapu Binói binérali yuwa. Echalí Jesusi jeaneli: Echo'ná walú ba'wechi bo'ónala simabo. A'lí aboni echirigá echo'ná bárkochi muchiga ku simíbali.
\v 23 A'lí mapuyénasí aboni echo'ná nasipa walú ba'wechi 'yénali, echi Jesusi we kochigá bu'wili echo'ná pachá bárkochi. Chopi echo'ná walú ba'wechi ke sayiná ne wabé iwéami ikali, echijiti echo'ná pachá bárkochi ne noguí buchili ba'wí. Echalí echi jaré mapu Jesusi binérali ne wabé majali mapujiti aboni ne noguí suwimea riwéali.
\v 24 A'lí aboni we yáati ku busurébanali echi Jesusi. Echalí aboni jeaneli: ¡Binériami, suwibóaréta! Echalí Jesusi ku asiska, ku wilábali echi wabé iwéami iká, echi walú ba'wí ayena cho. A'lí we yáati echi walú ba'wí galá ku kilí siwega wilíbali.
\v 25 Echalí Jesusi jeaneli echi jaré mapu Binói binérali: ¿Churékulátamo echirigá majali? ¿Kéchatamo bichíili mapurigá Nijé 'yemi nimí ku'wírama riwéali? Chopi aboni wabé majaga 'nátaga muchili. A'lí aboni chopi a'nagupi rukueli jeanigá: ¿Kecha je'ná Jesusi echi bilepi Riosi Ranala ju? ¡Nibira mapurigá echi wabé iwéami iká wabé yáati ku wilíbali mapalí Binói nuleli ku wilábanala! ¡Nibira mapurigá echi walú ba'wí ayena cho we yáati ku siwega wilíbali!
\s Echi bilé rijói echo'ná Garárachi bitéami mapu wabé chati riablo aliwala ariwéami níili
\r (Mt. 8:28-34; Mr. 5:1-20)
\p
\v 26 Pe wilibeko aboni echirigá sébali echo'ná bo'ónala walú ba'wírali mapo'ná Garárachi anilíwachi kawírali ju, echo'ná mapo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali jonsa waminá bo'ónala ju.
\v 27 A'lí mapalí Jesusi nawali echo'ná suwé, echalí we yáati echo'ná natipámiya nawali bilé rijói echo'ná bitéami, echi mapu wi'libé bamíbali jonsa wabé chati riablo aliwala aliwéami níili. Échiko we machí sapeka iyénali, ayena cho binói ketasi siné bitéali echo'ná biléana kalírali, chopi binói sinibí bitéali echo'ná jaréana risochí chu'wétachi.
\v 28 Chopi mapalí echi rijói riwali echi Jesusi, echalí echo'ná bacháami Jesusi yuwa nawagá, binói we yáati chokoba wilíbali. A'lí o'weli ra'íchaga jeanigá rukueli: ¿Piri mi olama tamí yuwa, Mujé Jesusi, mápumi echi Ripabé Riwigachi Atíami Riosi Ranala ju? ¡Wabé nimí tani mapurigami ketasi tamí risúu olama!
\v 29 Chopi echi rijói echirigá anili mapujiti Jesusi ma bachá nuleli echi wabé chati si'nú riablo aliwala ku machínala echo'ná pachana echi rijói sulálachi jonsa. Chabé jonsa echi si'nú riablo aliwala echirigá ne wabé omériga nuleli echi rijoy, echijiti échiko sinibí wabé chati olali. A'lí echo'ná piréami pagótami we nakili bologá tibú echi rijoy; ayena cho binói wisabé bulílati binói sikálachi echi jiero wiya jiti, echo'ná binói ronólachi ayena cho. Chopi echi rijói sinibí we ripúnali echi jiero wiya, ayena cho echi riablo aliwala wisabé nuleli echi rijói másanala echo'ná jaréana waná kawírali.
\v 30 Echalí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Chu mi riwé? A'lí echi rijói jeaneli: Wikabé sontarsi ni riwé. A'lí echi rijói echirigá ku nijéwali mapujiti wikabé isena riablo aliwala muchili echo'ná pachana binói sulálachi. Ali echi wikabé isena riablo aliwala nuleli echirigá ra'ichánala.
\v 31 Echalí echi jaré isena riablo aliwala we ra'íchaga tánali mapurigá Jesusi ketasi julama aboni echo'ná ri'lé riáblochi, mapurigá aboni ketasi kastigo 'yárami níima.
\p
\v 32 Echalí rawé echo'ná kawichí wikabé kochi ko'yá uchútali. Echijiti echi wikabé isena riablo aliwala we risúu anigá tali mapurigá echi Jesusi risensia 'yama mapurigá aboni echo'ná pachana echi wikabé kóchichi mo'wimea. A'lí Jesusi risénsia 'yali.
\v 33 Echalí echi wikabé isena riablo aliwala we yáati ku 'machínali echo'ná pachana echi rijói sulálachi jonsa. A'lí aboni we yáati mo'wili echo'ná pachana echi wikabé kóchichi. Echalí echi jaré wikabé kochi ke sayiná miná júmsali. A'lí ne suwaba echo'ná ripá biléana kowata jonsa ri'lé rujuili echo'ná walú ba'wírali. A'lí ne suwaba si'rili echo'ná ba'wírali.
\p
\v 34 A'lí mapalí echi jaré kochi mélami galá riwali echirigá ikíachi, echalí aboni we yáati wabé majaga ku ruyébiya simíbali. A'lí aboni ruyeli echo'ná walúlachi piréami suwaba mapurigá ikili, ayena cho aboni echirigá ruyeli suníami echo'ná mulubé rijówachi piréami.
\v 35 Echalí ne si'néami echo'ná piréami pagótami we 'nébiya simíbali mapurigá ikili. A'lí mapalí aboni sili echo'ná mapo'ná Jesusi asali, echalí aboni riwali echi rijói mapu echo'ná pachana binói sulálachi jonsa 'machínali echi wikabé riablo aliwala. Chopi échiko ma galá ku napáchaga, ne galá ku 'nátaga asali echo'ná Jesusi yuwa. Echalí echi jaré pagótami, echirigá riwisá, ne wabé majali.
\v 36 Chopi echi jaré pagótami mapu galá riwali echirigá ikíachi, aboni ku ruyeli echi auché jaré pagótami ne suwaba mapurigá echi wikabé isena riablo aliwala ku a'wátami níili echo'ná pachana echi rijói sulálachi jonsa mapu chabénala wikabé chati riablo aliwala aliwéami níili.
\v 37 Chopi mapalí echo'ná Garárachi anilíwachi piréami pagótami galá machili mapurigá ikili, echalí si'néami aboni wabé tánali mapurigá Jesusi we yáati ku simea echo'ná aboni kawíwalachi jonsa, mapujiti aboni ne wabé majali. A'lí Jesusi echo'ná bárkochi asíbaga, echirigá ku simili echo'ná jonsa.
\v 38 Chopi mapalí Jesusi ke cho ku simili, echalí echi rijói mapu echo'ná pachana binói sulálachi jonsa ma ku 'machínali echi wikabé wabé chati riablo aliwala, échiko ne wabé tánali mapurigá Jesusi risensia 'yama mapurigá binói ayena cho así simea Jesusi yuwa; chopi Jesusi ketasi risensia 'yali. Echalí Jesusi ku ripórali echi rijói jeanigá:
\v 39 ¡Ku simigá echo'ná kemi bitélachi! Ne suwaba galá ku ruyemi mapurigá Riosi mi ku'wírali. Echalí echi rijói ku simili echo'ná binói bitélachi. A'lí binói galá nawésaga ruyeli si'néami echo'ná noligá piréami mapurigá Jesusi echirigá wabé omériga ku'wírali binoy.
\s Jesusi ku owíntali echi Jáiro marala mapalí ma mukúami níili
\r (Mt. 9:18-26; Mr. 5:21-43)
\p
\v 40 Chopi mapalí Jesusi auchecho ku nawali echo'ná bo'ónala mapo'ná jonsa Binói simili echalí bi'yá, a'lí echo'ná piréami pagótami ne wabé kaníriga nareli echi Jesusi, mapujiti si'néami aboni chopi wabé buweli mapurigá Binói echirigá ku nawama echo'ná aboni yuwa.
\v 41 Echalí bilé rijói Jáiro riwéami echo'ná Jesusi yuwa nawali. A'lí echi Jairo ne walula nuláami níili echo'ná echi jaré Juríosi pagótami ri'obáwalachi. Échiko echo'ná nawagá we yáati, wéemi raweka, chokóbaga wilíbali echo'ná bacháami Jesusi yuwa. Echalí binói wabé risúu anigá tánali mapurigá Jesusi we yáati simea echo'ná binói Jairo bitélachi,
\v 42 mapujiti binói marala ne wabé nayú bu'wili, ayena cho echi tiwé ma ne mukumea riwéali. A'lí echi Jairo pe bilepi maléali, echi mapu makói miná okuá bamíbami níili; chopi mapalí Jesusi ku simili echi Jairo yuwa, ne wabé wikabé pagótami así simíbali. A'lí echo'ná buwichí echi wikabé pagótami ne wabé cha'igá 'yénali Jesusi yuwa.
\p
\v 43 Echalí echo'ná echi jaré wikabé pagótami yuwa ayena cho simili bilé mukí mapu makói miná okuá bamíbali jonsa ne wabé léniga nayúami níili. A'lí echi mukí ma suwaba suwábali binói níwala namuti, echi jaré óyami natétiya, mapu ikí ówali binoy. Chopi ketasi wesi omérali ku sa'wayá echi mukí.
\v 44 Echalí rawé echi mukí jubáami niráa mulubéanaga Jesusi yuwa, we nochali Binói napáchala suwilá. A'lí echi mukí ke sayiná ma ku sa'wárami níili, mapujiti binói ma ketasi waminabi lénali.
\v 45 A'lí Jesusi we yáati jeanigá rukueli: ¿Chigá tamí nochali? Chopi mapalí ne si'néami aneli mapu ketasi wesi nochali, echalí echi Pegro, echi auché jaré binói apanérawala yuwa, si'néami jeaneli: Binériami, echi wikabé pagótami mi noligá we cha'íraga rachina. ¿Churékulami jeanigá rukue: ¿Chigá tamí nochali? ¡Ne wikabé pagótami ma mi nochárilé!
\v 46 Chopi Jesusi jeaneli: Ne bichíwali bilé tamí nochali. Nijeni galá machili mapurigani ne wabé omériga ku sa'wali echi bilé.
\v 47 Echalí echi mukí galá machili mapu Jesusi ma galá machilo mapurigá binói mukí olali. Echijiti échiko ne sayilúmaga, wéemi raweka, chokóbaga wilíbali echo'ná bacháami Jesusi yuwa. A'lí ne suwaba ku ruyeli echi Jesusi mapu piri jiti binói nochali Jesusi napáchala suwilá, ayena cho mapu churigá binói we yáati galá ku sa'wárami níili, ayena cho ne si'néami echi auché jaré pagótami echirigá galá námali.
\v 48 A'lí Jesusi jeaneli: Mukí, mami ku sa'wárami ju mapujítimi galá tamí bichíili. Ne galá kanílaga ku simigá.
\p
\v 49 A'lí Jesusi abijí echirigá ra'íchachi, echalí nawali bilé rijói echo'ná echi Jairo bitélachi jonsa simíami. Échiko jeaneli echi Jairo: Mujé malala ma mukuli. Ketasi waminabi kumé echi Walubela.
\v 50 Chopi mapalí Jesusi námali echirigá anéachi, echalí Binói jeaneli echi Jairo: ¡Ketasi majá! Chopi galá tamí bichíi. A'lí mujé malala arigá ku bitélama.
\v 51 A'lí mapalí Jesusi nawali echo'ná Jairo bitélachi, echalí Binói chopi risénsia 'yali mapu Binói yuwa pachá mo'wimea echi Pegro, echi Jakobo ayena cho, echi Juani ayena cho, echi tiwé 'wénawala asíchiko.
\v 52 Echalí ne si'néami echo'ná muchúami pagótami ne wabé o'móniga, o'weli nalákali mapujiti echi tiwé ma mukuli. A'lí Jesusi galá machili mapurigá Binói ku owíntama riwéali echi tiwé mapu ma mukúami níili. Echijiti Binói jeaneli echi jaré pagótami: Ketasi echirigá nalákasi. Je'ná tiwé, tamí jiti, ketasi mapurigá mukúami niráa ju, chopi mapurigá kochíami niráa ju.
\v 53 Chopi aboni we achili mapalí Jesusi echirigá aneli, mapujiti aboni galá machili mapurigá echi tiwé ma mukúami níilo.
\v 54 Echalí Jesusi, echi tiwé sikálachi chapigá, o'weli ra'íchaga jeaneli: ¡Tiwé, ku asísaka!
\v 55 A'lí ke sayiná echi tiwé auchecho siné ma ku bitéali. A'lí binói we yáati ku wilísali. Echalí Jesusi nuleli aboni ku kóonala echi tiwé.
\v 56 Echalí echi tiwé 'wénawala ne wabé cha nílaga, ne wabé kaníili; chopi Jesusi nuleli aboni ketasi wesi ruyénala mapurigá Binói olali.
\c 9
\s Jesusi júuli nawisánala echi jaré makói mina okuá mapu Binói binérali
\r (Mt. 10:5-15; Mr. 6:7-13)
\p
\v 1 A'lí Jesusi napabuli echi jaré makói miná okuá mapu Binói binérali. A'lí Binói iwératali aboni mapurigá aboni galá omérama miná machí a'waya echi jaré isena riablo aliwala echo'ná jaré pagótami sulálachi jonsa. A'lí Jesusi ayena cho we galá iwératali aboni mapurigá aboni galá omérama ku sa'wayá echi jaré nayúkami.
\v 2 Echalí Jesusi júuli aboni nawisánala mapurigá aboni jeanimea mapu Riosi wabé galá nulé si'néami echi jaré jena'í wichimóbachi piréami pagótami mapu ikí galá bichíyami ju; ayena cho Jesusi júuli aboni ku sa'wánala echi jaré nayúkami.
\v 3 A'lí Jesusi jeaneli aboni: Tarapebi yiri namuti tosí echo'ná buwichí. Nirapé bilé kusí tisola tosí, ni bilé maleta, ni ko'wáami tosí, ni wenomí ketasi cho tosí. A'lí ibili 'yemi chopi bilepi napacha tosí.
\v 4 A'lí mapuyíripi kalírali mapo'nátamo mo'wí chi'lebánala, echo'ná bilénapi kalírali ripisi mapuyénasítamo ma ku simabo echo'ná rijówachi jonsa.
\v 5 Ayena cho Jesusi jeaneli: A jaré pagótami ketasi 'yemi mi narésagá, a'lí maparítamo ku simabo echo'ná aboni rijówalachi jonsa, echalí ne galá asáwaga bi'wasi echi napisó, echo'ná 'yémi ralálachi chukúbami. Echirigátamo ku ruyebo echo'ná piréami pagótami mapurigá aboni ketasi galabé olali, mapalí aboni ketasi kipúnali 'yemi nawésawala.
\v 6 A'lí aboni nawisásiya simíbali echo'ná ne suníami rijówachi. A'lí aboni nawésali echi wabé Galabé Riosi Ra'ichala. Ayena cho aboni ku sa'wali echi jaré nayúkami.
\s Echi walula silíami Erorsi riwéami we nakili echi Jesusi 'nénala
\r (Mt. 14:1-12; Mr. 6:14-29)
\p
\v 7 A'lí echi walula silíami Erorsi riwéami suwaba galá machili mapurigá Jesusi olali. Echalí echi Erorsi wabé 'nátali mapu churigá Jesusi galá omérali echirigá olayá, mapujiti auché jaré pagótami aneli mapu echi Juani mapu pagóami níili, ma ku owínaliré. Ayena cho aboni aneli mapu echi Jesusi níili echi Juani mapu ma ku owínaliré.
\v 8 Ayena cho auché jaré pagótami jeanili: Echi Jesusi ju echi ki'yá bitéami Elíasi mapu ma ku nawáliré jena'í wichimóbachi. Auché jaré jeanili: Bilé chabé ki'yá bitéami Riosi jiti nawésami ju, mapu ma ku owínaliré.
\v 9 Chopi echi Erorsi jeanili: Nijé binói ma nulali kutachí ripunánala echi Juani. Échiko ma mi'lirúami níili. ¿Chigá biché níima je'ná rijoy? Nijeni ma námali mapurigá Binói wikabé namuti wabé omériga olali. A'lí echi walula Erorsi wabé nakili echi Jesusi 'nénala.
\s Jesusi kówali echi jaré malí mili rijói
\r (Mt. 14:13-21; Mr. 6:30-44; Jn. 6:1-14)
\p
\v 10 A'lí ma ku sili echi jaré julárami mapu Jesusi chabénala júuli nawisánala. Echalí aboni galá ku ruyeli echi Jesusi suwaba mapu ikí aboni olali mapalí aboni nawésiya 'yénali. A'lí Jesusi bayérali aboni echo'ná biléana waná kawichí mapo'ná mulipi ju biléana walúlachi mapo'ná Becháirachi anilíwachi ju.
\v 11 Chopi mapalí echi wikabé pagótami galá machili mapo'ná Jesusi siméa olali, echalí aboni ayena cho echo'ná así simíbali. A'lí Jesusi auchécho galá nareli echi wikabé pagótami, ayena cho Binói galá nawésali aboni, jeanigá mapu Riosi ne galá nulé si'néami pagótami mapu ikí galá bichíyami ju. Echalí Binói ayena cho ku sa'wali echi jaré nayúkami.
\p
\v 12 Echalí rawé ma alíwachi, echi jaré makói miná okuá mapu Jesusi binérali, ne si'néami echo'ná Binói yuwa sili. Echalí aboni jeaneli: Ma ku julá echi wikabé pagótami mapurigá aboni echo'ná mulubé rijówachi simíbaga riwimea mapo'ná chi'libama, ayena cho mapurigá aboni echo'ná ralimea ko'wáami, mapujiti jena'í waná kawichí tarapé te ko'wáami.
\v 13 Chopi Jesusi jeaneli: 'Yemi aboni 'yasi mapurigá aboni galá ko'mea. Echalí echi jaré makói miná okuá jeaneli: Tamujeta chopi pe malipi pani niwa, okuá rochí ayena cho. Echijiti tamujeta ketasi omérabo kóoya je'ná wikabé pagótami, ayena ketasi auchecho siné ku simásagá, auché jaré wikabé ko'wáami raliboya.
\v 14 A'lí echi wikabé pagótami mapuyena malí mili rijói níili. Chopi Jesusi ayena cho jeaneli echi jaré makói miná okuá: Echo'ná rojuaga muchínalasi echi wikabé pagótami, malisa makói iyénasí niráa.
\v 15 A'lí aboni echirigá olali. Ayena cho echi wikabé pagótami echirigá rojuaga muchíbali.
\v 16 Echalí Jesusi chapili echi malí kúuchi pani, echi okuá rochí ayena cho. A'lí Binói 'néniga echo'ná ripá riwigachi, natétara 'yali Riosi. Echalí Jesusi galá rojuániga 'yali echi jaré mapu Binói binérali, mapurigá aboni nachútama echi jaré wikabé pagótami. A'lí mapalí Jesusi echirigá olali, echalí echi jaré pani wikabé muwéali.
\v 17 A'lí si'néami echi jaré wikabé pagótami galá ko'wali, ayena cho aboni ne galá posali. A'lí ma sunisa ko'yá, aboni ku napabuli suwaba echi jaré kúuchi chi'wáami ko'wáami mapu ikí tibili. A'lí aboni echirigá galá buchíwali makói miná okuá walírali.
\s Echi Pegro galá nawesa mapu Riosi ma wilali echi Jesusi mapurigá Walubela Ku'wíriami niráa, echi Cristo anilíwami
\r (Mt. 16:13-20; Mr. 8:27-29)
\p
\v 18 Siné rawé Jesusi waminá waná simili mapurigá Binói bi'neli niráa ra'ichama Riosi yuwa. Echalí chopi Binói yuwa muchili echi jaré makói miná okuá mapu Binói binérali. Echalí Jesusi jeanigá rukueli aboni: ¿Churigá aní echi auché jaré pagótami? ¿Chigá tamí mayé mapu Nijé ju?
\v 19 Echalí aboni ku nijéwaga jeaneli: Jaré pagótami aní mapu Mujé ju echi Juani mapu pagóami níili, mápumi ma ku owínali mapalí mi ma mi'lirúami níili. Auché jarecho aní mápumi echi Elíasi ju, mápumi ma ku nawali jena'í wichimóbachi. Auché jarecho aní mápumi bilé ki'yá bitéami Riosi jiti nawésami ju, mápumi ma ku owínali.
\v 20 A'lí Jesusi jeanigá rukueli: ¿'Yémitamo, chigá tamí mayé? Echalí echi Simoni Pegro ku nijéwaga jeaneli: ¡Mujé ju echi Cristo! ¡Riosi mi wilali mapurigá Walubela Ku'wíimi niráa!
\v 21 Chopi Jesusi wabé nuleli mapu aboni ketasi wesi je'ná jerigá ruyema.
\s Jesusi bachá niráa nawesa jeanigá mapu Binoyko mi'lirúami níima
\r (Mt. 16:20-28; Mr. 8:30-9:1)
\p
\v 22 A'lí Jesusi jeaneli: Riosi ne bichíwali tamí wilali mapurigá Ku'wíriami niráa. Ayena cho arigá 'wérali ju mapurigani ne wabé risúu olárami níima. A'lí echi jaré o'wéala ochérami Juríosi tamí kichima, echi jaré o'wéala sacerdote ayéna cho, echi jaré nulalíwami binériami asíchiko. A'lí Nijeni arigá mi'lirúami níima, chopi Nijeni baikiyá chi'ligá auchecho ku owínama.
\p
\v 23 A'lí Jesusi jeanigá ruyeli si'néami aboni: A jaré 'yemi nakisáagá olánala mapurigá Nijeni nakí máputamo olabo, ketasi waminabi olasi mapurigá 'yemi aboni chopi nakí olánala. Sinibí rawé chopi galá nijéwaga olasi mapurigá Nijé 'yemi nimí nulé, ayena cho arigá anachasi maparítamo risúu olárami níibo, achigórigá mapurigá Nijeni anachama mapalí Nijeni wabé risúu olálami níima.
\v 24 Mapuyíripi rijói chopi kanílaga bitélanaliko jena'í wichimóbachi, échiko chopi miná mukumea. Chopi mapuyíripi rijói chopi olánaliko mapurigá Nijeni nakí, arigá siné káachi waminá mi'lirúami níisa, échiko ne sinibí niráa ku bitélama.
\v 25 A'lí Jesusi jeaneli: A bilé rijói ne suwaba mésagá jena'í wichimóbachi nirúami wikabé namuti, chopi a échiko arigá miná mukusáagá, echalí suwaba echi jaré wikabé namuti tarapé ku ku'wírama echi yiri rijoy.
\v 26 Mapujiti mapuyíripi rijói tamí jiti riwélasagá, Nijé Ra'íchala jiti riwélasagá omá, Nijeni ayena cho riwélama echiyiri rijói jiti mapalí Nijeni wabé omériga ku nawama jena'í wichimóbachi mapurigá ne wabé Walubela niráa. Riosi tamí wilali mapurigá Ku'wíriami niráa. A'lí echalí mapalini ku nawama jena'í wichimóbachi, Riosi Onorúami waminabi tamí walubérama, ayena cho echi jaré Riosi kapitánawala tamí walubérama.
\v 27 Ayena cho Jesusi jeaneli: Nijé 'yemi nimí ne bichíwaga ané mapu jaré 'yemi jena'í jáwami ketasi cho suwibóatamo, átamo ketasi cho riwisáagá mapurigá Riosi ne wabé omériga nulé jena'í wichimóbachi piréami pagótami, si'néami mapu ikí galá bichíyami ju.
\s Echi Jesusi niwárami níili ne wabé ratábami niráa
\r (Mt. 17:1-8; Mr. 9:2-8)
\p
\v 28 A'lí pe wakinánokuá osá naó rawé yénasí mapalí jonsa Jesusi je'ná jerigá anili, echalí Jesusi moyénali echo'ná biléana wabé ripabé rabó, mapurigá Binói echo'ná ra'ichama Riosi yuwa. A'lí Jesusi ayenacho toli echi Pegro, echi Jakobo ayena cho, echi Juani asíchiko.
\v 29 A'lí mapalí Jesusi, Riosi yuwa ra'íchali, echalí Binói akala si'nú nakulíwarami níili. A'lí Binói napáchala ayena cho ne wabé rosákami nakulíwarami níili, ne wabé ratábami ayena cho.
\v 30 Echalí ke sayiná echo'ná Jesusi yuwa jábali okuá rijói mapu Binói yuwa ra'íchali. A'lí echi okuá echi Moisesi níili, echi Elíasi ayena cho. Okuánika chabé ki'yánala piréali jena'í wichimóbachi.
\v 31 Chopi echalí rawé aboni echo'ná ripá riwigachi jonsa síami níili, echijiti okuánika ne wabé ratábami níili. A'lí aboni, Jesusi yuwa, ra'íchaga anili mapu churigá echi Jesusi mi'lirúami níima riwéali echo'ná Jerusalémachi.
\v 32 Echalí echi Pegro ne wabé kochináali, echi auché jaré binói yuwa muchúami ayena cho. Chopi aboni arigá ketasi kochili. Echalí aboni galá riwali mapurigá Jesusi ne wabé ratábami niráa nakulíwarami níili; ayena cho aboni galá riwali echi auché okuá rijói mapu Jesusi yuwa muchili.
\v 33 A'lí mapalí echi okuá rijói ma ku simiba 'yénali echo'ná jonsa mapo'ná Jesusi wilili, echalí echi Pegro jeaneli echi Jesusi: ¡Binériami, ne wabé galá ju mapu tamujeta jena'í muchuwi! Jena'í niwabo bikiyá kalí látami. Bilé kalí Mujé níwala níima, auché bilé echi Moisesi níwala níima, auché bilé echi Elíasi níwala níima. Chopi echi Pegro ne wabé majajáratami níili, echijiti binói ketasi machili mapurigá binói ra'íchaga anili.
\v 34 A'lí mapalí echi Pegro abijí echirigá ra'íchali, echalí ke sayiná echo'ná ne wabé simírami bimoli mapu yénasí aboni ma ke machíili. A'lí aboni ne wabé majali mapalí echirigá ikili.
\v 35 Echalí Riosi Binói echo'ná bimolírali jonsa ra'íchaga jeanili: Je'ná Jesusi ju keni Raná mápuni ne wabé kalé. Wabé galá namsi Binói Ra'íchala.
\v 36 Chopi mapalí Riosi ma sunili echirigá ra'icha, echalí echi bimolí ma ku kawili. A'lí mapalí echi jaré binéami auchecho galá 'nénali, echalí aboni riwali mapu echi Jesusi we bi'neli tibili; chopi echalí rawé aboni ke wesi ku ruyeli mapurigá aboni riwali.
\s Jesusi machí pali bilé riablo aliwala echo'ná pachá bilé towí sulálachi jonsa
\r (Mt. 17:14-21; Mr. 9:14-29)
\p
\v 37 A'lí ba'alínala rawé mapalí aboni auchecho ku tiguínali echo'ná ripá rabó jonsa, echalí wikabé pagótami simíbali Jesusi natipábiya.
\v 38 Echalí bilé rijói echo'ná wikabé pagótamichi inárali mapu o'weli ra'íchaga jeaneli: Binériami, ne wabé nimí tani mapurigami ku sa'wama keni raná, mapujiti échiko bilepi ju keni raná.
\v 39 Ayena cho binói wabé risúu olárami ju, mapujiti bilé wabé chati riablo aliwala bakí echo'ná pachana binói sulálachi. Echalí echi riablo aliwala ne wabé o'weli sinata echi nijé ranala, ayena cho echi riablo aliwala olá mapurigá echi keni raná wabé umukúsuwami niráa níima mapuyénasí binói ne wabé simírami ronena. A'lí echi wabé chati riablo aliwala sinibí echirigá wabé risúu olá echi nijé ranala; chopi mapalí echi riablo aliwala ma suní ne wabé simírami risúu olayá, echalí échiko ma ariwé echi keni raná.
\v 40 Jipi nijeni wabé tánali echi jaré mapu Mujé binérali mapurigá aboni ku machí pama echi riablo aliwala, chopi aboni ketasi omérali.
\v 41 Echalí Jesusi jeaneli echi jaré mapu Binói binérali: ¡Mbá! ¡'Yémitamo ketasi galá bichíyami ju! ¡'Yémitamo chopi wabé nakólaga oláami ju! ¿Kilíbuko yénasí arigá 'wérali ju mapu Nijeni 'yemi nimí yuwa asimea? ¿Chu yénasí 'wérali ju mapu Nijeni echirigá anachama mapujítitamo ketasi galá tamí bichíi? Echalí Jesusi jeaneli echi towí onolá: ¡Wakiná to echi mujé ranala!
\v 42 Chopi mapalí echi towí murubéanali Jesusi yuwa, echalí echi wabé chati riablo aliwala auchecho siné rikábali echi towí. Echalí echi si'nú aliwá auchecho wabé rikúmtali echi towí. Chopi Jesusi wabé iwéami nuleli echi riablo aliwala mapu ku machínama echo'ná pachana echi towí sulálachi jonsa. A'lí mapalí échiko ma ku machínali, echalí echi towí ma ku sa'wíami níili. A'lí Jesusi auchecho ku 'yali echi onolá.
\v 43 A'lí si'néami echi jaré pagótami chopi wabé 'nátaga muchili mapurigá Riosi ne wabé Walubela ju.
\s Jesusi auchecho bachá niráa ruyé mapurigá Binói mi'lirúami níima riwéali
\r (Mt. 17:22-23; Mr. 9:30-32)
\p A'lí mapuyénasí si'néami pagótami echirigá wabé 'nátali mapurigá Jesusi wabé omériga olali, echalí Jesusi jeaneli echi jaré mapu Binói binérali:
\v 44 Ne galá kipusi je'ná jeyili, ayena cho ketasi ku wikawasi mapurigá Nijé 'yemi nimí jeané: Echi auché jaré pagótami tamí bologá tomea mapurigá aboni tamí mi'limea. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 45 Chopi echi jaré mapu Jesusi binérali ketasi galá machili mapurigá binói ra'íchaga aneli aboni, mapujiti aboni ketasi 'yárami níili mapurigá aboni echirigá galá machimea; ayena cho aboni wabé majali rukuénala mapu churigá aniwáami níili mapurigá Binói ra'íchaga anili.
\s ¿Chigá 'nalí tamujé ne wabé simírami walula ju?
\r (Mt. 18:1-5; Mr. 9:33-37)
\p
\v 46 Echalí echi jaré mapu Jesusi binérali wabé yáati chótali a'nagupi ra'íchaga nasayérasiya mapalí aboni a'nagupi ra'íchaga rukueli mapu chigá 'nalí aboni ne walula níima echi auché jaré aboni yuwa.
\v 47 Chopi Jesusi ne galá machili mapurigá aboni 'nátali. Echalí Binói chapigá bilé táa towí, echo'ná Binói yuwa achali.
\v 48 Echalí Jesusi jeaneli echi jaré mapu Binói binérali: Je'ná towí wabé tabéala ju, chopi átamo tamí kalésagá, arigá 'wérali ju máputamo ayena cho kalebo echiyiri kúuchi. A'lí echi mapu tamí kaleko, échiko ayena cho wabé galé Riosi, mapu tamí júuli jena'í wichimóbachi. Ayena cho Nijé 'yemi nimí ané mapu echi bilé 'yemi mapu waminabi tabéala ju, échiko arigá ne walula ju si'néami echi auché jaré 'yemi yuwa.
\s Echi mapu ketasi tamujé tamí sayérako échiko tamujé tamí yuwa ju
\r (Mr. 9:38-40)
\p
\v 49 A'lí echi Juani jeaneli: Binériami, tamujeta riwali bilé rijói mapu miná machí a'wali echi jaré riablo aliwala echo'ná jaré pagótami sulálachi jonsa, mapalí binói Mujé riwalá jiti rugá nuleli echi jaré riablo aliwala mapurigá aboni echirigá ku 'machínama. A'lí tamujeta ra'ámali mapu ketasi echirigá olama, mapujiti échiko ketasi tamujé tamí yuwa najata.
\v 50 A'lí Jesusi jeaneli: Ketasi echirigá ra'amasi, mapujiti echi mapu ketasi tamujé tamí sayérako, échiko tamujé tamí yuwa ju.
\s Jesusi pée oyérali echi Jakobo, echi Juani
\p
\v 51 A'lí mapalí ma sebama riwéali echalí rawé mapalí Jesusi echo'ná ripá riwigachi ku torúami níima, echalí Jesusi tarapé majaga chótali echo'ná Jerusalémachi ku simiyá.
\v 52 A'lí Jesusi echo'ná bacháami a'láranala júuli jaré rijoy. Echalí aboni bachá simíbali echo'ná biléana walúlachi, echo'ná Samáriachi anilíwachi kawírali nirúami. A'lí aboni tali bilé kalí mapo'ná Jesusi kochimea riwéali echalí rokogó.
\v 53 Chopi echo'ná piréami pagótami tarapé risénsia 'yali mapurigá Jesusi echo'ná kochimea, mapujiti aboni galá machili mapu Binói echi jaré Juríosi pagótami níili, ayena cho mapu Binói echo'ná Jerusalémachi simíami níili.
\v 54 A'lí echi Jakobo, echi Juani ayena cho, Jesusi yuwa binéami níili. Chopi mapalí aboni riwali mapu echo'ná piréami pagótami ketasi risénsia 'yali mapurigá Jesusi echo'ná kochiméa, echalí aboni we na'áwali. Echijiti aboni jeanigá rukueli echi Jesusi: Walubela, ¿kechami nakí máputa nulabo mapu echi na'í rikínama echo'ná ripá riwigachi jonsa, mapurigá aboni káraga suwábarami níima, achigórigá mapurigá echi walula Elíasi olali chabé ki'yá rawé?
\v 55 Echalí Jesusi ku kuwana 'néniga pée oyéraga jeaneli: 'Yémitamo mayé mapu echi Wabé Galabé Riosi Iwigala 'yemi mi nulé echirigá olánala. Chopi 'yémitamo echirigá olánali achigórigá mapurigá echi auché jaré chati oláami pagótami nakí olánala.
\v 56 Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa. A'lí Nijeni ketasi nawali jena'í wichimóbachi mapurigani suwábama echi jaré pagótami. Chópini nawali mapurigani wabé ku'wírama aboni, ayena cho mapurigani ku wikawama mapurigá aboni chati olali. Echalí si'néami aboni waminá simíbali echo'ná auché biléana rijówachi yénasí, mapurigá aboni echo'ná chi'libama.
\s Jaré nakili Jesusi yuwa najátanala
\r (Mt. 8:19-22)
\p
\v 57 A'lí mapalí aboni echo'ná buwichí sírali, echalí bilé rijói jeanigá jeaneli echi Jesusi: ¡Walubela, nijé nimí sinibí najátama echo'ná kanápuromí mapo'ná mi simea!
\v 58 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Echi jaré kiyochi echo'ná iwárali piré; ayena cho echi jaré chuluguí niwa aboni rosolá. Chopi Nijeni ketasi niwa bilé kalí mapo'nani bu'umea. Nijeni wirárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 59 Ayena cho Jesusi jeaneli auché bilé rijói jeanigá: ¡Tamí najató! Chopi echi rijói ku nijéwaga jeaneli: Walubela, nijé onolá ke 'me ayó mukuméaré mapujiti ma we ochérami ju. Abijí tamí ariwé mapuyénasí nijeni ma wi'yérali toma echi nijé onolá. Echalí nijé nimí najátama.
\v 60 Chopi Jesusi jeaneli: Echi jaré pagótami mapu ikí ketasi bichíyami ju, ma mapurigá suwíami niráa ju. Ariwé mapurigá aboni toma echi auché jaré aboni níwala suwíami. Chopi mujé we yáati simigá, nawisá mapurigá Riosi galá nulé echi jaré pagótami mapu ikí galá bichíyami ju.
\v 61 A'lí auché bilecho jeaneli: Walubela, nijeni nakí mi yuwa najátanala, chopi abijí tamí ariwé mapurigani ku simigá, galá ku ripórama echi auché jaré echo'ná nijé bitélachi muchúami.
\v 62 Echalí Jesusi jeaneli: Jaré pagótami bachá niráa we nakí Nijé nóchala olayá, chopi aboni ketasi sinibí niráa tamí yuwa nocha mapujiti aboni chopi we 'nata muchuwi mapurigá aboni ma ariweli wikabé namuti. A'lí aboni ketasi galabé nocha Nijé nóchala olayá, achigórigá mapurigá bilé rijói ketasi galá nocha mapalí binói sinibí ku kuwana 'neni mapalí binói wasaraya iyena. Echijiti echiyiri bichíyami ketasi chirigá galabé nocha Nijé nóchala olayá.
\c 10
\s Jesusi júuli nawisánala kicháosa makói rijói
\p
\v 1 Pe wakinánokuá echi Walubela Jesusi ayena cho chapili auché jaré kicháosa makói rijói bichíyami, mapurigá Binói nawisánala julama, mapurigá aboni, okuá niráa bachá simama echo'ná ne suníami o'wéalachi, ayena cho ne suníami rijówachi mapo'ná Jesusi Binói nawama riwéali.
\v 2 Echalí Jesusi jeaneli aboni: Ne wikabé pagótami ketasi cho galá bichíi Riosi Ra'íchala, chopi Nijeni arigá nakí mapu aboni galá bichíima. A'lí pe okuáa pagótami ju mapu nawesa Riosi Ra'íchala. Echijiti tansi mapurigá echi Walubela Riosi waminabi wikabé nawésanalaga julama, mapurigá echi auché jaré pagótami galá bichíima Riosi Ra'íchala.
\v 3 Arigá simíbaga nawisábasi echi Galabé Riosi Ra'ichala. Nijeni 'yemi mi jula mapurigátamo kilí ologá pirélabo mapurigá jaré 'méchuli niráa, chópitamo nawésabo jaré pagótami mapu ne wabé jobátami níima mapurigá echi jaré nalíwali niráa.
\v 4 Echalí ketasi tosí bilé chiwáwala mapalítamo simabo echo'ná buwichí. Nirapé tosí bilé maleta. Ayena cho galá akarasa, ketasi tosí auché jaré aká. Ketasi wi'libé niráa ra'ichasi, mapalítamo naripabo auché jaré pagótami echo'ná buwichí, chopi we sapú simasi.
\v 5 Ayena cho mapalítamo chi'libábiya mo'wiboa echo'ná jaléana kalírali, we yáati ripóraga jeanesi echo'ná piréami: Tánabota Riosi mapurigátamo kilí ologá pirélabo.
\v 6 A'lí a echo'ná muchísagá jaré pagótami mapu we nakí kilí ologá pirélanala, aboni ne galá nijéwaga olama mapurigá 'yémitamo nawésabo aboni. Echalí aboni ne bichíwali galá kilí ologá pirélama, chopi a echi jaré pagótami ketasi nakisáagá echirigá kilí ologá pirélanala, echalí abóniko ketasi nijéwaga olama mapurigá 'yémitamo nawésabo aboni.
\v 7 Ayena cho mapalí jaré pagótami 'yemi mi nalema echo'ná aboni pirélachi, echo'ná bilénapi kalírali tibisi. Galá kosí mapu ikí echo'ná piréami 'yemi mi kowa. Galá níima echirigá ologá, mapujiti galá ju mapu si'néami echi jaré nóchami galá ku natétarami níima. Ketasi simasi echo'ná suníami kalírali echi ko'wáami tásiya.
\v 8 A'lí echo'ná kanápuromí o'wéalachi mapo'nátamo sebabo mapo'ná echo'ná piréami pagótami 'yemi mi risénsia 'yama tibínala echo'ná aboni kalílachi, echo'ná galá kosí mapu ikí aboni 'yemi mi kowa.
\v 9 Ayena cho galá ku sa'wasi si'néami echi jaré nayúkami mapu ikí muchuwi echo'ná o'wéalachi. Echalí jeanigá ruyesi echo'ná piréami pagótami: Ke 'me ayó rawé Riosi 'yemi mi galá nulema, átamo galá bichíisagá.
\v 10 Chopi átamo sisáagá echo'ná biléana walúlachi mapo'ná echo'ná piréami pagótami ketásirapé kipúnali 'yemi nawésawala, echalí mapalítamo ku simiba echo'ná jonsa, je'ná jeanigá nawésasi:
\v 11 Tamujé ma ku bi'wabo ne suwaba 'yemi walúlawalachi nirúami napisó mapu jena'í tamujé ronólachi chukúbali. Tamujé echirigá olabo mapujiti 'yémitamo ketasi bichíinali tamujé nawésawala. Chopi arigá machisí 'yemi, mapu ma sébali tétali mapalí Riosi we nakí nulénala 'yemi, echo'ná 'yemi sulálachi niráa.
\v 12 Echalí Jesusi aneli echi jaré mapu Binói júuli nawisánala, jeanigá: 'Yémi nimí ané mapu echalí ne jubá rawé, echo'ná walúlachi piréami pagótami ne wabé simírami walubé kastigo 'yárami níima, chopi echo'ná Sorómachi anilíwachi chati oláami pagótami ketasi 'me walú kastigo 'yárami níima mapurigá aboni.
\s Jaréana o'wélachi piréami ketasi bichíili
\r (Mt. 11:20-24)
\p
\v 13 'Yemi pagótami echo'ná Korasínchi anilíwachi piréami ne wabé risúu olárami níibotamo, 'yémi pagótami echo'ná Becháirachi anilíwachi piréami ayena cho. Nijeni wisabé wabé omériga ologá iyénali echo'ná 'yémichi, chopi 'yémitamo arigá ketasi tamí bichíili. Chopi a Nijeni echirigá wabé omériga ologá inásagá echo'ná Tírochi anilíwachi, echo'ná Sirónachi anilíwachi ayena cho, mapo'ná we pilé echi jaré isena pagótami, echalí aboni chabénala niráa ma wikáwali tánami Riosi, ne wabé chajótami napáchaga, ayena cho ne wabé napisó uchérami níisa, mapujiti aboni ma ne wabé o'mónami níimi mapujiti aboni echirigá chati olali.
\v 14 Echijiti echalí ne jubá rawé 'yémitamo ne wabé simírami walubé kastigo 'yárami níibo, chopi echo'ná Tírochi piréami ketasi 'me kastigo 'yárami níima, echo'ná Sirónachi piréami ketasi cho.
\v 15 A'lí 'yemi echo'ná Kapernaúmachi piréami we mayé máputamo wabé ripabé jawárami níibo. Chópitamo arigá miná ri'lé riáblochi a'wátami níibo.
\p
\v 16 A'lí Jesusi jeaneli echi jaré kicháosa makoy: Echi jaré mapu galá bichíiko 'yemi nawésawala, aboni ayena cho galá tamí bichíi. A'lí echi jaré mapu 'yemi mi we kichiko, aboni ayena cho tamí wabé kichí. A'lí echi jaré mapu tamí kichiko, aboni ayena cho wabé kichí Riosi mapu tamí júuli jena'í wichimóbachi.
\s Echi jaré kicháosa makói ma ku sili
\p
\v 17 Echalí pe wakinánokuá echi jaré kicháosa makói ma ku sili. A'lí aboni ne wabé kaníliga jeaneli: ¡Walubela! ¡Tamujeta nuleli echi jaré chati riablo aliwala mapurigá aboni ma ku 'machínama echo'ná echi jaré pagótami sulálachi jonsa, a'lí aboni arigá tamujé tamí nijéwali, mapalita ra'íchali Mujé Riwalá jiti!
\v 18 Echalí Jesusi jeaneli: Nijeni ma riwali echi Satanasi riwéami riablo echo'ná ripá riwigachi jonsa wichíami mapurigá bilé ukuí ni'wíami niráa.
\v 19 Ayena cho Nijé 'yemi nimí jiwératali mapurigátamo arigá omérabo rikeya echi jaré sinowi, echi jaré machila ayena cho. 'Yémitamo arigá omérabo echi riablo, ayena cho binói ma ketasi omérama 'yemi mi chati olíriya.
\v 20 Chopi ketasi kanílasi 'yemi mapujiti echi jaré riablo aliwala galá nijewi mapalí 'yémitamo wabé nulé. ¡Chopi wabé kanílasi mapujiti 'yemi riwalá ma osirúami ju echo'ná ripá riwigachi mapurigá Riosi níwala niráa!
\s Jesusi ne wabé kaníili
\r (Mt. 11:25-27; 13:16-17)
\p
\v 21 Echalí Jesusi ne wabé simírami kaníili, mapujiti echi wabé Galabé Riosi Iwigala ne wabé kaníratali Binoy. A'lí Jesusi, Riosi yuwa ra'íchaga jeaneli: Nijé nimí waminabi wabé walubéraga ané, Mujé Onorúami, mápumi ne wabé Walubela ju echo'ná ripá riwigachi, jena'í wichimóbachi ayena cho, mapujítimi chinásali suwaba je'ná we galabé namuti mapurigá echi jaré wabé 'nátami pagótami ketasi machimea, ayena cho mapurigá echi jaré wabé machíami pagótami ketasi cho machimea. Chópimi je'ná jerigá ma galá riwírali echi jaré kúuchi mapujítimi echirigá nakili.
\p
\v 22 Echalí Jesusi ayena cho jeanigá aneli echi jaré pagótami: Echi keni Onó ma tamí 'yali ne suwaba namuti. Ke wesi galá machí mapu Nijé Binói bi'nélipi Riosi Ranala ju; chopi echi Walubela Onorúami galá machí, ayena cho ke wesi galá machí echi Onorúami, chopi Nijeni galá machí Binoy. Nijeni bi'nélipi Riosi Ranala ju; ayena cho echi jaré pagótami galá machí echi Onorúami, si'néami mapu ikí aboni Nijeni nakili machíranala echi Onorúami.
\p
\v 23 Echalí Jesusi galá 'néniga jeaneli echi jaré mapu Binói binérali: 'Yémitamo ne wabé kaníliami ju mapujítitamo galá ritiwá suwaba je'ná jeyiri namuti mapurigá Nijeni olá.
\v 24 Mapujiti Nijé 'yemi nimí ané mapu wikabé echi jaré ki'yá piréami Riosi jiti nawésami, ayena cho wikabé echi jaré o'wéala silíami ne wabé nakili 'nénala mapurigá 'yémitamo ma riwali mapu Nijeni wabé omériga olali, chopi aboni ketasi chirigá riwali. Ayena cho aboni wabé nakili námanala mapurigá 'yémitamo ma námali mapurigá Nijeni nawésali, chopi aboni arigá ketasi echirigá námali.
\s Jesusi irétaga nawésali bilé galabé oláami rijói jiti rugá, mapu echo'ná Samáriachi bitéami níili
\p
\v 25 Echalí bilé rijói nuralíwami binériami we nakili machinala mapurigá Jesusi binérali. Echijiti echi rijói jeanigá rukueli: ¿Churigani olama mapurigá nijeni galá ku bitélama Riosi yuwa, ne sinibí niráa?
\v 26 A'lí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Churigá osirúami ju echo'ná Riosi nulalila oselíwalachi? Mujé binói galá machí mapurigá echo'ná osirúami ju.
\v 27 Echalí echi rijói nulalíwami binériami ku nijéwaga jeaneli: Ne sulachí niráa ne wabé galesi echi Walubela kétamo Riósawa, ayena cho ne suwaba kétamo iwigá niráa ne galá galesi Riosi, ayena cho ne suwaba kétamo jiwérawa niráa ne galá galesi Riosi. A'lí ne suwaba kétamo 'nátawa niráa ne galá galesi Riosi; ayena cho ne wabé galesi echi auché jaré pagótami achigórigá mapurigami a mujé binói niráa galé.
\v 28 Echalí Jesusi jeaneli: Mujemi ne galá ku nijéwaga anili. Echirigami olásagá, a'lí bichemi sinibí bitéami níima.
\p
\v 29 Echalí echi nulalíwami binériami we nakigá mapu a binói niráa galabéalama, a'lí jeanigá rukueli: ¿Chigá biché 'nalina galema echi auché jaré pagótami?
\v 30 Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Siné rawé bilé rijói rikínaga inárali echo'ná ripáami Jerusalémachi jonsa, echo'ná tu Jerikochi simiyá. Chopi echo'ná buwichí inárami jaré chigórami waminá chapili, echi jaré mapu káraga chigosa echi rijói níwala namuti, waminá 'yeli binói napáchala. A'lí wabé chi'wanasa, echo'ná buwichí ariweli, ma ne noguí mukúami niráa.
\v 31 Echalí rawé bilé sacerdote anilíwami rijói ayena cho simíraga inárali echo'ná buwichí, echi mapu ma riwisáa echi rijói mapu wabé chi'wanárami níili, arigá ketasi ku'wírali, chopi waminá chakena simírali.
\v 32 Ayena cho echo'ná simírali bilé Levita anilíwami rijói echi mapu echo'ná ri'obachi nóchami níili. Échiko ayena cho mulubéanaga, galá riwali echi rijói mapu chi'wanárami níili. Chopi binói ayena cho chakena simíraga, ketásirapé ku'wíraga, arigá waminá mikabé simili.
\v 33 Chopi bilé rijói echo'ná Samáriachi bitéami ayena cho echo'ná buwichí inárali, echi mapu ma riwisáa echi rijói mapu chi'wanárami níili, ne wabé natimali.
\v 34 A'lí echo'ná mulubé binói yuwa nawagá, échiko aceite uchugá ówali mapo'ná chi'wanárami níili. Ayena cho echi uva anilíwami ba'wila uchugá, echalí chiní jiti buleli. A'lí echo'ná binói bukúlachi ripá achagá, echo'ná biléana kalírali tosá, ne galá niseli echalí rawé.
\v 35 Ayena cho ba'alínala rawé mapalí echo'ná Samáriachi bitéami rijói ma ku simili, echalí échiko 'yali osámakóy peso echo'ná kalíwami, ayena cho jeaneli: Ne galá tibú je'ná rijoy. A'lí ami waminabi suwábasagá wenomí, nijé nimí ku natétama, auchecho ku nawasa.
\v 36 Echalí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Churigami mayé? ¿Chu yiri nalina echi jaré bikiyá rijói galá kaleli echi auché bilé rijói mapu chi'wanárami níili?
\v 37 Echalí echi nulalíwami binériami ku nijéwaga jeaneli: Nijeni mayé mapu echi mapu ne galá natimali, waminabi galá galeli. A'lí Jesusi jeaneli: Ayena cho ku simigá mujé, achigórigá galéami nílaga si'néami echi auché jaré pagótami mapu ikí mujemi natepa.
\s Jesusi nawali echo'ná echi Marta, echi María pirélachi
\p
\v 38 A'lí Jesusi waminabi simigá echo'ná buwichí, echalí sébali biléana rijówachi mapo'ná bilé mukí, Marta riwéami, galá nareli echi Jesusi echo'ná binói bitélachi.
\v 39 A'lí echi Marta ayena cho rijiméali binói binirá, echi mapu María riwéami níili, echi mapu mulubé Jesusi yuwa asíbali mapujiti binói we nakili kipúnala Jesusi ra'íchala.
\v 40 Chopi echi Marta wabé níliami níili, mapujiti binói we nóchali echi ko'wáami niwayá. Echalí echi Marta murubéanaga Jesusi yuwa, jeaneli: Walubela, ¿Kéchami machí mapu echi nijé binilá tamí ariweli mapurigani bi'neli nochama? ¡Jeané mapu tamí ku'wírama!
\v 41 Chopi Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Mujé Marta wabemi níliami ju, mapujítimi wikabé namuti nóchali 'nátami ju.
\v 42 Chopi bilepi namuti arigá 'wérali ju máputamo olabo. A'lí echi María chopi nakili olánala echi ne galabéala; ayena cho ketasi wesi omérama jiwériga olayá mapuyénasí echi María ma ketasi echirigá binema Nijé Ra'íchala.
\c 11
\s Jesusi we binera churigá galá ju Riosi yuwa ra'ícha
\r (Mt. 6:9-15; 7:7-11)
\p
\v 1 Siné rawé Jesusi, Riosi yuwa, ra'icha asali echo'ná biléana waná. A'lí mapalí Binói ma sunili, echalí bilé mapu Binói binérali je'ná jerigá aneli: Walubela, tamujé tamí binera Riosi yuwa ra'icha, mapurigá echi Juani ayena cho binérali echi auché jaré mapu binói yuwa binéami níili.
\v 2 Echalí Jesusi jeaneli: Mapalítamo Riosi yuwa ra'icha, je'ná jerigá anesi: Tamujé Onolá mápumi echo'ná ripá riwigachi atí, waminabi ne wabé galabé anérami nílaga Mujé riwalá. Ne galá nulé Mujé, jena'í wichimóbachi piréami pagótami. Ne suwaba galá olárami nílaga jena'í wichimóbachi, mapurigá Mujemi chopi nakí, echo'ná ripá riwigachi ayena cho.
\v 3 Tamujé tamí 'ya echi ko'wáami máputa newalé jipi rawé.
\v 4 Tamujé tamí ku wikawi mapurigata we chati olali, mapujiti tamujé ayena cho ku wikáwala ne si'néami echi auché jaré mapu tamujé tamí chati olali. Ketasi ariwé Mujé mapu tamujeta chati olántarami níibo. Chopi tamujé tamí ku'wira mapurigata ketasi chati olabo.
\p
\v 5 Echalí Jesusi ayena cho jeaneli: Siné káachi bilé 'yemi níwasagá bilé amígowa, echi mapu nasipa rokogó jeanigá nawasa echo'ná echi bilé 'yemi bitélachi: Keni amígowa, tamí tanewi bikiyá pani,
\v 6 mapujiti auché bilé nijé amígowala mikabé jonsa simíami, bukulí nawali echo'ná nijé bitélachi. Chópini ketasi te ko'wáami mapu nijeni kóoma binoy,
\v 7 echalí Nijeni mayé mapu echi bilé 'yemi echo'ná pachá jonsa ku nijéwaga jeanema: Ketasi tamí kumé. Echi 'yera ma 'yeta wilí. Ayena cho keni kúchuwa ma tamí yuwa bití jena'í pétachi. Ma ketásini omero asísiya, mapurigá nimí 'yama ko'wáami.
\v 8 Echalí Jesusi waminabi jeaneli: Nijé 'yemi nimí ané mapu échiko ketasi 'yánalaga asísima mapujiti binói amígowala ju, chopi a échiko waminabi tanéwaga kumésagá, echi rijói arigá asísiga 'yama ne suwaba mapu ikí binói amígowala newalé.
\v 9 Echirigá Nijé 'yemi nimí jeané: Galá tansi Riosi, a'lí Binói 'yemi mi 'yama. Waminabi galá asi, a'lí bichétamo riwiboa. Waminabi bayesi echo'ná yéachi, a'lí echo'ná yéachi 'yemi mi galá iráparami níima.
\v 10 Mapujiti si'néami mapu ikí tániko, ne galá narema; ayena cho si'néami mapu ikí amiko, ne galá riwimea, ayena cho si'néami mapu ikí bayeko echo'ná yéachi, galá iráparami níima.
\v 11 Ke wesi 'yemi onorúami arigá 'yama bilé rité mapalí 'yemi kúchawala tani bilé rimé. Nibilé wesi 'yama bilé sinowi, mapalí aboni tani bilé rochí.
\v 12 Nibilé wesi 'yama bilé machila mapalí aboni tani bilé tolí ka'wala.
\v 13 A'lí 'yemi máputamo chati oláami ju, arigá machisáagá galabé namuti koya echi jaré 'yemi kúchuwala, echi 'yemi Onolá echo'ná ripá riwigachi atíami waminabi galabé nijima echi Wabé Galabé Riosi Iwigala echi jaré mapu tániko.
\s Jesusi wi'nijírami níili mapurigá echi ne walula riablo aliwala omérawala níwami niráa
\r (Mt. 12:22-30; Mr. 3:19-27)
\p
\v 14 Siné rawé Jesusi ku machí pánalaga olali bilé wabé chati riablo aliwala echo'ná pachá bilé rijói sulálachi jonsa. A'lí echi rijói ke ra'íchami níili mapujiti binói níwali echi wabé chati riablo aliwala; chopi mapalí echi riablo aliwala ma ku machínali, echalí echi rijói ma ku omérari ra'icha. Echalí echi pagótami echijiti wabé walubélaga aneli echi Jesusi,
\v 15 chopi jaré jeanili: Je'ná Jesusi chopi ku machí a'wasa echi jaré riablo aliwala, echo'ná pachana echi pagótami sulálachi jonsa mapujiti binói níwa echi Bersebubi riwéami walubela riablo aliwala omérawala.
\v 16 Ayena cho auché jaré we tánali mapurigá Jesusi sinepi niráa wabé omériga olama mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omérali olayá, mapurigá Riosi chopi 'yali Binói olánala. Echalí aboni chopi nakili machinala acha Jesusi ne bichíwali omérali echirigá wabé omériga olayá.
\v 17 Chopi Jesusi galá machili mapurigá aboni 'nátali. Echijiti Binói jeaneli: Mapalí biléana walúlachi piréami a aboni niráa a'nagupi nasayéraga, wikanáami niráa rojuasa, echalí echo'ná walúlachi piréami ma ketasi waminabi omérama napawika piréliya mapurigá biléana walúlachi piréami niráa. Ayena cho a bilé rijói kúchuwala a'nagupi nasayérasagá, aboni ma ketasi omérama napawika piréliya mapurigá bilé rijói kúchuwala niráa.
\v 18 A'lí Jesusi ayena cho jeaneli: Echirigá ayena cho a echi Satanasi riwéami riablo a binói kapitánawala waminá sayérasagá, echalí echi Satanasi ma ketasi waminabi mapurigá bilé walubela níima. Echalí Jesusi waminabi jeaneli: Nijé 'yemi nimí je'ná jerigá aneli, mapujiti 'yémitamo anili mapu Nijeni chopi omero ku machí a'wayá echi jaré riablo aliwala, mapujítitamo aní mapu Nijeni niwa echi ne walula riablo aliwala omérawala.
\v 19 Chopi a Nijeni echijiti omérasagá ku machí a'wayá echi jaré riablo aliwala, ¿churigá echi 'yemi pagótamawala ayena cho omérama ku machí a'wayá echi riablo aliwala? ¡Echijiti 'yemi aboni pagótamawala echirigá galá machila mapurigá 'yémitamo ne wabé 'yékarami ju maparítamo aní mapu Nijeni niwa echi ne walula riablo aliwala omérawala!
\v 20 Chopi Nijeni ne bichíwali ku machí a'wá echi jaré riablo aliwala, mapujiti Nijeni niwa Riosi níwala omérawala. Echirigá ju mapu Riosi ma galá nulá jena'í 'yémichi.
\p
\v 21 Mapalí bilé jiwérami rijoy, bilé wi'lí ripiyá ka, galá tibusa echo'ná binói bitélachi, echalí suwaba binói níwala namuti galá tibútami ju.
\v 22 Chopi siné káachi echo'ná nawásagá bilé chigórami ne wabé simírami jiwérami, échiko waminá niyúrama. A'lí echi chigórami suwaba 'yema echo'ná kalíwami rijói níwala wi'lí ripiyá, echi mapujiti echi kalíwami rijói tarapé majáami níili. Echalí echi chigórami suwaba 'yesa echo'ná kalíwami níwala namuti, suwaba nachutama mapu ikí binói echirigá chigoka 'wísali.
\p
\v 23 Echi mapu ketasi tamí yuwa juko, échiko tamí sayérami ju. Ayena cho echi mapu ketasi tamí yuwa napabuko echi auché jaré pagótami, échiko chopi waná chijana echi jaré aboni.
\s Echi chati riablo aliwala mapu ku nawáli echo'ná mapo'ná jonsa échiko machí pátami níili
\r (Mt. 12:43-45)
\p
\v 24 Ayena cho Jesusi jeaneli: Mapalí bilé wabé chati riablo aliwala ku machinsa echo'ná pachana bilé rijói sulálachi jonsa, echalí echi riablo aliwala echo'ná auché jaréana wakichéachi aya iyena mapo'ná binói bitélama, chopi ketasi riwisáa, echalí je'ná jerigá 'natama: Echo'ná nijé bitélachi ku siméani mapo'ná jonsa nijeni bukulí ku machínali.
\v 25 Chopi mapalí echi riablo aliwala ku nawá echo'ná pachá echi rijói sulálachi mapo'ná jonsa binói bukulí chabénala ku machínali, echalí binói riwimea echi rijói sulálachi ne galá a'láratami mapurigá bilé kalí ne galá pichítami, ne galá a'láratami niráa.
\v 26 Echalí echi bilé wabé chati riablo aliwala ku simisáa, auché jaré kichao wabé chati riablo aliwala bayérama, mapu waminabi wabé chati oláami níima, ketasi mapurigá binói niráa. Echalí ne si'néami echo'ná pachá echi rijói sulálachi mo'wisáa, echo'ná pirélama. Echirigá ikimea mapu echi rijói waminabi wabé simírami risúu olárami níima, ketasi mapurigá ne bachá rawé.
\s Echi ne bichíwali kanílawami
\p
\v 27 Chopi mapalí Jesusi je'ná jerigá nawésali, echalí bilé mukí echo'ná echi wikabé pagótami yuwa 'yénami, o'weri ra'íchaga jeaneli: Ne wabé kaníriami ju echi Mujé iyela mapu mi ranali, echi mapu mi chi'írali mapalimi táa níili.
\v 28 Chopi Jesusi ku nijéwaga jeaneli: ¡Waminabi ne wabé kaníliami ju si'néami echi jaré mapu ikí galá kipusa Riosi Ra'íchala, echirigá ne galá nijéwaga olako!
\s Echi jaré chati oláami pagótami we nakili 'nénala mapurigá Jesusi wabé omériga olama mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá
\r (Mt. 12:38-42; Mr. 8:12)
\p
\v 29 Echalí rawé waminabi wikabé pagótami napawísali echo'ná noligá Jesusi yuwa. A'lí Binói jeanigá nawésali: Je'ná jipi piréami pagótami wabé chati oláami ju. Echijiti aboni chopi taní mapurigá Nijeni wabé omériga olama mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá, mapurigá aboni chopi tamí riwimea echirigá oláachi, chopi Nijeni ketasi echirigá olama bacháami aboni yuwa. Pe minana aboni arigá riwimea tamí yuwa ne wabé omériga oláachi mapurigá olárami níili echi walula Riosi jiti nawésami Jonasi riwéami yuwa.
\v 30 Mapujiti achigórigá mapurigá echi jaré ki'yá piréami pagótami echo'ná Nínibichi piréami riwali mapurigá ne wabé omériga olárami níili echi Jonasi riwéami yuwa, echirigá ayena cho je'ná jipi piréami pagótami galá riwimea mapurigá achigórigá wabé omériga olárami níima tamí yuwa. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 31 Ayena cho Jesusi jeanili: Echalí ne jubá wi'nijíwachi rawé, mapalí je'ná jipi piréami pagótami wi'nijírami níima, echalí echi mukí walula siríami mapu echo'ná mikabé 'naka bitéami níili, arigá wi'nijímiya ku asísima je'ná jipi piréami pagótami. Echalí echirigá ikimea mapujiti echi mukí walula siríami ne wabé mikabé jonsa kipúmiya simili mapurigá echi walula silíami Salomoni riwéami ne wabé machíami niráa nawésali; chopi Nijé mápuni jipi rawé jena'í 'yemi yuwa atí, ne wabé simírami Walubela juni, ketasi mapurigá echi walula silíami Salomoni riwéami. A'lí 'yémitamo arigá ketasi nijewa mapurigá Nijeni 'yemi mi nawesa.
\v 32 Ayena cho echalí ne jubá wi'nijíwachi rawé echi jaré ki'yá piréami pagótami mapu echo'ná Nínibichi anilíwachi piréami níili, si'néami wi'nijíbiya ku 'muchísama je'ná jipi piréami pagótami sayériya, mapujiti ne si'néami aboni galá bichíiga ku ro'wili Riosi yuwa mapalí echi Jonasi nawésali aboni mapurigá Riosi nuleli nawésanala. Chopi Nijé mápuni jipi rawé 'yemi mi yuwa nawésiya atí, ne wabé simírami Walubela juni ketasi mapurigá echi Jonasi. Chopi 'yémitamo arigá ketasi nijewa mapurigá Nijeni 'yemi mi nawesa.
\s Bilé na'í rajáami niráa, echo'ná pachana echi pagótami sulálachi nirúami
\r (Mt. 5:15; 6:22-23)
\p
\v 33 Echalí Jesusi ayena cho nawésaga jeaneli: Tarapé wesi nasoka rikama bilé chopé rajáami, nirapé wesi pólaga rikama echo'ná ri'lé pachá biléana kajónchi, keremá. Chopi si'néami pagótami ripabé ne galá machiná niráa rikama echi chopé rajáami, mapurigá echirigá ne galá machírama si'néami mapu ikí mo'wiko echo'ná pachá kalírali.
\v 34 Mujé busila mapurigá bilé na'í rajáami ju, echo'ná mujé sapálachi nirúami. A'lí mapalí mujé busila ne galabé níisagá, echalí mujemi galá machíliami níima, ayena chomi ne galá kónami níima. Ayena cho Riosi galá machírama echo'ná pachana mujé sulálachi, mapurigami galá machimea Riosi Ra'íchala. Chopi mapalí mujé busila wabé chati níisagá, echalí mujemi mapurigá ke machíliami niráa níima, ayena chomi ne wabé risirúami níima. Echalí Riosi ma ketasi machírama echo'ná pachana mujé sulálachi, echijítimi ketasi galá machimea Riosi Ra'íchala.
\v 35 Echijiti ne galá 'nagá tibú mapurigami ketasi rokowáratami níima, chopi mapurigami galá machimea Riosi Ra'íchala.
\v 36 A'lí ami ne suníami echirigá galá rajérami níisagá, ayena cho ami tarapé rukuwáwami níisaga, echalimi ne suwaba galá riwimea mapurigá mapalí bilé na'í rajáami mi we galá rajérama.
\s Jesusi we oyérali echi jaré Bariseo anilíwami binériami, echi jaré nulalíwami binériami ayena cho
\r (Mt. 23:1-36; Mr. 12:38-40; Lk. 20:45-47)
\p
\v 37 Mapalí Jesusi ma sunili echirigá ra'icha, echalí bilé rijói Bariseo anilíwami binériami we bayeli, binói yuwa ko'wánala echo'ná binói bitélachi. Echalí Jesusi ma echo'ná bakigá, echo'ná mésachi asíbali.
\v 38 Chopi echi Bariseo anilíwami binériami rijói ma riwisá mapu Jesusi ketasi bachá niráa wisabé paníkali mapalí ma ko'méa riwéali, mapurigá echi auché jaré Juríosi pagótami sinibí olali, echalí echi Bariseo mayeli mapu echi Jesusi ketasi galabé oláami níili.
\v 39 Chopi echi Walubela Jesusi jeaneli: 'Yemi Bariseo anilíwami binériami ne bichíwali mapurigá jaré pagótami ju mapu moba chopi pabaka echi jaré vaso, echi jaré bitoli ayena cho, chopi aboni ketasi pabaka echo'ná pachana. Echirigá achigórigá 'yémitamo chopi wikabé namuti olá mapurigá echi auché jaré pagótami mayema máputamo wabé galabé oláami ju. Chopi echo'ná pachana 'yemi sulálachi niráa, 'yémitamo wabé korúkami ju, ayena chótamo wabé chati oláami ju.
\v 40 ¡'Yémitamo tarapé 'nátami ju! Echi Walubela Riosi mapu niwari ne suwaba namuti, ayena cho galá machí ne suwaba namuti. Riosi galá machí echi jaré namuti mapu echo'ná pachana 'yemi sulálachi nirú.
\v 41 Chopi ne wabé galabé oláami nílasi 'yemi, a'lí bichétamo echirigá ne galá bi'wíami níisa echo'ná pachana 'yemi sulálachi niráa, ayena cho echi jaré namuti mapu machímana nirú ne galá bi'wíami níima.
\p
\v 42 ¡'Yemi Bariseo anilíwami binériami wabé kastigo 'yárami níibo. 'Yémitamo ibílana makói napawíkami, pe bilé 'yeka 'yátamo Riosi suwaba namuti bawena mapu ikí 'ochera echo'ná 'yemi kawíwalachi. Ayena chótamo ibílana makói napawíkami, pe bilé 'yeka 'yátamo Riosi suwaba namuti ruta anilíwami mapu ikí 'ochera echo'ná 'yemi kawíwalachi. Ayena chótamo echirigá olá suwaba echi auché jaré namuti kilibá yuwa. Chópitamo ketasi chirigá galabé olá echi auché jaré pagótami, mapurigá Riosi 'yemi mi nulé olánala, nirapétamo galéami ju mapurigá Riosi nakí máputamo galéami níibo. Arigá 'wérali ju máputamo galabé olabo echi auché jaré pagótami, ayena cho máputamo galéami níibo. Chopi ayena cho 'wérali ju máputamo ibílana makói napawíkami, pe bilé 'yeka 'yábotamo Riosi suwaba namuti mapu ikí 'ochera echo'ná 'yemi kawíwalachi.
\v 43 ¡'Yemi Bariseo anilíwami binériami wabé kastigo 'yárami níibo! mapujiti 'yémitamo chopi nakí echo'ná ne bacháami, ne wabé galabéalachi, muchínala echo'ná pachana 'yemi ri'obáwalachi. Ayena chótamo chopi nakí mapu echi auché jaré pagótami 'yemi mi ne wabé walubéraga anega naripama echo'ná walúlachi ri'nalátachi.
\v 44 ¡'Yemi nulalíwami binériami wabé kastigo 'yárami níibo, 'yemi Bariseo anilíwami binériami ayena cho! ¡'Yémitamo ne wabé 'yékami ju! 'Yémitamo chopi mapuyiri jaléana chu'wéchi ju, mapo'ná ketasi machiná ju. A'lí echi jaré pagótami mapu echo'ná moba rikeka 'yena ketasi machí mapu chu'wechi ju.
\v 45 Echalí bilé echi jaré nulalíwami binériami ku nijéwaga jeaneli: Binériami, mapalimi je'ná jerigá aní, Mujemi ayena cho tamujé tamí wabé oyera.
\v 46 Echalí Jesusi jeaneli: ¡'Yémi nulalíwami binériami ayena cho ne wabé kastigo 'yárami níibotamo! mapujítitamo chopi nulé echi auché jaré pagótami olánala ne wikabé namuti mapurigá echi Moisesi nulali. A'lí mapurigá 'yémitamo nulé echi jaré pagótami, mapuyiri jaré wabé bitéami muruka ju, mapu 'yémitamo uché echi auché jaré pagótami, mapuyénasí aboni ma ketasi omérama apeya. Chopi 'yémitamo tarapé chirigá nakí ku'wíranala echi jaré aboni.
\v 47 ¡'Yémitamo wabé kastigo 'yárami níibo mapujítitamo wabé 'yékaka olá, mapujiti 'yemi pagótamawala níili mapu waminá ko'yali echi jaré ki'yá piréami o'wéala mapu Riosi jiti nawésami níili, chopi jipi rawé 'yémitamo wabé o'wikeka niráa niwá jaré kalí chu'wiróami, mapo'nátamo wabé o'wikeka niráa chu'wiró echi jaré nawésami ochilá.
\v 48 Echirigá ologá 'yémitamo galá ku ruyé máputamo achigórigá nakili olánala mapurigá echi jaré ki'yá piréami 'yemi pagótamawala olali. Echi jaré aboni ne bichíwali ko'yali echi jaré Riosi jiti nawésami, chopi jipi rawé 'yémitamo we niwá echi jaré kalí chu'wiróami mapo'nátamo chu'wiró echi jaré ki'yá piréami nawésami ochilá.
\v 49 Echi Walubela Riosi ne galá machili suwaba je'ná jeyiri, echijiti Riosi bachá niráa jeanili: Echo'ná aboni yuwa nawésanalaga julámani jaré o'wéala mapu tamí jiti nawésama, ayena cho aboni yuwa julámani auché jaré o'wéala mapu Riosi jiti julálami anérami níima. Chopi echi jaré pagótami ko'wimea jaré echi nawésami, ayena cho aboni wabé kichiga a'najátama auché jaré mapu Nijeni echirigá julama nawésanala.
\v 50 Ne bichíwali Nijé 'yemi nimí ané mapu je'ná jipi piréami pagótami ne wabé wi'nijírami níima mapurigá ko'yáami niráa, mapurigá ko'wílati ne si'néami echi jaré o'wéala Riosi jiti nawésami mapu ikí ko'wirúami níili ki'yá chokichí jonsa mapalí jonsa Riosi niwali je'ná kawí.
\v 51 Aboni echirigá wi'nijírami níima mapurigá mi'yáami niráa mapurigá mi'lílati echi ki'yá bitéami Abeli riwéami rijói echi mapu mi'lirúami níili chabé ki'yá rawé. Ayena cho aboni wi'nijírami níima mapurigá ko'yáami niráa, mapurigá ko'wílati ne si'néami echi auché jaré Riosi jiti nawésami mapu ikí ko'wirúami níili; mapuyénasí mi'lirúami níili echi Sakaríasi riwéami rijoy, echi mapu aboni wakinana mi'yali echo'ná Riosi ri'obáwalachi machímana, echo'ná bacháami mapo'ná echi jaré bo'wá sinibí ko'wirúami níili.
\p
\v 52 Echalí Jesusi ayena cho jeaneli: ¡'Yémi nulalíwami binériami ne wabé risúu olálami níibo, mapujiti 'yémitamo galá machili Riosi Ra'íchala osirúami, chópitamo ketasi nakili bichíinala mapurigá Riosi Ra'íchala 'yemi mi binela, tamí jiti rugá. Nibilé chótamo ariweli mapu echi auché jaré pagótami bichíima, si'néami mapu ikí we nakili bichíinala.
\p
\v 53 Chopi mapalí Jesusi je'ná jerigá anili, echalí echi jaré nulalíwami binériami ne wabé na'áwali Jesusi sayéraga, ayena cho echi jaré Bariseo anilíwami binériami echirigá na'áwali. Echalí si'néami aboni chótali wikabé namuti rukugá, mapujiti aboni we nakili mapu Jesusi jaré namuti sayéraga ku nijéwama.
\v 54 Echalí aboni chopi wabé sayéraga kipuli mapurigá Jesusi nawésali, mapujiti aboni chopi nakili mapurigá aboni galá omérama wi'nijiya echi Jesusi, jaré namuti jiti mapurigá Binói ra'íchali.
\c 12
\s Ariwesi echi 'yékalawami
\p
\v 1 Echalí mapalí ne wabé wikabé pagótami napawísali echo'ná Jesusi yuwa, echi pagótami ne wabé rachínaga napawili mapuyénasí aboni a'nagupi rukeli. Echalí Jesusi bachá niráa chótali nawésiya echi jaré mapu Binói binérali jeanigá: Ne galá 'nesa, a aboni tibusi mapurigátamo waminá ariwebo echi jaré Bariseo níwala levadura anilíwami. ¡Ketasi 'yékami níisi mapurigá aboni niráa!
\v 2 Mapujiti pe waminánomí galá ku machirúami níima suwaba namuti mapu ikí echi jaré pagótami ketasi nakí ku ruyénala jipi rawé; ayena cho galá ku ruyérami níima ne suwaba mapu echi jaré pagótami chiná niráa olá jipi rawé.
\v 3 Echijiti mapurigá 'yémitamo echo'ná rokowárali niráa ra'íchali, ne suwaba echirigá achigórigá galá ku námarami níima echo'ná ne galá machíachi; ayena cho mapurigátamo echo'ná pachá 'yemi kalílachi, nakachí niráa ra'íchali, echirigá achigórigá echi auché jaré pagótami o'wéli ra'íchaga ku nawisama, echo'ná ripá moba 'yemi kalílachi jaga.
\s Galá bichíiga majasi Riosi
\r (Mt. 10:28-31)
\p
\v 4 Echalí Jesusi waminabi jeaneli: 'Yemi keni apanérawa, Nijé 'yemi nimí jeané: Ketasi majasi echi auché jaré mapu waminá ko'yá pagótami, chopi aboni ketasi omero waminabi olayá.
\v 5 Chopi Nijé 'yemi nimí bachá niráa ané mapu galá níima máputamo wabé majabo echi Walubela Riosi. Galá majasi Riosi mapujiti Binói galá omero ko'oyá echi jaré pagótami, ayena cho ma ko'wisáa, Binói galá omero echo'ná ri'lé riáblochi a'wá aboni aliwala. Echo'ná ne wabé chati rajá sinibí niráa. Ne bichíwali galá bichíiga majasi echi Walubela Riosi.
\p
\v 6 Echi jaré chuluguí ketasi 'me natiguí. Malí kúuchi chuluguí chopi natiguí okuá kentavo, chopi Riosi arigá galá newalá ibili echi jaré kúuchi chuluguí jiti.
\v 7 Ayena cho suwaba echi wikabé 'yemi kupala, ibili niráa, galá tarárami ju. Echi Walubela Riosi galá machí chu kipu ju. Echijiti ketásirapé majasi 'yemi, mapujiti Riosi mayé mapu 'yémitamo ne wabé simírami natiguí, ketasi mapurigá wikabé kúuchi chuluguí.
\s Galá ku ruyesi máputamo bichíi echi Walubela Jesucristo niráa
\r (Mt. 10:32-33; 12:32; 10:19-20)
\p
\v 8 Ayena cho Jesusi jeaneli: Nijeni wilálami níili mapurigá Ku'wíriami niráa; ayena cho Nijé 'yemi nimí ané mapu ne si'néami echi jaré galá bichíyami pagótami mapu ikí ruyeko auché jaré jeanigá mapu aboni tamí jiti bichíyami ju. Nijeni ayena cho ruyema Riosi, echo'ná bacháami echi jaré o'wéala Riosi kapitánawala yuwa, jeanigá mapu si'néami echi yiri ruyéami pagótami Nijé níwala ju.
\v 9 Chopi ne si'néami mapu ikí echo'ná pagótamichi aniko mapu aboni ketasi tamí jiti bichíyami ju, Nijeni ayena cho ruyema Riosi, echo'ná bacháami echi jaré o'wéala Riosi kapitánawala yuwa, jeanigá mapu echirigá ruyéami pagótami ketasi Nijé níwala ju.
\p
\v 10 Ayena cho Jesusi jeaneli: Ne bichíwali Nijeni wilálami níili mapurigá Ku'wíriami niráa. A'lí ne si'néami pagótami mapu ikí tamí jiti sayéraga ra'íchako, abóniko arigá ku wikawárami níima, a aboni galá tánsagá wikáwali. Chopi echi jaré mapu ikí wabé chati ra'íchako, echi Wabé Galabé Riosi Iwigala sayéraga, aboni ketasi siné ku wikawárami níima.
\p
\v 11 Mapalí echi jaré sayérami 'yemi mi tomea echo'ná aboni ri'obáwalachi, ayena cho mapalí aboni 'yemi mi tomea echo'ná bacháami echi jaré o'wéala igúsuwami yuwa, echalí ketasi wabé nílaga 'natasi mapu churigátamo ra'íchaga ku nijiyabo.
\v 12 Mapujiti echalí rawé echi Wabé Galabé Riosi Iwigala 'yemi mi binérama mapu churigátamo ra'íchaga ku nijiyabo.
\s Jesucristo binera echi we níwami rijói jiti, echi mapu ketasi 'nátami níili
\p
\v 13 Echalí echo'ná echi wikabé pagótami yuwa asali bilé rijói mapu Jesusi yuwa ra'íchaga, jeaneli: Binériami, jerigá ané echi keni rijimá, mapu binói tamí yuwa rojonama echi jaré tamujé níwala namuti, mapu tamujé onolá tamujé tamí ariweli.
\v 14 Chopi Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Ke wesi tamí nuleli mapurigani justicia olama 'yemi najirémami yuwa. Nibilé wesi tamí wilali mapurigá Nijeni rojuánami níima 'yemi yuwa.
\v 15 Ayena cho Jesusi jeaneli: Ne galá 'nátaga pirélasi. Ketasi korúkami níisi, mapujiti 'yemi pagótami ketásitamo kanílaga pirélabo, chopi mapujítitamo niwa ne wikabé namuti.
\v 16 Echalí Jesusi irétaga jeaneli: Bilé rijói wabé níwami we ichali echo'ná binói kawíwalachi. A'lí echirigá ichisuwa ne wabé simírami rakeli.
\v 17 Echalí echi wabé níwami rijói jerigá 'nátali: ¿Pírini olama? Jipi ne wabé simírami rakeli, ayena cho ne wabé buchili echo'ná nijé níwala rikówachi, echijiti ketásini niwa mapo'ná nijeni katiwama je'ná wikabé namuti nijé níwala 'wílami.
\v 18 A'lí binói waminabi je'ná jerigá 'nátali: Mani galá machí mapurigani olama: Mani waminá najuinama echi jaré nijé níwala rikówachi. A'lí nijeni auché jaré waminabi o'wali niwama. Echalí nijeni echo'ná pachá suwaba katiwama echi jaré wikabé namuti nijé níwala 'wírami. Ayena cho echo'ná galá katiwámani karúmati echi auché jaré wikabé nijé níwala namuti.
\v 19 Echalí nijeni jerigá 'natama, nijé binói niráa: Nijeni ma niwa wikabé namuti katiwárami, mapurigani sebárama wikabé bamíbali. Jípini galá isábama. Chopi galá kosáa, walú bajiga, ne wabé kanílamani.
\v 20 Chopi Riosi Binói jeaneli echi rijói: ¡Mujemi ke newalite jumi! ¡Jipi rokogó mujemi ma mukumea! Echalí echi wikabé mujé níwala namuti auché bilé si'nú níwala níima.
\v 21 Echalí Jesusi waminabi nawésaga jeaneli aboni: Echirigá achigórigá ikimea ibili rijói yuwa mapu ikí chopi muwéwako binói níwala namuti jena'í wichimóbachi, chopi ketásirapé namuti níwami ju Riosi yuwa.
\s Riosi galá tibula echi jaré Binói níwala
\r (Mt. 6:25-34)
\p
\v 22 Pe wakinana Jesusi jeaneli echi jaré mapu binói binérali: Nijé 'yemi nimí jeané: Ketasi wikabé namuti wabé níraga 'natasi, mapu churigátamo waminabi pirélabo, mapu píritamo kopoa. Nirapé nílaga 'natasi 'yemi aboni jiti, mapu píritamo napachabo.
\v 23 Mapujiti echi ko'wáami arigá ketasi 'me natéami ju, chopi waminabi wabé simírami natéami ju máputamo waminabi pirélabo. Ayena cho echi chiní arigá ketasi 'me natéami ju, chopi 'yemi aboni waminabi wabé simírami natéami ju.
\v 24 Ne galá 'nesi echi jaré kolachi, mapu ketasi ichá, nirapé siné 'wi. Echi jaré kolachi ketasi kaliwa, nirapé rikowa, chopi Riosi we galá kowa aboni. 'Yemi nimí ané mapu 'yémitamo ne wabé simírami natiguí, ketasi mapurigá echi jaré kolachi.
\v 25 Ke wesi 'yemi ne wabé nílaga 'nátaga, omérama a binói auché pée wi'libé niwayá bilé makali.
\v 26 Átamo ketasi omérasagá 'yemi aboni auché pe wi'libé niwayá, ¿churékulátamo ne wabé níliami ju echi auché jaré namuti jiti?
\v 27 Ne galá 'nesi mapurigá echi jaré rakó, echo'ná kawichí nirúami, ne galá ba'yóami niráa ochero. Echi jaré rakó ketásirapé nocha, nirapé tema, chopi Nijé 'yemi nimí ané mapu echi walula silíami Salomoni riwéami ketásirapé echi yena ba'yóami niráa napáchali mapurigá bilé rakó niráa, mapalí binói walubela silíami níili.
\v 28 A'lí a Riosi echirigá ne wabé galá ba'yóami niráa ochébanasagá echi jaré rakó mapu jipi rawé galá jawi echo'ná kawichí, chopi ba'alínala rawé echo'ná na'írali ikósarami níima, ¡Riosi Binói 'yemi mi ne wabé simírami galá napachátama, 'yemi pagótami ke 'me galá bichíyami!
\v 29 Echijiti ketasi wabé nílaga asi mapu píritamo kopoa, mapu píritamo bajibo keremá.
\v 30 Mapujiti echi auché jaré pagótami ke bichíyami ne wabé níriga ama suwaba je'ná jeyiri namuti, chopi 'yémitamo onée echi Onorúami, ripá riwigachi atíami, mapu ne galá machí mapu 'yémitamo we newalé suwaba je'ná jeyiri namuti.
\v 31 Chopi ne bachá niráa tansi mapurigá Riosi 'yemi mi ne galá nulema pachana 'yemi sulálachi niráa. Echalí Riosi ayena cho 'yemi mi 'yama suwaba je'ná jeyiri namuti.
\s Echi jaré bichíyami ne wabé níwami níima echo'ná ripá riwigachi
\r (Mt. 6:19-21)
\p
\v 32 Tarapé majasi, mapujiti 'yémitamo mapurigá Nijé pugula bo'wá ju, mapu Nijeni galá nisé. 'Yémitamo pée okuáa ju, chopi 'yemi Onolá, echo'ná ripá riwigachi atíami, ne wabé ganílaga nulema 'yemi echo'ná pachá 'yemi sulálachi niráa.
\v 33 Ralinéasi mapu ikítamo niwa, a'lí galá kówasi echi jaré we tisúwati. Echirigá ologá 'yémitamo ne wabé níwami níibo echo'ná ripá riwigachi, mapo'ná echi jaré namuti ketasi siné suwibama; mapujiti echo'ná ripá riwigachi echi jaré chigórami ketasi omero chigoya, ayena cho echi jaré koséwali ketasi omero suwaba.
\v 34 Mapujiti echo'ná mapo'ná 'yemi níwala galabéala nirú, echo'ná 'yemi aboni ayena chótamo nakiboa muchínala.
\s Arigá 'wérali ju máputa galá kariwesa muchibo mapujiti tamujé Walubélawala ke sayiná ku nolínama jena'í wichimóbachi
\p
\v 35 Ne galá 'nagá muchisi mapurigá jaré galabé oláami pióntami we rajigá buwé, rokogó niráa, mapuyénasí aboni walúlawala ke sayiná ku nolínama, mapujiti Nijeni ayena cho ke sayiná ku nolínama jena'í wichimóbachi.
\v 36 Mapurigá echi jaré galabé oláami pióntami níisi 'yemi. Echi jaré aboni we buwigá muchuwi mapuyénasí aboni walúlawala ku nolínama echo'ná jonsa mapo'ná jaré wabé kaníliga omáwiga niwila. A'lí aboni echirigá buwé mapurigá aboni omérama we yáati ku irápiya mapalí aboni walúlawala ke sayiná ku nawasa, bayema aboni. Echirigá achigórigá galá 'nagá muchisi 'yemi, mapujiti Nijeni ke sayiná ku nolínama jena'í wichimóbachi.
\v 37 Ne wabé kaníliami níima echi jaré piónatami, si'néami mapu ikí aboni walúlawala echirigá galá 'nagá buwéami riwimea mapalí binói ku nawama. Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu echi walula galá a'láraga, echo'ná ko'wálachi muchínalama aboni. Echalí echi walula binói niráa, echirigá wabé kóoma echi jaré pióntami. Echirigá achigórigá ikimea 'yemi yuwa, átamo galá 'nagá muchúami níisagá mapalí Nijeni ke sayiná ku nolínama jena'í wichimóbachi.
\v 38 A'lí a aboni walúlawala ne nasipa rokogó ku nawásagá, ba'alínala bi'yá chónachi keremá, echalí echi jaré pióntami ne wabé kaníliami níima, a aboni walúlawala echirigá ku riwisáagá aboni, galá 'nagá muchúami.
\v 39 Chopi galá machisí 'yemi je'ná jeyili: A galá machisáagá echi kalíwami mapu chuyénako nawama riwéali echi chigórami, echalí ne bichíwali echi kalíwami ne galá tibumi, ayena cho ketasi ariwemi mapurigá échiko we chigoma echo'ná kalírali.
\v 40 Echalí Jesusi ayena cho jeaneli: 'Yemi ayena cho echirigá ne galá 'nagá muchisi, mapujiti Nijeni ke sayiná ku nolínama mapalí 'yémitamo ketasi tamí buwema, mapujiti 'yémitamo ketasi machí mapu kilíbuko Nijeni ke sayiná ku nolínama. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\s Jaré pióntami galabé oláami ju, chopi auché jaré wabé chati oláami ju
\r (Mt. 24:45-51)
\p
\v 41 Echalí echi Pegro jeanigá rukueli: Walubela, ¿áchami chopi tamujé tamí echirigá irétaga ané? ¿Kéchami ayena cho echirigá ané si'néami echi auché jaré pagótami?
\v 42 Echalí echi Walubela Jesusi jeaneli: Echi wabé galá oláami pioni, galabé 'nátami, echi ju mapu echi walubela kalíwami we wilá mapurigá walula nuláami niráa, echi auché jaré echo'ná binói kalílachi piréami yuwa, mapurigá échiko ibili niráa 'yama ko'wáami mapalí ma seba tétali.
\v 43 Ne wabé kaníliami níima ibili pióntami mapu binói walúlawala ma ku nawasa echirigá riwimea, sébali galá oláachi.
\v 44 Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu echi walula kalíwami ne walula niráa wilama echiyiri pioni, mapurigá échiko galá nuláami níima ne suwaba echi kalíwami rijói níwala namuti.
\v 45 Chopi a echiyiri pióntami 'natásagá mapu binói walúlawala wabé wi'libeko ku nolínama, echalí siné káachi échiko chotama wabé chíbirigá olísiya echi auché jaré pióntami, echi muguí pióntami ayena cho. A'lí échiko siné káachi chotama walú kosísiya, walú bajísiya mapuyénasí wabé rikuma.
\v 46 A'lí mapalí echirigá oláami pioni ketasi buwigá asimea, echalí ke sayiná binói walúlawala ku nawama, mapuyena echi pioni ketasi machimea mapu echi binói walúlawala ku nolínama riwéali. Echalí echi walula kalíwami ne wabé kastigo 'yama echi pioni mapujiti échiko ketasi galabé oláami níili.
\p
\v 47 Echi pióntami mapu ne galá machili mapurigá echi binói walúlawala nuleli, chopi binói ketasi a'lárali mapalí binói walúlawala ke 'mé ayó ku nolínama riwéali, nirapé olali mapurigá binói walúlawala nakili, échiko ne wabé simírali wipisótami níima.
\v 48 Chopi echi auché bilé pióntami mapu ketasi machili mapurigá binói walúlawala nulali, chopi binói arigá chati olali mapuyénasí binói walú kastigo 'yárami níima riwéali, échiko arigá ketasi 'me wisabé wipisótami niima. Mapujiti mapuyíripi ne wabé simírami 'yárami níili, échiko ayena cho ne wabé simírami ku kuwana tánarami níima; ayena cho mapuyíripi ne wabé simírami naleli, échiko waminabi ne wabé simírami tánarami níima.
\s Jaré mapu ketasi bichíima Jesucristo Ra'íchala wabé sayérama echi auché jaré mapu galá bichíima
\r (Mt. 10:34-36)
\p
\v 49 Ayena cho Jesusi jeaneli: Nijeni nawésimia nawali jena'í wichimóbachi piréami pagótami, chopi echi jaré mapu ketasi bichíima Nijé Ra'íchala siné káachi wabé na'áwaga sayérama echí auché jaré, si'néami mapu ikí ne galá bichíima. Jipi Nijeni arigá wabé nakí mapurigá Nijeni ma mi'lirúami níima, mapurigá si'néami pagótami ke 'me ayó nawésarami níima Nijé Ra'íchala. Echalí wikabé galá bichíima, chopi siné káachi, echi auché jaré wabé sayérama aboni.
\v 50 Arigá 'wérali ju mapurigá Nijeni waminá mi'lirúami níima; ayena cho Nijeni wabé risúu nílama mapuyénasí echirigá ikimea.
\v 51 'Yémitamo mayé mapu Nijeni nawali jena'í wichimóbachi mapurigá echi jaré pagótami sinibí kilí ologá pirélama, chopi ketásini echijiti nawali, chopi Nijeni nawali mapurigá echi jaré pagótami waminá rojonárami níima.
\v 52 Mapujiti jipi jonsa pe waminánomí biléana bitichí piréami, malí we rojonárami níima. Echi bikiyá, echi auché jaré okuá sayérama, ayena cho echi okuá, echi auché jaré bikiyá sayérama, mapujiti echi jaré mapu ketasi tamí bichíima, arigá sayérama echi auché jaré mapu galá tamí bichíima.
\v 53 Jaré onorúami we sayérama echi jaré aboni kúchuwala kúruwi, ayena cho jaré kúruwi we sayérama echi jaré aboni onolá. A'lí jaré muguí 'wéntami we sayérama echi jaré aboni tanala iwé, ayena cho jaré iwé sayérama echi jaré aboni iyela, ayena cho jaré muguí wasirúami wabé sayérama echi jaré aboni mo'olira, ayena cho jaré mo'olítami wabé sayérama echi jaré aboni wasila.
\s Jesusi ruyeli aboni mapu churigá aboni machimea mapurigá pe waminana ikimea riwéali
\r (Mt. 16:1-4; Mr. 8:11-13)
\p
\v 54 Ayena cho Jesusi jeaneli echi jaré pagótami: Mapalítamo ritiwá echi nolí echo'ná ri'léruwi machínami, echalítamo aní mapu ukuméaré. Ayena cho echirigá ke 'me ayó galá ukú.
\v 55 Ayena cho mapalí echo'ná ka'yé 'naka jonsa wabé iká, echalítamo aní mapu ne wabé ratálamiré. Ayena cho echalí echirigá wabé ratálama.
\v 56 ¡Wabé 'yékami jútamo! 'Yémitamo galá machí mapu churigá ikimea siné rawé mapalítamo ritiwá echo'ná nolírali, ayena cho mapalítamo ritiwá churigá iká. ¿Churékulátamo ketasi ayena cho galá machí mapurigá ikimea pe waminánomí rawé mapalítamo galá ritiwá mapurigá ma chota ikiyá jipi rawé?
\s Ne galá a'lari echi mujé sayela yuwa
\r (Mt. 5:25-26)
\p
\v 57 ¿Churékulátamo 'yemi aboni ketasi galá 'nátaga nijéwa echi mapu ne wabé galabéala ju?
\v 58 Mapalí mujé sayela mi wi'nijíinalaga tomea echo'ná bacháami echi jaré igúsuwami yuwa, galá níima ku katéwasa echi mujé sayela yuwa mapalítamo abijí echo'ná buwichí 'yena echo'ná echi jaré igúsuwami muchílachi simiba. Echirigá olá mapurigá binói ketasi mi wabé wi'nijima echo'ná bacháami echi komisario yuwa, mapujiti echalí echi komisario siné káachi mi nijima echi jaré kapitani yuwa mapurigami pachá bachárami níima echo'ná komurachi.
\v 59 Nijé nimí ané mápumi ketasi ku machínama echo'ná pachá jonsa mapuyénasí mujemi ke cho suwaba natétasagá suwaba mapu ikí aboni mi bujema.
\c 13
\s Arigá 'wérali ju mapu si'néami pagótami si'nú, galabé niráa 'nátaga, ku ro'wima Riosi yuwa
\p
\v 1 Echalí rawé jaré rijói echo'ná sisá aneli echi Jesusi mapurigá echi walula siríami Pilato riwéami nulali ko'wínala jaré rijói echo'ná Galiléachi piréami; ayena cho aneli mapu churigá echi jaré rijói ko'wirúami níili mapalí aboni jaré namuti ko'yá 'yénali, echi Walubela Riosi 'yábiya, echo'ná pachá echi walubé Juríosi ri'obáwalachi.
\v 2 Chopi Jesusi ku nijéwaga jeanigá rukueli: ¿Áchatamo mayé mapu echirigá ikili echi jaré rijói Galiléachi piréami yuwa mapujiti aboni ne wabé simírami chati oláami níili, ketasi mapurigá echi auché jaré pagótami echo'ná Galiléachi piréami?
\v 3 Echalí Jesusi waminabi jeaneli: 'Yemi nimí ané mapu ketasi echirigá níili, chopi a 'yémitamo ketasi si'nú, galabéala niráa 'natásagá, ayena cho átamo ketasi ku ro'wísagá Riosi yuwa, echalí si'néami 'yémitamo achigórigá suwibabo.
\v 4 Ayena chótamo galá machí mapurigá echi wabé ripabé wilíami kalí echo'ná Siloechi nirúami waminá najuili, ayena cho mapurigá echalí makói miná osá naó rijói waminá mitáchali. ¿Áchatamo mayé mapu echirigá ikili echi jaré rijói yuwa mapujiti aboni ne wabé simírami chati oláami níili, ketasi mapurigá echi auché jaré pagótami echo'ná Jerusalémachi piréami?
\v 5 Echalí Jesusi waminabi jeaneli: 'Yemi nimí ané mapu ketasi echirigá níili, chopi a 'yémitamo ketasi si'nú, galabéala niráa 'natásagá, ayena cho átamo ketasi ku ro'wísagá Riosi yuwa, echalí si'néami 'yémitamo achigórigá suwibabo.
\s Echi chuná mapu ke siné rakéami níili
\p
\v 6 Echalí Jesusi irétaga niráa jeaneli: Bilé rijói níwali bilé chuná mapu ichirúami níili echo'ná binói kawíwalachi. A'lí echi rijói sinibí bamíbali echo'ná ali echi chuná rakala, chopi ke siné riwali mapujiti ketasi rakéami níili.
\v 7 A'lí echi chuná níwami ra'íchaga echi binói piónawala yuwa mapu echo'ná nóchami níili, a'lí jeaneli: Nibira, ma bikiyá bamíbali ju mapalí jonsa nijeni 'ali echi chuná rakala jena'í chunárali, chopi ke siné riwálini. ¡Miná ripuná! mapurigá ma ketasi wilimea jena'í galabé wi'yéachi.
\v 8 Chopi echo'ná nóchami pioni ku nijéwaga jeaneli: Walula, abijí jipi bamíbali ariwé, mapuyénasí nijeni ne noligá jóraga, ripuka achema.
\v 9 Echalí galá rakémiré, chopi a ketasi cho rakésagá, echalí auché biléala bamíbali mujemi nulema ripunánala.
\s Bilé mukí ku sa'wárami níili siné rawé isábawachi
\p
\v 10 Siné rawé isábawachi Jesusi binériya asali echi jaré pagótami, echo'ná biléana aboni ri'obáwalachi.
\v 11 Echalí rawé echo'ná pachá ri'obachi asali bilé mukí mapu nayúami níili makói miná osá naó bamíbali jonsa. A'lí echi mukí wabé bunaga iyénali, mapujiti bilé wabé chati riablo aliwala chabé jonsa echirigá olali. Echijiti echi mukí tarapé chirigá omérali ku wachísiya binói niráa.
\v 12 Chopi mapalí Jesusi galá riwali echi mukí, echalí Binói bayegá jeaneli: ¡Mukí, mami galá ku sa'wárami ju! Mami ketasi waminabi echirigá nayúami níima.
\v 13 Echalí Jesusi moba nochali echi mukí móbachi; ayena cho echi mukí we 'yáati ku sa'wárami níisa, galá ku wachili. A'lí binói chótali waminabi wabé walubéraga aneya Riosi.
\v 14 Chopi echi walula echo'ná ri'obachi nuláami ne wabé yoli mapujiti Jesusi echirigá ku sa'wali echi mukí echalí rawé mapalí isábawachi rawé níili. Echijiti echi walula nuláami jeaneli echi pagótami: Usani rawé nirú sinibí tarali mapalí risensia ju máputa galá nochabo. Echijiti echalí usani rawé chopi kiná simasí mapurigátamo ku sa'wárami níibo, chopi ketasi risensia ju máputamo ku sa'wárami níibo mapalí isábawachi rawé ju.
\v 15 Echalí echi Walubela Jesusi ku nijéwaga jeaneli: 'Yémitamo wabé 'yékami ju. 'Yémitamo arigá ku botana echi jaré 'yemi pugula wáasi, echi 'yemi pugula bulito ayena cho, mapalí isábawachi rawé ju, mapurigátamo echo'ná komichi togá, bajírabo ba'wí. Echirigátamo pe nocha mapalí isábawachi rawé ju.
\v 16 Chópitamo arigá aní mapu ketasi risensia ju mapu Nijeni ku sa'wama je'ná mukí jipi rawé mapalí isábawachi rawé ju. Chopi je'ná mukí bilé echi jaré Abrami kúchala kúchuwala ju mapu echi Satanasi riwéami riablo ma je'ná jerigá risúu olali makói miná osá naó bamíbali jonsa. Echijiti Nijeni mayé mapu arigá risensia ju mapu je'ná mukí ku sa'wárami níima jipi isábawachi rawé.
\v 17 A'lí mapalí Jesusi echirigá aneli, echalí si'néami echi jaré Binói sayela wabé riwélaga tibili; chopi ne si'néami echi auché jaré pagótami ne wabé kaníili mapalí aboni riwali mapurigá Jesusi echirigá wabé omériga olali.
\s Echi mostasa anilíwami rakala
\r (Mt. 13:31-32; Mr. 4:30-32)
\p
\v 18 Echalí Jesusi jeaneli: Nijeni 'yemi mi irétaga binérama mapurigátamo galá machiboa mapu churigá Riosi galá nulá.
\v 19 Mapalí Riosi we nulé echi pagótami, mapuyiri echi táa mostasa anilíwami rakala ju mapu bilé rijói ichá echo'ná binói kawíwalachi. Mapujiti echi táa mostasa rakala ma a'wisáa, ne walubé ochero, mapurigá bilé masana niráa, mapuyénasí echi churuguí echo'ná mostasa otowálachi rosorama.
\s Jesusi irétaga binera echi levadura jiti rugá
\r (Mt. 13:33)
\p
\v 20 Echalí Jesusi ayena cho irétaga binérali jeanigá: Nijeni 'yemi mi irétaga binérama mapurigátamo galá machiboa mapurigá Riosi nulé echi pagótami.
\v 21 Mapalí Riosi galá nulé echi pagótami, achigórigá ju mapurigá mapalí bilé mukí ma baisá niráa anáwaga echi harina, galá nasówali echi levadura echi harina yuwa mapuyénasí suwaba galá kapótami níima.
\s Echi pe uchíi yéachi
\r (Mt. 7:13-14, 21-23)
\p
\v 22 Echalí Jesusi we binérasiya inárali echo'ná Jerusalémachi simiyá, echirigá ologá Binói simírali echo'ná ne suníami o'wéalachi, ayena cho ne suníami rijówachi. A'lí Binói galá binérali Riosi Raíchala.
\v 23 Echalí bilé rijói jeanigá rukueli: Walubela, ¿Ácha pe okuáa ju echi jaré pagótami mapu galá ku wikawárami níima? Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli:
\v 24 Mapurigátamo ne 'wérali ologá nakí mo'wináliya echo'ná biléana uchíi yéachi, echirigá achigórigá ne wabé nílaga tansi mapurigátamo ku wikawárami níibo, mapujiti Nijé 'yemi nimí ané mapu pe waminánomí wikabé nakimea mapurigá aboni ku wikawárami níima, chopi echalí aboni ketasi chirigá ku wikawárami níima.
\p
\v 25 Mapujiti pe wilibeko mapalí echi Walubela kalí níwami ku wilísaga, 'yérama echo'ná yéachi, echalí 'yémitamo echo'ná machímana jáwami wabé anéraga echo'ná yéachi 'yétachi jeaniboa: ¡Walubela, tamujé tamí irapi! Chopi echi Walubela ku nijéwaga jeanimea: ¡Nijeni ketasi machí 'yemi! ¡Nirapeni machí kúmitamo piréami ju!
\v 26 Echalí 'yémitamo jeanebo: Mujemi tamujé tamí galá machí, mapujiti tamujé mi yuwa ko'wali; ayena chota mi yuwa bajili echi uva ba'wila; ayena chomi binériga iyénali echo'ná tamujé walúlachi ri'narátachi.
\v 27 Chopi Binói 'yemi mi ku nijéwaga jeanema: Mani 'yemi mi aneli mapu Nijeni ketasi machí kúmitamo piréami ju. Waminá waná simíbaga, si'néami 'yemi we chati oláami pagótami.
\v 28 Echalí 'yémitamo wabé nalákabo, ayena chótamo wabé ki'lákabo 'yemi ramilá, mapalítamo riwiboa echo'ná ripá riwigachi muchúami echi Abrami, echi Isaka ayena cho, echi Jakobo ayena cho, ne si'néami echi auché jaré Riosi jiti nawésami ayena cho. Chopi 'yémitamo echo'ná machímana tibibo.
\v 29 Echalí rawé ne suníami a'nagú norigá jonsa sisáa wikabé pagótami kopoya muchíbama echo'ná ripá riwigachi mapo'ná Riosi galá nulé echi pagótami.
\v 30 A'lí jaré mapu jipi rawé ne jubá juko, abóniko ne bachá níima echalí rawé; ayena cho jaré mapu jipi rawé ne bachá ju, abóniko ne jubá níima.
\s Jesusi ne wabé nalali mapalí Binói 'nátali echo'ná Jerusalémachi piréami jiti
\r (Mt. 23:37-39)
\p
\v 31 Echalí rawé echo'ná Jesusi yuwa sili jaré Bariseo anilíwami binériami mapu jerigá aneli: Jena'í jonsa ku simigá, mapujiti echi walula Erorsi mi mi'lináali.
\p
\v 32 Chopi Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Echi Erorsi mapurigá bilé kiyochi ju. Ku simíbaga anesi mapurigá Nijeni jeané: Nibira, Nijeni machí a'wasá echi we chati riablo aliwala, ayena choni ne galá ku sa'wá echi jaré nayúkami jipi rawé, ba'alí ayena cho. A'lí waniwí ma sunímani.
\v 33 Chopi arigá 'wérali ju mapu Nijeni echirigá waminabi sísima echo'ná Nijé buwilachi jipi rawé, ba'alí ayena cho, waniwí asíchiko, mapujiti arigá 'wérali ju mapu ibili Riosi jiti nawésami mi'lirúami níima echo'ná Jerusalémachi anilíwachi walúlachi.
\p
\v 34 ¡'Yemi pagótami echo'ná Jerusalémachi piréami ne wabé risúu olárami níibo! Mapujítitamo we ko'yá echi jaré Riosi jiti nawésami, ayena chótamo we basibuka ko'yá echi jaré mapu Riosi echo'ná 'yemi mi nawésanala júuli. ¡Wisabé chokéami Nijeni nakíli napabúnala 'yemi tamí yuwa, mapurigá bilé tolí ranéami wabé rakó binói níwala chulipi echo'ná ri'lé pachá binói analachi! ¡Chopi 'yémitamo ketasi nakili!
\v 35 ¡Nibila! 'Yemi ri'obáwara waminá bi'neli ripí. ¡Riosi ma 'yemi mi ariweli! Ayena cho Nijeni 'yemi nimí ané mapu jipi jonsa 'yémitamo chopi auchecho tamí riwiboa echalí rawé mapalítamo jeaniboa: ¡Ne wabé galabératami ju Je'ná mapu ku nawá mapurigá ne Walubela niráa!
\c 14
\s Jesusi ku sa'wali bilé rijói siné rawé isábawachi
\p
\v 1 Siné rawé isábawachi Jesusi ko'meya bakili echo'ná bilé walula Bariseo anilíwami binériami bitélachi. A'lí echalí echi auché jaré Bariseo echo'ná ne wabé kichiga 'nigá muchili.
\v 2 Echalí bilé rijói nayúami mapu wabé bahínami níili, ayena cho echo'ná bacháami Jesusi yuwa asali.
\v 3 Echalí Jesusi rukueli echi jaré nulalíwami binériami, echi auché jaré Bariseo anilíwami binériami ayena cho. A'lí jerigá rukueli: ¿Ácha risensia ju mapu Nijeni ku sa'wama bilé nayúami jipi isábawachi rawé?
\v 4 Chopi aboni tarapé namuti ku nijéwali. Echalí Jesusi chapigá echi nayúami, gala ku sa'wali. Echalí Jesusi jeaneli echi rijói mapu ma ku simea.
\v 5 Chopi Jesusi jeaneli echi jaré Bariseo anilíwami binériami: Ibili rijói 'yemi mapu ikí bukélasa bilé bulito, bilé bóisi keremá, mapu echalí siné rawé isábawachi waminá wichisá echo'ná biléana jochi, arigá we yáati ku machí pama mapalí isábawachi rawé ju. Nijeni ayena cho ku sa'wali je'ná rijói jipi isábawachi rawé.
\v 6 Echalí aboni ketasi chirigá omérali ku nijéwiya.
\s Echi jaré mapu bayérami níili echo'ná biléana niwíkowachi
\p
\v 7 Echalí mapalí Jesusi riwali mapurigá echi auché jaré mapu echo'ná bayérami níili chopi echo'ná wabé galabéalachi muchínali, echalí Binói jerigá ruyeli:
\v 8 Mapalí bilé rijói mi bayesa echo'ná biléana niwíkowachi, ketasi bachá asibá echo'ná ne wabé galabéalachi, mapujiti siné káachi auché bilé rijói waminabi wabé walubela ketasi mapurigá mujé ayena cho bayérami níima.
\v 9 Echalí echi mapu mi bayeli echo'ná mujé yuwa nolínama, echi auché bilé rijói yuwa mapu waminabi walubela ju. A'lí mi jeanema: ¡Je'ná 'ya mapu binói echo'ná asimea! Echalí mujemi wabé riwéliga siméa echo'ná wabé jubáami asiba.
\v 10 Chopi mapalí mi bayérami ju, echo'ná simigá ne jubáami asibá, mapurigá mapalí nolinsa echi mapu mi bayeli, échiko mi jerigá anema: Keni amígowa, wakiná ne bacháami, asagá. Echalí echi auché jaré echo'ná napawika muchúami galá riwimea mapurigá mujemi echirigá walúlatami níima.
\v 11 Mapujiti echi mapuyíripi a binói walubélatako, échiko wabé tabéalatami níima. A'lí echi mapu a binói wabé tabéalatako, échiko arigá walúlatami níima.
\p
\v 12 Jesusi ayena cho ra'íchali echi rijói mapu Binói bayeli. Echalí Jesusi jeaneli: Mapalí mujemi jerigá wabé galá kóoma echi jaré mapu ikí mi bayé, ketasi chopi bayé echi jaré mujé galabé amígowala, nibilé bayé echi jaré mujé ritémawala, nibilé bayé echi auché jaré mujé pagótamawala, nibilé cho bayé echi auché jaré wabé níwami echo'ná mulubé mujé yuwa piréami, mapujiti si'néami aboni auchecho ku kuwana mi bayema, a'lí bichemi echirigá ku natétarami níima.
\v 13 Chopi mapalí mujemi we galá kónama ko'wáami, echo'ná chopi bayé echi jaré wabé tisúwati, echi jaré ke akáanami ayena cho, echi jaré sikamochi ayena cho, echi jaré kasimochi ayena cho, echi jaré ke 'machíliami asíchiko.
\v 14 Echalí mujemi ne wabé kaníliami níima mapujiti aboni ketasi omero mi ku kuwana natétiya; chopi Riosi 'yemi mi ku natétama echalí ne jubá rawé mapalí si'néami echi jaré galá oláami pagótami ku o'wínama.
\s Bilé rijói galá kówali wikabé pagótami
\p
\v 15 Echalí bilé rijói echo'ná atíami, echi Jesusi yuwa ra'íchaga, jeaneli: Ne wabé kaníliami níima ibili rijói mapu ko'mea echo'ná ripá riwigachi mapo'ná Riosi galá nulé echi pagótami.
\v 16 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Siné rokogó bilé rijói walú omáwaga, walú niwali ko'wáami. A'lí wikabé pagótami bayérami níili.
\v 17 Chopi mapalí ma sébachi níili ko'wáwami, ke wesi echo'ná sili. Echalí echi rijói júuli auchecho bayénala si'néami echi jaré mapu bachá niráa bayérami níili. Echalí binói jeanigá júuli bayénala: ¡We yáa wakiná simasi, mapujiti suwaba ma galá a'láratami ju!
\v 18 Chopi si'néamika ibili niráa chótali ku wikáwali tásiya. Echalí echi bacháwala jerigá aneli: Bukulini ralali bilé kawí ichiwáwami. Jípini 'némiya simea echi kawí. Nijé nimí tani mapurigami tamí wikawama.
\v 19 Auché bilé jerigá aneli: Nijeni bukulí ralali malíana bulí wáasi ibóisi, jípini 'néniga simea machimeya. Nijé nimí tani mápumi tamí wikawama.
\v 20 Auché bilecho jerigá aneli: Bukulini niwili. Echijiti nijeni ketasi omero simiyá.
\v 21 Echalí mapalí echi mapu julárami níili ma auchecho ku nawali, binói suwaba je'ná jerigá ruyeli echi binói walúrawala. Chopi echi walula ne wabé yoga jeaneli: We sapú simigá echo'ná walúlachi ri'narátachi, echo'ná pagótami napawílachi ayena cho, a'lí wakiná bayé echi jaré tisúwati, echi jaré ke akáanami ayena cho, echi jaré sikamochi ayena cho, echi jaré kasimochi ayena cho, echi jaré ke 'machíliami asíchiko.
\v 22 Echalí echi pioni jeaneli: Walula, mani galá olali mapurigami tamí nulé, chopi ke cho buchili echo'ná pachá kalírali mapo'ná mujemi omowama.
\v 23 Echalí echi walula jeaneli echi binói piónawala: Auché simigá echo'ná suníami buwichí, kanápuromí mapo'ná echi pagótami 'yena, a'lí ne 'wérali wakiná mo'wá auché jaré mapurigá ne galá buchima echo'ná pachá nijé kalílachi.
\v 24 Mapujiti 'yemi nimi ané mapu ke wesi echi jaré pagótami mapu bachá bayérami níili, galá ko'mea echi wabé galabé ko'wáami mapu nijeni a'larali.
\s Galá níima máputa ariwebo suwaba echi auché jaré namuti mapurigata chopi Jesusi yuwa najátabo
\p
\v 25 Echalí rawé wikabé pagótami Jesusi yuwa najátali echo'ná buwichí. A'lí Binói ku kuwana 'néniga jeaneli:
\v 26 A bilé tamí bichíinalagá, arigá 'wérali ju mapu échiko wabé tamí galema. Echirigá arigá 'wérali ju mapu binói waminabi tamí galema ketasi mapurigá binói galé kepu onó, kepu iyé ayena cho. Arigá 'wérali ju mapu échiko waminabi tamí galema ketasi mapurigá binói galé kepu upí, kepu kúchuwa ayena cho, kepu ritémawa ayena cho. Ayena cho 'wérali ju mapu échiko waminabi tamí galema ketasi mapurigá binói galé a binói niráa. A'lí a ketasi tamí echirigá galésagá, échiko kétasi omérama tamí yuwa binéami níliya.
\v 27 Ayena cho mapuyíripi ketasi arigá anachama mapalí binói risúu olárami níima, achigórigá mapurigá Nijeni arigá anachama mapalini wabé risúu olárami níima, échiko ketasi omérama tamí yuwa binéami níliya.
\v 28 Ayena cho ibili 'yemi mapuyíripi niwánali bilé ripabé wilíami kalí, ne bachá niráa galá 'natama chu kipu suwábamilé wenomí echi kalí niwayá, acha binói niwa echikí wikabé wenomí, mapurigá binói galá omérama kayena echi ripá wilíami kalí.
\v 29 Mapujiti a binói bachá niráa tigosa, chopi a ketasi omérasagá suniya echi kalí niwayá, echalí si'néami echi auché jaré pagótami echo'ná piréami echirigá riwisáa, chotama binói jiti kachigá ra'icha
\v 30 jeanigá: Echi rijói chótali echi ripabé wilíami kalí niwayá, chopi ketásirapé omérali suniya.
\v 31 Ayena cho ibili walula silíami mapu ikí niwa makói mili sontarsi mapu nakómiya simea, auché bilé walula silíami sayérsiya mapu arigá niwa osá makói mili sontarsi, échiko bachá niráa asíbaga, galá 'natama acha binói omérama niyúria echi auché bilé walula silíami sayéria mapu osá makói mili sontarsi yuwa inaro.
\v 32 Chopi a mayésagá mapu binói ketasi omero niyúria, echalí binói jaré katéwami julama ku katewánala echi auché bilé walula silíami yuwa, mapuyénasí échiko abijí mikabé inárachi.
\v 33 Echirigá mapuyíripi 'yémitamo ketasi ariwésagá suwaba echi jaré 'yemi níwala namuti ketasi omero tamí yuwa binéami níliya.
\s Mapalí echi koná ketasi akáami níisa
\r (Mt. 5:13; Mr. 9:50)
\p
\v 34 Ne galá ju echi koná. Chopi a ketasi galá akáami níisagá, echalí ketasi chirigá galá ku akáami niwárami níima.
\v 35 Echiyiri koná ketasi ireke. Echalí echi koná chopi machí pátami níima echo'ná wiyérali, echo'ná ripúkachi keremá. ¡Si'néami 'yémitamo mapu ikí nakeko, ne galá namsi mapurigá Nijé 'yemi nimí jerigá ané!
\c 15
\s Jesusi binera echi bo'wá wikáami jiti rugá
\r (Mt. 18:10-14)
\p
\v 1 Echalí rawé si'néami echi jaré wenomí napabúami echo'ná mulubé Jesusi yuwa kipúbiya sili. Ayena cho echi auché jaré rijói echo'ná kipúbiya sili, si'néami mapu ikí echi auché jaré Juríosi pagótami aneli chati oláami niráa.
\v 2 Echijiti echi jaré Bariseo anilíwami binériami ayena cho echi auché jaré nulalíwami binériami, si'néami echi Jesusi sayéraga ra'íchali. A'lí aboni jeaneli: ¡Echi Jesusi galá narigá echi jaré chati oláami pagótami, ayena cho Binói we ko'wá echi jaré aboni yuwa!
\v 3 Chopi Jesusi je'ná jerigá irétaga jeaneli:
\v 4 Ibili 'yemi mapu ikí bukélasa bilé kiento bo'wá, mapalí bilé bo'wá wikawása waminá gará tibútaga ariwema echi auché jaré kimakóisa makói miná kimakói echo'ná kawichí, mapuyénasí binói ámiya simea echi mapu wikali, mapuyénasí binói ma ku riwá.
\v 5 Chopi mapalí ma galá riwá, echalí matochi rikagá binói we kaníraga ku bitichí tomea.
\v 6 A'lí ma ku nawagá echo'ná bitichí, binói we yáati ku napabuma echi jaré binói amígowala, jeanigá: Tamí yuwa ne wabé kanílasi, mapujítini ma riwali echi bo'wá mapu ma wikáami níili.
\v 7 Echalí Jesusi jeaneli: 'Yemi nimí ané mapu echirigá achigórigá waminabi ne wabé kanílama echo'ná ripá riwigachi muchúami mapalí bilé chatí oláami rijói ma ku wikáwali tansa, ku ro'wíma Riosi yuwa, ketasi mapurigá mapalí kimakóisa makói miná kimakói pagótami mayé mapu aboni wabé galabé oláami ju, echijiti aboni ketasi nakí ku wikáwali tánala.
\s Echi wenomí wikáami
\p
\v 8 Ayena cho mapuyíripi mukí níwasa makói peso plata, chopi a wikáwasa bilé peso, we yáati rajema bilé chopé, ayena cho ne suníami galá pichika echo'ná pachá kalírali, kilí niráa ama mapuyénasí ku riwimea.
\v 9 Chopi ma galá riwisáa, echi mukí we yáati napabuma echi jaré binói amígowala, a'lí jeanema: Tamí yuwa ne wabé kanílasi, mapujítini ma ku riwali echi bilé peso plata mapu ma wikáami níili.
\v 10 Echalí Jesusi ayena cho jeaneli: 'Yemi nimí ané mapu echi jaré Riosi kapitánawala echo'ná ripá riwigachi muchúami ne wabé kanírama mapalí ibili echi jaré chati oláami pagótami, wikáwali taga, galá ku ro'wima Riosi yuwa.
\s Echi towí mapu suwábali binói onolá níwala namuti
\p
\v 11 Jesusi ayena cho jeaneli: Bilé rijói okuá kúrowi kúchuwami níili.
\v 12 A'lí echi pe tabéala jerigá aneli binói onolá: Keni onó, tamí 'ya echi jaré mujé níwala namuti mapu nijé níwala níimaré. Echalí echi onorúami galá rojuániga binói níwala namuti, nasípasi 'yali echi binói ranala tabéala.
\v 13 Chopi pe wakinana rawé echi tabéala ranarúami ne suwaba ralinéali echi jaré binói níwala namuti. A'lí ma napabusa binói níwala wenomí, waminá mikabé auché biléana si'wina kawírali simili; chopi echo'ná bitélaga binói chuwé ologá suwába suwábali binói níwala wenomí.
\v 14 A'lí mapalí echi tabéala ranarúami ma echirigá suwábali binói níwala wenomí, echalí echo'ná kawírali piréami pagótami ne wabé simírami 'locheli, ayena cho echi tabéala ranarúami echirigá ne wabé 'locheli.
\v 15 Chopi binói riwali nóchali echo'ná bilé rijói bitélachi echo'ná kawírali bitéami. Echalí echi rijói waminá júuli echi wikabé binói bukula kochi nisénala.
\v 16 Chopi echi tabéala ranarúami arigá ne wabé 'locheli, mapujiti ke wesi 'yali ko'wáami. Echalí binói ne wabé simírami 'lochega, wabé nakili echi rojuí kumugá bosánali mapurigá echi kochi ko'wali.
\v 17 Chopi binói jeriga ku 'nátali: ¡Echo'ná nijé onolá bitérachi ne wikabé pioni nirú mapu galá posaka ko'wá, chopi jena'í nijeni we lowa!
\v 18 Mani ku simea echo'ná mapo'ná nijé onolá atí, a'lí nijeni jeanema: Keni onó, nijeni we chati olali Riosi sayéraga, ayena choni chati olali mujé sayéraga.
\v 19 Ma ketasi galá ju mapurigá nijeni waminabi mujé ranala niráa anérami níima. ¡Tamí niwá mapurigá bilé mujé piónawala niráa!
\v 20 Echalí echi tabéala ranarúami ma ku simigá, pe wakinana ku nawali echo'ná binói onolá bitérachi.
\p Chopi mapalí echi tabéala ranarúami abijí mikabé 'naka inálachi, echalí echi binói onolá galá riwisáa, arigá ne wabé natimali. Echalí echi onorúami we 'maga natépali, ayena cho wabé kaníliga narépali.
\v 21 Chopi echi tabéala ranarúami chótali jerigá anésiya: Keni onó, nijeni we chati olali Riosi sayéraga, ayena choni chati olali mujé sayéraga. Ma ketasi galá ju mapurigá nijeni waminabi mujé ranala niráa anérami níima.
\v 22 Chopi echi onorúami echalí we yáati jeaneli echi jaré binói piónawala jeanigá: We yáati machí pasa echi we galabéala napacha, galá ku napachátasi; ayena cho galá uchesi echi galabé simati chitúlami jiero echo'ná binói makúsuwalachi, ayena cho galá ku akárasi.
\v 23 Echalí echi onorúami ayena cho jeaneli: Wakiná 'nolasa mi'lisí echi bilé bisero wabé sapéami, mapujiti tamujeta ma we kaníliga omáwaga kopoa.
\v 24 Mapujiti je'ná keni raná mapurigá mukúami niráa níili, chopi ma ku bitéami ju. ¡Binói waminá wikáami níili, chopi mata ku riwali! Echalí aboni chótali omáwaga ko'yá.
\p
\v 25 Echalí echi rijói ranala bachirúami echo'ná kawichí iyénali, chopi ma ku mulubé nawagá echo'ná bitichí, échiko we námali echirigá we kaníliga tákawachi.
\v 26 A'lí binói bayegá rukueli bilé pioni mapu pili jiti echirigá olali echo'ná pachá bitichí.
\v 27 A'lí echi pioni jeaneli: ¡Mujé rijimala ma ku nawali! Echijiti mujé onolá ma nulali mi'línala echi bilé biselo wabé sapéami, mapurigata wabé kaníliga kopoa, mapujiti mujé rijimala ma galá ku nawali.
\v 28 Chopi echi bachirúami ne wabé yoga, ketasi nakili bakinála echo'ná pachá bitichí. Echijiti binói onolá ku machínaga, we tánali mapurigá pachá bakimea.
\v 29 Chopi echi bachirúami we yóniga ku nijéwaga jeaneli echi kepu onó: Mujemi galá machí mapurigá nijeni ma wikabé bamíbali mi yuwa nóchali. Nijeni sinibí ne galá nimí nijéwali, chopi mujemi tarapé siné tamí 'yali bilé táa chibá mapurigá nijeni kanílaga omáwaga ko'mea echi auché jaré nijé amígowala yuwa.
\v 30 Chopi mapalí ke sayiná ku nawali je'ná mujé ranala mapu suwaba suwábali mujé níwala namuti wikabé chati oláami muguí yuwa bitélaga, jipi mujemi ma mi'yali echi bilé bisero wabé sapéami mapurigá wabé kaníriga omáwaga ko'mea.
\v 31 Echalí echi onorúami jeaneli: Keni raná, mujemi sinibí tamí yuwa asali, nijé nimí 'yali suwaba mapu ikí mujé newaleli, ayena cho ne suwaba nijé níwala namuti, mujé níwala ju.
\v 32 Chopi jipi rawé arigá 'wérali níili mapurigata wabé kaníliga omáwaga kopoa, mapujiti kemi rijimá mapu tamujeta mukúami niráa mayeli ma galá ku bitéali. Binói ma wikáami níili, chopi tamujéta ma ku riwali.
\c 16
\s Echi ketasi galabé oláami tabéala nuláami
\p
\v 1 Echalí Jesusi ayena cho ra'íchaga echi jaré mapu Binói binérali, jeaneli: Bilé rijói walula ne wabé níwami níili. Échiko auché bilé si'nú nuleli mapurigá tabéala nuláami niráa, mapurigá échiko nuláami níima ne suwaba echi walula níwala namuti jiti. Chopi pe wakinana je'ná tabéala nuláami wi'nijírami níili mapurigá suwábami niráa, echi walula níwala namuti.
\v 2 Echalí echi wabé níwami rijói bayegá ra'íchali echi tabéala nuláami, jeanigá: ¿Piri ju je'ná mapu echi auché jaré pagótami mi wi'nijí? Jipi ne suwaba nijé níwala namuti ku taraga ma auchécho ku tamí 'ya, mapujiti mujemi ma ketasi waminabi nochama mapurigá tabéala nuláami niráa, nijé níwala namuti jiti.
\v 3 Echalí echi tabéala nuláami jerigá 'nátali: ¿Pírini olama jipi? mapujiti keni walúlawa ma ketasi tamí nakiwi mapurigani nochama mapurigá tabéala nuláami niráa. Nijeni ketasi omero iwéami nocha. Ketásini omero wasaraya, nibilé choni omero ichayá, ayena cho nijeni we riwela wepi taga iyena namuti.
\v 4 Echalí échiko jerigá 'nátali: Mani galá machí mapurigani olama, mapurigá mapalí keni walúlawa ma tamí 'yesa echi nóchali, echalí echi auché jaré pagótami galá tamí risénsia 'yama echo'ná aboni pirélachi.
\v 5 A'lí ibili niráa bayegá echi auché jaré pagótami mapu ikí wikeli echi binói walúlawa jerigá rukueli echi bacháwala: ¿Chu kípumi wiké echi keni walúlawa?
\v 6 A'lí échiko ku nijéwaga jeaneli: Nijeni wiké bilé kiento o'wéli sikolichi echi aceite. Echalí echi tabéala nuláami jeaneli: Jena'í oselichi osirúami ju mapu ikí mujemi wiké. ¡We sapú asagá, osá mápumi chopi wikema malisa makói o'weli sikolichi echi aceite!
\v 7 Pe wilibeko echi tabéala nuláami jeanigá rukueli auché bilé: ¿Mujé, chu kípumi wiké? A'lí échiko jeaneli: Nijeni wiké bilé kiento alamuli turío. Echalí echi tabéala nuláami jeaneli: Jena'í oselichi osirúami ju mapu ikí mujemi wiké. ¡We sapú asagá osá mápumi chopi wikema osá naósamakóy alamuli echi turío!
\v 8 Echalí echi walula ne wabé yónali mapujiti echi tabéala nuláami echirigá 'yékaka olali, chopi echi walula arigá mayeli mapurigá echi tabéala nuláami ne wabé 'nátaga olali. Echalí Jesusi ayena cho jeaneli: Echi auché jaré ke bichíyami pagótami, jena'í wichimóbachi piréami, waminabi wabé 'yékaka bujéami ju ketasi mapurigá echi auché jaré Nijé níwala pagótami, si'néami mapu ikí bichíiko Riosi Ra'íchala.
\p
\v 9 Echalí Jesusi ayena cho jeaneli: We galá kówasi jaré 'yemi níwala namuti echi auché jaré bichíyami pagótami mapu ikí we newalé. Ketasi chopi napabusi echi wikabé namuti níwalawami jena'í wichimóbachi, mapurigá echi auché jaré chati oláami pagótami we olánali. A'lí a 'yémitamo echirigá galá kónami níisagá jena'í wichimóbachi, echalí echi jaré bichíyami mapu 'yémitamo we kówali jena'í wichimóbachi, aboni 'yemi mi wabé kaníliga narépama echo'ná ripá riwigachi, echalí mapalí 'yémitamo galá sebabo echo'ná.
\v 10 Echi jaré mapu ne bichíwali galabé olako mapalí aboni péebi olá, abóniko ayena cho ne bichíwali galabé olama mapalí aboni wabé simírami olá. A'lí echi jaré mapu wabé 'yékaka olako mapalí aboni péebi olá, aboni ayena cho wabé 'yékaka olama mapalí aboni wabé simírami olá.
\v 11 Echirigá ju mapu átamo ketasi galabé olásagá echi wikabé namuti níwarawami jena'í wichimóbachi nirúami yuwa, mapo'ná echi jaré pagótami wabé chati oláami ju, echalí Riosi ketasi cho 'yemi mi anema Binói kúchuwala niráa.
\v 12 Ayena cho átamo ketasi galabé olásagá auché jaré pagótami níwala namuti yuwa, 'yémitamo ketasi 'yárami níibo echi jaré namuti níwalawami mapu 'yemi aboni níwala níima.
\p
\v 13 Ke wesi pióntami omérama nóchiya okuá o'wéala yuwa sinepi niráa. Mapujiti a echirigá olánalasagá, echi pioni biléala kichima siné káachi, echi auché biléala galema kéremá. Siné káachi echi bilé yuwa wabé kaníliga nochama, chopi echi auché bilé yuwa ketasi kaníliga nochama kéremá. Echijiti 'yémitamo ketasi omérabo Riosi níwala nóchali olayá, átamo sinepi niráa echi wikabé namuti níwalawami jiti chopi nóchaga olásagá.
\p
\v 14 Echalí echi jaré Bariseo anilíwami binériami galá námali suwaba je'ná mapurigá Jesusi ra'íchali. Echi jaré aboni wabé korúkami níili wenomí, echijiti aboni we kichiga ra'íchaga sayérali mapurigá Jesusi echirigá nawésali.
\v 15 A'lí Jesusi jeaneli: 'Yémitamo wiká namuti olá mapurigá echi auché jaré pagótami mayema mapu 'yemi aboni wabé simírami galabé oláami ju. Chopi Riosi ne galá machí mapurigá 'yémitamo 'nata echo'ná pachana 'yemi sulálachi niráa. Ayena cho ne galá machisí 'yemi mapu echi Walubela Riosi arigá kichí echi jaré namuti mapu echi pagótami galabé mayé.
\s Riosi nulalila galá osirúami níili, chopi Riosi ayena cho nuleli echi jaré bichíyami pagótami echo'ná pachana aboni sulálachi niráa
\p
\v 16 Mapuyénasí nawali jena'í wichimóbachi echi Juani mapu pagóami níili, chopi nirúali Riosi nulalila osirúami mapurigá echi Moisesi osali; ayena cho nirúali Riosi Ra'íchala mapurigá echi jaré o'wéala Riosi jiti nawésami osali, chopi mapalí echi Juani nawali, echalí jonsa galá nawésarami níili echi we Galabé Ra'íchali jeanigá mapu Riosi ma galá nulé echi jaré galá bichíyami pagótami echo'ná aboni sulálachi niráa. A'lí mapuyíripi wabé nakiko, échiko galá omero echirigá bichiya.
\v 17 Arigá 'wérali ju mapu suwaba achigórigá ikimea mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi nulalila oseríwalachi. Siné káachi ripá riwigachi suwaba suwibama, jena'í wichimóbachi ayena cho, chopi arigá ikimea ne suwaba mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi nulalila oselíwalachi.
\s Jesusi binera jeanigá mapu echi jaré mapu ma niwíami juko ketasi ku rojuama
\r (Mt. 19:1-12; Mr. 10:1-12)
\p
\v 18 Mapuyíripi ku ariwésagá binói upila, a'lí auché bilé yuwa upesa, échiko we chati olá, mapurigá ayena cho chati olá echi mapu niwíami ju mapalí si'nú yuwa kochí. A'lí echi mapu upeko echi mukí ariwérami, échiko ayena cho echirigá we chati olá.
\s Echi rijói wabé níwami, echi Lázaro ayena cho
\p
\v 19 Bilé rijói wabé simírami níwami níili, echi mapu sinibí ne wabé galá simati napáchali; ayena cho sinibí rawé echi rijói ne wabé galabé ko'wali mapurigá omawa niráa.
\v 20 Ayena cho echo'ná bitéali auché bilé rijói mapu ne wabé risúwati níili, echi mapu Lázaro riwéami níili. Échiko ne wabé buchuwíana chánami níili. Ayena cho binói sinibí rawé asali echo'ná echi wabé níwami rijói bitélachi yéwachi machímana.
\v 21 A'lí je'ná wabé risúwati rijói ne wabé 'locheli, mapuyénasí binói wabé nakili ko'náliya echi jaré wakichéami rimé mojuáami, echo'ná echi wabé níwami rijói bitélachi tibíami. Ayena cho echi jaré kochí echo'ná binói yuwa sisáa, we cha'mili binói chánawalachi.
\v 22 Echalí siné rawé echi wabé risúwati rijói ma mukuli. A'lí echi jaré Riosi kapitánawala toli binói aliwala echo'ná ripá riwigachi mapo'ná echi walula Abrami ma asali Riosi yuwa. A'lí pe wakinana echi wabé níwami rijói ayena cho mukuli. Echalí binói chu'wirótami níili.
\v 23 A'lí mapalí echi wabé níwami rijói ne wabé chati risúu olárami níili echo'ná ri'lé riáblochi mapujiti binói ketasi bichíyami níili, echalí binói mikabé niráa 'néniga riwali echi walula Abrami echo'ná ripá riwigachi atíami, echi Lázaro ayena cho, mapujiti aboni galá bichíyami níili.
\v 24 Echalí echi rijói mapu wabé níwami níili, wabé o'weli ra'íchaga jeaneli: ¡Keni onó Abrami, tamí we natimá! ¡Wakiná julá echi Lázaro, mapurigá binói makúsawala ba'wí jiti sa'méchasa, rorobáchanama nijé cha'mélawala, mapujiti nijeni ne wabé risúu olárami ju jena'í chati na'írali!
\v 25 Echalí echi Abrami ku nijéwaga jeaneli: Rijói, galá 'natá mapurigami sinibí nareli echi wabé galabéala mapalimi abijí bitéali. Ayena cho 'natá mapurigá echi Lázaro risúu olárami níili. Chopi jipi rawé echi Lázaro ne wabé kaníratami ju jena'í tamí yuwa, chopi mujemi ma we risúu olárami ju, echo'ná wabé chati na'írali.
\v 26 Ayena cho echi Abrami waminabi jeaneli: Suwaba je'ná jerigá ne bichíwali ju, chopi ayena cho tamujé yuwa, 'yemi yuwa nasipa ne wabé simírami ri'lé a'nagú koláatami niwárami ju. Echijiti mapuyíripi nakiko simárama jena'í jonsa echo'ná bo'ónala yénasí, mapo'ná 'yémitamo muchuwi, ketasi chirigá omérama. Nibilé wesi omérama simáriya echo'ná jonsa mapo'ná 'yémitamo muchuwi wakiná yénasí mapo'ná tamujé muchuwi.
\v 27 Echalí echi rijói mapu wabé níwami níili, ma ku nijéwaga jeaneli: ¡Mujé Abrami mapurigá nijé onolá ju! ¡Perikó julá echi Lázaro echo'ná keni onó bitélachi!
\v 28 Mapujiti abijí echo'ná muchuwi echi jaré malí nijé ritémawala; mapurigá echi Lázaro galá nawésaga ruyema aboni, mapurigá aboni ketasi ayena cho wakiná simama jena'í wabé chati na'írali mapo'ná nijeni ma ne wabé simírami chati risúu olárami ju.
\v 29 Chopi echi Abrami ku nijéwaga jeaneli: Aboni ma níwa Riosi Ra'íchala oserúami mapurigá echi Moisesi osali, ayena cho mapurigá echi auché jaré Riosi jiti nawésami osali. ¡Galá níima aboni echirigá galá nijéwaga olasa!
\v 30 Chopi echi rijói mapu wabé níwami níili ma ku nijéwaga, jeaneli: Siné káachi aboni ketasi bichíima mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi, chopi a bilé rijói echo'ná aboni yuwa ku simisáagá mapu ma ku owínali mapalí binói ma mukúami níili, echalí aboni ne bichíwali galá bichíiga ku ro'wima Riosi yuwa, mapurigá aboni ku wikawárami níima.
\v 31 Chopi echi Abrami ku nijéwaga jeaneli: A aboni ke nakisáagá bichíinala mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi, mapurigá echi Moisesi osali, echi auché jaré Riosi jiti nawésami ayena cho, echalí aboni ketasi cho bichíima a bilé rijói ku owínsa mapalí binói ma mukúami níili.
\c 17
\s Echi riablo sinibí chati olántama echi pagótami
\r (Mt. 18:6-7, 21-22; Mr. 9:42)
\p
\v 1 Echalí Jesusi ra'íchaga echi jaré yuwa mapu Binói binérali, jerigá aneli: Echi riablo sinibí chati olántama jena'í wichimóbachi piréami pagótami. ¡Chopi arigá wabé risúu olárami níima ibili rijói mapu ikí chati olara auché jaré!
\v 2 Ne bachá niráa ne galá níimili bilé rijói waminá walú ba'wírali pátami níisa, echo'ná binói kutálachi bilé matá jiti bulugá, mapurigá échiko ketasi chati olárama echiyiri táa mapu tamí jiti bichíiko.
\v 3 Ne galá tibusi 'yemi aboni niráa. A echi kemi rijimá we chati ologá mi sayérasagá, ku galá ra'ámaga ruyé. A'lí a binói galá ku wikáwali tásagá, galá ku wikawi.
\v 4 Ayena cho a échiko mi we chati ologá sayérasagá kicháosa chokéami siné rawé niráa, ayena cho a binói kicháosa chokéami mi jeanésagá: Ma ketásini auchecho siné echirigá olama. Echalí galá níima mujemi ayena cho kicháosa niráa ku wikáwasa echi binói.
\s ¡Tamujé tamí 'ya mapurigata waminabi gala bichíibo!
\p
\v 5 Echalí echi jaré mapu Jesusi júuli nawisánala, si'néami je'ná jerigá aneli echi Walubela Jesusi: ¡Tamujé tamí 'yá mapurigata waminabi galá bichíibo!
\v 6 Echalí echi Walubela Jesusi jeaneli: Je'ná sikómoro anilíwami namuti ne walú ju mapu chulú rojuá, ayena cho echi táa mostasa anilíwami rakala ne wabé tabéala ju. Chopi Nijé 'yemi nimí ané mapu átamo ne bichíwali pée táa niráa bichíisagá Riosi mapu chulú bilé táa mostasa rakala, echalí átamo jeanésagá je'ná walubé sikómoro anilíwami: ¡Jena'í jonsa suwaba machínaga, nawala así, echo'ná tu walubé ba'wírali wilimé! ¡Nijeni 'yemi nimí ané mapu je'ná walú namuti mapu chulú bilé rojuá, echalí we yáati 'yemi mi galá ku nijéwaga, ne bichíwali echirigá olama!
\s Galá níima bilé pioni galá nijéwaga nochasa
\p
\v 7 A bilé 'yemi níwala pioni we wasaraga nocha inasa, namuti nisea kéremá, mapalí échiko ku nawá echo'ná bitichí, ke wesi 'yemi we yáati jeanema echi pioni jeanigá: ¡Simiró mujé! ¡We yáati asagá, galá ko'wá!
\v 8 Chópitamo bachá niráa jerigá anema: Bachá galá a'lari mujé mapurigá nijeni galá ko'mea. A'lí pée jubáami mujemi ayena cho ko'mea.
\v 9 Ayena cho Jesusi jeaneli: Nijeni mayé mapu ke wesi 'yemi ne walubé natétara 'yama mapalí bilé 'yemi níwala pioni echirigá galá nijéwaga olasa mapurigá 'yémitamo nuleli olánala, mapujiti échiko chopi olali mapurigá mujemi nuleli olánala. Binói ketasi waminabi wabé simírami galabé olali.
\v 10 Echirigá achigórigá níima mapalí 'yémitamo ma sébali olali mapurigá Riosi 'yemi mi nulé. Echalí chopi jerigá anesi Riosi: Tamujé ketasi wabé simírami galabé oláami pióntami juta, mapujiti tamujeta chopi olali mapurigá arigá 'wérali níili mapurigata olabo. A'lí tamujeta ketasi waminabi wabé simírali olali.
\s Jesusi ku sa'wali makói rijói mapu wabé chati cha nayúkami níili
\p
\v 11 Echalí rawé mapalí Jesusi inárali echo'ná Jerusalémachi simiyá, echalí Binói nasipa simírali echo'ná Samáriachi aniliwachi kawírali, echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali yuwa.
\v 12 A'lí mapalí Jesusi nawama riwéali echo'ná biléana rijówachi, echalí makói rijói wabé chati cha nayúkami natipábiya simasa, echo'ná mikabé 'nagá jábali.
\v 13 Echalí aboni o'weli ra'íchaga jeaneli: ¡Binériami! ¡Mujé Jesusi, tamujé tamí wabé natimá!
\v 14 Mapalí Jesusi galá riwali echi aboni, echalí Binói jeaneli: ¡Ku simíbaga 'nérasi echi jaré sacerdote mapurigátamo ma ku sa'wárami ju! A'lí mapuyénasí aboni echirigá ku kuwana sírali, echalí aboni ke sayiná ma galá ku sa'wíami níili.
\v 15 Chopi bilé aboni riwisáa mapu binói ma galá ku sa'wárami níili, echalí binói auchecho ku kuwana ro'wili mapo'ná Jesusi inárali, a'lí echi rijói o'weli ra'íchaga ne wabé Walubela aneli Riosi.
\v 16 Ayena cho binói echo'ná bacháami Jesusi yuwa wéemi raweka chokóbaga wiligá ne walú natétara 'yali. A'lí echi rijói echo'ná Samáriachi bitéami níili, échiko ketasi Juríosi pagótami níili.
\v 17 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeanili: Makói níili mapu galá ku sa'wárami níili, chopi echi auché jaré kímakói ma ku simíbali.
\v 18 Ke wesi aboni ku ro'wiga, walú natétara 'yali Riosi. Je'ná si'wina bitéami rijói chopi walú natétara 'yali.
\v 19 Echalí Jesusi jeaneli: ¡Wiliska, ku simigá! Mujemi ma galá ku sa'wárami ju mapujítimi tamí bichíili.
\s Mapurigá Riosi nulema echi pagótami
\r (Mt. 24:23-28, 36-41)
\p
\v 20 Echalí echi jaré Bariseo anilíwami binériami rukueli Jesusi mapu chu kilíbuko Riosi galá nulema riwéali echi pagótami jena'í wichimóbachi piréami. A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Mapalí Riosi galá nulé echi pagótami, 'yémitamo ketásirapé namuti riwiboa.
\v 21 Nirapétamo jerigá aniboa: ¡Nibila, jena'í Riosi galá nulé echi pagótami! Nirapétamo jeaniboa keremá: ¡Nibila, echo'ná auché biléana Riosi galá nulé echi pagótami! Mapujiti Riosi chopi nulé echi pagótami echo'ná pachana aboni sulálachi niráa.
\p
\v 22 Echalí Jesusi jeaneli echi jalé mapu Binói binérali: Waminánomí rawé 'yémitamo ne wabé simírami nakiboa 'nénala auché bilé Nijé rawéwala, chópitamo ketasi riwiboa. Nijeni wilálami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 23 Echalí rawé jaré pagótami 'yemi mi jeanema: ¡Echi Walubela Jesuscristo jena'í atí! 'Yémi mi jeanema keremá: ¡Echi Walubela Jesucristo echo'ná auché biléana atí! Chopi ketasi echo'ná simasi, nibilé najátasi echirigá nawésami, mapujiti Nijeni ketasi chiná niráa nawama.
\v 24 Mapujiti mapurigá echo'ná ripá nolílali ne wabé ni'wika simí echo'ná panina jonsa, echo'ná tu bo'ónala yénasí, echirigá achigórigá Nijeni ku nolínama echalí ne jubá rawé, Nijé rawéwalachi. Nijeni wirálami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 25 Chopi bachá niráa arigá 'wérali ju mapu jipi piréami pagótami tamí wabé risúu olama; ayena cho aboni ketasi tamí narema, mapujiti aboni wabé tamí kichima.
\v 26 A'lí mapurigá ikili chabé ki'yá rawé mapalí echi Noé riwéami rijói bitéali, echirigá achigórigá ikimea echalí ne jubá rawé, Nijé rawéwalachi. Nijeni wilálami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 27 Echalí rawé echi jaré pagótami jena'í wichimóbachi piréami chopi wabé ko'ogá, bajiga muchili, ayena cho echi jaré rijói we jubeli, ayena cho aboni we risénsia 'yali mapurigá aboni a'mala we ukunema, mapuyénasí sébali echalí rawé mapalí echi Noé bakili echo'ná pachá walubé kalírali, echo'ná walú ba'wírali moba yénami, arka anilíwami. Echalí ne walubé ukugá, suníami jena'í wichimóbachi ne ripabé buchíli ba'wí. A'lí ne si'néami echi jaré pagótami waminá suwili.
\v 28 Echirigá ayena cho achigórigá ikili chabé ki'yá rawé mapalí echi Lote riwéami rijói bitéali. Echalí echi pagótami ayena cho chopi wabé ko'wali, wabé bajili, ayena cho aboni wabé ralali, rarinéali ayena cho, ayena cho aboni wepi ichagá nóchali, ayena cho aboni kaliraya nóchali.
\v 29 Chopi echalí rawé mapalí echi Lote ma ku machínali echo'ná Sorómachi anilíwachi walúlachi jonsa, echalí rawé echo'ná ripá riwigachi jonsa we rujuili na'í rajáami, echi asújiri anilíwami rajáami ayena cho. Echalí ne si'néami echi jaré pagótami echo'ná piréami suwábarami níili.
\v 30 Echirigá achigórigá níima echalí ne jubá rawé mapalí Nijeni ku nolínama jena'í wichimóbachi. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\p
\v 31 Echalí rawé sébachi a jaré 'yemi echo'ná 'yemi kalílachi mulubé machímana muchísagá, ayena cho a níwasagá jaré namuti echo'ná pachá kalírali, ketasi auchecho ku mo'wisí echo'ná pachá, jaré 'yemi níwala namuti uboya, chopi we yáati waminá júmsasi. Ayena cho a jaré 'yemi echo'ná kawichí 'yénasagá, ketasi cho ku ro'wisi echo'ná kepu bitichí, chopi we yáati waminá júmsasi.
\v 32 Auchecho galá 'natasi mapurigá chabé ki'yá ikili echi Lote riwéami rijói upila.
\v 33 Mapujiti mapuyíripi chopi kanílaga bitéranaliko jena'í wichimóbachi, échiko arigá waminá mukumea. Chopi mapuyíripi arigá mukusáagá mapujiti binói chopi olánali mapurigá Nijeni nakí, échiko arigá sinibí niráa ku bitélama.
\v 34 A'lí Jesusi waminabi jeaneli: Echalí mapalí Nijeni ke sayiná ku nolínama, echalí okuá napawika kochigá bitíami níima. Echalí Nijeni ke sayiná tomea bilé, chópini ariwema echi auché bilé.
\v 35 A'lí okuá muguí napawika batúu uchútami níima. Echalí Nijeni tomea bilé, chópini ariwema echi auché bilé.
\v 36 Ayena cho echalí rawé okuá rijói echo'ná kawichí 'yénami níima. Nijeni ke sayiná tomea bilé, chopi ariwémani echi auché bilé.
\v 37 Echalí echi jaré mapu Jesusi binérali we jeanigá rukueli: ¿Walubela, kumi ariwérami níima echi jaré? Chopi Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Mapo'ná bilé mukúami namuti bu'wí, echo'ná ayena cho we ko'poya napawima echi jaré wilú. Echirigá ayena cho mapalí echi jaré pagótami ketasi sinibí piréami ju, echalí aboni chopi waminá kastigo 'yárami níima.
\c 18
\s Jesusi binera bilé kunámami jiti rugá, bilé walula komisario jiti ayena cho
\p
\v 1 Echi Walubela Jesusi ayena cho je'ná jerigá irétaga binérali echi pagótami, jeanigá mapu arigá 'wérali ju mapu aboni sinibí rawé ra'ichama Riosi yuwa, ayena cho mapu aboni ketásirapé siné ariwema echirigá Riosi yuwa ra'icha.
\v 2 Echalí Jesusi jeanigá irétaga ra'íchali: Bilé walula komisario bitéali echo'ná biléana walúlachi, echi mapu ketasi majali Riosi, nibilé cho o'wikeli echi auché jaré pagótami.
\v 3 Ayena cho echo'ná bitéali bilé mukí kunámami, echi mapu wisabé echo'ná echi komisario yuwa nawagá jeanili mapu binói kastigo 'yama auché bilé rijói mapu we sayérali binói mukí kunámami.
\v 4 Echalí wi'libé rawé iyénasí echi komisario ketasi nakili nijéwanala echi mukí kunámami. Chopi echi mukí abijí waminabi tánali justicia, echijiti pe wakinana echi komisalio je'ná jerigá 'nátali: Nijeni ketasi majawá Riosi, nibilé choni o'wiké echi auché jaré pagótami,
\v 5 chopi mapujiti je'ná mukí kunámami we tamí kumé, nijeni arigá olíima justicia, mapurigá binói ketasi waminabi tamí yuwa nawagá, waminabi wabé simírami tamí kumema.
\v 6 A'lí echi walubela Jesusi jeanili: Echirigá 'nátali bilé walula komisario mapu ketasi galabé oláami níili.
\v 7 Nijé 'yemi nimí jeané mapu echi Walubela Riosi ayena cho justicia olíima echi jaré mapu Binói chapili, si'néami mapu ikí Riosi yuwa tániga ra'icha sinibí rawé, sinibí rokogó niráa. Nijé 'yemi nimí ané mapu Riosi ketasi wi'lí sima ku'wíriya aboni.
\v 8 Ne bichíwali Nijé 'yemi nimí ané mapu Riosi we yáati ku'wírama aboni. Chopi mapalí Nijeni ku nolínama jena'í wichimóbachi, ¿áchani abijí riwimea jaré galá bichíyami pagótami? Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\s Jesusi binela bilé Bariseo anilíwami binériami jiti bilé wenomí napabúami jiti ayena cho
\p
\v 9 Ayena cho Jesusi jerigá irétaga binérali echi jaré pagótami mapu aboni chopi niráa we galabé niráa mayeli, chopi aboni ketasi 'me galabé nirali echi auché jaré pagótami. Echalí Jesusi jeaneli:
\v 10 Siné rawé okuá rijói echo'ná walubé Juríosi ri'obáwalachi Riosi yuwa ra'ichábiya simíbali. Bilé aboni echi Bariseo anilíwami binériami níili. Echi auché bilé rijói wenomí napabúami níili.
\v 11 Echalí echi bilé rijói mapu Bariseo anilíwami binériami níili, échiko echo'ná ri'obachi wiligá, mapurigá Riosi yuwa ra'íchaga niráa, jeanili: Mujé Riosi, nijé nimí walú natétara 'ya mapujiti nijeni ketasi mapuyiri echi auché jaré pagótami ju. Nijeni ketasi chigórami ju. Nibilé choni chati oláami ju. Nibilé choni isena muguí yuwa kochí. Nibilé choni chati oláami ju mapurigá je'ná rijói wenomí napabúami.
\v 12 Ibili tarali nijeni osá chokéami ketásirapé ko'wá wi'libé niráa, mapalini chopi Riosi yuwa ra'íchaga olá; ayena choni echi makói, bilé 'yeka, 'yani Riosi, suwaba namuti mapu ikí nijeni mé.
\v 13 Chopi echi wenomí napabúami mikabé 'naka niráa wiligá, ketasi nakili nirapé mapu echo'ná ripá riwigachi 'ninama; chopi binói jerigá anigá we cho'nali binói sulálachi: ¡Mujé Riosi tamí galá natimaga, tamí ku wikawi, mapujiti nijeni we chati oláami ju!
\v 14 Echalí Jesusi waminabi jeaneli: Nijé 'yemi nimí jeané mapu echi wenomí napabúami rijói ma ku wikawárami níili echalí mapalí binói ku simili, chopi echi Bariseo anilíwami binériami ketasi cho ku wikawárami níili. Mapujiti mapuyíripi a binói niráa walúlawako, échiko arigá wabé tabéalatami níima, chopi mapuyíripi a binói niráa we tabéalatako, échiko arigá walúratami níima.
\s Echi jaré pagótami pali aboni kúchuwala echo'ná Jesusi yuwa
\r (Mt. 19:13-15; Mr. 10:13-16)
\p
\v 15 Ayena cho jaré pagótami echo'ná pali jaré kúuchi mapurigá Jesusi, Binói sikala jiti, nochama aboni. Chopi echi jaré mapu Jesusi binérali, aboni we ra'ámaga aneli echi pagótami mapu ketasi echirigá pama echi kúuchi.
\v 16 Chopi Jesusi bayegá echi jaré mapu Binói binérali, echalí jeaneli: Ariwesi mapurigá echi jaré kúuchi tamí yuwa simea. Ketásirapé kumesi aboni, mapujiti Riosi we galá nulé si'néami echiyiri bichíyami.
\v 17 A'lí Jesusi waminabi jeaneli: Ne bichíwali Nijé 'yemi nimí jeané: Ne si'néami echi jaré kúuchi galá bichíi Riosi. Chopi echi jaré pagótami mapu ketasi echirigá achigórigá bichíiko Riosi, aboni ketasi chirigá Riosi níwala níima.
\s Bilé rijói wabé níwami, Jesusi yuwa ra'íchali
\r (Mt. 19:16-30; Mr. 10:17-31)
\p
\v 18 Echalí bilé rijói walula, Jesusi yuwa ra'íchaga, jerigá rukueli: Wabé galabé Binériami, ¿churigani galabé olama mapurigani echijiti sinibí niráa bitérama?
\v 19 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Mujemi tamí ané mapu Nijeni wabé galabé ju. ¡Ne bichíwali Nijeni galabé ju, mapujiti chopi Riosi bi'néripi wabé galabé ju!
\v 20 Mujemi galá machí mapu Riosi je'ná jerigá nulé echi pagótami: Ketasi kochí auché bilé si'nú mukí yuwa. Ketasi wesi mi'yá auché jaré pagótami. Ketasi chigó. Ketasi 'yékaka nawisá, auché jaré sayéraga. Ne galá galé echi kemi onó, echi kemi iyé omá.
\v 21 Echalí echi rijói ku nijéwaga jeaneli: Nijeni ne galá nijéwaga olali suwaba je'ná jeyiri mapalí jonsa nijeni wabé táa níili.
\v 22 Mapalí Jesusi je'ná jerigá námali, echalí Binói jeaneli: Mujemi ketasi cho olali bilé namuti mapu arigá 'wérali ju oluwawa: Ma ku rarinéaga suwaba namuti mapu ikimi niwa, echi natigala nachútaga 'ya echi jaré tisúwati. Echalí mujemi wabé níwami níima echo'ná ripá riwigachi. A'lí wakiná simigá tamí najató.
\v 23 Chopi mapalí echi wabé níwami rijói je'ná jerigá námali, echalí binói ne wabé siweli, mapujiti binói ne wabé níwami níili. A'lí binói ketasi nakili 'yánala suwaba echi jaré binói níwala namuti echi jaré tisúwati.
\p
\v 24 Mapalí Jesusi riwali mapurigá echi wabé níwami rijói ne wabé siweli, echalí Jesusi jeanili: ¡Ne wabé nóchali ju mapurigá echi jaré wabé níwami pagótami galá nijéwaga olama mapurigá Riosi nulé!
\v 25 A'lí Jesusi waminabi jeaneli: Echi kameyo anilíwami namuti ne walú ju mapurigá bilé kawé niráa, chopi echi kameyo siné káachi ketasi 'me nóchali ologá simíramiré echo'ná biléana wichárali uchíi iwáachi. Chopi ne wabé simírami nóchali ju mapurigá echi jaré wikabé namuti níwami pagótami galá nijéwaga olama mapurigá Riosi nulé.
\v 26 Echalí aboni je'ná jerigá namsa jeanili: ¡A echirigá ne bichíwali níisagá, a'lí ke wesi galá ku wikawárami níima!
\v 27 Chopi Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Echi jaré pagótami ketasi omero je'ná jerigá olayá, chopi Riosi ne galá omero, mapujiti Riosi suwaba namuti galá omérami ju.
\p
\v 28 Echalí echi Pegro jeaneli: ¡Walubela, tamujé ma ariweli ne suwaba tamujé níwala namuti, mapurigata mi yuwa najátali!
\v 29 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Jaré mapu tamí bichíiko ne bichíwali ma ariweli kepu kalí mapujiti aboni wabé olánali mapurigá Riosi nulé aboni. Auché jaré ma ariweli kepu 'wénawa mapujiti aboni olánali mapurigá Riosi nulé aboni. Auché jaré echijiti ariweli kepu ritémawa. Auché jaré echijiti pe teli niráa ariweli aboni jubila. Auché jaré echijiti pe teli niráa ariweli aboni kúchuwala.
\v 30 Echalí Jesusi ayena cho waminabi jeaneli: Mapuyíripi echirigá olásagá mapujiti binói tamí wabé galé, échiko waminabi wabé simírami narema jena'í wichimóbachi, ayena cho échiko 'yárami níima mapurigá binói ne sinibí niráa bitélama Riosi yuwa echo'ná ripá riwigachi.
\s Jesusi auchecho siné bachá niráa aní mapu Binói mi'lirúami níima
\r (Mt. 20:17-19; Mr. 10:32-34)
\p
\v 31 A'lí Jesusi pe waná bayegá echi jaré makói miná okuá mapu Binói nawésanalaga júuli, echalí jeaneli: Jipi mata echo'ná Jerusalémachi simabo. Echo'ná ma sébali ikimea ne suwaba mapu ikí echi jaré Riosi jiti nawésami bachá niráa tamí jiti rugá osali. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 32 A'lí echo'ná Jerusalémachi piréami pagótami tamí nijima mapurigá echi auché jaré si'wina piréami pagótami tamí kastigo 'yama. A'lí aboni tamí wabé chati anega tiníchama, ayena cho aboni wabé tamí kichiga riwélatama, ayena cho aboni tamí wabé kachípama.
\v 33 A'lí ma tamí wabé cho'nisáa, aboni tamí mi'limea; chopi ma bikiyá chi'rigá Nijeni auchecho ku owínama.
\v 34 Echalí aboni tarapé galá machili je'ná jeyili. Aboni nirapé machili churékula Jesusi echirigá ra'íchali, mapujiti aboni ketasi omérali echirigá machiyá.
\s Jesusi ku sa'wali bilé rijói ke machíliami
\r (Mt. 20:29-34; Mr. 10:46-52)
\p
\v 35 A'lí mapalí Jesusi mulubé inárali echo'ná Jerikochi anilíwachi walúlachi simiyá, echalí bilé ke machíriami echo'ná mulubé buwichí, namuti táa asali.
\v 36 A'lí ma namsa echo'ná simárachi echi wikabé pagótami, echalí echi ke machíliami we rukueli mapu piri jiti echirigá simárali.
\v 37 Echalí binói jeanélati mapu echi Jesusi, echo'ná Nasarétachi bitéami, echo'ná simíraga inárali.
\v 38 Echalí we yáati o'weri ra'íchaga jeaneli: ¡Mujé Jesusi, mápumi echi Rabiri ranala ju, tamí wabé natimá!
\v 39 Echalí echi jaré pagótami mapu bacháami sírali, si'néami we yónaga ra'ámali; chopi echi ke machíliami waminabi wabé o'weli ra'íchaga jeaneli: ¡Mujé Rabiri ranala tamí wabé natimá!
\v 40 A'lí Jesusi echo'ná wilíbaga nurali mapu echi ke machíriami echo'ná párami níima. A'lí mapalí ma echo'ná pálati, echalí Jesusi jeanigá rukueli:
\v 41 ¿Churigá mi nakí mapurigá Nijé nimí olama? Echalí echi ke machíriami jeaneli: ¡Walubela, tamí ku machíliami niwá!
\v 42 Echalí Jesusi jeaneli: ¡Galá ku 'niná! Mujemi ma galá ku sa'wárami ju mapujítimi galá tamí bichíili.
\v 43 A'lí echi rijói mapu ke machíliami níili, we yáati ma galá ku omérali 'néniya. Echalí binói ne wabé Walubela anega Riosi, we najátali echi Jesusi yuwa echo'ná buwichí. A'lí ne si'néami pagótami je'ná jerigá riwisáa, ne wabé galabéraga aneli Riosi.
\c 19
\s Jesusi ripili echo'ná Sakeo bitélachi
\p
\v 1 Echalí Jesusi ma bakisá echo'ná Jerikochi anilíwachi walúlachi, echo'ná simíraga inárali.
\v 2 A'lí echo'ná walúlachi bitéali bilé rijói, Sakeo riwéami, mapu ne wabé níwami níili. Ayena cho je'ná rijói ne walula níili echi auché jaré wenomí napabúami yuwa.
\v 3 Je'ná Sakeo wabé nakili 'néniga machináriya echi Jesusi, chopi binói tarapé chirigá omérali 'néniya, mapujiti ne wikabé auché jaré pagótami wabé cha'igá, noligá 'yénali Jesusi yuwa. Ayena cho echi Sakeo we téeli níili.
\v 4 Chopi echi Sakeo echo'ná bacháami we 'maga, ripá moli echo'ná ripá biléana sikómoro anilíwamichi, mapuyiri rojuá. Echi Walubela Jesusi echo'ná simírama riwéali. A'lí echi Sakeo echo'ná ripáami asagá, we nakili 'nénala.
\v 5 Echalí mapalí Jesusi echo'ná nawali, Binói echo'ná ripá 'néniga, galá riwisáa echi Sakeo, echalí jeaneli: Mujé Sakeo, we sapú ku rikina, mapujiti jipi rawé arigá ju mapu Nijeni ripima echo'ná mujé bitélachi.
\v 6 Echalí echi Sakeo we sapú ku rikínaga, we kanílaga narépali echi Jesusi.
\v 7 Chopi mapalí echi auché jaré wikabé pagótami je'ná jerigá riwali, echalí si'néami aboni chótali we sayéraga ra'ícha, mapujiti aboni anili mapu Jesusi ma chi'libámiya simili echo'ná bilé wabé chati oláami rijói bitélachi.
\v 8 Echalí echi Sakeo wilísaga jeaneli echi Jesusi: ¡Nibira keni Walubélawa, nasípasíni 'yama echi jaré tisúwati mapu ikí namuti nijeni niwa! Ayena cho chabénala niráa a nijeni jaré namuti 'yékaka 'yésagá, jipi nijeni auchéchoko ku kuwana 'yama, nawosa chokéami niráa.
\v 9 A'lí Jesusi jeanili: Jipi rawé ma ku wikawárami níili jena'í kalírali bitéami, mapujiti je'ná rijói ayena cho, bilé echi ki'yá bitéami Abrami pagótuala ju.
\v 10 Ayena cho Jesusi jeanili: Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa, ayena cho Nijeni we ámiya, ku ku'wílimiya nawali echi jaré pagótami mapu ma wikáami níili.
\s Jesusi binera echi jaré makói namuti wenomí jiti rugá
\p
\v 11 Echalí mapuyénasí echi pagótami galá námali je'ná jerigá ra'íchachi Jesusi, echalí Binói auchecho siné irétaga ra'íchali aboni, mapujiti aboni ma ne mulubé sísali echo'ná Jerusalémachi, ayena cho mapujiti si'néami pagótami mayeli mapu Riosi we yáati nulema riwéali jena'í wichimóbachi piréami pagótami.
\v 12 Echalí Jesusi jerigá irétaga nawésali: Bilé rijói walula waminá mikabé auché biléana kawírali simili mapurigá binói wirárami níima mapurigá walubela silíami niráa echo'ná binói kawíwalachi, mapurigá mapalí binói ma ku nawasa echo'ná binói kawíwalachi, echi ne walubela nuráami níima.
\v 13 Chopi mapalí ke cho simili, echi walula bayegá makói echi jaré binói piónawala, ibili niráa 'yali bilé wabé natéami namuti wenomí. A'lí binói jeaneli ibili aboni: Namuti ralagá, auchecho ku raninéaga galá ku mesi auché jaré wenomí, mapuyénasí nijeni ku nawama.
\v 14 Chopi echi auché jaré pagótami echo'ná echi rijói kawíwalachi piréami wabé kichiga auché jaré jubáami jeanigá júuli: ¡Tamujeta ketasi nakí mapurigá je'ná rijói wilárami níima mapurigá tamujé walubela silínawala niráa!
\p
\v 15 Chopi echi rijói arigá wilárami níili mapurigá ne walubela silíami niráa. A'lí binói ma ku nawali echo'ná binói kawíwalachi. Echalí binói bayénala júuli echi jaré makói pioni mapu 'yárami níili echi wenomí, mapurigá binói gala machimea mapu chu kipu meli ibili pioni.
\v 16 Echalí echi bilé mapu bachá nawali, échiko jeaneli: Walula, echi mujé níwala wabé natéami namuti wenomí ma auché jaré makói muwéali.
\v 17 Echalí echi walula silíami ku nijéwaga jeaneli: We galá juko. Mujé we galabé pióntami jumi. Mami pe okuabi jiti galá bichíwali olali. Jipi nijé nimí wilama walula nuláami niráa echo'ná makóina o'wéalachi.
\v 18 Echalí auché bilecho jeanísiya nawali: Walula, echi mujé níwala wabé natéami namuti wenomí ma auché jaré malí muwéali.
\v 19 A'lí echi walula silíami ayena cho jeaneli: Jipi nijé nimí wilama walula nuláami niráa echo'ná malíana o'wéalachi.
\v 20 A'lí auché bilé jeanísiya nawali: Walula, jena'í atí mujé níwala we natéami namuti wenomí, mapu nijeni echo'ná biléana wisibúlachi rakoka katéwali.
\v 21 Mapujiti nijé nimí ne wabé majali mapujiti mujemi wabé aparúami ju. Mujemi auchecho ku chapí echi jaré namuti mapu mujemi ketasi muchúwali; ayena chomi we 'wi mapo'ná mujemi ketasi ichali.
\v 22 Echalí echi walula silíami jeaneli: ¡Mujé pióntami wabé chati oláami jumi! Mapurigá mujé binói anili, echirigá nijé nimí wi'nijima. Mujemi galá machili mapu nijeni we aparúami níilo; ayena chomi galá machili mapu nijeni ku chapí echi jaré namuti mapu nijé ketasi muchúwali, ayena cho mapu nijeni we 'wí mapo'ná nijeni ketasi ichali.
\v 23 ¿Churékula bichemi ketasi nijali echi nijé níwala wabé natéami namuti wenomí, echi jaré wenomí tibúami yuwa? A'lí nijeni ku narema riwéali echi nijé níwala wenomí, ayena cho echi auché jaré mapu muwema riwéali, mapalí nijeni ma ku nawasa echo'ná nijé bitélachi.
\v 24 A'lí echi walula silíami jeaneli echi auché jaré echo'ná muchúami: Ku 'yesi echi wabé natéami namuti wenomí. A'lí 'yasi echi mapu ma niwa makói wabé natéami namuti wenomí.
\v 25 Chopi aboni jeaneli: ¡Walubela, échiko ma niwa makói wabé natéami namuti wenomí!
\v 26 Echalí echi walula silíami ku nijéwaga jeaneli: Echi mapuyíripi wikabé níwako, waminabi auché jaré 'yárami níima. Chopi echi mapuyíripi ketasi wikabé níwako, échiko waminabi 'yérami níima echi jaré pée okuáa mapu binói abijí niwa.
\v 27 Ayena cho echi walula silíami waminabi jeaneli: Wakiná tosí echi jaré nijé sayela mapu ketasi nakili mapu nijé, aboni silínawala níima. ¡Waminá ko'wisí si'néami aboni jena'í bacháami tamí yuwa!
\s Jesusi ma bakili echo'ná Jerusalémachi
\r (Mt. 21:1-11; Mr. 11:1-11; Jn. 12:12-19)
\p
\v 28 A'lí ma je'ná jerigá anisáa, Jesusi waminabi inárali echo'ná Jerusalémachi simiyá.
\v 29 Echalí mapalí Binói ma mulubé sébali echo'ná Betajechi, echo'ná Betániachi ayena cho, mapo'ná mulubé ju echo'ná ripá rabó Olíbochi anilíwachi, echalí Jesusi okuá júuli echi jaré mapu Binói binérali.
\v 30 A'lí Jesusi jeaneli: Echo'ná mulubé rijówachi simíbaga. A'lí mapalítamo echo'ná sebasa, 'yémitamo riwiboa bilé bulito wíira chukúami, echi mapu ketasi cho binératami ju. ¡Botánaga, wakiná tosí!
\v 31 Chopi a jaré 'yemi mi jeanigá rukuésagá: ¿Churékulátamo botana? Echalí jeanesi: ¡Echi Walubela Jesusi we newalé!
\v 32 Echalí echi jaré mapu Jesusi júuli, echo'ná simíbaga achigórigá riwali mapurigá Jesusi bachá niráa aneli aboni.
\v 33 A'lí mapalí aboni ma botana uchútali echi bulito, echalí echi bulito níwami jeanigá rukueli: ¡Churékulátamo botana echi bulito?
\v 34 Echalí echi jaré Jesusi yuwa binéami jeaneli: Tamujeta toboa mapujiti echi Walubela Jesusi we newalé.
\v 35 A'lí aboni toli echi bulito echo'ná mapo'ná Jesusi asali. Echalí ma aboni kimala jiti pérasa echi bulito, aboni 'yali echi bulito mapurigá Jesusi asema.
\v 36 A'lí auché jaré pagótami we pérasali aboni kimala echo'ná buwichí mapo'ná Jesusi simírama riwéali echi bulito asigá.
\v 37 A'lí Jesusi ma mulubé ripuna simírama riwéali biléana buwichí mapo'ná echo'ná ripá rabó Olíbochi anilíwachi jonsa ko'nana simiwáwami ju. Echalí si'néami echi jaré bichíyami mapu Binói yuwa najátali ke sayiná chótali wabé kaníliga o'weli ra'icha anega mapu Riosi ne wabé Walubela ju. A'lí echi jaré bichíyami echirigá ne wabé simírami kaníili mapujiti aboni auchecho newalali mapurigá aboni chabénala riwali mapalí Jesusi wisabé wabé omériga olali mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá.
\v 38 Echalí echi jaré bichíyami o'weli ra'íchaga jeanili: ¡Ne wabé galabé ju je'ná Walubela Silíami mapu ma inaro mapujiti echi Walubela Riosi júuli! ¡Ayena cho Riosi 'yama mapurigá Binói pagótamawala kilí ologá pirélama echo'ná ripá riwigachi! ¡Waminabi wabé Walubela níilaga Riosi!
\p
\v 39 Echalí jaré Bariseo anilíwami binériami ayena cho echo'ná 'yénali echi auché jaré wikabé pagótami yuwa. Aboni jeaneli: Binériami, ¡oyériga ra'amá echi jaré mapu Mujé binérali!
\v 40 Chopi Jesusi ku nijéwaga jeaneli: ¡Nijé 'yemi nimí ané mapu a je'ná jaré ketasi echirigá anisáagá, echalí echi jaré rité o'weli niráa echirigá ra'ichámiré!
\p
\v 41 A'lí mapalí Jesusi ma mulubé sébali echo'ná Jerusalémachi anilíwachi walúlachi, ma galá 'néniga echi walúlachi, Jesusi wabé natimaga echo'ná piréami pagótami, wabé nalali.
\v 42 Echalí Jesusi jeanili: ¡Ne galabé níimili jena'í Jerusalémachi piréami pagótami machisáagá mapurigá Nijeni omérami ju ayá mapurigá aboni kilí ologá pirélama! Jipi rawé jena'ini atí, chopi aboni ketasi machí mapurigá Nijeni ku'wírama riwéali aboni.
\v 43 Echalí Jesusi ayena cho jeanili: Waminánomí rawé jena'í Jerusalémachi piréami pagótami ne wabé risúu olálami níima, mapujiti echi jaré aboni sayela ne noligá ripabé tigoma jena'í walúlachi. ¡Echirigá echi jaré aboni sayela ne noligá sigá wabé nakoma jena'í Jerusalémachi piréami sayéraga!
\v 44 Echalí echi jaré asayela waminá omérama jena'í Jerusalémachi piréami, mapuyénasí wikabé aboni waminá ko'wirúami níima. A'lí je'ná walúlachi suwaba najunárami níima mapuyénasí ketasi ripimani bilé rité tigótami niráa, mapujiti jena'í piréami pagótami ketasi machili mapu Riosi tamí júuli ku'wíranala aboni.
\s Jesusi ku machí a'wali echi jaré ralinéami echo'ná pachá echi walubé Juríosi ri'obáwalachi jonsa
\r (Mt. 21:12-17; Mr. 11:15-19; Jn. 2:13-22)
\p
\v 45 Echalí Jesusi echo'ná pachá echi walubé Juríosi ri'obáwalachi bakisá, chótali miná machí a'waya si'néami mapu ikí echo'ná 'yénali namuti ralinéwa, si'néami mapu ikí namuti ralali ayena cho.
\v 46 Echalí Jesusi jeaneli: Echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: Nijé kalílachi ju mapo'ná echi pagótami Riosi yuwa ra'ichama, ¡chopi 'yémitamo ma niwali je'ná Riosi kalila mapurigá biléana risochí, chigórami pirélachi niráa!
\p
\v 47 A'lí Jesusi sinibí rawé we galá binérali echi pagótami echo'ná pachá echi walubé Juríosi ri'obáwalachi. Chopi echi jaré o'wéala sacerdote, echi jaré nulalíwami binériami ayena cho, echi jaré o'wéala Juríosi ayena cho, si'néami wabé nakili mapu mi'limea echi Jesusi.
\v 48 Chopi aboni ketasi chirigá mi'yali Jesusi echalí, mapujiti echi auché jaré wikabé pagótami wabé kaníliga námali Jesusi nawésawala.
\c 20
\s Jesusi wabé omériga olali
\r (Mt. 21:23-27; Mr. 11:27-33)
\p
\v 1 Siné rawé Jesusi asali echo'ná pachá echi walubé Juríosi ri'obáwalachi. Echalí Binói binériga nawésali echi wabé Galabé Riosi Ra'íchala echi wikabé pagótami. A'lí ke sayiná echo'ná sili echi jaré o'wéala sacerdote, echi jaré nulalíwami binériami ayena cho, echi jaré o'wéala ochérami Juríosi ayena cho.
\v 2 Echalí aboni jeaneli: Tamujé tamí ku ruyé churigami echirigá wabé omériga olá. ¿Chigá mi echirigá 'yali mapurigami echirigá omero olayá?
\v 3 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Nijé ayena cho 'yemi nimí rukuema bilé namuti. Tamí ku nijéwasi.
\v 4 ¿Acha Riosi, echo'ná ripá riwigachi atíami, nuleli echi Juani pagónala echi pagótami? ¿Acha jaré pagótami echirigá nuleli, kéremá?
\v 5 Chopi aboni chótali a'nagupi ra'íchaga jeanigá: Ata jeanisáagá mapu Riosi nuleli echi Juani pagónala echi pagótami, echalí echi Jesusi Binói tamujé tamí jeanigá rukuema: ¿Churékulátamo ketasi bichíili mapurigá echi Juani tamí jiti rugá nawésali?
\v 6 Echalí aboni waminabi je'ná jerigá 'nátali: Ata jeanisáagá mapu jaré pagótami nuleli echi Juani pagónala echi pagótami, echalí si'néami pagótami tamujé tamí basibuka ko'wimea, mapujiti aboni mayé mapu Riosi ne bichíwali júuli echi Juani pagónala echi pagótami.
\v 7 A'lí je'ná jerigá 'nátaga aboni ku nijéwaga jeaneli mapu aboni ketasi machili chigá nuleli echi Juani echirigá pagónala echi pagótami.
\v 8 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Nijé ketasi cho 'yemi nimí ruyema chigá tamí 'yali mapurigani je'ná jerigá wabé omériga olama.
\s Jesusi binera jaré wabé chati oláami nóchami jiti rugá
\r (Mt. 21:33-44; Mr. 12:1-11)
\p
\v 9 Echalí Jesusi chótali irétaga ra'ícha echi pagótami, jeanigá: Bilé rijói onorúami ichali wikabé uva anilíwami rakéami namuti echo'ná binói kawíwalachi. A'lí échiko suwaba tanéwaga 'yali auché jaré nóchami, mapuyénasí binói wi'libé iyénali echo'ná auché biléana kawírali.
\v 10 Chopi mapalí ma sébali echi uva rakala ripunálawachi, echalí echi rijói júuli bilé binói piónawala echo'ná echi jaré nóchami yuwa mapurigá échiko galá narema binói níwala uva rakala; chopi echi jaré nóchami we chi'wánaga, yiri ku júuli.
\v 11 Echalí echi uva níwami auchecho bilé pióntami júuli. Chopi echi jaré nóchami je'ná ayena cho we chi'wánaga, wabé riwélatasa, yiri ku júuli.
\v 12 A'lí echi uva níwami auchecho siné auché bilé pióntami júuli. Chopi echi jaré chati oláami nóchami ayena cho waminá chi'wánaga, waminá júuli.
\v 13 Echalí echi uva níwami ne jubáami niráa jerigá 'nátali: ¿Churigani olama? Jipi nijeni echo'ná julama echi keni raná mápuni ne wabé galé. Aboni gará 'nénasa keni raná, we galigá narémiré.
\v 14 Chopi mapalí echi jaré chati oláami nóchami ma riwali echi uva níwami ranala, echalí aboni a'nagupi jeanili: Je'ná ri'malí ju mapu suwaba je'ná uva níwami níima. ¡Waminá mi'liboa, mapurigá tamujé aboni echirigá níwabo suwaba je'ná ichirúami!
\v 15 Echalí aboni ma ku machí pasa echo'ná ichirúamichi jonsa, waminá mi'yali.
\p A'lí Jesusi waminabi jeanigá rukueli: Ma ku nawasa echi uva níwami rijói, ¿churigá kastigo 'yama echi jaré chati oláami nóchami?
\v 16 Nijeni mayé mapu echi rijói uva níwami ma ku nolínasa, waminá suwábamiré echi jaré chati oláami nóchami; ayena cho échiko tanéwaga 'yama binói níwala ichirúami auché jaré galá oláami nóchami. Chopi mapalí echi jaré pagótami námali Jesusi je'ná jerigá ra'íchachi, echalí aboni jeanili: ¡Ketasi echirigá ikigá!
\v 17 Chopi Jesusi galá 'néniga, jeanigá rukueli: ¿Churigá biché aniwáami ju mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi? Je'ná jerigá osirúami ju:
\q Echi rité mapu echi jaré kalí niwáami miná chakena pali mapurigá ketasi galabé niráa,
\q je'ná rité echo'ná sitochi, ma bachá niráa achárami ju.
\m
\v 18 Ayena cho Jesusi waminabi jeanili: Mapuyíripi echo'ná moba je'ná Ritérali wichisáagá, échiko arigá nosobúrami níima, chopi mapuyíripi echo'ná binói móbachi wichisáagá je'ná Rité, échiko waminá suwábarami níima.
\s ¿Acha risénsiya ju máputa wenomí 'yabo echi silíami?
\r (Mt. 21:45-46, 22:15-22; Mr. 12:12-17)
\p
\v 19 Echalí echi jaré o'wéala sacerdote, echi jaré nulalíwami binériami ayena cho, we yáati nakili bulesa tonáliya echi Jesusi mapujiti aboni galá machili mapu Jesusi echirigá irétaga ra'icha, wabé sayérali aboni. Chopi aboni arigá wabé majali echirigá olayá, mapujiti echi auché jaré pagótami wabé galabé nirali echi Jesusi.
\v 20 Echalí aboni júuli auché jaré 'yékami rijói mapurigá aboni kipuma Jesusi nawésawala. Echi auché jaré rijói ne wabé 'yékami níili, chopi aboni olali mapurigá galabé oláami niráa. Echijiti aboni wikabé namuti rukueli. A'lí aboni wabé wi'nijíinalaga kipuli mapalí Jesusi ku nijéwali, mapujiti aboni chopi wabé wi'nijíinali Jesusi echi jaré o'wéala igúsuwami yuwa.
\v 21 Echijiti aboni jeaneli: Binériami, tamujeta galá machí mapu Mujé sinibí ra'ícha echi ne bichíwali, ayena cho mápumi chopi binera mapurigá echi pagótami galabé olama, ayena chomi ketasi 'yékaka wi'nijí echi auché jaré pagótami, chópimi ne bichíwali binera mapurigá aboni olama mapurigá Riosi nulé aboni.
\v 22 Echijiti tamujé tamí ku nijéwaga ruyé: ¿Acha risénsia ju máputa wenomí napabusa natétabo echi walula silíami Sésara riwéami? Ke risensia kéremá.
\v 23 Chopi Jesusi galá machili mapurigá aboni chopi wabé 'yékaka niráa rukueli, echijiti Binói jeaneli:
\v 24 ¡Tamí 'nérasi echi wenomí! A'lí mapalí aboni 'yali bilé namuti wenomí, echalí Binói jeanigá rukueli: ¿Chigá cho'orá ju mapu jena'í atí? ¿Chigá riwalá ju jena'í osirúami? Echalí aboni ku nijéwaga jeaneli: Echi walubela silíami Sésara riwéami níwala ju.
\v 25 Echalí Jesusi jeaneli: Galá nijéwaga olasi mapurigá echi walubela siríami Sésara anilíwami 'yemi mi nulé, chopi bachá niráa galá nijéwaga olasi mapurigá Riosi Binói 'yemi mi nulé.
\v 26 Echijiti aboni ketasi chirigá omérali wi'nijiya echi Jesusi echo'ná echi jaré o'wéala igúsuwami yuwa, mapujiti Binói echirigá ne galabé machíami niráa ku nijéwali. Chopi aboni wabé kilí muchiga 'nátali mapurigá Binói galabé ra'íchaga ku nijéwali. A'lí aboni ketasi bilé namuti waminabi ku aneli.
\s Jaré rukueli mapu churigá ku o'wínama echi jaré ma suwíami
\r (Mt. 22:23-33; Mr. 12:18-27)
\p
\v 27 Pe wilibeko jaré Saruseo anilíwami binériami echo'ná sili. Abóniko ketasi bichíili mapu echi jaré suwíami ku o'wínama waminánomí rawé. Echijiti aboni jeanigá ra'íchali Jesusi yuwa:
\v 28 Binériami, echi walula Moisesi osogá nulali mapu a bilé rijói ketasi cho kúchuwaga mukusáagá, chopi echirigá kunámami niráa ariwésagá echi binói upila, mapu echalí arigá 'wérali ju mapu echi mukúami rijói rijimala upema echi mukí ariwérami mapurigá binói galá kúchuma. Echalí echi jaré kúuchi anérami níima mapurigá echi mukúami rijimala kúchuwala niráa.
\v 29 Chabé tamujé yuwa muchili kichao rijói najirémami. A'lí echi bachirúami galá upeli, chopi tarapé cho kúchasa mukuli.
\v 30 Echalí echi osá jubáwala upeli echi mukí kunámami, chopi échiko ayena cho ke cho kúchasa mukuli.
\v 31 Echirigá achigórigá echi baisáwala ayena cho upeli echi mukí kunámami; ayena cho si'néami echi auché jaré najirémami ibili niráa echirigá upeli echi mukí; ayena cho ibili niráa tarapé cho kúchuwami níisa waminá suwísali.
\v 32 Echalí jubáami echi mukí ayena cho ma mukuli.
\v 33 Echalí echi jaré Saruseo jeanigá rukueli: ¿Chu yili 'nalina upila níima, mapalí echi jaré suwíami ma ku o'wínasa? Mapujiti si'néami echi jaré kichao najirémami ibili niráa galá upeli echi mukí.
\p
\v 34 Echalí Jesusi jeanigá ku nijéwali: Jena'í wichimóbachi echi jaré rijói we jubé, ayena cho echi jaré muguí we kuné.
\v 35 Chopi si'néami echi jaré rijói mapu ikí auchecho ku o'wíntarami níima mapujiti aboni galá bichíyami ju, aboni ma ketasi auchecho mapurigá jubéami níima echo'ná ripá riwigachi. Nibilé cho mapurigá kunéami níima echi jaré muguí echo'ná ripá riwigachi. Echalí echi jaré rijói ma ketasi 'yama aboni malala mapurigá aboni kunema.
\v 36 Mapujiti aboni ketasi chirigá auchecho suwimea, chopi aboni sinibí pirélama achigórigá mapurigá echi jaré o'wéala Riosi kapitánawala sinibí piré. Ayena cho aboni ma Riosi kúchuwala níima, mapujiti aboni ma ku o'wínali mapalí aboni ma suwíami níili.
\v 37 Ayena cho echi Moisesi nawésali jeanigá mapurigá echi jaré mapu ma suwíami ju, pe waminánomí auchecho ku o'wínama. Mapujiti echo'ná Riosi Ra'ichala oselíwalachi mapo'ná osirúami ju mapurigá Riosi ra'íchali echi Moisesi echo'ná mapo'ná bilé ku'wíchalachi we rajínali, echo'ná osirúami ju mapu echi Walubela Riosi abijí Riósawala ju echi Abrami, echi Isaka ayena cho, echi Jakobo asíchiko.
\v 38 Ne si'néami echi jaré Riosi níwala pagótami ketasi mapurigá suwíami ju, chopi aboni sinibí piréami ju Riosi yuwa.
\v 39 Echalí jaré nulalíwami binériami jeaneli: Binériami, Mujemi ne wabé galabé anili.
\v 40 Echalí aboni wabé majali waminabi rukuée.
\s ¿Chigá Ranala ju echi Cristo anilíwami?
\r (Mt. 22:41-46; Mr. 12:35-37)
\p
\v 41 Echalí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Churékula echaní jaré mapu echi Cristo anilíwami echi Rabiri ranala ju?
\v 42 Mapujiti binói Rabiri je'ná jerigá anili mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi mapo'ná Salmo anilíwami ju:
\q Echi Walubela Riosi jeaneli echi nijé Walubélawala:
\q Jena'í Nijé watonachi asagá,
\q
\v 43 Mapuyénasi Nijeni wabé omériga ro'wama echi jaré Mujé sayela echo'ná ri'léami Mujé ralálachi, mapurigami echirigá galá omérama aboni.
\m
\v 44 Echalí Jesusi waminabi jeanigá rukueli: ¿Churigá Rabiri ranala níima, mapalí Rabiri binói echirigá ané binói Walubélawala?
\s Jesusi we wi'nijí echi jaré nulalíwami binériami
\r (Mt. 23:1-36; Mr. 12:38-40; Lk. 11:37-54)
\p
\v 45 Ne si'néami echi jaré pagótami galá kipua muchili mapalí Jesusi je'ná jerigá aneli echi jaré mapu Binói binérali:
\v 46 Ne galabé niráa 'natasi mapurigá echi jaré nulalíwami binériami ketasi 'yemi mi 'yékama. Aboni chopi i'weli napáchaga 'yénanali. Ayena cho aboni ne wabé nakí mapu echi auché jaré pagótami sinibí ne wabé o'wikeka naripama. Ayena cho aboni chopi muchínali echo'ná wabé galabéalachi echo'ná pachá aboni ri'obáwalachi, mapurigá wabé o'wéala niráa. Ayena cho mapalí aboni bayérami ju ko'núula echo'ná auché jaré pagótami pirélachi, aboni chopi nakí mapu bachá niráa ko'mea.
\v 47 Chopi aboni ayena cho wabé 'yékaka niráa waminá 'ye echi jaré kunámami kalila. A'lí aboni wi'libé niráa ra'icha mapurigá Riosi yuwa ra'íchaga niráa. Echijiti aboni waminabi wabé kastigo 'yárami níima.
\c 21
\s Echi wabé risúwati kunámami mukí muchúwali wenomí
\r (Mr. 12:41-44)
\p
\v 1 A'lí Jesusi 'néniga riwali mapurigá echi jaré wabé níwami pagótami wikabé muchúwali wenomí echo'ná wenomí muchuwálachi echo'ná pachá echi walubé Juríosi ri'obáwalachi.
\v 2 Echalí binói ayena cho riwali bilé wabé risúwati mukí kunámami mapalí echo'ná muchúwali okuá kentavo.
\v 3 Echalí Jesusi jeaneli echi auché jaré: Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu Nijeni ne wabé simírami natéami niráa nirali mapurigá je'ná wabé risúwati mukí muchúwali, chopi Nijeni ketasi 'me nirali mapurigá echi jaré wabé níwami muchúwali.
\v 4 Mapujiti si'néami echi auché jaré, abijí wikabé tibíika echo'ná muchúwali, Riosi ayá. Chopi je'ná mukí ne wabé risúwati níisa, arigá suwaba muchúwali mapu ikí binói níwali, mapurigá namuti ralagá bitélama.
\s Jesusi bachá niráa nawésaga aní mapu echi walubé Juríosi ri'obáwarachi waminá najuinárami níima
\r (Mt. 24:1-2; Mr. 13:1-2)
\p
\v 5 Echalí jaré mapu Jesusi binérali a'nagupi ra'íchali echi walubé Juríosi ri'obáwala jiti rugá mapurigá wabé simati rité jiti niwárami níili, ayena cho mapurigá wabé ba'yóratami níili echi jaré wabé simati namuti jiti mapu echi jaré Juríosi pagótami ma 'yali. A'lí Jesusi jeaneli:
\v 6 Waminánomí rawé ne suwaba je'ná namuti mapu 'yémitamo ritiwá waminá najuinárami níima. Echalí nibilé rité ripima tigótami niráa.
\s Je'ná jerigá ikimea ke cho sébachi echalí ne jubá rawé
\r (Mt. 24:3-28; Mr. 13:3-23)
\p
\v 7 Echalí aboni jeanigá rukueli: Binériami, ¿chu kilíbuko je'ná jerigá ikimea? Tamujé tamí ruyé mapu churigá tamujeta machiboa mapalí je'ná jerigá ke 'me ayó ikimea.
\p
\v 8 Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Ne galá tibuka 'natasi 'yemi aboni mapurigá ke wesi 'yemi mi 'yékama. Pe waminánomí wikabé ibili niráa nolínama mapu wabé 'yékaka niráa jeanimea: ¡Nijé binói ju echi Walubela Cristo! Ayena cho jeanimea: ¡Ma sébachi ju! Chopi 'yemi ketasi najátasi aboni yuwa.
\v 9 Ayena cho mapalítamo nami echi pagótami ra'íchachi mapu ne wikabé sontarsi wabé nakowi, ayena cho mapu wikabé pagótami wabé na'awa, echalí ketasi majasi mapujiti arigá 'wérali ju mapu je'ná jerigá bachá ikimea, chopi echalí ketasi cho sébachi níima echalí ne jubá suwibálawachi rawé.
\v 10 A'lí Jesusi waminabi jeaneli: Echalí rawé biléana walula nulálachi kawírali piréami wabé nakoma, auché biléana walula nulúlachi kawírali piréami sayéraga; ayena cho bilé walula silíami pagótamawala wabé nakoma auché bilé walula silíami pagótamawala sayéraga.
\v 11 Echalí wikanáami wabé nokomea je'ná kawí, ayena cho wikanáami jena'í wichimóbachi piréami pagótami ne wabé 'lochema, ayena cho wikabé pagótami wabé nayúkama. A'lí echalí rawé jena'í wichimóbachi piréami wikabé riwimea wabé majajáriami namuti echo'ná ripá nolírali, ayena cho auché jaré o'weli namuti 'nératami níima.
\p
\v 12 Chopi bachá ke cho sébachi je'ná jerigá ikíachi echi jaré 'yemi sayela 'yemi mi waminá chapigá wabé risúu olama. Aboni 'yemi mi bologá tomea echo'ná aboni ri'obáwalachi mapurigátamo kastigo 'yárami níibo. 'Yémitamo pachá mo'wárami níibo, ayena chótamo torúami níibo echo'ná bacháami jaré o'wéala silíami yuwa mapujítitamo tamí bichíyami ju.
\v 13 Echirigá ikimea 'yemi mi yuwa mapurigátamo galá omérabo Nijé ra'íchala nawésiya echi jaré o'wéala.
\v 14 Chopi ketasi wikabé namuti nílaga 'natasi mapu churigátamo ku nijéwaga ra'íchaga nijéabo echalí rawé.
\v 15 Mapujiti echalí rawé Nijé Binói 'yemi nimí galabé 'natárama mapurigátamo galá ku wiaga ra'ichaba. A'lí ke wesi echi jaré 'yemi sayela galá omérama 'yemi mi ku nijéwiya. Nibilé wesi omérama 'yemi mi wi'nijiya, ne bichíwali niráa.
\v 16 Chopi jaré 'yemi waminá nijírami níibo 'yemi aboni 'wénawala jiti mapurigátamo kastigo 'yárami níibo. Auché jaré 'yemi waminá nijírami níibo 'yemi aboni ritémawala jiti mapurigátamo kastigo 'yárami níibo. Auché jaré 'yemi waminá nijírami níibo 'yemi amígowala jiti mapurigátamo kastigo 'yárami níibo, ayena cho jaré 'yemi waminá ko'wirúami níibo.
\v 17 A'lí ne si'néami pagótami jena'í wichimóbachi piréami 'yemi mi wabé kichima mapujiti 'yémitamo tamí bichíyami ju.
\v 18 Arigá nirapé bilé wikama 'yemi kupala, echo'ná 'yemi mo'ólachi jáwami.
\v 19 Átamo sinibí niráa galá bichíisagá, 'yémitamo arigá sinibí niráa pirélabo Riosi yuwa.
\p
\v 20 A'lí mapalítamo ma ritiwá wikabé sontarsi ne noligá jáwami echo'ná Jerusalémachi anilíwachi walúlachi, echalí galá machisí mapu ke me ayó echo'ná walúlachi suwaba waminá suwábarami níima.
\v 21 Echalí galá níima mapu echi jaré pagótami mapu echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali muchuwi, arigá waminá ripá rabó júmsama. Ayena cho galá níima mapu echi jaré pagótami mapu echo'ná Jerusalémachi anilíwachi muchuwi waminá mikabé júmsama. Ayena cho galá níima mapu echi jaré pagótami mapu echo'ná kawichí 'yena ketasi ku mo'wimea echo'ná walúlachi.
\v 22 Mapujiti echalí rawé echi pagótami ne wabé simírami risúu olárami níima, mapuyénasí suwaba ikimea mapurigá bachá niráa osirúami níili echo'ná Riosi Ra'íchala oseríwalachi mapurigá ikimea riwéali.
\v 23 Echalí Jesusi wabé natimaga jeanili: ¡Echalí rawé echi jaré muguí mapu ikí pocháami níimako ne wabé risúu olárami níima, echi auché jaré muguí mapu kúuchi kúchuwami níimako ayena cho! Mapujiti jena'í Jerusalémachi piréami pagótami ne wabé okótarami níima, ne wabé simírami risúu olárami ayena cho.
\v 24 Jaré aboni waminá ko'wirúami níima mapalí aboni wabé nakówako auché jaré pagótami sayéraga. Auché jaré aboni bologá torúami níima echo'ná auché jaréana si'wina kawírali. A'lí echi jaré isena pagótami we nulama mapurigá o'wéala nuláami niráa jena'í Jerusalémachi wi'libé bamíbali niráa, mapuyénasí Riosi echirigá risénsia 'yama.
\s Jesucristo ku nolínama jena'í wichimóbachi
\r (Mt. 24:29-35, 42-44; Mr. 13:24-37)
\p
\v 25 Echalí echi rayénali si'wináriga nakulíwarami níima, echi michá ayena cho, echi jaré sopolí asíchiko. A'lí echi pagótami jena'í wichimóbachi piréami wabé majaga ke newalama; ayena cho aboni ne wabé majajárami níima mapujiti ne wabé chati anema echi ba'wí echo'ná ri'ré suwé mapo'ná walú maní ba'wí; ayena cho aboni majajárami níima mapujiti ne wabé simírami o'weri chipoma echi walú ba'wí.
\v 26 Echalí echi jaré pagótami jena'í wichimóbachi piréami ne wabé majaga, tarapé chiwikisáa nírama, mapujiti aboni wabé majajáratami níima mapalí aboni wabé 'natama mapu churigá ikimea riwéali jena'í wichimóbachi; ayena cho suwaba namuti echo'ná ripá riwigachi nirúami waminá nakulíwarami níima.
\v 27 Echalí Jesusi waminabi jeaneli: Echi jaré pagótami jena'í wichimóbachi piréami ayena cho tamí riwimea mapalí Nijeni ku nawama ne wabé Walubela niráa, mapujiti waminánomí rawé Nijeni ku nawama echo'ná ripana nolírali jonsa ne wabé ratábami niráa. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 28 A'lí mapalí ma chota je'ná jerigá ikiyá echalí wabé kanílasi. Ayena cho ripabé 'ninasi, mapujiti ke 'me ayó 'yémitamo galá ku'wíratami níibo.
\p
\v 29 Echalí Jesusi ayena cho je'ná jerigá irétaga jeaneli: Ne galá 'nesi mapurigá echi jaré chuná ma o'wina sawarásiya, echi auché jaré namuti masana ayena cho.
\v 30 Mapalí 'yémitamo ritiwá mapu echi jaré namuti ma o'wina sawaraya, echalí 'yémitamo ma galá machí mapu ke 'me ayó galá kuwisama.
\v 31 Echirigá achigórigá mapalí 'yémitamo ma riwiboa mapu je'ná jerigá galá ikí, echalí galá machisí mapu ke 'me ayó Riosi galá nulema jena'í wichimóbachi piréami pagótami.
\p
\v 32 Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu ne suwaba je'ná jerigá sébali ikimea mapalí je'ná jipi piréami pagótami ketasi cho suwí.
\v 33 Echirigá ne bichíwali ikimea mapujiti echo'ná ripá riwigachi suwaba suwibama, je'ná wichimoba ayena cho suwibama, chopi Nijé Ra'íchala ketasi siné suwibama.
\p
\v 34 Sinibí galá 'nagá muchisi. Ketasi chati olasi mapurigátamo ketasi echijiti wabé biwárami sulélabo, mapujiti átamo waminá tékasagá, ayena cho átamo wabé níliami níisagá, echalítamo wabé nílaga 'natásagá karúmati jiti majáratami níibo mapalí Nijeni ke sayiná ku nolínama jena'í wichimóbachi.
\v 35 Mapujiti echalí ne jubá rawé Nijeni ke sayiná ku nolínama jena'í wichimóbachi. Echalí echi jaré pagótami ne suníami jena'í wichimóbachi piréami ke sayiná kastigo 'yárami níima, achigórigá mapurigá echi jaré namuti kawichí nirúami ke sayiná chapirúami ju echo'ná mapo'ná biléana misúkuwami wilí.
\v 36 Galá 'nagá muchisi; ayena cho sinibí tániga ra'ichasi Riosi yuwa mapurigá ketasi ikimea 'yemi yuwa mapurigá ne bichíwali ikimea echi auché jaré jena'í wichimóbachi piréami pagótami; ayena cho tansi mapurigá 'yémitamo bacháami tamí yuwa jawárami níibo. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\p
\v 37 Echalí Jesusi sinibí rawé nawésaga binérali echi pagótami echo'ná walubé Juríosi pagótami ri'obáwalachi, chopi sinibí rokogó Binói chi'lébali echo'ná ripá rabó Olíbochi anilíwachi.
\v 38 A'lí ne si'néami echi jaré pagótami bi'yá abijí napawili echo'ná walubé Juríosi pagótami ri'obáwalachi mapurigá aboni galá kipuma Binói nawésawala.
\c 22
\s Echi jaré o'wéala Juríosi wabé sayérali echi Jesusi
\r (Mt. 26:1-5, 14-16; Mr. 14:1-2, 10-11; Jn. 11:45-53)
\p
\v 1 A'lí ma mulubé sébachi níili echalí omowálawachi mapalí echi jaré Juríosi ko'wali echi jaré pani ke nasówarami echi levadura anilíwami echi mapu echi pani galabé niwaliwa. Echalí ayena cho níili mapalí aboni ko'yali echi jaré kúuchi bo'wá.
\v 2 Echalí echi jaré o'wéala sacerdote, echi jaré nulalíwami binériami ayena cho, si'néami katéwaga ra'íchali mapu churigá aboni galá omérama mi'ayá echi Jesusi, chopi aboni arigá majali echi auché jaré pagótami jiti, mapujiti echi auché jaré pagótami echi Jesusi amígowala níili.
\p
\v 3 Echalí echi Júrasi galá nijéwali, sulachí niráa, mapurigá echi Satanasi riwéami riablo nuleli. A'lí echi Júrasi ayena cho Jiskariote rijíkowami níili. Échiko ayena cho bilé níili echi jaré makói miná okuá mapu Jesusi júuli nawisánala.
\v 4 A'lí echi Júrasi simisáa ra'íchali echi jaré o'wéala sacerdote yuwa, echi auché jaré o'wéala echo'ná walubé Juríosi ri'obáwalachi nuláami ayena cho, mapu churigá binói nijima echi Jesusi echi jaré o'wéala yuwa mapurigá Binói kastigo 'yárami níima.
\v 5 Echalí echi jaré o'wéala echirigá namsa, we kaníili; ayena cho aboni bichíwaga aneli echi Júrasi mapu wenomí 'yama riwéali.
\v 6 Echalí echi Júrasi galá nirali mapurigá aboni natétama riwéali. A'lí echalí jonsa echi Júrasi galá machigá 'nátali mapu churigá omérama nijiya echi Jesusi, echi jaré sontarsi yuwa, mapalí echi wikabé pagótami ketasi Binói yuwa 'yénali.
\s Jesusi ma ne jubá ko'wali echi jaré mapu Binói binérali yuwa
\r (Mt. 26:17-29; Mr. 14:12-25; Jn. 13:21-30; 1 Ko. 11:23-26)
\p
\v 7 A'lí ma sébali echalí omowálawachi rawé mapalí echi jaré Juríosi pagótami ko'wali echi pani, ke nasówarami echi levadura anilíwami. A'lí echi pani chopi galabé niwaliwa echi levadura nasówaga. Echalí omowálawachi ayena cho níili mapalí echi kúuchi bo'wá ko'wílati.
\v 8 Echalí Jesusi jeanigá júuli echi Pegro, echi Juani: Simíbaga a'lárabasi mapurigá tamujeta kopoa echi kúuchi bo'wá sapala awérami jipi a'lí omowálawachi rawé.
\v 9 A'lí aboni ku nijéwaga jeanigá rukueli: ¿Kúmimi nakí máputa a'lárabo?
\v 10 Echarí Jesusi jeaneli: Maparítamo ma sisáa echo'ná walúlachi, echalítamo natipabo bilé rijói ba'wí matora inárachi biléana sikolíchi. Najátasi echi rijói mapo'ná yénasí bakí biléana kalírali.
\v 11 Echalí jeanesi echo'ná kalíwami: Echi Binériami tamujé tamí júuli mi jeanigá rukuénala: ¿Kumi 'nalí ju echi kalí mapo'ná Nijeni ko'mea jipi a'lí omowálawachi rawé, echi jaré mapu nijé binérali yuwa?
\v 12 Echalí echo'ná kalíwami 'yemi mi 'nérama bilé walú kalí echo'ná osá anamótami mapo'ná ma galá pichítami níima. Echo'ná galá a'lárasi mapurigá tamujeta kopoa echi taa bo'wá sapala awérami jipi a'lí omowálawachi.
\v 13 Echalí aboni ku simíbaga riwali achigórigá mapurigá Jesusi echirigá aneli. A'lí aboni galá a'lárali mapurigá si'néami aboni echirigá ko'mea echi táa bo'wá sapala awérami echalí a'lí omowálawachi rawé.
\p
\v 14 A'lí ma alíwachi mapalí ma sébali tétali, echalí Jesusi echo'ná mésachi asíbali ko'meya echi auché jaré yuwa mapu Binói nawésanalaga júuli.
\v 15 Echalí Jesusi jeaneli: ¡Nijeni ne wabé nakili mapurigani ko'mea je'ná bo'wá sapala awérami 'yemi mi yuwa mapalini abijí ke cho mi'lirúami níisa!
\v 16 Mapujiti Nijé 'yemi nimí ané mapu Nijeni ma ketasi auchecho siné omáwaga ko'mea echi táa bo'wá sapala awérami jena'í wichimóbachi. Chopi Nijeni auchecho siné ko'mea echo'ná ripá riwigachi mapalí Riosi ne Walubela Nuléami níima ne si'néami pagótami yuwa, mapalí Nijeni ma mi'lirúami níisa aboni jiti, mapurigá Riosi níwala Méchuli niráa.
\v 17 Echalí Jesusi ma chapisáa bilé vaso echi uva ba'wila ro'wárami, walú natétara 'yali Riosi. A'lí Binói jeaneli echi jaré mapu Binói binérali: ¡Chapigá je'ná, pée kúuchi bajisi ibili 'yemi!
\v 18 Mapujiti Nijé 'yemi nimí ané mápuni ma ketasi auchecho siné bajima echi uva ba'wila jena'í wichimóbachi, chópini auchecho siné bajima echo'ná ripá riwigachi mapalí Riosi ne Walubela Nuléami níima ne si'néami pagótami yuwa.
\v 19 Echalí Jesusi ma chapili echi pani. A'lí natétara 'yasa Riosi, ma rojonasa, 'yali echi jaré aboni. Echalí jeaneli: Je'ná ju Nijé sapala. Nijeni ma mi'lirúami níima mapurigá 'yemi níwala Ku'wíriami niráa. Sinibí je'ná jerigá olasi mapurigátamo galá 'natabo tamí jiti.
\v 20 A'lí ma sunisa ko'yá, Binói echirigá ayena cho 'yali echi vaso mapo'ná uva ba'wila ro'wárami níili. Echalí Binói jeaneli: Je'ná uva ba'wila mapurigá Nijé lalá ju. Riosi bukulíwami niráa a'láraga nulali mapurigá Nijeni mi'lirúami níisa, Nijé lalá echirigá ku luwárami níima 'yemi jiti, mapurigátamo ku wikawárami níibo.
\p
\v 21 Chopi jena'í bilénapi ko'wálachi tamí yuwa atí echi bilé rijói mapu arigá tamí nijima mapurigá echi jaré Nijé sayela tamí chapimea.
\v 22 Echalí Jesusi waminabi jeaneli: Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa. A'lí ne suwaba tamí yuwa ne bichíwali ikimea mapurigá Riosi ki'yá jonsa anili mapu ikimea riwéali. Chopi ne wabé risúu olárami níima echi bilé rijói mapu tamí nijima mapurigani waminá mi'lirúami níima.
\v 23 Echalí aboni chótali a'nagupi rukuée mapu chigá 'nalí bilé aboni echirigá nijima riwéali echi Jesusi mapurigá Binói waminá chapirúami níima.
\s Aboni we ra'íchaga rukué mapu chigá aboni ne walula níima riwéali
\p
\v 24 Echalí echi jaré mapu Jesusi binérali ayena cho a'nagupi ra'íchaga rukueli mapu chigá bilé aboni ne walula níima riwéali echi auché jaré aboni yuwa.
\v 25 Chopi Jesusi jeaneli: Echi jaré o'wéala silíami, echi auché jaré pagótami silínawala, wabé 'wérali nulé echi jaré pagótami. Ayena cho echi pagótami ané aboni: O'wéala nigúurami niráa.
\v 26 Ketasi echirigá níisi 'yemi; chopi galá níima mapu 'yemi walúlawala mapurigá echi wabé tabéala nílaga, ayena cho galá níima mapu 'yemi níwala walula nuláami mapurigá nigúurami nílaga.
\v 27 Mapujiti echi bilé mapu echo'ná ko'wálachi ko'yá atí waminabi walula ju ketasi mapurigá echi auché bilé mapu echo'ná nigúuraga nocha. Chopi Nijeni we nigúuraga nocha 'yemi mi ku'wíriya.
\p
\v 28 'Yemi ju máputamo sinibí tamí yuwa 'yénali mapalí Nijeni risúu olárami níili.
\v 29 Echijiti Nijé 'yemi nimí 'ya máputamo nulebo auché jaré pagótami mapurigá o'wéala niráa, achigórigá mapurigá Nijé Onolá tamí 'yali mapurigani nulema echi pagótami mapurigá ne Walubela niráa.
\v 30 Echijiti 'yémitamo tamí yuwa kopoa, mapalí Nijeni ne Walubela Nuláami níima. A'lí 'yémitamo muchíbabo echo'ná makói miná okuá o'wéala muchíbalachi mapurigátamo justicia olabo echi jaré makói miná okuá rojuaka piréami Isaeli pagótami yuwa.
\s Jesusi bachá niráa anili mapurigá echi Pegro 'yékaka animea riwéali mapurigá binói ketasi machili echi Jesusi
\r (Mt. 26:31-35; Mr. 14:27-31; Jn. 13:36-38)
\p
\v 31 Echi Walubela Jesucristo ayena cho jeaneli: Mujé Simoni galá 'natá mapurigá echi Satanasi riwéami riablo ma risensia tánali mapurigá binói 'yemi mi chati olánalama. Echi riablo 'yemi mi echirigá risúu olama mapurigá binói galá machimea áchatamo galabé oláami ju. Echirigá ayena cho echi jaré pagótami we kasuwa echi turío mapurigá galabé machínama.
\v 32 Chopi Nijeni we tánali mapurigá Riosi mi waminabi galá bichíirama. Echijiti waminánomí mapalí mujemi auchecho ku wikáwali tánama Riosi, echalí ne galá bichíiraga nawesa mujé echi auché jaré mujé ritémawala bichíyami.
\v 33 Echi Simoni ku nijéwaga jeaneli: ¡Walubela, nijeni sinibí galá bichíima, ani arigá pachá bachárami níisagá mi yuwa echo'ná pachá kumurachi! ¡Ayena cho nijeni sinibí galá bichíima, arigá 'wérali níisagá mapurigá nijé waminá mi'lirúami níima mi yuwa!
\v 34 Chopi Jesusi ku nijéwaga jeaneli: ¡Mujé, Pegro, Nijé nimí ané mapu jipi rokogó, we yáa mapalí ke cho kusumea echi tolí, mujemi baisá chokéami 'yékaka animea mápumi ketasi tamí machí!
\s Ma ne mulubé sébachi níili mapalí Jesusi risúu olárami niima riwéali
\p
\v 35 Echalí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Áchatamo newaleli bilé namuti mapalí Nijé 'yemi nimí júlaga nuleli máputamo ketasi toboa 'yemi níwala namuti echo'ná chiwáwalachi mapalítamo echo'ná buwichí 'yénali? ¿Áchatamo newaleli mapalítamo ketasi toli 'yemi níwala maleta, mapalítamo ketasi toli auché jaré aká, keremá? Echalí aboni ku nijéwaga jeaneli: Ketásita biyiri newaleli.
\v 36 Echalí Jesusi jeaneli: Jípiko echi mapu níwako bilé chiwáwala, echo'ná togá binói níwala namuti; ayena cho echi mapu níwako bilé maleta, togá binói níwala wenomí; ayena cho echi mapu ketasi níwako bilé wílibé ripiyá, ma ralinéaga binói kimala, ralá bilé wílibé ripiyá.
\v 37 Mapujiti Nijé 'yemi nimí ané mapu arigá 'wérali ju mapurigá sébali ikimea tamí yuwa mapurigá je'ná jerigá osirúami ju tamí jiti rugá echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: Echi jaré pagótami mayeli mapurigá Binói chati oláami níili mapurigá echi auché jaré chati oláami pagótami. Echirigá ikimea mapujiti mapurigá tamí jiti rugá osirúami ju, echirigá arigá ikimea.
\v 38 A'lí aboni jeaneli: Walubela, jena'í nirú okuá i'wéli ripiyá. Echalí Jesusi jeaneli: Ma galá sébali ju.
\s Jesusi ra'icha Riosi yuwa echo'ná Jechamanichi
\r (Mt. 26:36-46; Mr. 14:32-42)
\p
\v 39 A'lí Jesusi ma ku machínali echo'ná walúlachi jonsa. Echalí Binói simili echo'ná ripá rabó Olíbochi anilíwachi mapurigá Binói wisabé olali; ayena cho echi jaré mapu Binói binérali así simíbali.
\v 40 A'lí mapalí aboni ma sébali echo'ná, echalí Jesusi jeaneli: Riosi yuwa ra'ichasi mapurigá echi riablo ketasi 'yemi mi chati olánalama.
\v 41 Echalí Jesusi pe waná simili mapuyena bilé rijói omero bilé rité basibuka paya. Echalí Binói chokóbaga wiligá Riosi yuwa ra'íchali,
\v 42 jeanigá: Keni Onó, a Mujemi nakisáagá, tamí ku'wiro mapurigá Nijeni ketasi risúu olárami níima, chopi ketasi tamí olili mapurigá Nijeni chopi nakí. Arigá tamí olili mapurigá Mujé Binói nakí.
\v 43 Echalí bilé walula Riosi kapitánawala echo'ná ripá riwigachi jonsa simíami, echo'ná Jesusi yuwa iwébanaga nawali.
\v 44 Echalí Jesusi ne wabé simírami risúu olárami níili, echijiti Binói waminabi wabé nílaga ra'íchali Riosi yuwa. A'lí Jesusi chiliwala mapurigá o'weli la pachútami níili, mapu ne ri'lé wi'yérali yénasí pachuli.
\p
\v 45 A'lí ma sunisa Riosi yuwa ra'icha, Jesusi ku wilísali. Echalí Binói ku simili echo'ná echi jaré yuwa mapu Binói binérali; chopi Binói riwali aboni we kochigá bitíami mapujiti aboni wabé simírami siweli.
\v 46 Echalí Jesusi jeaneli: ¿Churékulátamo wepi kochí? Ku muchísaga, Riosi yuwa ra'ichasi, mapurigá echi riablo ketasi 'yemi mi chati olánalama.
\s Jesusi bologá chapirúami níili
\r (Mt. 26:47-56; Mr. 14:43-50; Jn. 18:2-11)
\p
\v 47 Echalí mapalí Jesusi abijí echirigá ra'íchachi, we yáa echo'ná sili wikabé pagótami. A'lí echi Júrasi riwéami mapu bilé níili echi jaré makói miná okuá mapu Jesusi binérali, échiko bayébali echi wikabé pagótami. Echalí binói mulubéanaga Jesusi yuwa, we nakili naripánala.
\v 48 Echalí Jesusi jeaneli: Mujé Júrasi, ¿áchami ne narépaga tamí nijima mapurigá Nijé bologá chapirúami níima? Nijeni arigá wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 49 A'lí echi jaré mapu Jesusi yuwa 'yénali, ma galá riwisáa mapurigá ikimea riwéali, echalí jeanigá rukueli: Walubela, ¿áchata sayéraga nakobo ripiyá jiti?
\v 50 Chopi bilé aboni arigá chiwali bilé rijói mapu echi ne walula sacerdote piónawala níili. Echirigá echi rijói watoná nakálachi suwaba ripunárami níili.
\v 51 Chopi Jesusi jeaneli: ¡Ariwesi! Ma galá ju. Echalí Jesusi nochogá echi pioni nakálachi, galá ku sa'wali.
\p
\v 52 Echalí echi jaré o'wéala sacerdote, ayena cho echi auché jaré o'wéala echo'ná walubé Juríosi ri'obáwalachi nuláami, ayena cho echi jaré o'wéala ochérami Juríosi, si'néami chapiboya sili echi Walubela Jesusi. Chopi Jesusi jeanigá rukueli: ¿Áchatamo ripiyá ka, ayena cho kusí ka sili tamí chapiboya mapurigá Nijé bilé chigórami niráa?
\v 53 Ayena cho waminabi jeaneli: Sinibí rawé mapalí Nijé 'yemi nimí yuwa asali echo'ná pachá walubé Juríosi ri'obáwalachi, echalítamo ketasi tamí chapili, chopi jipi ma sébali 'yemi tétawala mapalítamo omero olayá mapurigá 'yemi aboni nakí, mapujiti echi wabé chati oluwáwami wabé muweli mapurigá echi rukuwáwami niráa.
\s Echi Pegro we 'yékaka aní mapu binói ketasi machí echi Jesusi
\r (Mt. 26:57-58, 69-75; Mr. 14:53-54, 66-72; Jn. 18:12-18, 25-27)
\p
\v 54 Echalí aboni bologá chapili echi Walubela Jesusi. A'lí aboni bulusá toli echo'ná echi ne walula sacerdote bitélachi. Echalí echi Pegro 'naka niráa jubáami najátali.
\v 55 A'lí ma sebasa echo'ná echi walula sacerdote bitélachi, aboni ma na'asa echo'ná pachá nasipa ri'narátachi, echo'ná sokuáliya muchíbali. Echalí echi Pegro ayena cho echo'ná sokuáliya asali.
\v 56 Chopi bilé mukí pióntami riwali echi Pegro echo'ná sokuáliya atíami. Echalí echi mukí galá 'néniga jeanili: Je'ná rijói ayena cho echi Jesusi yuwa 'yénali.
\v 57 Chopi echi Pegro wabé 'yékaka jeaneli: ¡Mukí, ketásini machí echi Jesusi!
\v 58 Auché pée wilibeko auché bilé rijói riwisáa jeaneli: ¡Mujé ayena cho aboni yuwa níili! Chopi Pegro ku nijéwaga jeaneli: ¡Rijói, ketásini níili!
\v 59 Auché pe wabé wilibeko, auché bilecho ne wabé bichíwaga jerigá anili: Ne bichíwali je'ná rijói ayena cho echi Jesusi yuwa asali, mapujiti je'ná rijói ayena cho echo'ná Galiléachi bitéami ju.
\v 60 Echalí Pegro jeaneli: ¡Rijói, ketásini machí mapurigá mujemi aní! Chopi we yáati we kusuri bilé tolí.
\v 61 Echalí echi Walubela Jesusi ku kuwana 'nénali echi Pegro. Ayena cho Pegro ku 'nátali mapurigá Jesusi bachá niráa jeanigá aneli: Jipi rawé ke cho kusúwachi echi tolí, mujemi baisá chokéami we 'yékaka jeanimea mápumi ketasi tamí machí.
\v 62 Echalí echi Pegro ma ku machínaga ne wabé o'móniga nalali.
\s Jesusi risúu olárami níili
\r (Mt. 26:67-68; Mr. 14:65)
\p
\v 63 Echalí echi jaré rijói mapu chapigá tibuli echi Jesusi, ne wabé chibi ologá tiníchaga, wabé cho'nali echi Binói.
\v 64 Echalí aboni ma pólaga Jesusi busílachi, waminá chiwali Binói akálachi, jeanigá: A Mujemi níisagá echi Cristo mapu Riosi julama riwéali, mujemi galá machimée suwaba namuti. Echijiti tamujé tamí ku ruyé: ¿Chigá níili mapu mi chiwali?
\v 65 Ayena cho aboni auché jaré wikabé namuti waminabi wabé chati anigá riwélataga aneli.
\s Jesusi pálati echo'ná bacháami ne si'néami echi jaré Juríosi pagótamawala o'wéalawala
\r (Mt. 26:59-66; Mr. 14:55-64; Jn. 18:19-24)
\p
\v 66 Echalí rawé mapalí ma chi'ráali, echo'ná napawili echi jaré o'wéala ochérami, echi jaré o'wéala sacerdote ayena cho, echi jaré nulalíwami binériami asíchiko. Echalí Jesusi echo'ná bacháami pálati ne si'néami echi jaré o'wéala Juríosi pagótami yuwa. Echalí aboni jeanigá rukueli:
\v 67 Tamujé tamí ku ruyé: ¿Áchami Mujé ju echi Cristo anilíwami mapu Riosi julama riwéali jena'í wichimóbachi? Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli:
\v 68 A Nijé 'yemi nimí jeanésagá mapu Nijé ne bichíwali ju echi Cristo, echalí 'yémitamo ketasi tamí bichíibi; ayena cho a Nijé 'yemi nimí rukuésagá jaré namuti, 'yémitamo ketasi tamí ku nijéwabo. Nibilé cho tamí ku ni'yúbanabo.
\v 69 Ayena cho Jesusi waminabi jeaneli: ¡Jipi jonsa waminánomí Nijeni echo'ná watonachi echi suwaba omérami Riosi yuwa asimea!
\v 70 Echalí we yáati si'néami aboni jeanigá rukueli: ¿Mujecha ju echi bilepi Riosi Ranala? Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: ¡Ayena Nijeni ju, mapurigá 'yemi aboni ma anili!
\v 71 Echalí aboni we yáati jeanili: ¡Binói we chati ra'íchali Riosi sayéraga! ¡Tamujé ma ketasi newalé auché bilé testigo mapurigá échiko nawésama je'ná Jesusi sayéraga, mapujiti tamujé aboni ma námali mapurigá Jesusi Binói wabé sayéraga ra'íchali Riosi!
\c 23
\s Jesusi echo'ná bacháami Pilato yuwa pálati
\r (Mt. 27:1-2, 11-14; Mr. 15:1-5; Jn. 18:28-38)
\p
\v 1 A'lí ne si'néami aboni jáasga toli Jesusi echo'ná bacháami echi walula silíami Pilato riwéami yuwa, mapu echo'ná Juréachi walula nuráami níili.
\v 2 Echalí ne si'néami aboni chótali wi'nijísiya Jesusi mapalí aboni jeanili: Tamujeta riwali mapu je'ná rijói wabé na'áwatali tamujé pagótamawala, mapujiti jeaní mapu ketasi risensia ju mapu tamujé natétabo wenomí echi walula silíami Sésara riwéami; ayena cho je'ná rijói aní mapu binói ju echi Cristo anilíwami, mapurigá bilé walubela silíami niráa.
\v 3 Echalí echi Pilato jeanigá rukueli: ¿Mujecha ju walubela silíami echi jaré Juríosi pagótami yuwa? A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: ¡Ne bichíwali Nijeni ju mapurigá mujemi anili!
\v 4 Echalí echi walula Pilato ku nijéwaga aneli echi jaré o'wéala sacerdote, echi auché jaré pagótami ayena cho: Nijeni mayé mapu je'ná Rijói ketásirapé chati oláami ju.
\v 5 Chopi echi jaré pagótami waminabi o'weli jeanigá aneli: Je'ná Rijói sinibí wabé chati binéraga na'áwata echi auché jaré pagótami jena'í Juréachi piréami. Binói chótali binériya echo'ná Galiléachi piréami pagótami, chopi jipi ayena cho ma binériya nawali jena'í Juréachi.
\s Jesusi echo'ná bacháami echi Erorsi yuwa pálati
\p
\v 6 Ma namsa je'ná jerigá aníachi, echalí echi Pilato rukueli acha Jesusi echo'ná Galiléachi bitéami níili.
\v 7 A'lí mapalí jaré aneli mapu ayena echi Jesusi echo'ná Galiléachi bitéami níili, echalí echi Pilato nulali mapurigá Jesusi echo'ná torúami níima mapo'ná echi Erorsi asali, mapujiti echi Erorsi walula silíami níili echo'ná Galiléachi nuláami. A'lí echi Erorsi ayena cho echo'ná Jerusalémachi asali echalí rawé.
\v 8 A'lí echi Erorsi we kaníili mapalí binói ma riwali echi Jesusi, mapujiti wi'libé jonsa echi Erorsi wabé 'nénali; mapujiti binói ma we námali wikabé namuti echi Jesusi jiti ra'ichálawachi, ayena cho echi Erorsi wabé nakili 'nénala mapalí Jesusi wabé omériga olali mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omérali olayá.
\v 9 Echalí echi Erorsi wikabé namuti rukueli, chopi Jesusi ketasi bilé namuti ku nijéwali.
\v 10 A'lí echi jaré o'wéala sacerdote ayena cho echo'ná muchili, echi jaré nulalíwami binériami ayena cho. Echalí aboni waminabi ne wabé nílaga wi'nijili echi Jesusi.
\v 11 Echalí echi Erorsi, echi jaré binói sontársawala yuwa, ne wabé chibi olali echi Jesusi. Ayena cho aboni we nakili tiníchanala echi Jesusi, echijiti aboni we napachátali bilé galabé wi'libé napacha mapurigá bilé walubela silíami niráa. Echalí aboni auchecho ku júuli echo'ná mapo'ná echi Pilato asali.
\v 12 Echalí rawé echi Pilato, echi Erorsi yuwa napawika auchecho galá ku amígowala níili, mapujiti chabénala aboni chopi a'nagupi we nasayérali.
\s Echi Pilato nulali mapurigá Jesusi waminá mi'lirúami níima
\r (Mt. 27:15-26; Mr. 15:6-15; Jn. 18:39-19:16)
\p
\v 13 Echalí echi Pilato napabuli echi jaré o'wéala sacerdote, echi jaré pagótami o'wéalawala ayena cho, echi wikabé pagótami asíchiko,
\v 14 echalí binói jeaneli: 'Yémitamo tamí 'yali je'ná rijói mapurigá we na'áwatiami niráa echi auché jaré pagótami. Chopi nijeni ma suwaba we rukueli jena'í bacháami 'yemi yuwa, a'lí nijeni ketasi riwali mapu binói chati oláami ju, mapurigá 'yémitamo wikabé namuti wi'nijí.
\v 15 Ayena cho echi Pilato waminabi jeaneli: Echi Erorsi ketasi cho riwali chati oláami niráa, mapujiti echi Erorsi ma auchecho ku kuwana júuli tamujé yuwa. Jipi 'yémitamo ma galá ritiwá mapu je'ná rijói tarapé biyiri chati oláami ju. Echijiti nijeni mayé mapu ketasi 'wérali ju mapu Binói waminá mi'lirúami níima.
\v 16 Nijeni nulama wipisónala. A'lí bicheni ku ni'yúbanama.
\v 17 Mapujiti echalí omowálawachi arigá 'wérali níili mapurigá echi walula silíami ku machí pama bilé Juríosi rijói mapu pachá bachárami níili, mapujiti echi silíami echirigá olali sinibí bamíbali.
\v 18 Chopi si'néami echi jaré wikabé Juríosi pagótami chótali o'weli ra'íchaga jeanigá: ¡Ketásita nakí echi Jesusi! ¡Ku machí pa echi Barabasi!
\v 19 A'lí echi Barabasi riwéami rijói pachá kumurachi bachara asali mapujiti binói wabé sayérali echo'ná walúlachi nuláami o'wéala, ayena cho mapujiti binói mi'yali auché bilé rijoy.
\v 20 Echalí echi Pilato nakili ku ni'yúbanala echi Jesusi, echijiti binói auchecho ra'íchali echi pagótami.
\v 21 Chopi aboni auchecho waminabi wabé o'weli ra'íchaga jeanili: ¡Kúrsichi michoné! ¡Kúrsichi michoné!
\v 22 Echalí echi Pilato ma auché baisá chokéami niráa ra'íchali. Échiko jeanigá rukueli: ¿Churékula echo'ná kúrsichi michóntami níima? ¿Churigá chati olali? Nijeni tarapé riwali je'ná rijói chati oláami niráa, mapurigá binói echijiti waminá mi'lirúami níima riwéali. Nijeni nulama wipisónala. A'lí bicheni nulama ku ni'yúbanala.
\v 23 Chopi aboni waminabi o'weli ra'íchaga tali mapurigá Jesusi echo'ná kúrsichi michóniga mi'lirúami níima. A'lí echi jaré o'wéala sacerdote ayena cho echirigá tánali. Echijiti echi Pilato echirigá chopi olali mapurigá aboni nakili.
\v 24 Mapujiti binói nulali mapurigá Jesusi echirigá mi'lirúami níima, achigórigá mapurigá aboni nakili.
\v 25 Ayena cho echi Pilato nulali ku machí pánala echi Barabasi riwéami rijói mapu echo'ná kumurachi pachá bachárami níili mapujiti échiko wabé sayérali echo'ná walúlachi nuláami o'wéala, ayena cho mapujiti binói mi'yali auché bilé rijoy. Chopi echi Pilato waminá nijili echi Jesusi mapurigá Binói mi'lirúami níima mapurigá aboni nakili.
\s Jesusi clavo jiti michóntami níili echo'ná kúrsichi
\r (Mt. 27:32-44; Mr. 15:21-32; Jn. 19:17-27)
\p
\v 26 Echalí echirigá towáwachi Jesusi, mapurigá Binói echo'ná kúrsichi michóniga mi'lirúami níima, aboni chapili bilé rijói Simoni riwéami, mapu echo'ná kawichí jonsa inárami níili. Échiko 'wérali anélati mapurigá binói matórama echi wabé bitéami kursi echo'ná jubáami Jesusi yuwa ináraga.
\p
\v 27 Echalí rawé ne wikabé pagótami jubáami najátali echi Jesusi yuwa. Wikabé muguí ayena cho jubáami najátaga ne wabé o'móniga nalákali mapujiti Jesusi echirigá mi'lirúami níima riwéali.
\v 28 Chopi Jesusi ku kuwana 'néniga jeaneli echi jaré muguí: 'Yemi muguí jena'í Jerusalémachi piréami, ketasi tamí natimaga nalákasi. Chopi 'yemi aboni jiti natimaga nalákasi, echi jaré 'yemi kúchuwala jiti natimaga ayena cho.
\v 29 Mapujiti pe waminánomí rawé echi jaré pagótami jeanimea: Echi jaré muguí mapu ketasi tanéami ju, arigá ne wabé kaníliami ju; ayena cho ne wabé kaníliami ju echi jaré muguí mapu ketasi siné ranáami níili; ayena cho kaníliami ju echi jaré mapu ke siné chi'írali echi jaré kúuchi.
\v 30 Echalí rawé jena'í wichimóbachi piréami pagótami ne wabé risúu olárami níima, echijiti aboni chotama jeanée echi ripabé rabótami: ¡Wakiná tamujé tamichi moba najusi, mapurigata waminá suwibabo! Ayena cho aboni jeanema echi kúuchi rabótami: ¡Tamujé tamí moba polé!
\v 31 Mapujiti a Nijeni je'ná jerigá risúu olárami níisagá, echi jaré wabé chati oláami pagótami jena'í Jerusalémachi piréami waminabi wabé simírami chati risúu olárami niima.
\p
\v 32 Echalí rawé okuá wabé chati oláami rijói ayena cho torúami níili Binói Jesusi yuwa, mapurigá aboni ayena cho waminá ko'wirúami níima.
\v 33 Echalí mapalí aboni ma sébali echo'ná biléana mapo'ná Chu'wí Mo'ólachi anilíwachi níili, echalí Jesusi echo'ná biléana kúrsichi, clavo jiti, michóntami níili Binói sikálachi, Binói ronólachi ayena cho. A'lí echi okuá chati oláami rijói echo'ná auché jaréana kúrsichi michóntami níili. Bilé aboni michóntami níili echo'ná biléana kúrsichi Jesusi yuwa watoná wilíami. Echi auché bilé michóntami níili echo'ná auché biléana kúrsichi Jesusi yuwa o'winá wilíami.
\v 34 A'lí mapalí aboni echirigá michónsali Jesusi, echalí Binói we yáati Riosi yuwa ra'íchaga jeaneli: ¡Keni Onó, galá wikáwi aboni, mapujiti aboni ketasi machí mapurigá aboni olá! Echalí echi jaré sontarsi, aboni niráa, rojuánali echi jaré namuti Jesusi napáchala, mapalí aboni namuti ri'échaga olali mapurigá echirigá machimea chigá mema riwéali ibili namuti.
\v 35 Echalí echi wikabé pagótami echo'ná 'nigá jali. Ayena cho echi jaré aboni o'wéalawala wabé kichiga tiníchali echi Jesusi mapalí aboni jeanili: Je'ná rijói anili mapurigá binói galá omérali ku'wíriya auché jaré. ¡Jipi galá níima a binói niráa ku'wírasa, a ne bichíwali binói níisagá echi Cristo anilíwami mapu Riosi chapili!
\v 36 Echi jaré sontarsi ayena cho wabé chati sití ologá tiníchali echi Jesusi mapalí aboni murubéanaga Binói yuwa, 'yali bajínala wabé chokóami namuti ba'wila.
\v 37 Echalí aboni ayena cho jeaneli: ¡A mujé níisagá echi walubela Juríosi pagótami silínawala, a mujé binói niráa galá ku'wira!
\v 38 Ayena cho echo'ná kúrsichi ripá moba mapo'ná Jesusi michóntami níili je'ná jerigá osirúami níili: Je'ná ju echi Walubela Juríosi Silímawala. Echirigá osirúami níili Griego anilíwami ra'íchala niráa, echi Ebreo anilíwami ra'íchala ayena cho, echi Latini anilíwami ra'íchala asíchiko.
\p
\v 39 Echalí bilé echi wabé chati oláami rijói mapu ayena cho echo'ná auché biléana kúrsichi michóntami níili, échiko wabé chati anigá jeaneli: ¡A mujé ne bichíwali níisagá echi Cristo anilíwami mapu Riosi julama riwéali, a mujé binói ku ku'wira, tamujé tamí ayena cho ku'wira!
\v 40 Chopi echi auché biléala jeanigá oyérali: ¿Kéchami majawá Riosi mápumi achigórigá kastigo 'yárami ju mapurigá Binoy?
\v 41 Arigá galá níili mapu tamujé jerigá kastigo 'yárami níibo, mapujiti tamujé chopi echiyena kastigo 'yárami níili, achigórigá mapurigata wabé chati oláami níili; chopi je'ná rijói tarapé namuti chati olali.
\v 42 Echalí echi rijói jeaneli: ¡Mujé Jesusi, waminánomí rawé galá tamí jiti 'natá, mapalimi ne Walubela Nuráami níima!
\v 43 Echalí Jesusi jeaneli: Ne bichíwali nimí ané mapu jípimi tamí yuwa asimea echo'ná ripá riwigachi.
\s Jesusi ma mukuli
\r (Mt. 27:45-56; Mr. 15:33-41; Jn. 19:28-30)
\p
\v 44 A'lí echalí rawé mapalí ma nasipa rawé níili, ke sayiná ne suníami jena'í wichimóbachi we rukuáwali nasipa alíwachi yénasí.
\v 45 Echi rayénali wabé chónali. Echalí echi walubé runáami namuti mapuyiri bilé kimá tétami mapu echo'ná pachá walubé Juríosi ri'obáwalachi 'yératami niráa chukuli, échiko ke sayiná ne nasipa chi'wali.
\v 46 A'lí Jesusi o'weli ra'íchaga jeanili: ¡Keni Onó ne galá nisé keni aliwá! A'lí je'ná jerigá anisáa, ma mukuli.
\v 47 A'lí mapalí echi walula sontarsi riwali suwaba je'ná jerigá mapurigá ikili, echalí binói ne wabé walubela anega Riosi, waminabi jeanili: Ne bichíwali je'ná Rijói ne wabé galabé níili.
\v 48 Ayena cho si'néami pagótami mapu echo'ná 'nigá muchili, je'ná jerigá riwisáa wabé siwega cho'nagá aboni sulálachi ku simíbali.
\v 49 Chopi si'néami echi jaré mapu ikí Jesusi amígowala níili, echi jaré muguí ayena cho, si'néami mapu ikí echo'ná Galiléachi jonsa najátali Jesusi yuwa, ne si'néami aboni pe mikabé 'naka, we 'nigá jali je'ná jerigá mapurigá ikili.
\s Jesusi ma chu'wirótami níili
\r (Mt. 27:57-61; Mr. 15:42-47; Jn. 19:38-42)
\p
\v 50 Echo'ná Arimatéachi anilíwachi, echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali bitéali bilé galabé oláami rijói mapu José riwéami níili. Échiko bilé níili echi auché jaré o'wéala Juríosi yuwa.
\v 51 Chopi binói bichíiga buweli mapurigá Riosi nulema jena'í wichimóbachi piréami pagótami, echijiti binói ketasi nakili mapurigá Jesusi mi'lirúami níima echo'ná kúrsichi mapurigá echi auché jaré o'wéala Juríosi nulali mi'línala.
\v 52 Je'ná rijói simigá mapo'ná echi walula Pilato asali, we risensia tali mapu binói chu'wirómiya tomea echi Jesusi mukúami sapala.
\v 53 Echalí ma echo'ná ripá kúrsichi jonsa rikibusa echi Jesusi mukúami sapala, echi José biléana kimílachi kabili. A'lí echo'ná biléana risochí chu'wirólachi rikali, mapo'ná echo'ná biléana koláachi niwárami níili mapurigá risochí niráa. Echalí ke wesi cho echo'ná chu'wirótami níili.
\v 54 Echalí ma pe ba'alínala níili isábawachi rawé.
\v 55 Echalí echi jaré muguí mapu ayena cho Jesusi yuwa sili echo'ná Galiléachi jonsa, aboni ayena cho echo'ná chu'wirólachi sigá galá riwali mapurigá echi Jesusi mukúami sapala echo'ná rikárami níili.
\v 56 Echalí aboni ku ro'wiga echo'ná bitichí, galá a'lárali jaré wabé su'weti júkami namuti, jaré uchulíwami namuti ayena cho, echi Jesusi mukúami sapala uchénala. Chopi aboni galá isábali echalí isábawachi rawé mapurigá echi jaré Juríosi pagótami nulérami níili.
\c 24
\s Echi Walubela Jesusi ku owínali mapalí ma mukúami níili
\r (Mt. 28:1-10; Mr. 16:1-8; Jn. 20:1-10)
\p
\v 1 Chopi echalí oméachi rawé, mapu echalí jonsa bilé tarali níima, ne wabé bi'yá echi jaré muguí echo'ná chu'wechi sili, echi wabé su'wéti júkami namuti togá, echi mapu aboni ma a'lárali. Ayena cho auché jaré muguí aboni yuwa simíbali.
\v 2 Chopi mapalí aboni ma sébali echo'ná chu'wechi, echalí aboni riwali ma ri'nabura atíami echi walubé rité mapu echo'ná chu'wechi 'yératami níili.
\v 3 Echalí echo'ná pachá chu'wechi mo'wisáa, aboni ketasi riwali echi Walubela Jesusi mukúami sapala echo'ná bu'wíami, mapo'ná bachánala rikárami níili.
\v 4 Echijiti aboni ne wabé majali, chopi aboni waminabi wabé majajali mapalí aboni ke sayiná riwali okuá rijói echo'ná napawika aboni yuwa jáwami, echi mapu ne wabé simírami ratábami napáchami níili.
\v 5 Echalí echi jaré muguí waminabi wabé majaga, chopi ri'lé wi'yérali 'nénali. A'lí echi okuá o'wéala Riosi kapitánawala jeanigá rukueli: ¿Churékulátamo jena'í chu'wechi amí echi Jesusi mapu ma ku bitéami ju?
\v 6 Binói ma ketasi te jena'ibi, mapujiti ma ku owínali. Galá 'nátaga newalasi mapurigá Binói bachánala 'yemi mi aneli mapalí Binói abijí iyénali echo'ná Galiléachi.
\v 7 Echalí Binói Jesusi 'yemi mi jeaneli mapu arigá 'wérali níili mapu Binói waminá nijírami níima, mapurigá echi auché jaré chati oláami pagótami chapigá mi'limea, echo'ná biléana kúrsichi michóniga, chopi mapurigá Binói bikiyá chi'ligá ku owínama riwéali. Binói wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 8 Echalí aboni galá 'nátaga newalali mapurigá Binói chabénala aneli.
\v 9 A'lí echalí mapalí echi jaré muguí ku sili echo'ná walúlachi, echo'ná chu'wechi jonsa, echalí aboni ku ruyeli suwaba je'ná jeyiri echi jaré makói miná bilé mapu chabénala julárami níili nawisánala. Ayena cho echirigá ruyeli echi auché jaré bichíyami.
\v 10 A'lí echi jaré muguí mapu je'ná jerigá ne bukulíwami niráa ruyeli echi jaré mapu julárami níili nawisánala, aboni echi María, echo'ná Makatárachi bitéami níili, echi Juana ayena cho, echi auché bilé María ayena cho, echi mapu echi Jakobo iyela níili; ayena cho auché jaré muguí aboni yuwa 'yénali.
\v 11 Chopi echi jaré makói miná bilé mapu julárami níili nawisánala, aboni mayeli mapu echi jaré muguí chopi mapurigá ke newalite niráa ra'íchali. A'lí aboni ketasi bichíili mapurigá echi jaré muguí nawésali.
\v 12 Chopi echi Pegro arigá machínaga ne wabé 'maga simili echo'ná chu'wechi. A'lí mapalí binói 'nénali echo'ná pachá, echi chiní kimila chopi riwali echo'ná chakena achárami. Echalí echi Pegro ku simigá, ne wabé 'nátali suwaba je'ná jeyiri jiti mapurigá ikili.
\s Mapurigá ikili echo'ná Emaúsachi burúami
\r (Mr. 16:12-13)
\p
\v 13 Echalí rawé okuá aboni echo'ná biléana rijówachi sírali mapo'ná Emaúsachi anélati, mapo'ná mulubé níili echo'ná Jerusalémachi jonsa, mapuyena makói miná bilé kilometro niráa.
\v 14 Echalí aboni a'nagupi ra'ichásiya sírali suwaba mapurigá ikili.
\v 15 A'lí mapuyénasí aboni echirigá a'nagupi ra'ichásiya sírali, echalí Jesusi Binói echo'ná mulubéanaga, aboni yuwa inárali.
\v 16 Echalí aboni galá riwali mapurigá bilé rijói aboni yuwa iyénali, chopi aboni ketasi omérali machiyá chigá níili, mapujiti Riosi echirigá olali.
\v 17 Echalí Jesusi jeanigá rukueli aboni: ¿Piri ju máputamo echirigá wabé siwega a'nagupi ra'icha mapuyénasítamo jena'í buwichí 'yena?
\v 18 A'lí bilé aboni mapu Klioba riwéami níili, échiko ku nijéwaga jeaneli: ¡Si'néami pagótami galá machí mapurigá ikili jena'í Jerusalémachi bukulí rawé jonsa! ¿Áchami bi'nélipi ju mápumi ketasi machí?
\v 19 Echalí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Churigá ikili? A'lí biché aboni jeaneli: Mapurigá ikili echi Jesusi, echi mapu echo'ná Nasarétachi bitéami níili, echi mapu Riosi jiti nawésami rijói níili, echi mapu Riosi yuwa, ayena cho si'néami pagótami yuwa, ne wabé omériga oláami níili, ne wabé omériga ra'íchami ayena cho.
\v 20 Bukulí niráa echi jaré o'wéala sacerdote, echi auché jaré tamujé o'wéalawala ayena cho nijili echi Jesusi mapurigá Binói wi'nijírami níima, ayena cho mapurigá Binói waminá mi'lirúami níima echo'ná kúrsichi michóniga.
\v 21 Chopi tamujeta mayeli mapu Binói wilárami níima riwéali mapurigá Walubela Silíami niráa, echi mapu Ku'wíriami níima riwéali tamujé Isaeli pagótami yuwa, mapurigata ketasi waminabi nulélami níibo echi auché jaré isena pagótami jiti. A'lí jipi arigá ma bikiyá chi'lé mapu jonsa je'ná jerigá ikili.
\v 22 Chopi jaré tamujé níwala muguí tamujé tamí majajáraga aneli mapu Binói ma auchecho ku bité, mapujiti echi jaré muguí bi'yá chi'láachi simíbali echo'ná chu'wechi,
\v 23 chopi aboni ketasi riwali Binói Jesusi mukúami sapala. ¡Alí aboni tamujé tamí jeanésiya ku sili mapurigá aboni riwali jaré o'wéala Riosi kapitánawala, echi mapu ruyeli mapu Binói Jesusi ma ku bitéami ju!
\v 24 Ayena cho jaré rijói tamujé apanérawala echo'ná chu'wechi simíbali. A'lí aboni achigórigá riwali mapurigá echi jaré muguí anili, chopi aboni ketasi cho riwali echi Jesusi mukúami sapala.
\p
\v 25 Echalí Jesusi Binói jeaneli: ¡Báaji! 'Yémitamo tarapé galá 'nátami ju; ayena chótamo wi'libénokuá mapurigátamo galá bichíibo suwaba mapurigá echi jaré Riosi jiti nawésami anili, mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'ichala oselíwalachi.
\v 26 ¡Arigá 'wérali níili mapu echi Cristo echirigá risúu olárami níimi, mapalí Binói ke cho ne wabé Walubélatami níima!
\v 27 Echalí Jesusi chótali binériga ruyé mapu churigá aniwáami ju Riosi Ra'íchala osirúami, ne suníami mapalí Jesusi Binói jiti rugá anirúami ju. Bachá niráa Binói echirigá binériga ruyeli mapurigá echi Moisesi osali, ayena cho Binói binériga ruyeli mapurigá echi auché jaré Riosi jiti nawésami osali.
\p
\v 28 Echalí aboni ma sébali echo'ná rijówachi mapo'ná aboni simiba sírali, chopi echi Jesusi olali mapurigá waminabi simíami niráa.
\v 29 Chopi aboni 'wérali niráa sulili, jeanigá: Jena'í tamujé tamí yuwa ripí, mapujiti ma we aliwa, ayena cho ma ne mulubé chonámaré. Echalí Jesusi echo'ná pachá bakili mapurigá aboni yuwa ripima.
\v 30 A'lí mapalí Jesusi ma ko'yá asali aboni yuwa, echalí Binói chapigá echi pani, ma natétara 'yasa, rojuánaga 'yali mapurigá aboni ko'mea.
\v 31 Echalí aboni we yáati galá machíliami niwálati, ayena cho aboni ma galá machili mapu Jesusi Binói níilo, chopi Binói ma ke sayiná ke néwikili.
\v 32 Echalí aboni a'nagupi jeaneli: ¿Kéchata ne bichíwali wabé simírami kaníili mapalí Binói tamujé tamí yuwa ra'íchaga inárali echo'ná buwichí, ayena cho mapalí Binói tamujé tamí ra'íchaga ruyeli mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi?
\p
\v 33 Echalí we yáati aboni ku simíbali echo'ná Jerusalémachi, mapo'ná aboni napawika muchúwami riwali echi jaré makói miná bilé, echi auché jaré aboni apanérawala yuwa.
\v 34 Echalí si'néami echo'ná muchúami we yáati jeaneli: ¡Ne bichíwali ma ku owínali echi Walubela Jesusi! A'lí je'ná Simoni ma galá riwali.
\v 35 Echalí echi okuá ayena cho jeaneli mapurigá ikili echo'ná buwichí, ayena cho mapu churigá aboni galá machili echi walubela Jesusi mapalí Binói rojuánali echi pani.
\s Jesusi ke sayiná wilíbali echo'ná echi jaré yuwa mapu Binói binérali
\r (Mt. 28:16-20; Mr. 16:14-18; Jn. 20:19-23)
\p
\v 36 Chopi mapalí aboni abijí je'ná jerigá ra'íchali, echalí ke sayiná Jesusi Binói echo'ná nasipa wilíbali aboni yuwa; ayena cho Binói kuíraga jeaneli: ¡Kilí niráa ologá pirélasi!
\v 37 Chopi aboni wabé majajáratami níili; ayena cho wabé majaga 'nátali mapu aboni riwali bilé aliwá.
\v 38 Chopi Jesusi jeanigá rukueli: ¿Churékulátamo echirigá majajáratami ju? ¿Churékulátamo si'winárigá 'nata echo'ná 'yemi sulálachi?
\v 39 Galá 'nesi Nijé sikálachi, Nijé ronólachi ayena cho. ¡Nijé Binói juni! Tamí nochogá 'nesi; mapujiti bilé aliwá ketasi sapé, nirapé oché, mapurigátamo tamí ritiwá.
\v 40 A'lí je'ná jerigá anisáa, Jesusi 'nérali Binói sikálachi, Binói ronólachi ayena cho.
\v 41 Chopi mapuyénasí aboni abijí ke cho galá bichíili mapujiti aboni ne wabé simírami kaníili, ayena cho mapujiti aboni chopi wabé majaga 'nátaga 'nénali, echalí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Áchatamo niwa jaré namuti ko'wáami jena'ibi?
\v 42 Echalí aboni rojuániga bilé walú rochí awérami, pe táa 'yali ko'wánala echi Jesusi, pe táa kolimena ayena cho.
\v 43 A'lí Jesusi chapigá ko'wali echo'ná bacháami mapo'ná aboni 'nigá jali.
\p
\v 44 Echalí jeaneli: Je'ná jerigá mapurigá ikili tamí yuwa, chopi ju mapurigá Nijeni 'yemi mi aneli mapalini abijí 'yemi nimí yuwa asali: Mapu arigá 'wérali níili mapu suwaba ikimea mapurigá tamí jiti rugá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi, mapurigá echi Moisesi osali, ayena cho mapurigá echi jaré o'wéala Riosi jiti nawésami osali, ayena cho mapurigá osirúami ju echo'ná Sálmochi anilíwachi.
\v 45 Echalí Jesusi galá machírali aboni mapu churigá aniwáami ju suwaba Riosi Ra'íchala mapurigá osirúami ju.
\v 46 Echalí Jesusi jeaneli: Echirigá osirúami ju mapu arigá 'wérali níili mapurigá Nijeni wabé risúu orálami níima, ayena cho mapurigá Nijeni mi'lirúami níima, ayena cho mapurigá baikiyá chi'ligá Nijeni ku owínama riwéali, mapalí Nijeni ma mi'lirúami níisa. Nijeni ju echi Walubela Cristo anilíwami mapu Riosi júuli jena'í wichimóbachi.
\v 47 Ayena cho arigá 'wérali ju mapurigá echi jaré mapu ikí tamí bichíyami ju galá nawésama Nijé Ra'íchala ne si'néami pagótami, ne suníami jena'í wichimóbachi piréami. Arigá 'wérali ju chótaga nawésiya jena'í Jerusalémachi jonsa, chopi ne suníami jena'í wichimóbachi ayena cho nawisárami níima, jeanigá mapurigá ne si'néami pagótami we siwega ku ro'wima Riosi yuwa, mapurigá galá ku wikawárami níima mapurigá aboni chati olali.
\v 48 'Yémitamo ne galá machí suwaba je'ná jeyiri namuti, echijiti arigá 'wérali ju mapurigátamo we nawisabo.
\v 49 Nibila, Nijeni julama echo'ná moba 'yémichi echi Wabé Galabé Riosi Iwigala, Echi mapu Nijé Onolá ne bichíwaga aneli mapu nijima riwéali. Chopi jena'í Jerusalémachi tibisi mapuyénasí 'yémitamo 'yárami níibo mapurigátamo wabé omériga olabo mapurigá echi ripá riwigachi atíami Riosi 'yemi mi 'yama riwéali.
\s Jesusi torúami níili echo'ná ripá riwigachi
\r (Mr. 16:19-20)
\p
\v 50 Echalí Jesusi bayérali aboni echo'ná walúlachi Jerusalémachi anilíwachi jonsa, mapuyénasí Betániachi anilíwachi. Echo'ná echi Walubela Jesusi ripá sikéraga, wabé galabéraga aneli aboni.
\v 51 Echalí mapalí Jesusi echirigá galabéraga aneli aboni, ke sayiná Binói ku simili echo'ná abónichi jonsa. A'lí Binói echo'ná ripá riwigachi torúami níili.
\v 52 Echalí aboni ma chokoba jaga waminabi walubéraga aneli echi Walubela Jesusi, a'lí aboni ne wabé kanílaga ku simíbali echo'ná Jerusalémachi.
\v 53 A'lí aboni sinibí rawé muchili echo'ná echi walubé Juríosi ri'obáwalachi, mapo'ná aboni sinibí wabé galabé aneli Riosi. ¡Echirigá nílaga!
