\id rom \h Romanos \mt2 Osirúami \mt2 mapurigá San Pablo oseli echo'ná \mt RÓMACHI PIRÉAMI \c 1 \s Echi Pablo osé echo'ná Rómachi piréami napawika bichíyami \p \v 1 Nijé, Pablo, 'yemi mi osé mápuni Jesucristo piónawala niráa ju. Echi Walubela Riosi tamí chapili, mapurigá Binói tamí julama nawisánala je'ná We Galabé Riosi Ra'íchala. \p \v 2 Chabé ki'yá jonsa Riosi ne bichíwaga anili mapu nijímorúli Binói Galabé Ra'íchala, mapujiti echi jaré o'wéala Riosi jiti nawésami echirigá osali echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi. \v 3 A'lí je'ná we Galabé Riosi Ra'íchala echi bilepi Riosi Ranala jiti rugá aní, echi mapu tamujé Walubélawala Jesucristo ju. A'lí mapurigá rijói niráa, echi Walubela Jesucristo bilé níili echi walula Rabiri riwéami rijói kúchala kúchawala, wabé kinánomí kúcharatami. \v 4 Chopi echi Wabé Galabé Riosi Iwigala 'nérali mapu Jesucristo níili echi bilepi wabé omérami Riosi Ranala, mapujiti Jesucristo auchecho ku owínali mapalí Binói ma mukúami níili. \v 5 A'lí Jesucristo tamujé tamí ne wabé kaleli. A'lí Binói tamujé tamí nawésanalaga júuli, mapurigata nawésabo Jesucristo Ra'íchala, mapurigá Jesucristo waminabi walubélaga anérami níima, ayénachó mapurigá echi jaré pagótami ne buchuwíana jena'í wichimóbachi piréami galá bichíiga waminabi walubélaga anema Binói Jesucristo niráa. \v 6 A'lí 'yemi ayénachótamo ma galá bichíili echi auché jaré aboni yuwa, mapujiti Riosi ayénachó 'yemi mi bayeli mapurigátamo Jesucristo níwala níibo. \p \v 7 Nijé 'yemi nimí osé si'néami máputamo echo'ná Rómachi anilíwachi piré. 'Yémitamo ne wabé galérami ju Riosi jiti, ayénachótamo bayérami níili mapurigátamo Riosi níwala pagótami níibo. Nijé, Pablo, nakí mapurigá Riosi, tamujé Onolá, ayénachó echi Walubela Jesucristo, 'yemi mi wabé galigá ku'wírama mapurigátamo ne galá kilí ologá pirélabo. \s Echi Pablo nakí echo'ná Rómachi siminala \p \v 8 Ne bachá niráa nijeni walú natétara 'ya echi keni Riósawa mapujítitamo ma galá bichíili Riosi. Ayénachó echi Walubela Jesucristo echirigá walú natétara 'ya, mapujiti ne suníami wichimóbachi piréami ma galá ruyérami ju mapurigá 'yémitamo echirigá galá bichíyami ju. \v 9 A'lí nijeni galá o'wiké Riosi mapujítini galá bichíi keni sulachí niráa. Echijítini we nawesa je'ná we Galabé Ra'íchali, Riosi Ranala jiti rugá. A'lí Riosi Binói galá machí mapurigani sinibí newalá 'yemi mi jiti, mapalini Riosi yuwa tániga ra'icha. \v 10 A'lí bichéni sinibí we tani Riosi mapurigá nijé, siné káachi, arigá omérama simigá 'neya 'yemi, a Binói echirigá nakisáagá. \v 11 Mapujiti nijé 'yemi nimí ne wabé 'nénali, mapurigani 'yemi mi binérama mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala ayénachó tamí binérali, mapurigátamo echijiti waminabi galabé bichíyami níibo. \v 12 Echirigani nakí mapurigá tamujeta a'nagupi waminabi wabé kanílatabo, mapalini echo'ná 'yemi mi yuwa asimea, mapujítita ne galá bichíi ibílana, mapujiti nijeni galá bichíi Jesucristo niráa, ayénachó 'yémitamo achigórigá galá bichíi. \p \v 13 Keni ritémawa, nijeni nakí máputamo machiboa mapurigá nijeni wisabé echo'ná simináali 'yemi mi 'némiya. Chopi jipi yénasí nijeni ketasi cho omérali simiyá. Ne wabeni simináali mapurigani 'yemi mi nawésaga waminabi bichíirama mapurigani nawésaga bichíirali echi auché jaré isena pagótami mapu ketasi Juríosi pagótami ju. \v 14 Arigá 'wérali ju mapu nijeni nawésama ne si'néami pagótami. Arigá 'wérali ju mapu nijeni nawésama echi jaré galá machíami pagótami, ayénachó 'wérali ju mapu nijeni nawésama echi auché jaré ketasi machíami pagótami. 'Wérali ju mapu nijeni nawésama echi jaré galá pénami pagótami, ayénachó 'wérali ju mapu nijeni nawésama echi auché jaré ke binéami pagótami. \v 15 Echirigá nijeni ma gáliga atí mapurigani ayénachó 'yemi mi nawésama echi Galabé Riosi Ra'íchala, 'yemi máputamo echo'ná Rómachi pilé. \s Riosi wabé omérami ju ku wikáwiya si'néami mapu ikí bichíima je'ná Galabé Riosi Ra'íchala \p \v 16 A'lí nijeni ketasi riwela nawesa je'ná Galabé Riosi Ra'íchala, mapujiti Riosi ne wabé omérami ju ku wikáwiya ne si'néami pagótami mapu ikí bichíima Binói Ra'íchala. A'lí echi jaré Juríosi mapu bichíima ne bachá ku wikawárami níima, a'lí echi jaré isena pagótami mapu bichíima achigórigá ku wikawárami níima. \v 17 Mapujiti je'ná Galabé Riosi Ra'íchala tamujé tamí ruye mapu Riosi tamujé tamí ku wikawa mapalita chopi galá bichíi, mapurigá echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: \q Echi jaré mapu Riosi ku wikawa mapujiti aboni ma galá bichíi, abóniko galá bichíiga pirélama. \s Jena'í wichimóbachi piréami pagótami ne wabé chati oláami ju \p \v 18 A'lí galata machí mapu echi Walubela Riosi, ripá riwigachi atíami, arigá julama Binói o'wéala kapitánawala walú kastigo 'yánala ne si'néami pagótami mapu ikí ketasi galá bichíyami ju Binói Riosi, ayénachó ne si'néami mapu ikí chati oláami ju. Echi jaré aboni ketasi ariwé mapurigá echi auché jaré pagótami galá machimea echi ne bichíwali Riosi Ra'íchala, mapujiti aboni chopi wabé chati oláami ju. \v 19 A'lí echi jaré pagótami ma galá machí suwaba máputa omero machiyá, Riosi jiti machiwáwami, mapujiti Riosi Binói ma galá machírali aboni ne suwaba. \v 20 A'lí ke wesi pagótami galá ritiwá Riosi. Chopi ki'yá chokichí jonsa, mapuyénasí Riosi gayénali je'ná wichimoba, echi pagótami galá omérali machiyá mapu ayena nirú bilé Walubela Riosi mapu sinibí wabé omérami ju, mapujiti si'néami pagótami galá riwali echi jaré namuti, suwaba mapu ikí Riosi Binói niwali. A'lí echi pagótami arigá ketasi bichíili Riosi, echijiti aboni we wi'nijílami ju. \v 21 A'lí echi jaré pagótami ne galá machili mapu ayena nirú bilé Riosi. Chopi aboni ketasi waminabi walubélaga aneli Binói, mapurigá ne Walubela Riosi niráa. A'lí aboni ketasi natétala 'yali Riosi, nirapé galabé 'nátali. Chopi sulachí niráa, aboni waminabi wabé chati olánali. \v 22 A'lí mapalí aboni ne wabé machíami niráa mayega ríchaka, a'lí aboni arigá tarapé newalite ju. \v 23 A'lí aboni ketasi waminabi walubéraga ané echi Walubela sinibí bitéami Riosi, mapurigá ne Walubela Riosi niráa. Aboni chopi walubéraga ané echi jaré amachíkalawami namuti mapu niwárami ju mapuyiri suwíami pagótami niráa. Ayénachó jaré amachíkalawami namuti niwárami ju mapuyiri echi jaré o'weli namuti i'nika 'yénami niráa. Auché jaré amachíkalawami namuti niwálami ju mapuyiri sinowi niráa. A'lí auché jaré niwárami ju mapuyiri echi jaré naó ronéami namuti niráa. \p \v 24 Echijiti Riosi waminá ariweli echi jaré pagótami mapurigá aboni ne wabé chati chuwé olama mapurigá aboni chopi nakili olánala. A'lí aboni echirigá ne wabé chati olali a'nagupi echi mapu wabé riwéalawami ju. \v 25 A'lí aboni ketasi bichíili echi ne bichíwali Riosi Ra'íchala, chopi aboni bichíili echi wabé 'yékalawami. Echijiti aboni chopi amachili echi jaré namuti mapu Riosi niwali, chopi aboni ketasi ne bichíwali waminabi walubéraga aneli Riosi. A'lí chopi galá ju mapurigá Riosi Binói waminabi walubéraga anérami níima ne sinibí niráa. ¡Echirigá nílaga! \p \v 26 Echijiti Riosi ariweli mapurigá aboni ne wabé chati sití riwélawami olama, mapuyénasí echi jaré muguí a'nagupi siwinárigá chati ologá pirérama. \v 27 A'lí echi jaré rijói achigórigá ariweli echi jaré muguí napeya. A'lí aboni chopi wabé simírami nakili si'winárigá chati olánala auché jaré rijói yuwa. A'lí aboni arigá kastigo 'yárami ju echo'ná aboni sapálachi niráa, mapujiti aboni ne wabé chati si'winárigá olali. \v 28 A'lí aboni ma ketasi nakí bichíinala mapu ayena nirú bilé Riosi. Echijiti Riosi ariweli mapurigá aboni ne wabé chati sití si'winárigá 'natama, ayénachó mapurigá aboni chopi ne wabé chati chuwé olama. \v 29 A'lí aboni olá ne suwaba chati oluwáwami. A'lí aboni wisabé chuwé bilétari yuwa kochí. Ayénachó aboni si'winárigá ne wabé chati sití olá. A'lí aboni we koruka auché jaré níwala namuti. A'lí aboni sinibí ne sébali echirigá wabé chati olá. A'lí aboni ne wabé korúkami ju. Ayénachó aboni we ko'yá auché jaré pagótami. A'lí aboni wabé na'áwami ju. Ayénachó aboni ne wabé 'yékami ju. Aboni sinibí ne sébali wabé chati olá. Ayénachó aboni wabé 'yékaka chuwé ra'íchami ju. \v 30 Ayénachó aboni ne wabé chati ra'icha echi auché jaré jiti rugá. A'lí aboni ne wabé kichí Riosi. A'lí aboni tarapé galá nijewa, chopi ne wabé nóchaka ra'íchami ju. A'lí aboni chopi 'nata muchuwi mapu churigá karúmati chati olama. A'lí aboni ketasi nijéwiyami ju aboni 'wénawala. \v 31 A'lí aboni tarapé machí echi ne bichíwali, nirapé bichíwaga ra'icha. A'lí aboni tarapé galéami ju, nirapé machíami ju ku wikáwiya auché jaré. A'lí aboni tarapé natimáami ju. \v 32 A'lí aboni galá machí mapurigá Riosi nulali. Ayénachó aboni machí mapu Riosi suwaba suwábama echi jaré mapu je'ná jerigá chati olako. Chopi aboni arigá waminabi achigórigá wabé chati olá. Ayénachó aboni ne wabé kanila mapalí auché jaré achigórigá chati olá. \c 2 \s Echi Walubela Riosi ne bichíwaga wi'nijí echi jaré pagótami \p \v 1 Echijiti 'yemi Juríosi pagótami arigá achigórigá chokila ju, átamo wi'nijísagá echi auché jaré mapurigá chati oláami niráa. ¿Chu chiré mapuyíripi 'yémitamo níisagá? Átamo wi'nijísagá echi auché jaré mapurigá chati oláami niráa, arigátamo a aboni niráa echirigá wi'nijí, mapujiti 'yemi máputamo wabé wi'nijí echi auché jaré, 'yemi aboni achigórigá chati olá mapurigá echi auché jaré chati olá. \v 2 A'lí bicheta galá machí mapu Riosi ne bichíwaga wi'nijí echi auché jaré je'ná jerigá chati oláami. \v 3 'Yemi máputamo wabé wi'nijí echi auché jaré je'ná jerigá chati oláami, chopi 'yémitamo achigórigá chati olá mapurigá aboni olá, ¿kéchatamo machí mapu Riosi ayénachó walú kastigo 'yama 'yemi aboni, achigórigá mapurigá Binói walú kastigo 'yama echi auché jaré chati oláami? \v 4 ¿Áchatamo kichí Riosi mapujiti Binói sinibí ne wabé galabé ju, ayénachó mapujiti Binói sinibí ne wabé natimáami ju? ¿Kéchatamo machí mapu Riosi ne wabé galéami ju? Echijiti Riosi ketasi we yáati 'ya kastigo, chopi Binói kilí niráa buwé mapurigá echi chati oláami pagótami tánama wikáwali. \v 5 'Yémitamo ne wabé biwárami suléami ju. A'lí bichétamo ketasi wikáwali tánali Riosi. Echijítitamo ne walubé kastigo 'yárami niibo echalí ne jubá wi'nijíwachi rawé. Echalí ne si'néami pagótami galá machimea mapurigá Riosi ne bichíwaga wi'nijima echi jaré chati oláami pagótami. \v 6 Mapujiti echalí rawé Riosi ne bichíwaga niráa wi'nijima si'néami pagótami. A'lí Riosi ibili niráa kastigo 'yama, achigórigá mapurigá ibili aboni chati olali. \v 7 A'lí Riosi galá 'yama mapurigá sinibí niráa pirélama si'néami echi jaré mapu waminabi olísako galabé olayá, ne si'néami echi jaré mapu ikí nakináliko mapu aboni muchima echo'ná ripá riwigachi, mapurigá Riosi wabé o'wélatama aboni, ayénachó mapurigá aboni sinibi niráa pirélama. \v 8 Chopi Riosi ne wabé 'yoka, wabé kastigo 'yama si'néami echi jaré mapu ikí sayérako Binói Riosi, ne si'néami mapu ikí ketasi nijéwaga olánaliko echi ne Bichíwali, si'néami mapu ikí chopi nijéwaga olánaliko echi wabé chati oluwáwami. \v 9 A'lí ne si'néami echi jaré pagótami mapu ikí chati olako ne wabé chati risúu olárami níima. Ayénachó aboni ne wabé o'monáratami níima. A'lí echi jaré Juríosi pagótami mapu chati olako ne bachá echirigá risúu olárami níima. A'lí echi auché jaré pagótami mapu ketasi Juríosi ju, si'néami mapu ikí chati olako, ayénachó echirigá risúu olárami níima. \v 10 Chopi si'winárigá, Riosi 'yama mapu echo'ná ripá riwigachi sinibí niráa pirélama si'néami echi jaré mapu galabé olako. A'lí Riosi ne wabé o'wéalatama aboni. Ayénachó Riosi 'yama mapurigá aboni kilí ologá pirélama. A'lí echi jaré Juríosi pagótami mapu galabé olako, ne bachá echirigá 'yárami níima. A'lí echi auché jaré isena mapu ketasi Juríosi ju, si'néami mapu ikí galabé olako, ayénachó echirigá 'yárami níima. \p \v 11 Mapujiti Riosi sinibí chopi a yiri nirá si'néami echi jaré mapu chati olako. Ayénachó Binói sinibí chopi a yiri nirá si'néami echi auché jaré mapu galabé olako. \v 12 A'lí si'néami echi jaré pagótami mapu ikí ketasi machíliko mapurigá Riosi nurali, echi jaré mapu arigá chati oláliko, abóniko arigá echirigá waminá 'wigama. A'lí si'néami echi auché jaré pagótami mapu ikí ma galá machíliko mapurigá Riosi nulali, echi jaré mapu arigá chati oláliko, abóniko arigá kastigo 'yárami níima mapujiti aboni ketasi nijéwami níili mapurigá Riosi nulali. \v 13 Mapujiti Riosi ketasi narema echi jaré pagótami mapu chopi nami mapurigá Binói nulá. Riosi chopi galá narema echi jaré mapu galá nijéwaga olako mapurigá Binói nulali. \v 14 A'lí echi jaré isena pagótami, si'néami mapu ikí ketasi Juríosi pagótami ju, abóniko ketasi nulérami níili mapurigá Riosi nuleli echi jaré Juríosi. Chopi mapalí aboni, sulachí niráa, arigá galabé olako mapurigá Riosi nuleli olánala echi jaré Juríosi, echalí aboni arigá nijéwami ju Riosi nulalila mapalí aboni arigá ketasi echirigá nulérami níili. \v 15 A'lí mapalí aboni echirigá galabé olá, echalí aboni galá machira mapu Riosi nularila osirúami niráa ju echo'ná pachana aboni sulálachi niráa, echijiti aboni galá nijéwaga olá mapurigá Riosi nakí. A'lí aboni galá machí mapalí aboni chati olá, echijiti aboni we o'mónami ju. A'lí aboni ayénachó galá machí maparí aboni galá olá, echijiti aboni galá kanílama, \v 16 echalí ne jubá rawé mapalí Riosi nulema Jesucristo justicia olínala ne si'néami echi jaré pagótami jena'í wichimóbachi piréami. Echalí ayénachó Binói galá ku machírama ne suwaba mapu ikí echi jaré pagótami chiná niráa oláliko. Nijé Pablo, je'ná jerigá nawesa echi Galabé Riosi Ra'íchala. \s Echi walula Moisesi we nuleli echi jaré Juríosi \p \v 17 A'lí 'yémitamo aní máputamo we Juríosi pagótami ju, ayénachótamo mayé mapu Riosi 'yemi mi narema mapujítitamo galá nijéwaga olá mapurigá Moisesi 'yemi mi nuleli. Ayénachótamo ne wabé nóchaga nátami ju mapujítitamo Riosi níwala pagótami ju. \v 18 A'lí bichétamo galá machí suwaba mapu Riosi nakí mapurigátamo olabo. Ayénachótamo ne galá nirá suwaba echi ne wabé galabéala, mapujítitamo galá binératami ju mapurigá echi Moisesi nulali olánala. \v 19 A'lí bichétamo bichíwali niráa mayé máputamo galá machí echi auché jaré pagótami bayériya, si'néami mapu ikí ketasi galá machí Riosi buwilá. Ayénachótamo mayé máputamo galá machí binériya echi auché jaré pagótami mapu ketasi machí Riosi Ra'íchala, si'néami mapu ikí echijiti mapurigá ke 'machíliami niráa ju, echo'ná rokowárali niráa 'yénami. \v 20 A'lí 'yémitamo mayé máputamo galá omérami ju binériya echi auché jaré ke machíami pagótami. Ayénachótamo mayé máputamo omérami ju binériya echi jaré ke pénami pagótami. A'lí mapujítitamo ma galá machí Riosi nulalila osirúami, echijítitamo omero machiyá ne suwaba machiwáwami, ayénachótamo omero machiyá echi ne Bichíwali. \v 21 A'lí 'yemi máputamo nakí binéranala echi auché jaré pagótami, ¿churékulátamo ketasi bilé namuti biné 'yemi aboni? 'Yémitamo we nawesa jeanigá mapu ketasi risénsia ju chigólawa, chopi 'yemi aboni arigá we chigó. \v 22 A'lí 'yémitamo we nawesa jeanigá mapu ketasi risensia ju chuwé bilétali yuwa kochiwawa, chopi 'yemi aboni arigá echirigá chuwé jarétari yuwa we kochí. A'lí bichétamo we kichí echi jaré amachíkarawami namuti, chopi 'yemi aboni arigá we chigó echo'ná jaréana amachíkalawami namuti ri'obáwalachi nirúami namuti. \v 23 A'lí 'yemi Juríosi pagótami ne wabé nóchaga natami ju mapujítitamo galá machí Riosi nulalila, chópitamo ketasi walubéraga ané Riosi, mapujítitamo ketasi galá nijéwaga olá mapurigá Riosi nulali. \v 24 Echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: Echi auché jaré isena pagótami mapu ketasi Juríosi pagótami ju, aboni wabé chati ra'icha, Riosi riwalá sayériga, mapujiti aboni ritiwá mapurigá 'yemi Juríosi ketasi galá nijéwaga olá mapurigá 'yemi Riósawala 'yemi mi nuleli. \p \v 25 Ne bichíwali we galá ju mapurigá 'yemi Juríosi pagótami ma noligá sikirétami ju, átamo ne suwaba galá nijéwasagá mapurigá Riosi nulali. Chopi átamo ketasi suwaba galá nijéwasagá mapurigá Riosi nulali, a'lí bichétamo achigórigá oláami níibo mapurigá echi auché jaré isena pagótami mapu ketasi noligá sikirétami ju. \v 26 A'lí a echi auché jaré pagótami mapu ketasi cho noligá sikirétami ju ne suwaba galá wachínaga olásagá mapurigá Riosi nulali, echalí aboni ma machirúami níima mapurigá ma noligá sikirétami niráa, mapalí aboni arigá ketasi cho noligá sikirétami níisa. \v 27 A'lí echi auché jaré isena pagótami ketasi noligá sikirétami ju echo'ná aboni sapálachi niráa. Chopi a aboni galá nijéwaga olásagá mapurigá Riosi nulali, echalí aboni galá omérama wi'nijiya 'yemi Juríosi pagótami máputamo ketasi nijéwaga olá mapurigá Riosi 'yemi mi nuleli. Chopi 'yemi Juríosi pagótami arigá noligá sikirétami ju, ayénachótamo niwa Riosi nulalila osirúami niráa. \v 28 A'lí echi jaré pagótami mapu ne bichíwali Juríosi anilíwami pagótami ju, abóniko ketasi echirigá ju chopi mapujiti aboni 'wénawala echirigá Juríosi anilíwami pagótami níili. A'lí echi jaré pagótami mapu ne bichíwali Riosi pagótamawala niráa ju, abóniko ketasi echirigá ju chopi mapujiti aboni noligá sikirétami níili echo'ná aboni sapálachi niráa. \v 29 Si'winárigá echi jaré pagótami mapu ne bichíwali Riosi pagótamawala ju, abóniko chopi echirigá ju mapujiti aboni ma galá bi'wíami ju echo'ná pachana aboni sulálachi niráa. Ayénachó echi jaré pagótami mapu ne bichíwali noligá sikirétami niráa ju, aboni chopi echirigá ju pachana aboni sulálachi niráa. Aboni galá bi'wíami ju echo'ná pachana aboni sulálachi niráa mapujiti aboni galá bichíili Riosi. Aboni ketasi echirigá bi'wíami ju mapujiti aboni we nijéwaga olá mapurigá oselichi osirúami ju jaré nulalíwami. Chopi aboni galá bi'wíami ju mapujiti echi Galabé Riosi Iwigala echirigá bi'wali. A'lí Riosi anema mapurigá echi pagótami ne galá oláami ju, chopi echi auché jaré pagótami siné káachi, ketasi anema mapu echiyiri pagótami galá oláami ju. \c 3 \p \v 1 ¿Churigá biché waminabi wabé ku'wíratami níili echi jaré Juríosi pagótami? ¿Churigá biché ku'wíratami níili aboni, mapujiti aboni ma noligá sikirétami níili? \v 2 Echi jaré Juríosi pagótami ne wabé ku'wíratami níili wikaná niráa. Ne bachá niráa aboni ku'wíratami níili mapujiti Riosi 'yali aboni Binói Ra'íchala tibúnala. \v 3 A'lí jaré Juríosi pagótami arigá ketasi galá bichíili Riosi Ra'íchala. Echijiti, ¿acha 'yékami ju Riosi, chopi mapujiti jaré Juríosi pagótami ketasi bichíili Binói Ra'íchala? \v 4 Tarapé chirigá ju. Si'winárigá Riosi ne bichíwami ju. A'lí Riosi ne suwaba olá mapurigá ne bichíwali nirátiré, arigá si'néami pagótami wabé ikaléami níisa. Echirigá ju achigórigá mapurigá echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: \q Mujé Riosi machirúami níima mapurigá ne wabé bichíwami niráa. \q Ayénachó Mujé Riosi we ni'yúrama mapalí jaré pagótami mi wi'nijima. \p \v 5 A'lí tamujé pagótami jena'í wichimóbachi piréami we chati oláami ju. A tamujé chopi waminábi machírasagá mapu Riosi ne galabé wachínaga oláami ju, ¿piri bicheta aniboa? ¿Acha chati olama Riosi mapalí Binói tamujé tamí kastigo 'yama? (Jípini chopi ra'icha mapurigá echi auché jaré pagótami sinibí ra'icha.) \v 6 Riosi tarapé chirigá chati oláami ju, mapujiti a Riosi chati oláami níisagá, ¿Churigá biché omérama Riosi wi'nijiya echi jaré chati oláami pagótami jena'í wichimóbachi piréami? \p \v 7 Jaré pagótami aní mapu nijé binói wabé 'yékami ju. A'lí a Riosi bichílawala abijí waminabi walubératami níisagá mapujiti nijé binói, siné káachi, chopi 'yékami ju, ¿churékula tamí wi'nijí Riosi mapurigá chati oláami niráa? \v 8 Echi jaré pagótami aní mapu nijé binói jeaní: ¿Kéchata waminabi chati sití olabo, mapurigá echi ne wabé galabéala chopi nílama? Chopi nijéni ketasi echirigá aní. Echi auché jaré chopi tamí sayera mapalí aboni echirigá aní. We galá níima wi'nijílawa echiyiri ra'íchami pagótami. \s Ne si'néami tamujé ma chati olali \p \v 9 ¿Churigá bicheko? ¿Acha tamujé Juríosi pagótami ne wabé simírami galabé ju, ketasi mapurigá echi auché jaré pagótami? Tarapeta chirigá ju, mapujiti mata wi'nijili ne si'néami tamujé Juríosi pagótami mapurigá chati oláami niráa, achigórigá mapurigata wi'nijili si'néami echi auché jaré pagótami mapurigá chati oláami niráa. Ne si'néami pagótami we chati oláami ju, echijiti ne si'néami we wi'nijírami ju. \v 10 Echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: \q Ke wesi nirú galabé wachínaga oláami pagótami. Nirapé pee bilé nirú. \q \v 11 Ke wesi galá machí echi ne bichíwali. Ke wesi galá bichíinali Riosi. \q \v 12 Ne si'néami pagótami waminá chakena simíbaga, ma ariweli Riosi. Ne si'néami pagótami ma chati olali. Ke wesi galabé olá. Nirapé bilé nirú galabé oláami. \q \v 13 A'lí aboni ne wabé 'yékaka ra'icha. Echijiti echo'ná aboni rinílachi ne wabé chati sití ju, mapuyiri biléana chu'wechi iráparami niráa. \q A'lí echo'ná aboni rinílachi nirú echi ne wabé chati sití, mapuyiri echi wabé chati sinowi níwala veneno niráa. \q \v 14 Aboni chopi wabé chati sití ra'icha, ne wabé na'álawami niráa. \q \v 15 Aboni chopi ne wabé ko'winali auché jaré pagótami. \q \v 16 A'lí aboni sinibí ne wabé risúu olá echi auché jaré pagótami, ayénachó aboni sinibí ne wabé riwélawami olá. \q \v 17 A'lí aboni ketasi machí kilíi kaníliga piréliya. \q \v 18 A'lí aboni tarapé siné 'nata mapu galá níima we majawíwa Riosi jiti. \p \v 19 A'lí bicheta galá machí mapurigá Riosi nuleli echi jaré pagótami. A'lí aboni echirigá nulérami níili mapurigá ne suwaba pagótami ketasi nijéwaga ku ra'ichama. Ayénachó aboni echirigá nulérami níili mapurigá suníami jena'í wichimóbachi piréami pagótami galá machimea mapurigá aboni ne wabé chati oláami, Riosi sayérami ju. \v 20 A'lí ke wesi sébali galá wachínaga olá mapurigá Riosi tamujé tamí nuleli. Ke wesi galá nijewa mapurigá Riosi nulá, echijiti Riosi ke wesi nalé mapurigá galabé oláami niráa. A'lí Riosi nulalila chopi tamujé tamí machiná machira mapurigá chati oláami niráa. \s Echi jaré pagótami chopi ku'wíratami níima mapalí aboni galá bichíi \p \v 21 Chopi jipi rawé tamujeta ma galá machí mapu Riosi ne bichíwali tamujé tamí nalé mapalita arigá ketasi galá nijéwami níisata mapurigá Binói nulali. Ki'yá chokichí jonsa echo'ná Riosi nulalila oselíwalachi arigá osirúami níili mapurigá Riosi echirigá narema riwéali echi pagótami. Ayénachó echo'ná echi jaré Riosi jiti nawésami oselíwalachi echirigá osirúami níili. \v 22 A'lí Riosi echirigá ne bichíwali naré echi pagótami mapalí aboni galá bichíi. Riosi echirigá naré ne si'néami pagótami mapu ikí galá bichíi Jesucristo niráa, mapujiti ne si'néami pagótami chopi a yiri ju Riosi yuwa. \v 23 Mapujiti ne si'néami pagótami ma chati olali. A'lí ke wesi ne sébali galabé olali. Echijiti Riosi ke wesi riwali galá wachínaga oláami niráa, mapurigá Riosi Binói ne galabé wachínaga oláami ju. \v 24 Chopi Riosi ne wabé galabé ju, echijiti Binói tamujé tamí naré, mapalita arigá tarapé bilé yiri namuti nateta, mapujiti Binói tamujé tamí ku wikáwali chopi mapujiti tamujeta ma galá bichíili Jesucristo niráa. \v 25 A'lí Riosi ma nijali echi Walubela Jesucristo mapurigá Binói mi'lirúami níima, mapurigá Binói echirigá kastigo 'yárami níima, mapujiti si'néami echi auché jaré pagótami ma chati olali. A'lí Riosi echirigá olali mapurigá Binói ma ketasi waminabi 'yóratami níima mapujiti echi jaré pagótami wabé chati olali. Chopi arigá 'wérali ju mapurigá echi jaré pagótami galá bichíima mapurigá echi Walubela Jesucristo léniga mukuli suwaba aboni chati olalila jiti. A'lí Riosi echirigá ologá machírali mapurigá Binói ne wabé galabé wachínaga olali mapalí Binói kilí ologá ketasi cho kastigo 'yali echi jaré pagótami mapu chabé chokichí jonsa chati olali. \v 26 A'lí Riosi je'ná jerigá olali mapurigá jipi rawé yénasí galá machirúami níima mapu Binói Riosi ne galabé wachínaga oláami ju, ayénachó Riosi je'ná jerigá olali mapurigá galá machirúami níima mapurigá Binói ne galá wachínaga olá mapalí Binói galá nalé si'néami echi jaré mapu ikí galá bichíiko Jesucristo niráa. \p \v 27 ¿Churékula bicheta we nóchaga 'natami níibo? Ketásita biyiri niwa mapurigata echijiti nóchami níibo. ¿Churékula? ¿Kéchata nóchami níibo mapujítita galá nijéwaga olá mapurigá Riosi tamujé tamí nuleli? Tarapé chirigá. Tamujé chopi ku'wíratami ju mapujítita galá bichíili Riosi. \v 28 Echijítita galá machí mapu Riosi naré echi jaré pagótami mapalí aboni galá bichíi Riosi Ra'íchala. Ayénachó Riosi echirigá naré aboni mapalí aboni siné káachi ketasi galá nijéwaga olali mapurigá Binói Riosi nulali, chopi Riosi galá naré aboni mapalí aboni galá bichíyami ju. \p \v 29 ¿Acha echi Walubela Riosi chopi echi jaré Juríosi pagótami Riósawala ju? ¿Kecha ayénachó Riósawala ju echi auché jaré isena mapu ketasi Juríosi pagótami ju? Ayena, echi Walubela Riosi ayénachó Riósawala ju echi jaré isena pagótami mapu ketasi Juríosi ju. \v 30 Mapujiti chopi bilepi nirú Riosi. A'lí echi bilepi Riosi galá narema si'néami echi jaré bichíyami pagótami mapujiti aboni galá bichíi Riosi. Echirigá echi bilepi Riosi galá narema echi jaré Juríosi pagótami mapu ikí galá bichíima, achigórigá mapurigá Binói ayénachó narema echi jaré isena pagótami, si'néami mapu ikí galá bichíima. \v 31 ¿Áchata siné káachi ke natéami niráa nilabo Riosi nulalila mapalita echirigá bichíi Jesucristo niráa? ¡Tarapé chiriga! Chópita si'winárigá waminabi ne galá iwéraga wilata echi nulalíwami. \c 4 \s Echi Abrami galá bichíyami níili Riosi \p \v 1 Echi Abrami mapurigá tamujé onolá níili, chabé ki'yánala bitéami, si'néami mapu ikita Juríosi anilíwami pagótami ju. ¿Piri bicheta aniboa mapu echi Abrami riwali? \v 2 Mapujiti a Riosi narésagá echi Abrami, ne galá wachínaga oláami niráa, chopi mapujiti echi Abrami binói, siné káachi, ne wabé galabé oláami níili, echalí echi Abrami we nóchaka 'natami níima riwéali, chopi echi Abrami ketasi chirigá ne bichíwali nóchaka 'natami níima bacháami Riosi yuwa, mapujiti ke wesi omero, binói niráa galabé olayá mapuyénasí Riosi echijiti galá narema echi binói, galabé wachínaga oláami niráa. \v 3 Chopi echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: Echi Abrami galá bichíili Riosi, echijiti Riosi galá nareli echi Abrami, chopi mapujiti binói galá bichíili. \v 4 A'lí a bilé rijói we nochásagá, echalí binói galá natétarami níima. Chopi binói natétawala ketasi 'yárami níima mapurigá kólami niráa, chopi 'yárami níima mapurigá wikérami niráa, mapujiti echi rijói ma galá nóchali. \v 5 Chopi a echi pagótami mapu ketasi omero galabé olayá arigá galá bichíisagá echi Walubela Riosi mapu galá ku wikawa echi jaré chati oláami pagótami, echalí Riosi galá narema aboni, mapujiti aboni galá bichíyami níima Riosi. \v 6 A'lí echi walula Rabiri riwéami rijói echirigá achigórigá anili mapu ne wabé galá kanílatami ju echi jaré pagótami, si'néami mapu ikí Riosi galá naré mapujiti aboni galá bichíi, mapalí aboni arigá ketasi wabé galabé oláami ju. \v 7 Echi Rabiri je'ná jerigá anili, mapurigá echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: \q Ne wabé kanílatami ju echi jaré mapu Riosi ku wikawa suwaba mapurigá aboni chati olali. Ne wabé kaníratami ju si'néami echi jaré mapu ikí Riosi ketasi kastigo 'ya, aboni chati olalila jiti, chopi Riosi ku wikawa aboni mapujiti aboni galá bichíi. \q \v 8 Ne wabé kanílatami ju echi jaré rijói, si'néami mapu ikí echi Walubela Riosi ketasi wi'nijí aboni chati olalila jiti. \p \v 9 ¿Acha chopi echirigá kanílatami níima echi jaré Juríosi mapu noligá sikirétami ju? ¿Acha ayénachó echirigá kanílatami níima echi auché jaré isena pagótami mapu ketasi noligá sikirétami ju? Mata anili mapurigá jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: Echi Abrami galá bichíili Riosi, echijiti Riosi galá nareli echi Abrami, chopi mapujiti binói galá bichíili. \v 10 ¿Churé biché echirigá narétami níili? ¿Acha echirigá narétami níili mapalí binói ma noligá sikirétami níili? ¿Acha echirigá narétami níili mapalí binói ketasi cho noligá sikirétami níili, keremá? Echi Abrami ketasi echirigá narétami níili mapalí binói ma noligá sikirétami níili, chopi chabénala echirigá narétami níili, mapalí binói ketasi cho noligá sikirétami níili. \v 11 Chabé ki'yá echi Abrami galá bichíili Riosi. A'lí pe wakinana echi Abrami noligá sikirétami níili, mapurigá echirigá 'nératami níima mapurigá Riosi ma galá nareli echi Abrami mapujiti binói chabénala jonsa galá bichíili Riosi, mapalí Binói Abrami ketasi cho noligá sikirétami níili. A'lí echirigá ikili mapurigá echi Abrami, onorúami niráa níima si'néami echi jaré galá bichíyami yuwa, mapalí aboni arigá ketasi noligá sikirétami níisa. Ayénachó echirigá ikili mapurigá aboni ayénachó echirigá narétami níima Riosi jiti, mapujiti aboni ma galá bichíili Riosi. \v 12 Ayénachó echirigá ikili mapurigá echi Abrami ayénachó onorúami niráa níima echi jaré noligá sikirétami Juríosi pagótami yuwa, si'néami mapu ikí aboni achigórigá galá bichíyami níili mapurigá echi Abrami galá bichíili mapalí binói abijí ketasi cho noligá sikirétami níili. \s Echi Abrami galá bichíili Riosi, echijiti ne bichíwali ikili mapurigá Riosi bachá niráa bichíwaga aneli mapu ikimea riwéali \p \v 13 A'lí Riosi ne bichíwaga aneli echi Abrami mapurigá binói narema riwéali je'ná wichimoba mapurigá binói níwala niráa, echi jaré binói kúchuwala níwala ayénachó. Chopi Riosi ketasi echirigá aneli mapujiti echi Abrami siné káachi galá nijéwaga olali mapurigá Riosi nulali. A'lí Riosi echirigá aneli echi Abrami mapujiti Binói Riosi bachá niráa nareli echi Abrami mapurigá Binói ranala niráa, mapujiti echi Abrami galá bichíili Riosi. \v 14 A'lí a echi jaré mapu galá nijéwaga olá mapurigá Riosi nulali, aboni chopi narésagá je'ná wichimoba mapurigá aboni níwala niráa, a'lí ¿churékuláta waminabi bichíibo Riosi? Mapujiti a echirigá ne bichíwali níisagá, a'lí mapurigá Riosi ne bichíwaga anili, ma nakúbarami ju. \v 15 A'lí Riosi ne bichíwali kastigo 'yama riwéali mapujiti echi jaré pagótami ketasi nijéwaga olali mapurigá Riosi nuleli aboni. Chopi mapalí echi jaré pagótami ketasi cho nulérami níili, echalí ke wesi ke nijéwali echi nulalíwami, mapujiti echalí ketasi cho nirúali echi nulalíwami. \p \v 16 Echijiti chopi echi jaré galá bichíyami pagótami narema je'ná wichimoba mapurigá aboni níwala niráa. Echirigá ne bichíwaga anérami níili ne si'néami echi jaré pagótami mapu echi Abrami kúchuwala niráa ju, chopi mapujiti Riosi ne wabé galéami ju. A'lí echi jaré Juríosi pagótami mapu Riosi jiti nulérami níili, aboni echirigá ne bichíwaga anérami níili. Ayénachó echi auché jaré pagótami mapu galá bichíi Riosi achigórigá mapurigá echi Abrami galá bichíili, aboni ayénachó echirigá ne bichíwaga anérami níili. Echijiti echi Abrami mapurigá ne si'néami tamujé onolá niráa ju, \v 17 bacháami Riosi yuwa, mapujiti echi Abrami bachá niráa galá bichíili Riosi, mapurigá je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: Nijé nimí onorúami niráa wilali wikabé auché jaré pagótami yuwa. Échiko je'ná jerigá aniwáami ju: Riosi aneli echi Abrami tamujé onolá niráa mapujiti binói bachá niráa galá bichíili Riosi, a'lí wabé wakinana tamujé ayénachó bichíili Riosi. A'lí Riosi Binói ju mapu galá ku owínta echi jaré ma suwíami. Ayénachó Riosi galá machí mapurigá waminánomí galá ikimea, mapalí echirigá ketasi cho bichíwali ikí. \p \v 18 A'lí mapalí echi Abrami arigá ketasi cho kúchawami níili, mapalí binói ne wabé simírami ochérami níili, ayénachó mapalí binói upila ne wabé simírami wiláami níili, echalí echi Abrami galá bichíiga buweli mapurigá binói arigá kúchama, ayénachó mapurigá binói kúchuwala ne wikabé muwema. A'lí echi Abrami echirigá galá bichíili mapujiti Riosi bachá niráa jeaneli: Echikí ne wikabé níima echi jaré mujé kúchala kúchuwala. \v 19 A'lí echi Abrami galá bichíili mapu binói arigá kúchama riwéali, mapalí binói wikabé bamíbami, ne noguí bilé kiento bamíbami níili. A'lí echalí binói upila, Sara riwéami, ayénachó wabé simírami wiláami níili. Echalí aboni tarapé bilé cho kúchuwami níili, nibilé kúchuwami níima riwéali mapujiti aboni echirigá ma wabé ochérami níili. \v 20 A'lí echi Abrami arigá ne galá bichíili mapurigá Riosi bachánala ne bichíwaga aneli. A'lí binói sinibí waminabi galá bichíili, ayénachó waminabi walubéraga aneli Riosi. \v 21 A'lí echi Abrami ne galá bichíili mapu Riosi ne wabé omérami ju suwaba namuti olayá mapurigá Binói bachá niráa ne bichíwaga aneli mapurigá Binói olama riwéali. \v 22 Echijiti Riosi galá nareli echi Abrami ne galá wachínaga oláami niráa mapujiti binói echirigá galá bichíili Riosi. \p \v 23 A'lí je'ná mapurigá osirúami ju mapu Riosi echirigá nareli echi Abrami mapujiti binói galá bichíili, je'ná jerigá ketasi chopi echi Abrami jiti rugá osirúami níili, \v 24 chopi ayénachó tamujé tamí jiti rugá osirúami níili, mapujiti Riosi ayénachó galá tamujé tamí naré, galá wachínaga oláami niráa, mapujítita galá bichíi. Mapujiti tamujé ayénachó galá bichíi echi Riosi mapu ku owíntali tamujé Walubélawala Jesucristo mapalí Binói ma mukúami níili. \v 25 A'lí Jesucristo nijírami níili mapurigá Binói mi'lirúami níima, mapurigá Binói echirigá narema tamujé níwala kastigo, mapujiti si'néami tamujé ma chati olali. A'lí Jesucristo ku owíntarami níili mapurigá tamujé echijiti narétami níibo mapurigá Riosi kúchuwala niráa. \c 5 \s Riosi tamujé tamí nareli mapujítita galá bichíili Jesucristo niráa \p \v 1 A'lí mapalí Riosi ma tamujé tamí nareli mapujítita galá bichíili Jesucristo niráa, echalí Riosi ma ketasi waminabi yóratami níili mapujítita we chati olali, mapujiti echi tamujé Walubélawala Jesucristo mukuli tamujé chati olalila jiti. \v 2 A'lí echi Walubela Jesucristo tamujé tamí mulubéantali Riosi yuwa mapujítita galá bichíili. Echijiti Riosi tamujé tamí wabé kaligá ku'wírali. A'lí Riosi waminabi tamujé tamí ku'wírama. Ayénachóta wabé kanila mapujítita bichíi mapu tamujé aboni ayénachó o'wélatami níibo Riosi yuwa echalí mapalí Riosi waminabi wabé walubélaga anérami níima. \v 3 A'lí bicheta ketasi chopi echijiti kaníila. Ayénachóta wabé kanila mapalita wabé risúu olárami ju mapujítita gala bichíi Riosi Ra'íchala. A'lí bicheta galá kanila echirigá mapujítita galá machí mapu Riosi chopi ariwé mapurigata echirigá risúu olárami níibo mapurigata waminabi galá kilí ologá pirélabo. \v 4 A'lí mapujítita sinibí echirigá kilí ologá piré, echijiti Riosi tamujé tamí ané galabé oláami niráa. A'lí mapalí Riosi tamujé tamí echirigá ané, echalita chopi mayé mapu Riosi sinibí waminabi wabé tamujé tamí ku'wírama. \v 5 A'lí mapalita echirigá galá bichíyami ju, a'lí bicheta ketasi riwélatami níibo, mapujiti Riosi tamujé tamí ne wabé simírami galeli. Echijiti tamujé ne sulachí niráa, ne wabé simírami galebo a'nagupi, mapujiti Riosi tamujé tamí 'yali echi Wabé Galabé Riosi Iwigala, mapurigá echo'ná pachana tamujé sulálachi asimea. \p \v 6 A'lí mapalita ketasi omérabo riwéali tamujé aboni niráa ku'wíriya mapujítita chati oláami níili, echalí Jesucristo mukuli si'néami tamujé chati oláami pagótami jiti, mapalí echalí ma sébali Binói tétawala. \v 7 Ne bichíwali peerikó mukumea bilé rijói auché bilé rijói jiti. A'lí siné káachi peerikó mukumea auché bilé galabé oláami rijói jiti. Chopi siné káachi bilé rijói arigá ketasi majama mukuyá auché bilé ne wabé simírami galabé oláami rijói jiti. \v 8 Chopi Riosi tamujé tamí machírali mapurigá Binói tamujé tamí ne wabé simírami galeli, mapujiti Jesucristo mukuli tamujé tamí jiti mapuyénasíta abijí wabé chati oláami níili. \v 9 A'lí Riosi ma tamujé tamí nareli mapujiti Jesucristo mukuli tamujé tamí jiti, echijiti jipi waminabi bichíwali ju mapu Jesucristo ketasi ariwema mapurigata kastigo 'yárami níibo echalí ne jubá wi'nijíwachi rawé. \v 10 A'lí mapalí tamujé abijí sayérali Riosi mapujítita abijí chati olali, echalí Riosi Binói ku katéwali tamujé yuwa, mapujiti Riosi 'yali echi bilepi Binói Ranala mapurigá Binói mi'lirúami níima tamujé chati olalila jiti. Echijiti jipi mapalí Riosi ma ku katéwali tamujé yuwa, waminabi ne wabé bichíwali ju mapurigata ku wikawárami níibo mapujiti echi bilepi Riosi Ranala auchecho ku bité. \v 11 Je'ná jeyiri ne bichíwali ju, ayénachó ne bichíwali ju máputa ne wabé kaníila Riosi yuwa mapujítita galá bichíi Jesucristo niráa, echi mapu tamujé Walubélawala ju, mapujiti Jesucristo mukuli tamujé chati olalila jiti, mapurigá Riosi echijiti omérama ku katéwiya tamujé yuwa. \s Echi ne bachá bitéami rijói, Arani riwéami, bachá niráa chati olali, chopi echi Walubela Jesucristo mukuli echi jaré pagótami chati olalila jiti \p \v 12 A'lí echi ne bachá bitéami rijói, Arani riwéami, ne bachá niráa chati olali. Echijiti pe wakinana echi Arani ma mukuli. Echalí jonsa Riosi riwali mapu ne si'néami pagótami ma chati oláami níima riwéali, echijiti Riosi nulali mapu ne si'néami pagótami suwisama. A'lí echalí jonsa ne si'néami pagótami arigá suwísimi mapujiti ne si'néami chati olali. \v 13 A'lí chabé ki'yánala mapalí Riosi ketasi cho we nuleli echi pagótami, echalí chokichí jonsa echi jaré wichimóbachi piréami pagótami arigá chati olali. Chopi Riosi ketasi wi'nijili echi pagótami mapujiti Binói ketasi cho we nuleli aboni, mapurigá Binói we nuleli echi Arani ki'yá chokichí. \v 14 A'lí echi Arani ki'yá chokichí bitérali, chopi echi Moisesi wakinana bitéali mapalí Riosi ma we nuleli echi pagótami. A'lí ki'yá chokichí jonsa ne si'néami pagótami arigá suwísali, wakinana mapalí bitéali echi Moisesi yénasí, mapujiti si'néami chati olali. Chopi echi auché jaré pagótami ketasi achigórigá chati olali mapurigá echi Arani chati olali, mapujiti echi Arani ketasi nijéwali mapurigá Riosi nuleli binói. Echirigá echi Arani we chati olali, chopi echi Walubela Jesucristo nolínama riwéali jena'í wichimóbachi. A'lí Jesucristo ketasi chati olali mapurigá echi Arani chati olali, chopi Binói sébali galabé wachínaga olali suwaba mapu ikí echi Arani ketasi sébali galabé wachínaga olayá. \p \v 15 Echi Arani we chati olali mapalí binói ketasi nijéwali mapurigá Riosi bachá niráa nuleli. Echijiti wikabé pagótami ma suwili mapujiti echi bilepi bachá bitéami rijói chótali chati olayá. Chopi Riosi waminabi wabé galabé olali ketasi mapurigá echi Arani olali. Echijiti wikabé pagótami ku'wíratami níili, mapujiti Riosi nijali echi bilepi Binói Ranala mapurigá echi Walubela Jesucristo waminá mukugá narema echi kastigo, echi auché jaré pagótami chati olalila jiti. A'lí Jesucristo echirigá olali mapurigá mapu ikí echi jaré pagótami galá bichíisagá, galá ku wikawárami níima, mapalí aboni arigá ketasi bilé namuti yiri 'yali Riosi. \v 16 Ketasi galá níili mapu echi bilepi bachá bitéami rijói chati olali, chopi Riosi arigá ne wabé galabé olali mapalí Binói nijali echi bilepi Binói Ranala. Echi Arani bachá niráa chótali chati olayá, echijiti si'néami pagótami ma chati olali, ayénachó ne si'néami ma wi'nijírami ju mapurigá chati oláami niráa. Chopi Riosi waminabi wabé galabé olali, mapujiti Binói nijali echi bilepi Binói Ranala mapurigá si'néami mapu ikí galá bichíisagá Jesucristo niráa, galá narétami níima Riosi jiti. A'lí Riosi arigá echirigá naré echi jaré aboni mapu wikabé namuti chati olali, mapalí aboni arigá ketasi bilé namuti yiri 'yali Binói. \v 17 A'lí ne si'néami pagótami suwimea riwéali mapujiti echi bilepi bachá bitéami rijói chati olali. Chopi echi jaré galá bichíyami pagótami sinibí pirélama, o'wéala niráa, echo'ná ripá riwigachi, ne si'néami mapu ikí Riosi wabé galigá naré mapalí aboni arigá ketasi bilé namuti yiri 'ya Riosi. A'lí aboni chopi echirigá pirélama mapujiti echi bilepi Walubela Jesucristo mukuli aboni chati olalila jiti. \p \v 18 Ki'yá chokichí echi Arani echirigá chati olali, a'lí ne si'néami pagótami echirigá kastigo 'yárami níima riwéali, mapujiti echi bilepi rijói bachá niráa chótali chati olayá. Chopi echi Walubela Jesucristo ne wabé galabé olali, a'lí ne si'néami pagótami mapu ikí bichíiko, ne galá narétami níima mapujiti echi bilepi Jesucristo mukuli echi jaré pagótami chati olalila jiti. A'lí Riosi galá nirali mapurigá Jesucristo olali. \v 19 Echirigá níili mapu ne wabé wikabé pagótami echirigá wabé chati oláami niráa niwárami níili mapujiti echi bilepi rijói ketasi nijéwali Riosi. A'lí ne wikabé pagótami ayénachó galá narétami níima Riosi jiti, mapurigá ku wikawárami niráa, mapujiti echi bilepi Jesucristo ne galá nijéwali Riosi. \p \v 20 A'lí Riosi wikabé namuti nureli echi pagótami mapurigá aboni galá machimea mapu chu yena wabé chati oláami níili aboni. Chopi mapuyénasí echi pagótami waminabi machili mapu chu yena wabé chati oláami níili aboni, echalí Riosi chopi wabé simírami galigá, waminabi nakili mapurigá echi pagótami ku wikawárami níima. \v 21 A'lí suwaba je'ná jerigá echirigá ikili mapurigá Riosi galá omérama tamujé tamí ku'wíriya, mapujiti achigórigá mapurigá si'néami pagótami chopi suwimea riwéali mapujiti ne si'néami chati olali, echirigá ayénachó Riosi omérama tamujé tamí nareya mapurigá Binói níwala niráa, mapujiti Binói ne wabé galabé galéami ju. A'lí Riosi echirigá tamujé tamí 'yali mapurigata sinibí pirélabo mapujiti tamujé Walubélawala Jesucristo mukuli tamujé chati olalila jiti. \c 6 \s Echi jaré bichíyami ma suwíami niráa ju mapurigá aboni ma ketasi waminabi chati olama, chopi aboni ma ku piréami niráa ju Jesucristo yuwa mapurigá aboni ma wabé galabé olama \p \v 1 ¿Chu bicheta aniboa? ¿Áchata waminabi 'yénabo echirigá chati olayá, mapurigá Riosi Binói chopi waminabi wabé galigá tamujé tamí ku wikawama? \v 2 ¡Tarapé chirigá! Tamujé ma suwíami niráa ju mapurigata ma ketasi waminabi 'yénabo echirigá chati olayá. ¿Churigá bicheta abijí waminabi echirigá chati ologá pirélabo? \v 3 ¿Kéchatamo machí mapu tamujé ma suwíami niráa ju, ne si'néami máputa Jesucristo yuwa napabúrami níili mapalita ba'wí jiti pagótami níili? Mapujiti tamujeta riwirúami níili mapurigá ma suwíami niráa, Jesucristo yuwa, mapalita ba'wí jiti pagótami níili. \v 4 A'lí mapujítita ba'wí jiti pagótami níili, Riosi tamujé tamí riwali mapurigá ma chuwirótami niráa Jesucristo yuwa. Echalita ma suwíami niráa níili mapurigata auchecho ku owíntarami níibo mapurigata bukulíwami niráa ku pirélabo jena'í wichimóbachi, achigórigá mapurigá Jesucristo ku owíntarami níili mapalí Binói ma mukúami níili, mapalí echi Walubela Onorúami wabé omériga ku owíntali echi Walubela Jesucristo. \p \v 5 Mapujiti Jesucristo yuwa napawika suwíami niráa níisagá, mapurigá Binói ayénachó mukúami níili, ne bichíwali tamujeta ayénachó Jesucristo yuwa napawika ku owíntarami níibo, achigórigá mapurigá Binói ku owíntarami níili. \v 6 Galata machí mapu tamujé aboni ayénachó ko'wirúami niráa níili mapurigata chabénala chati oláami níili. A'lí tamujeta echirigá olárami níili mapurigata ma ketasi waminabi chati ologá pirélabo, mapujiti ma ketasi arigá 'wérali níili mapurigata waminabi echirigá chati olabo, mapurigá echirigá nulérami níisata. \v 7 Mapujiti ma ketasi arigá 'wérali ju mapurigá waminabi chati olama echi jaré mapu ikí ma suwili. \v 8 A'lí mapujítita ma echirigá suwili, Jesucristo yuwa, tamujeta galá bichíi máputa ayénachó auchecho ku pirélabo Binói yuwa. \v 9 Mapujiti galata machí mapu Jesucristo ma ketasi auché siné mukumea, mapujiti Binói sinepi ma ku owínali, mapalí Binói ma mukúami níili. Jipi echi mukuwáami ma ketasi waminabi omérama echi Binói. \v 10 A'lí mapalí Jesucristo mukuli, Binói sinepi niráa mukuli ne si'néami echi auché jaré pagótami chati olalila jiti. A'lí Jesucristo ma ketasi auché siné mukumea, chopi jipi rawé Binói sinibí niráa waminabi walubéraga anée bité Riosi. \v 11 'Yemi achigórigá galá 'natasi mapurigátamo ma suwíami niráa ju, mapurigátamo ma ketasi waminabi chati olabo. Chopi ayénachó galá 'natasi mapurigátamo ma ku piréami niráa ju tamujé Walubélawala Jesucristo yuwa, mapurigátamo jipi chopi waminabi walubéraga anée pirélabo Riosi. \p \v 12 Echijiti ma ketasi waminabi chati olasi mapurigá 'yemi aboni chopi nakí chati olánala, mapujiti 'yémitamo arigá pe waminana suwiboa. A'lí ma ketasi arigá 'wérali ju máputamo waminabi chati olabo. \v 13 Ketasi waminabi nijéwaga olasi mapurigá 'yemi aboni chopi chati olánali. Si'winárigá galá nijéwaga olasi mapurigá Riosi chopi nakí máputamo olabo, mapujiti 'yémitamo ma suwíami niráa níili, chópitamo ma bukulíwami auchecho ku piré. Echijiti 'yasi Riosi 'yemi aboni niráa mapurigátamo chopi ne galá wachínaga olabo. \v 14 A'lí ma ketasi arigá 'wérali ju mapurigá 'yémitamo waminabi chati olabo, mapujiti 'yémitamo ma ketasi waminabi nulérami ju mapurigátamo arigá nijéwabo echi nulalíwami mapurigátamo echijiti galabé wachínaga oláami anérami níibo. Chopi Riosi jípiko 'yemi mi ne wabé galigá nulé. \s Si'néami mapu ikí ma galá bichíyami ju ma ketasi nulérami ju mapurigá pióntami niráa, mapurigá aboni chopi waminabi chati olama \p \v 15 ¿Churigá biché níima? ¿Áchata waminabi chati olabo, chopi mapujítita ma ketasi waminabi nulérami ju echi nulalíwami jiti? ¿Áchata waminabi chati olabo chopi mapujiti jipi Riosi tamujé tamí we galigá nulé? ¡Tarapé chirigá! \v 16 'Yémitamo galá machí mapu átamo niwásagá mapurigá pioni niráa, echalí arigá 'wérali níima máputamo galá nijéwabo echi auché bilé rijói mapu 'yemi mi nulema. Ayénachótamo echi rijói piónawala niráa níibo. Achigórigá mapalítamo chati olá, echalí pe waminana arigá 'wérali níima máputamo chopi waminabi wabé chati olabo. Echalítamo chopi mapurigá nulérami níibo, mapurigá pioni niráa, mapurigátamo waminabi chati olabo. A'lí bichétamo echijiti chopi waminá suwiboa. A'lí 'yemi máputamo galá nijewa Riosi, 'yémitamo mapurigá Riosi piónawala niráa ju, mapujiti Riosi 'yemi mi nareli mapujítitamo ma galá bichíili. A'lí bichétamo galá wachínaga ologá pirélabo. \v 17 Nijeni walú natétara 'ya Riosi mapujiti 'yémitamo, sulachí niráa ma galá bichíiga nijéwali mapurigá nijé 'yemi mi binérali. Chópitamo chabénala wabé chati oláami níili; echalítamo chopi nijéwali mapurigá echi riablo nakili mapurigátamo wabé chati olabo. \v 18 A'lí mapalí ma ketasi waminabi 'wérali níili mapurigá 'yémitamo waminabi nijéwaga olabo mapurigá echi riablo 'yemi mi nuleli chati olánala, echalí jonsa Riosi 'yemi mi niwali wabé galá wachínaga oláami niráa. A'lí bichétamo chopi nijéwaga olá mapurigá Riosi 'yemi mi nulé echirigá wachínaga olánala. \v 19 Jipi nijeni chopi ra'icha mapurigá echi jaré pagótami ra'icha mapurigá 'yémitamo waminabi galá machiboa: Chabénala 'yémitamo chopi chuwé olali mapurigá echi riablo 'yemi mi nuleli chati olánala, echijítitamo mapurigá echi riablo piónawala níili. Chopi jipi galá nijéwaga olasi mapurigá Riosi 'yemi nulé galabé wachínaga olánala mapurigátamo echirigá níibo Riosi piónawala niráa. \p \v 20 Chabénala mapalí yénasítamo wabé chati ologá 'yénali, echalítamo echi riablo piónawala niráa níili. Echalí 'yémitamo mayeli mapu tarapé 'wérali níili máputamo wachínaga ologá pirélabo. \v 21 Echalí 'yémitamo tarapé ku'wíratami níili mapujítitamo echirigá chati ologá 'yénali. A'lí jípitamo chopi wabé riwela echiyiri chati oluwáwami jiti. ¡Si'néami echi jaré pagótami mapu ikí echirigá ologá piré chopi waminá suwimea sinibí niráa! \v 22 Chopi jipi ma ketasi arigá 'wérali ju mapurigá 'yémitamo waminabi chati ologá pirélabo mapurigá echi riablo piónawala niráa. Jípitamo ma galá bichíiga nijewa Riosi mapurigá Riosi piónawala niráa. Echijítitamo ne bichíwali ku'wíratami ju, mapujiti jípitamo galá ologá piré mapurigá Riosi nakí, ayénachó echalí ne jubá rawé 'yémitamo 'yárami níibo mapurigátamo sinibí niráa pirélabo. \v 23 A'lí si'néami echi jaré chati oláami pagótami chopi waminá suwimea sinibí niráa. Si'néami aboni echirigá ku natétarami níima mapujiti aboni ma chati olali, chopi Riosi tamujé tamí we kólami niráa 'ya mapurigata sinibí niráa pirélabo, echi tamujé Walubélawala Jesucristo yuwa. \c 7 \s Echi jaré mapu ikí bichíiko Jesucristo niráa ma ketasi waminabi nulérami ju echi nulalíwami jiti \p \v 1 Keni ritémawa, 'yémitamo galá machí Riosi nulalila, echijítitamo gala machí mapu chopi mapuyénasí echi pagótami abijí pireko, echalí arigá 'wérali ju mapu aboni galá nijéwaga olama mapurigá aboni nulérami ju. \v 2 Mapujiti nulárami ju mapurigá echi jaré muguí kunéami arigá napabúrami ju aboni kunala yuwa mapuyénasí aboni kunala abijí piré, chopi siné káachi waminá suwisáagá aboni kunala, a'lí echi jaré muguí ma ketasi waminabi echirigá nulérami níima. \v 3 A'lí a bilé mukí auché bilé si'nú rijói yuwa napésagá mapuyénasí abijí bité echi binói kunala, echalí echi mukí wabé chati olá mapujiti si'nú rijói yuwa bité. Chopi siné káachi waminá mukusáagá binói kunala, echalí echi mukí ma ketasi napéami niráa níima echi rijói yuwa mapu binói kunala níili. A'lí echalí echi mukí ketasi chati olama, arigá napésagá auché bilé si'nú rijói. \p \v 4 Keni ritémawa galá bichíyami, 'yémitamo ma achigórigá suwili mapalí Jesucristo mukuli echo'ná kúrsichi. A'lí bichétamo ma ketasi waminabi nulérami ju echi nulalíwami jiti. Chópitamo ma risensia niwa mapurigátamo auché bilé si'nú rijói yuwa napawipo. A'lí echi máputamo yuwa napawipo, échiko echi Walubela Jesucristo ju mapu ma ku owínali mapalí Binói ma mukúami níili. A'lí bichétamo echijiti chopi galabé olabo mapurigá Riosi nakí máputamo olabo. \v 5 A'lí mapuyénasí tamujeta chopi abijí chati ologá piréali mapurigá tamujé aboni nakili olánala, echalita chopi nakili waminabi chati olánala suwaba mapu ikí Riosi tamujé tamí nuleli máputa ketasi olabo. A'lí mapujítita echirigá chati olali tamujeta chopi waminá suwiboa riwéali. \v 6 Chopi jipi tamujeta ma suwíami niráa ju, mapurigata ma ketasi waminabi nulérami níibo mapurigá oselichi osirúami ju echi nulalíwami, mapurigata chabénala arigá nulérami níili. A'lí jípita risensia niwa mapurigata bukulíwami niráa waminabi walubéraga anebo Riosi, mapujiti echi Wabé Galabé Riosi Iwigala tamujé tamí 'yali mapurigata bukulíwami niráa ku pirélabo. Jípita ma waminabi walubéraga ané Riosi, chópita ma ketasi waminabi nulérami ju mapurigá ki'yá jonsa oselichi osogá nulárami níili. \s Nijeni chati oláami ju pachana nijé sulálachi niráa \p \v 7 ¿Churigá biché aniboa? ¿Acha chati oluwáwami ju echi nulalíwami? ¡Tarapé chirigá! Chopi nijeni chabénala ketasi machili mápuni chati oláami níili. Chopi mapalini galá machili Riosi nulalila, echalini galá machili mapurigani chati oláami níili. Mapujiti nijé tarapé machimea riwéali mapurigá wabé chati oluwáwami ju echi korúkowami, a ketasi je'ná jeanigá nulárami níisagá: Ketasi korú echi auché jaré pagótami níwala namuti. \v 8 Chopi echi chati koruwáwami tamí yuwa wabé muwéali mapujítini nulérami níili mapurigani ketasi echirigá chati olama. A'lí mapujítini arigá chati oláami níili, a'lí mapalini nulérami níili mapurigani ketasi koruma auché jaré pagótami níwala namuti, echalini arigá ne wabé koruli, mapujiti mapalita tarapé namuti cho nulérami ju, mapurigata ketasi chati olabo, echalita ketasi 'me nakí chati olánala. \v 9 Chabénala mapalini ketasi cho machili Riosi nulalila, echalini arigá we kaníliga bitéami níili. Chopi mapalini galá machili Riosi nulalila, echalini galá machili mapurigani chati oláami níili, a'lí bicheni mapurigá mukúami niráa níili bacháami Riosi yuwa. \v 10 A'lí echi nulalíwami tamujé tamí 'yárami níili, mapurigata echijiti sinibí niráa pirélabo, yénata suwaba echirigá galá nijéwasagá mapurigata nulérami níili. Chopi echi nulalíwami jiti arigani mi'lirúami niráa níili, mapujítini ketasi galá nijéwali mapurigani nulérami níili. \v 11 Chabé nijeni mayeli mápuni arigá sinibí bitélama riwéali mapujítini galá nijéwali echi nulalíwami. Chopi echalí nijeni we 'yékarami níili, mapujiti nijé binói we chati oláami níili. Echalí nijeni mapurigá mukúami niráa níili bacháami Riosi yuwa, mapujiti mapalí nijeni galá machili Riosi nulalila, echalini chopi waminabi chati olali. \p \v 12 A'lí suwaba Riosi nulalila ne bichíwali wabé galabé ju. Ayénachó ne galabé wachínaga oláami ju mapurigata ketasi korúkabo echi auché jaré pagótami níwala namuti. \v 13 Echirigá nijeni ma galá machili mapurigá Riosi nulá, chopi nijeni ketasi mapurigá mukúami níili bacháami Riosi yuwa echijiti. Echalí Riosi nulalila tamí machírali mapurigá nijeni wabé chati oláami níili. A'lí mapalini nulérami níili mapurigá nijeni ketasi chati olama, echalí nijeni chopi nakili waminabi chati olánala, echijiti nijeni mapurigá mukúami niráa níili bacháami Riosi yuwa. \p \v 14 A'lí galata machí mapurigá echi nulalíwami tamujé tamí ku'wírama mapurigata galá bichíibo sulachí niráa. Chopi nijeni we chati olá mapujítini echirigá chati oláami ju. Nijeni we chati olá mapurigá nulérami niráa níisa echirigá chati olánala. \v 15 A'lí nijeni ketasi machí mapu churékulani je'ná jerigá olá, mapujítini ketasi galabé olá mapurigani ayena galabé olánali. Chopi nijeni we olá echi wabé chati oluwáwami mápuni arigá we kichí. \v 16 A'lí a nijeni chopi olásagá mapurigani arigá ketasi nakí olánala, echalini galá machí mapurigá echi nulalíwami ne wabé galabé ju. \v 17 Echirigá nijeni arigá wabé chati olá mapujítini echirigá chati oláami ju pachana nijé sulálachi niráa, chópini ketasi nakí echirigá chati olánala. \v 18 A'lí nijeni galá machí mapu nijé binói, mapurigá rijói niráa, ketasi omero galabé olayá. Nijeni ayena ne galabé olánali, chópini ketasi omero galabé olayá. \v 19 A'lí nijeni arigá ketasi olá echi galabé oluwáwami mapurigani olánali. Chópini waminabi olá echi we chati oluwáwami, echi mapurigani ketasi nakí olánala. \v 20 A'lí a nijeni chati olásagá mapurigá nijeni ketasi nakí olánala, echalini echirigá chati olá mapujítini chati oláami ju pachana nijé sulálachi niráa, chópini ketasi nakí echirigá chati olánala. \p \v 21 A'lí tamí yuwa je'ná jerigá ikí: Mapalí nijé binói nakí galabé olánala, echalí ketásini omero galabé olayá, mapujítini chati oláami ju pachana nijé sulálachi niráa. \v 22 Chopi sulachí niráa nijeni arigá ne wabé galé Riosi nulalila. \v 23 A'lí nijeni machí mapurigá nijé binói ketasi omero galabé olayá. Nijeni ne bichíwali we nakí galabé olánala, chopi nijé arigá chati oláami ju pachana nijé sulálachi niráa. Echijiti nijeni mapurigá nulérami niráa ju echirigá chati olánala. \p \v 24 ¡Ne wabeni o'mona nijé! Nijé binói wabé chati olá, echijítini chopi waminá mukumea sinibí niráa. ¿Chigá tamí ku'wírama mapurigani ketasi waminabi chati olama? \v 25 ¡Nijeni ne walú natétara 'ya Riosi mapujiti tamujé Walubélawala Jesucristo tamí ku'wírama mapurigani ketasi waminabi echirigá chati ologá bitélama! Echirigá ju mapurigá nijé binói ne galá nakí nijéwanala Riosi nulalila, chopi nijeni arigá chati oláami ju pachana nijé sulálachi niráa. Echijiti nijé binói abijí chati olá mapurigá echirigá nulérami niráa níisani. \c 8 \s Echi jaré galá bichíyami chopi galabé ologá piré mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala nulé \p \v 1 Echijiti echi jaré mapu ikí Jesucristo níwala pagótami ju, ma ketasi waminabi wi'nijírami ju mapurigá chati oláami niráa. Jipi echi jaré aboni ma ketasi chati ologá piré mapurigá aboni chati olánali pachana aboni sulálachi niráa. Chopi aboni galabé ologá piré mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala nulé. \v 2 Mapujiti echi Wabé Galabé Riosi Iwigala ma tamí 'yali mapurigani sinibí niráa bitélama, mapujítini Jesucristo níwala ju. A'lí echi Wabé Galabé Riosi Iwigala ma tamí bukulíwami ku niwali mapurigani ma ketasi chati ologá bitélama, ayénachó mapurigani ma ketasi mukúami níima sinibí niráa. \v 3 A'lí jena'í wichimóbachi piréami pagótami ketasi omérali suwaba galá nijewa Riosi nulalila mapurigá echi Moisesi osogá 'yali aboni, mapujiti aboni chati oláami níili pachana aboni sulálachi niráa. Echijiti Riosi ketasi omérali narea aboni mapurigá galá oláami niráa. Chopi Riosi ma galá naré echi jaré pagótami mapu ikí galá bichíi Jesucristo niráa. Chabé ki'yá Riosi júuli echi bilepi Binói Ranala mapurigá Binói bitélama jena'í wichimóbachi mapurigá rijói niráa. A'lí Riosi walú kastigo 'yali echi Walubela Jesucristo chopi mapujiti echi auché jaré pagótami wabé chati olali. A'lí Riosi echirigá wi'nijili echi auché jaré pagótami mapurigá chati oláami niráa, chopi Binói arigá 'yali aboni kastígowala echi bilepi Binói Ranala. \v 4 A'lí Riosi je'ná jerigá olali mapurigá tamujé galá omérabo wachínaga olayá mapurigá echi Moisesi tamujé tamí nuleli. A'lí tamujé ma ketasi ologá piré mapurigá tamujé aboni chopi olánali. Jípita chopi ologá piré mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala tamujé tamí nulé. \p \v 5 A'lí echi jaré mapu sinibí ologá piré mapurigá aboni chopi nakí olánala, aboni ayénachó sinibí achigórigá 'nata mapurigá jena'í wichimóbachi piréami pagótami chopi 'nata. A'lí echi jaré mapu ologá pireko mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala nulé, abóniko ayénachó chopi 'nata mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala nulé aboni olánala. \v 6 A'lí echi jaré mapu sinibí 'nátako mapurigá echi jaré pagótami chopi nakí olánala, aboni ma suwíami niráa ju mapujiti aboni ketasi galá 'nata. A'lí echi jaré mapu 'nátako mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala nulá olánala, aboni kilí ologá pirélama sulachí niráa, ayénachó aboni sinibí niráa pirélama Riosi yuwa. \v 7 A'lí echi jaré mapu chopi 'nátako mapurigá echi jaré pagótami chopi nakí olánala, abóniko ne wabé sayela Riosi, mapujiti aboni ketasi nijéwaga olá mapurigá Riosi nulá. A'lí aboni ketasi omero echirigá nijéwaga olayá. \v 8 Echijiti echi jaré mapu chopi olako mapurigá aboni nakí olánala, abóniko ketasi omero olayá mapurigá Riosi nakí mapu aboni olama. \p \v 9 Chopi 'yémitamo ma ketasi olá mapurigá 'yemi aboni nakí olánala, chópitamo olá mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala 'yemi mi nulé. Mapujiti echi Wabé Galabé Riosi Iwigala ma bité echo'ná pachana 'yemi sulálachi niráa. A'lí a bilé ketasi níwasagá Jesucristo Iwigala, échiko ketasi Jesucristo níwala ju. \v 10 A'lí Jesucristo ne bichíwali pachana 'yemi sulálachi bité. Chopi 'yémitamo arigá suwíami niráa ju mapujítitamo chati olali. Chopi 'yemi aliwala galá ku piréami ju mapujiti Jesucristo ma 'yemi mi naleli Binói níwala niráa. \v 11 Riosi níili mapu ku owíntali echi Walubela Jesucristo mapalí Binói ma mukúami níili. A'lí mapujiti Riosi Iwigala pachana 'yemi sulálachi bité, echijiti Binói Riosi mapu ku owíntali Jesucristo, ayénachó 'yemi mi galá ku iwébanatama 'yemi aboni niráa, mapu arigá pe waminana suwibóatamo 'yemi aboni sapala niráa. A'lí Riosi echirigá 'yemi mi iwébanatama mapujiti Binói Iwigala pachana 'yemi yuwa bité. \p \v 12 Echirigá arigá 'wérali ju máputa chopi ologá pirélabo mapurigá echi Galabé Riosi Iwigala tamujé tamí nulé olánala. Ketasi 'wérali ju máputa waminabi ologá pirélabo mapurigá tamujé aboni chopi nakí olánala. \v 13 Mapujiti átamo olásagá mapurigá 'yemi aboni chopi nakí olánala, echalí 'yémitamo arigá suwiboa pe waminánomí. Chopi átamo galá nijéwasagá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala, echalítamo ketasi waminabi olabo mapurigá 'yemi aboni chopi nakí olánala. A'lí bichétamo sinibí niráa pirélabo. \p \v 14 A'lí ne si'néami echi jaré mapu galá nulélami ju echi Galabé Riosi Iwigala jiti, échiko Riosi kúchuwala ju. \v 15 'Yemi bichíyami ma 'yárami níili echi Galabé Riosi Iwigala echo'ná pachana 'yemi sulálachi niráa, chópitamo ketasi echirigá 'yárami níili mapurigátamo auchecho ne wabé majaga pirélabo, echi riablo piónawala niráa. Jipi echi Wabé Galabé Riosi Iwigala ma 'yemi mi 'yali mapurigátamo Riosi kúchuwala níibo. Echijítitamo jeanigá anebo Riosi: ¡Mujemi ju keni Onó! \v 16 A'lí echi Wabé Galabé Riosi Iwigala tamujé tamí ne bichíwaga ané máputa Riosi kúchuwala ju. Ayénachó tamujé aboni galá machí pachana tamujé sulálachi niráa máputa ma Riosi kúchuwala ju. \v 17 A'lí mapujítita ma Riosi kúchuwala ju, Riosi ayénachó tamujé tamí 'yama ne suwaba Binói níwala wabé galabéala, achigórigá mapurigá Riosi 'ya echi Walubela Jesucristo. Mapujiti ata risúu olárami níisagá jena'í wichimóbachi, mapurigá Jesucristo risúu olárami níili, a'lí biché tamujeta ayénachó o'wélatami níibo Jesucristo yuwa, mapurigá Binói wabé walubélatami níima. \p \v 18 A'lí nijeni mayé mapu ketasi ne wabé simírami ju mapurigata risúu olálami ju jena'í wichimóbachi, chopi ne bichíwali waminabi ne wabé simírami níima mapurigata o'wéalatami níibo waminánomí rawé. \v 19 A'lí ne suwaba namuti Riosi jiti niwárami níili, chopi ne suwaba echi jaré namuti we 'nénariga niráa buwé mapurigá echi jaré Riosi kúchuwala echirigá ne wabé o'wéalatami níima. \v 20 A'lí ne suwaba namuti mapu Riosi niwali pe wakinana nosobúrami níili. Chopi echi jaré namuti ketasi aboni niráa nosowili, mapujiti Riosi Binói nosobuli. A'lí Riosi ayénachó aneli mapu waminánomí rawé ne suwaba auchecho siné ku a'láratami níima. Echijiti suwaba namuti buwée niráa tibili mapurigá suwaba echirigá ku a'láratami níima. \v 21 Mapujiti suwaba echi jaré namuti mapu ikí Riosi niwali ne bichíwali achigórigá ku a'láratami níima mapurigá echi jaré namuti ma ketasi waminabi suwigá bikamea. A'lí suwaba echi jaré namuti o'wéalatami níima achigórigá mapurigá echi jaré Riosi kúchuwala ayénachó ne wabé o'wéalatami níima. \v 22 A'lí bicheta galá machí mapu jipi rawé iyénasí ne suwaba echi jaré namuti mapu Riosi niwali ne bichíwali napawika niráa wabé okoka risúu níili, mapurigá ne wabé okolá bilé mukí mapalí we okoka ramamea bilé táa. \v 23 A'lí echi jaré namuti mapu Riosi niwali ketasi chopi risúu níili, mapujiti tamujé ayénachó wabé risúu níili máputa ma bachá niráa nareli echi Wabé Galabé Riosi Iwigala. A'lí mapujítita ma niwa Riosi Iwigala, echijítita galá machí máputa suwaba ku'wíratami níibo pe waminánomí. A'lí bicheta echirigá wabé okoka buwé mapurigá tamujeta galá 'nératami níibo, Riosi kúchuwala niráa, echalí mapalí tamujeta, sapá niráa, suwaba ku galabéaratami níibo. \v 24 A'lí bicheta ma ku'wíratami níili mapuyénasíta abijí echirigá buweli. Chopi mapalita ma ritiwá echi máputa buweli, échiko ma ketásita waminabi buwebo. \v 25 Chopi ata buwésagá echi jaré namuti máputa ketasi cho ritiwá, echalí arigá 'wérali ju máputa waminabi kilí niráa buwebo mapuyénasíta ma riwiboa. \p \v 26 Echirigá ayénachó echi Wabé Galabé Riosi Iwigala tamujé tamí we ku'wila, mapujítita ketasi 'me galá bichíyami ju. Echijítita siné káachi ketasi machí mapu piri galá níima máputa tánabo Riosi. Echalita chopi ri'íga niráa ra'icha, chopi echi Galabé Riosi Iwigala echalí arigá tániga ra'icha Riosi yuwa tamujé tamí jiti. \v 27 A'lí Riosi tamujé tamí ne galá machí sulachí niráa. Ayénachó Riosi galá machí churigá nakí ra'ichánala echi Wabé Galabé Riosi Iwigala. Mapujiti Riosi Iwigala chopi tani mapurigá echi jaré Riosi níwala pagótami wabé ku'wíratami níima, achigórigá mapurigá Riosi Binói ayénachó nakí. \s Echi jaré galá bichíyami sinibí wabé simírami na'úrami ju \p \v 28 A'lí bicheta galá machí mapu ne suwaba namuti mapu ikí ikimea, ne suwaba galá ku'wírama echi jaré mapu galá galeko Riosi, si'néami echi jaré mapu Riosi ma bayeli mapurigá Binói bachá niráa 'nátali. \v 29 A'lí ki'yá chokichí jonsa Riosi rojuánaga chapili echi jaré mapu Binói Riosi chabénala jonsa ma galá machili. A'lí Riosi echirigá chapili mapurigá aboni ne wabé galabé niwárami níima mapurigá Binói Riosi Ranala niráa, mapurigá echi Walubela Riosi Ranala bachirúami niráa níima, echi auché jaré wikabé ritémtami yuwa. \v 30 A'lí Riosi ayénachó bayeli si'néami mapu ikí Binói rojuánaga chapili ki'yá chokichí jonsa, mapurigá aboni Riosi níwala níima. A'lí Riosi ayénachó galá nareli echi jaré mapu Binói echirigá bayeli. A'lí Riosi ayénachó wabé o'wéalatali echi jaré mapu Binói galá nareli. \p \v 31 Echijítita chopi waminabi walubéraga anebo Riosi. Echi Walubela Riosi tamujé tamí ne wabé galé, echijiti ke wesi galá omérama tamujé tamí sayériya. \v 32 A'lí Riosi tamujé tamí 'yali kepu Raná, mapujiti Riosi arigá nijali Binói Ranala mapurigá echi Walubela Jesucristo arigá mi'lirúami níima si'néami tamujé chati olalila jiti. Jipi nijeni mayé mapu Riosi ayénachó tamujé tamí 'yama ne suwaba echi jaré namuti mapu ikita newalé, mapujiti Binói ma tamujé tamí 'yali kepu Raná, mapurigá echi Walubela Jesucristo kastigo 'yárami níima tamujé aboni chati olalila jiti. \v 33 Ke wesi galá omérama wi'nijiya echi jaré mapu Riosi ma chapili mapurigá Binói níwala níima, mapujiti Riosi Binói ma galá nareli echi jaré aboni. \v 34 Ke wesi omérama nulayá kastigo 'yánala echi jaré mapu Riosi ma chapili. Echi Walubela Jesucristo ju mapu ma mukuli aboni chati olalila jiti. Ayénachó echi Walubela Jesucristo ju mapu pe wakinana ku owíntarami níili. Ayénachó jipi echi Walubela Jesucristo echo'ná Riosi yuwa ku watoná atí mapu ne wabé omérami ju. Jipi echi Walubela Jesucristo wabé tani Riosi mapurigá tamujé bichíyami galá ku'wíratami níibo. \v 35 Ke wesi omérama olayá mapurigá Jesucristo ma ketasi waminabi tamujé tamí galema. Ke wesi omérama tamujé tamí waná rojuana mapurigá Jesucristo ketasi waminabi tamujé tamí galema. Echi Walubela Jesucristo abijí tamujé tamí galema mapalita wabé risúu olálami ju. Ayénachó Binói tamujé tamí galema mapalita ne wabé kumérami ju. Ayénachó tamujé tamí galema mapalí auché jaré tamujé tamí wabé kichiga a'najata. Ayénachó Binói tamujé tamí galema mapalita ne wabé lowa, ayénachó mapalita ketasi niwa chiní. A'lí echi Walubela Jesucristo ayénachó tamujé tamí galema mapalita ne noguí ko'wirúami níibo, ayénachó mapalita suwaba suwábarami níisata, siné káachi. \v 36 Mapurigá echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá oserúami ju: \q Sinibí rawé tamujé nijírami ju mapurigata ko'wirúami níibo mapujítita mujé níwala ju. \q Echi auché jaré sinibí tamujé tamí ku'unali mapurigá jaré bo'wá ku'uwáwami niráa. \m \v 37 Chopi tamujé galá bichíyami arigá ne wabé simírami nayúrami ju, ne suwaba je'ná jeyiri namuti arigá ikíachi, mapujítita galá bichíi echi Walubela Jesucristo, echi mapu tamujé tamí ne wabé galeli. \v 38 Echijiti nijeni ne bichíwali mayé mapu tarapé bilé namuti galá omérama olayá mapurigá Riosi ma ketasi waminabi tamujé tamí galema. Mapalita suwiboa Riosi abijí tamujé tamí galema. Ayénachó mapalita abijí waminabi pirélasagá Riosi abijí tamujé tamí galema. A'lí echi jaré o'wéala Riosi kapitánawala ketasi omérama olayá mapurigá Riosi ketasi waminabi tamujé tamí galema. A'lí auché jaré o'wéala aliwá ketasi cho omero. Nibilé cho omérama echi jaré namuti mapu jipi rawé ikimea, nibilé cho echi jaré mapu waminánomí rawé ikimea, chopi Riosi sinibí tamujé tamí wabé galema. \v 39 A'lí echi jaré echo'ná wabé ripabé riwigachi muchúami ketasi omero echirigá olayá, nibilé omero echi auché jaré echo'ná ri'libé riáblochi muchúami. A'lí Riosi tarapebi yiri namuti niwali mapu galá omérama olayá mapurigá Riosi ma ketasi waminabi tamujé tamí galema, mapurigá tamujé Walubélawala Jesucristo tamujé tamí galé. \c 9 \s Riosi chapili echi jaré Isaeli pagótami mapurigá aboni, Binói níwala pagótami níima \p \v 1 Nijé Pablo, 'yemi nimí ne bichíwali je'ná jerigá ané mapujítini bichíyami ju echi Walubela Jesucristo niráa. A'lí bicheni ketasi 'yemi mi 'yéka, chópini galá machí sulachí niráa mápuni bichíwali aní. A'lí echi Wabé Galabé Riosi Iwigala ayénachó echirigá tamí machira mápuni bichíwali aní. \v 2 Nijeni ne wabé o'mona. Ayénachó sulachí niráa nijeni sinibí ne wabé siwega 'nata, \v 3 mapujiti nijeni nakinali mapu nijé binói sinibí niráa kastigo 'yárami níima, ayénachó mapurigani waná rojonárami níima, mapurigani ketasi asimea echi Walubela Jesucristo yuwa, a echijiti galá ku'wíratami níisagá echi jaré nijé pagótawala, mapu nijé ritémawala niráa ju. \v 4 A'lí echi jaré nijé pagótawala echi Isaeli kúchawala kúchala wakinana kúcharami ju. A'lí Riosi chabé ki'yá jonsa chapili aboni mapurigá Binói kúchawala niráa. A'lí aboni wisabé riwali Riosi walubélawala. A'lí Riosi wisabé katéwaga ra'íchali aboni yuwa. Ayénachó Riosi júuli echi walula Moisesi Riosi nulalila osogá nulénala echi jaré nijé pagótawala. A'lí aboni binératami níili Riosi yuwa ra'ichánala echo'ná pachá echi walubé Juríosi pagótami ri'obáwalachi. Ayénachó Riosi wikabé namuti bichíwaga aneli aboni, mapurigá Binói Riosi 'yama riwéali aboni. \v 5 A'lí echi jaré chabé ki'yá piréami makói miná okuá Isaeli riwéami rijói kúchuwala mapurigá aboni 'wénawala níili chabé ki'yá piréami niráa. A'lí echi Walubela Jesucristo, rijói niráa, bilé aboni pagótamawala níili. A'lí echi Walubela Jesucristo ne Walubela Riosi ju ne suwaba namuti yuwa. A'lí echi Walubela Jesucristo waminabi walubélaga anérami níima ne sinibí niráa. ¡Echirigá nílaga! \p \v 6 A'lí je'ná jerigá aniwáami ju mapu ma arigá ikili mapurigá Riosi chabé ki'yá bichíwaga aneli echi Isaeli riwéami rijói, mapujiti jaré echi Isaeli anilíwami pagótami ketasi ne bichíwali mapurigá echi Isaeli riwéami rijói kúchawala kúchala wakinana kúcharami ju. \v 7 A'lí Riosi ketasi aneli ne si'néami echi jaré Juríosi pagótami mapurigá ne bichíwali Abrami kúchuwala kúchala wakinana kúcharami. Mapujiti echi Abrami okuá kúrowi kúchami níili. A'lí Riosi jeaneli echi Abrami: Chopi echi jaré Isaka kúchuwala kúchala mapurigá mujé binói kúchuwala kúchala niráa níima. \v 8 A'lí je'ná, jerigá aniwáami ju: Ke wesi Riosi kúchuwala niráa ju chopi mapujiti aboni ranarúami níili Juríosi pagótami niráa. A'lí chopi echi jaré mapu auchecho siné ranarúami juko, mapujiti aboni galá bichíili mapurigá Riosi ne bichíwaga aneli, aboni ne bichíwali echi Abrami kúchuwala kúchala niráa ju. \v 9 A'lí chabé ki'yá Riosi ne bichíwaga aneli echi Abrami jeanigá: Minánomí mapalí ma sébachi ju mapurigá Nijé nimí aneli, echalí Nijé nimí ku'wírama, a'lí mujé upila, Sara riwéami, ne bichíwali rahamea bilé táa towí. \p \v 10 A'lí je'ná ketasi suwaba ju. Echi okúa Rebeka tanala bilepi rijói oneli, mapujiti echi Isaka oneri, echi mapu Abrami nolá níili. \v 11-13 A'lí mapalí echi okuá Rebeka tanala ke cho ranarúami níili, echalí mapalí aboni ke cho chati olali, nibilé cho galabé olali, echalí Riosi jeaneli echi Rebeka: ¡Echi bachirúami echi binói bonilá piónawala niráa níima! A'lí je'ná jerigá chopi a yiri ju mapurigá je'ná jeanigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: Weni galigá chapili echi Jakobo, chopi Nijeni ketasi chapili echi Esaú. A'lí echirigá machirúami níili mapurigá Riosi galá bayegá chapí echi jaré mapuyíripi Binói Riosi nakí chapinala, arigá ke newalagá mapu churigá aboni olá. \p \v 14 ¡Chopi tamujeta arigá ketasi aniboa mapu Riosi ketasi galabé wachínaga olali! \v 15 Mapujiti Riosi bachá niráa jeaneli echi Moisesi: Galá galémani echi jaré mapuyíripi Nijé nakí galénala, ayénachó Nijeni galá natimama echi jaré mapuyíripi Nijeni nakí natimánala. \v 16 A'lí echirigá ketasi aniwáami ju mapurigá tamujé ku'wíratami níibo mapujiti tamujé aboni chopi echirigá nakí, nibilé cho mapujiti tamujé aboni siné káachi we galá oláami ju. Chópita ku'wíratami níibo mapujiti Riosi tamujé tamí ne wabé natimá. \v 17 A'lí echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju mapurigá Riosi aneli echi walula silíami echo'ná Ejíptochi anilíwachi kawírali nuláami, jeanigá: Nijé nimí wilali mapurigá walula silíami niráa mapurigá Nijé Binói galá machirúami níima, ne Walubela Riosi niráa, ne suníami jena'í wichimóbachi piréami pagótami jiti, ayénachó mapurigá Nijé riwalá galá machirúami níima ne suníami jena'í wichimóbachi piréami jiti. \v 18 Echirigá ne bichíwali ju mapu Riosi galá natimá echi jaré pagótami mapuyíripi Binói nakí natimánala. Ayénachó ne bichíwali ju mapu Riosi ariwema mapurigá jaré pagótami we biwarama sulachí niráa, si'néami mapu ikí Riosi Binói chopi nakí echirigá ariwénala. \p \v 19 A'lí 'yemi pagótami siné káachi tamí jeanema: Echirigá níisagá, ¿churékula tamujé tamí wi'nijima Riosi mapurigá chati oláami niráa? ¡Mapujiti tamujé pagótami chopi omérabo olayá mapurigá Riosi echirigá risensia 'ya! \v 20 Chopi 'yemi pagótami ¿chigátamo nirá mayé 'yemi máputamo echirigá sayéraga ra'icha echi Walubela Riosi? Mapujiti Riosi tamujé tamí niwali achigórigá mapurigá echi jaré pagótami we niwá echi jaré sikolí. A'lí echi sikolí ketasi omérama ku kuwana rukueya echi mapu niwali: ¿Churékulátamo tamí je'na jerigá niwali? \v 21 A'lí echi sikolí niwáami galá omérama echi wicholí; mapujiti chapigá echi wicholí binói niwá bilé sikolí mapu echi galabéala chopi manimea. Ayénachó pe wakinana binói chapimea echiyiri wicholí, a'lí binói niwama auché bilé sikolí mapu chopi echi wabé sití manimea. \p \v 22 ¿Chu chiré? Echi Walubela Riosi ayénachó omero natimáa echi jaré chati oláami pagótami, mapujiti Binói Riosi ne wabé galéami ju. A'lí Riosi galá machí mapu echi jaré chati oláami pagótami arigá kastigo 'yárami níima, ayénachó mapurigá aboni waminá suwábarami níima, chopi Binói Riosi arigá wabé natimá aboni. \v 23 A'lí Riosi echirigá olali mapujiti Binói tamujé tamí natimali. Ayénachó Binói nakili mapu tamujé machiboa mapu Binói ne wabé Walubela Riosi ju. A'lí ki'yá chokichí jonsa Riosi tamujé tamí chapili mapurigata ayénachó echirigá o'wélatami níibo mapurigá Binói ne wabé Walubela ju. \v 24 A'lí Riosi Binói tamujé tamí bayeli ibili niráa mapurigata galá bichíyami níibo. A'lí tamujé bichíyami jaré ibili Juríosi pagótami ju. Ayénachó tamujé bichíyami jaré ibili isena pagótami ju, chopi Binói Riosi tamujé tamí bayeli si'néami niráa. \v 25 A'lí echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi mapo'ná echi Oséasi riwéami Riosi jiti nawésami rijói osali, je'ná jerigá osirúami ju mapurigá Riosi Binói jeanili: \q Nijeni anema mapurigá Nijé pagótawala niráa echi jaré mapu chabénala ketasi nijé pagótawala níili. \q Ayénachóni anema ne wabé galérami niráa echi jaré mapu chabénala Nijeni ketasi galeli. \q \v 26 A'lí echo'ná mapo'ná Nijeni jeaneli echo'ná piréami: \q 'Yemi ketasi Nijé pagótawala ju. \q Pe waminánomí echo'ná piréami pagótami echi Sinibi Bitéami Riosi kúchuwala anérami níima. \m \v 27 A'lí echi walula, Isaíasi riwéami, Riosi jiti nawésami rijói je'ná jerigá rugá anili echi jaré Isaeli anilíwami pagótami jiti: Echi jaré Isaeli pagótami a ne wabé wikabé níisagá mapu ikí echi kúuchi saté echo'ná tu walú ba'wírali suwé nirúami, arigá chopi pe okuá aboni galá ku'wíratami níima. \v 28 Mapujiti echi Walubela Riosi we sapú kastigo 'yama si'néami jena'í wichimóbachi piréami mapu ikí ketasi galá bichíyami ju, achigórigá mapurigá Binói bachá niráa anili. \v 29 Mapurigá binói Isaíasi bachá niráa jeanili mapurigá je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: \q Echi Walubela Riosi chabénala niráa, a ketasi tamujé tamí 'yásagá jaré kuchi, tamujé mata kali suwiboli mapurigá suwaba suwábarami níili echo'ná walúlachi Sorómachi anilíwachi piréami, \q ayénachó mapurigá suwaba suwábarami níili echo'ná walúlachi, Gomórachi anilíwachi piréami. \p \v 30 ¿Churigá biché aniboa? Je'ná jerigá aniboa: Mapu echi jaré isena pagótami mapu chabénala ketasi nakili mapurigá Riosi narema aboni mapurigá Binói kúchuwala niráa, ma galá narétami níili Riosi jiti. A'lí aboni echirigá narétami níili chopi mapujiti aboni ma galá bichíili Riosi. \v 31 Si'winárigá echi jaré Isaeli pagótami chopi nijéwanali Riosi nulalila mapurigá echi Moisesi osali. Aboni mayeli mapu echirigá ologá aboni narétami níima riwéali Riosi jiti. Chopi aboni ketasi chirigá omérali echirigá nijéwiya mapurigá nulárami níili. \v 32 ¿Churékula biché ketasi omérali aboni nijéwiya? Aboni ketasi omérali nijéwiya mapujiti aboni ketasi galá bichíili Riosi, mapurigá echirigá bichíiga aboni galá narétami níima Riosi jiti. A'lí aboni chopi nakili mapurigá aboni narétami níima mapujiti aboni echirigá nijéwanali mapurigá nulárami níili. A'lí aboni ketasi omérali echirigá nijéwiya. Echijiti aboni ketasi narétami níili, chopi aboni chakena turúpali echi “turúpuluwami Rité” jiti, \v 33 mapurigá je'ná jeanigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi mapurigá Riosi Binói jeanili: \q Echo'ná Nijé walúlawalachi Nijeni wilama bilé Walubela Nuráami echi mapu mapurigá bilé turúpuluwami Rité níima. \q A'lí wikabé pagótami ketasi galá bichíima echi Walubela, echijiti aboni waminá turúpama, mapujiti echi Walubela mapurigá bilé turúpuluwami Rité níima aboni yuwa. Chopi ne si'néami echi jaré pagótami mapu ikí galá bichíima echi Walubela, aboni ketasi o'monáratami níima. \c 10 \p \v 1 Keni ritémawa, ne sulachí niráa, nijeni ne wabé nakí, ayénachóni sinibí táni Riosi mapu echi jaré Isaeli pagótami ku wikawárami níima mapurigá aboni chati olali. \v 2 A'lí nijeni ne bichíwaga ruwigá aní mapu aboni ne wabé nakí nijéwanala Riosi, chopi aboni arigá ketasi galá nijewa Riosi, mapujiti aboni ketasi cho galá machí Riosi Ra'íchala. \v 3 Mapujiti aboni ketasi machí mapu Riosi tamujé tamí naré, mapurigá Binói níwala niráa, mapalita galá bichíi echi Walubela Jesucristo niráa. Chopi aboni nakí mapu aboni narétami níima mapujiti aboni nijéwanali Riosi nulalila mapurigá Moisesi osali. A'lí aboni ketasi nakili bichíinala echi Walubela Jesucristo mapurigá aboni echijiti narétami níima mapurigá Riosi níwala niráa. \v 4 Mapujiti jipi Riosi ke wesi galá wachínaga oláami ané chopi mapujiti aboni galá nijéwaga olá mapurigá aboni nulérami ju. Chopi Binói ne bichíwali galá wachínaga oláami ané si'néami echi jaré mapu ikí bichíiko Jesucristo niráa. A'lí Jesucristo wabé omériga olá mapurigá ne si'néami echi jaré mapu ikí bichíiko Binói niráa, ma galá narétami níima mapurigá Riosi níwala pagótami niráa. \p \v 5 A'lí wikabé pagótami chopi nakí mapurigá Riosi narema aboni Binói níwala niráa mapujiti aboni mayé mapu aboni ne galá nijewa Riosi nulalila mapurigá echi Moisesi osali, chopi echi Moisesi binói je'ná jerigá osali: Chopi echi jaré mapu ikí ne suwaba galá nijéwaga olá mapurigá nulárami ju, abóniko echijiti sinibí niráa pirélama. (Alí ke wesi omérali echirigá ne suwaba galá nijéwaga olayá mapurigá Riosi nulali.) \v 6 Chopi auché jaré galá bichíi mapurigá Riosi narema aboni chopi mapujiti aboni galá bichíi Jesucristo niráa. A'lí aboni jiti rugá echi Moisesi je'ná jerigá osali: Ketasi 'natasi echo'ná 'yemi sulálachi jeanigá: ¿Chigá moyénama echo'ná ripá riwigachi? (Echirigá níima mapurigá ku wichí rikíntama Jesucristo, mapurigá Binói galá ku'wírama aboni.) \v 7 Nibilé cho jeanigá 'natasi: ¿Chigá rikínama echo'ná ne wabé ri'libé mapo'ná muchuwi echi jaré suwíami? (Echirigá níima mapurigá ku moyéntama Jesucristo echo'ná chu'wechi jonsa.) \v 8 A'lí je'ná jerigá aniwáami ju: Echi jaré pagótami galá omérama bichíya sulachí niráa. Ayénachó aboni omérama ku rugá nawesa mapu aboni echirigá bichíi. A'lí tamujé je'ná jerigá nawesa mapalita aní mapu Riosi galá narema mapurigá Binói níwala pagótami niráa ne si'néami mapu ikí galá bichíima Jesucristo niráa. \v 9 Mapujiti átamo bichíisagá sulachí niráa mapu Riosi ku owíntali echi Walubela Jesucristo mapalí Binói ma mukúami níili, ayénachó átamo ku rugá nawésasagá mapu Jesucristo 'yemi Walubélawala ju, a'lí bichétamo galá ku wikawárami níibo mapurigátamo chati olali. \v 10 Mapujiti mapalítamo sulachí niráa galá bichíibo Jesucristo niráa, ayénachó mapalítamo ku rugá nawesa mapu Jesucristo 'yemi Walubélawala ju, echalí Riosi 'yemi mi narema mapurigá Binói níwala pagótami niráa, ayénachó Riosi 'yemi mi ku wikawama suwaba mapurigátamo chati olali. \p \v 11 A'lí echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: Ke wesi o'monáratami níima mapuyíripi bichíiko Jesucristo niráa. \v 12 A'lí Riosi yuwa echi jaré Juríosi pagótami chopi a yiri ju echi auché jaré isena pagótami yuwa. A'lí echi Walubela Riosi ne Walubela ju ne si'néami pagótami yuwa. Ayénachó Riosi ne wabé ku'wírama echi jaré mapu ikí tániko Binói Riosi. \v 13 Mapujiti echo'ná Riosi Raíchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: Galá ku wikawárami níima ne si'néami echi jaré pagótami mapu ikí tániko mapurigá echi Walubela Jesucristo ku wikawama aboni. \v 14 Chopi ¿churigá tánama mapurigá echi Walubela Jesucristo ku wikawama aboni mapalí aboni ketasi cho bichíi Jesucristo niráa? A'lí ¿churigá bichíima aboni echi Walubela Jesucristo niráa, mapalí aboni ketasi cho námali Binói jiti nawésawala? A'lí ¿churigá námama mapalí ke wesi nawésasa aboni? \v 15 A'lí ¿churigá nawésama aboni mapalí ketasi wesi cho julasa aboni nawésanala? A'lí echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: ¡Echi auché jaré pagótami ne wabé kaníriga narema echi jaré mapu nawésaga 'yena jeanigá mapu Riosi wabé kaligá ku'wírama jena'í wichimóbachi piréami pagótami, mapujiti aboni chopi nawésaga 'yénama echi Galabé Riosi Ra'íchala. \p \v 16 Chopi jaré pagótami ketasi bichíiga nijewa echi We Galabé Riosi Ra'íchala. A'lí echirigá ikili mapurigá echi Isaíasi bachá niráa jeanili mapurigá jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: ¡Walubela, pe okuá ju mapu galá bichíili mapurigá tamujé nawésali! \v 17 Chopi echirigá bichíwali ju mapu echi jaré pagótami bichíima mapalí aboni galá námama Jesucristo jiti nawésarami. \p \v 18 Chopi nijé 'yemi nimí jerigá rukué: ¿Kecha si'néami echi jaré Isaeli pagótami ma námaliré Riosi Ra'íchala? Ne bichíwali si'néami aboni ma námali Riosi Ra'íchala, mapujiti je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: \q Echi jaré Riosi jiti nawésami ra'íchala ma galá námtami níili echo'ná suníami jena'í wichimóbachi. \q Ayénachó aboni nawésawala ma galá námtami níili echo'ná ne buchuwíina jena'í wichimóbachi. \m \v 19 Chópini auchecho jerigá rukué: ¿Acha bichíwali ju mapu echi jaré Isaeli pagótami ketasi cho machí je'ná jeyiri? Ketasi echirigá ju, mapujiti aboni galá machí mapurigá je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi mapalí echi Moisesi osali mapurigá Riosi jeanili: \q Nijeni we galá olima echi auché jaré isena pagótami, echijiti 'yemi Isaeli pagótami ne wabé kichima aboni. \q Nijeni we galá olima echi auché jaré isena pagótami mapu ketasi galá machí Nijé Ra'íchala, a'lí 'yémitamo echijiti ne wabé na'áwabo. \m \v 20 A'lí pe wakinana echi Isaíasi ayénachó arigá je'ná jerigá osali mapurigá Riosi jeanili: \q Echi jaré isena pagótami mapu chabénala ketasi galá tamí machináali, aboni ma galá tamí machili. \q A'lí Nijeni ma nawali echo'ná echi auché jaré yuwa mapu chabénala ketasi tamí ali. \m \v 21 Ayénachó echi jaré Isaeli pagótami jiti rugá echi Isaíasi je'ná jerigá osali mapurigá Riosi Binói jeanili: Nijeni sinibí niráa we bayé jaré pagótami mapu ketásirapé nijewa. Chopi aboni wabé tamí sayérami ju. \c 11 \s Echi jaré pe okuá Isaeli pagótami mapu ma galá ku'wíratami ju \p \v 1 A'lí jípini je'ná jerigá 'yemi nimí rukué: ¿Acha Riosi ma waminá ariweli echi jaré Binói pagótamawala Isaeli anilíwami? ¡Ketasi chirigá! Nijé Pablo bilé ju echi jaré Isaeli pagótami. Ayénachóni bilé ju echi jaré Abrami kúchala kúchuwala niráa. Ayénachó nijé bilé ju echi Benjamini anilíwami rojuáami. A'lí Riosi ma tamí ku'wírali. \v 2 Chabé ki'yá jonsa Riosi aneli echi jaré Isaeli pagótami Binói níwara pagótami niráa. A'lí jipi Riosi ketasi chirigá ariweli aboni. ¿Kechátamo machí 'yemi mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi echi Elíasi jiti rugá? Mapujiti echi Elíasi wabé wi'nijili echi jaré Isaeli pagótami mapalí binói jeaneli Riosi: \v 3 Keni Walubélawa, aboni ma ko'yali si'néami echi auché jaré Mujé jiti nawésami rijói. Ayénachó aboni ma najúnali echi jaré Mujé ri'obáwala. A'lí nijeni bi'neli ripili mápuni Mujé jiti nawesa, chopi aboni ayénachó tamí mi'lináali. \v 4 Chopi Riosi ku nijéwaga je'ná jerigá aneli: ¡Abijí tamí yuwa tibí kichao mili rijói, ibili niráa, mapu ke cho bacháami chokoba jaga o'wikeli echi Ba'ali anilíwami amachíkarawami namuti! \v 5 A'lí nijé Pablo 'yemi nimí ané mapu jipi rawé achigórigá abijí tibí jaré Isaeli pagótami mapu Riosi ne wabé galigá chapili mapurigá Binói níwala pagótami niráa. \v 6 A'lí Riosi ketasi tamujé tamí chapili mapujiti tamujé aboni, siné káachi, ne wabé galabé olali. Chopi Riosi ne bichíwali tamujé tamí chapili chopi mapujiti Binói tamujé tamí wabé galeli, mapujiti Riosi ne bichíwali ne wabé galéami ju. \p \v 7 Je'ná jerigá ikili: Echi jaré wikabé Isaeli pagótami sinibí nakili mapurigá Riosi ku'wírama aboni, chopi aboni ketasi ku'wíratami níili, mapujiti aboni ketasi galá bichíili Riosi Ra'íchala. A'lí echi jaré pe okuá mapu Riosi chapili mapurigá Binói níwala niráa, aboni ayena ku'wíratami níili. A'lí echi auché jaré mapu ketasi ku'wíratami níili, aboni chopi waminá biwáratami níili, sulachí niráa. \v 8 Echirigá ikili mapurigá je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: Riosi 'yali mapurigá aboni ketasi galá machimea Binói Ra'íchala, mapujiti aboni ketasi nakili bichíinala. Echirigá Riosi 'yali mapurigá aboni ketasi ritema aboni busila jiti, ayénachó mapurigá aboni ketasi námama aboni nakala jiti. A'lí echi jaré Juríosi pagótami echirigá ju jipi rawé yénasí. \v 9 Ayénachó echi Rabiri jeaní (mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi): \q Echi jaré Juríosi pagótami wabé kaníliga omawa mapujiti aboni mayé mapu Riosi wabé kanira aboni yuwa, \q chopi ketasi echirigá ju, mapujiti aboni wabé chati oláami ju. \q A'lí aboni waminá suwábarami níima mapurigá jaré namuti misútami niráa. \q \v 10 ¡Galá níima mapurigá aboni we busugachi niráa nílama, mapurigá aboni ma ketasi riwimea! \q ¡Galá níima aboni sinibí niráa bunárami níisa mapurigá ne wabé uchérami niráa! \s Mapurigá ku'wíratami níili echi auché jaré isena pagótami mapu ketasi Juríosi níili \p \v 11 Jipi nijeni jerigá rukuema: ¿Acha ma sinibí niráa miná ariwérami níima echi jaré Juríosi pagótami mapujiti aboni we chati ologá chakena niráa rujuili? ¡Ketasi chirigá níima! Si'winárigá jipi rawé echi auché jaré isena pagótami ma galá nawésarami ju Riosi Ra'íchala mapujiti echi jaré Juríosi pagótami mapu bachá niráa nawésarami níili ketasi nakili nijéwanala. A'lí echi auché jaré isena pagótami galá bichíiga ku'wíratami níili, mapurigá echi jaré Juríosi pagótami echijiti ayénachó nakimea bichíinala pe waminánomí. \v 12 Jípita ma riwali mapurigá echi auché jaré jena'í wichimóbachi piréami pagótami ku'wíratami níili mapujiti echi jaré Juríosi echirigá chati olali. Ayénachóta riwali mapurigá echi auché jaré isena pagótami ku'wíratami níili mapujiti echi jaré Juríosi pagótami echirigá ke bichíiga, chakena niráa rujuili. Echijítita mayé mapu echi auché jaré isena pagótami, ne suníami jena'í wichimóbachi piréami, waminabi ne wabé simírami ku'wíratami níima waminánomí mapalí ne si'néami echi jaré Juríosi pagótami galá bichíima Jesucristo niráa. \p \v 13 A'lí 'yemi isena pagótami, nijeni 'yemi mi je'ná jerigá ané: Riosi ma tamí nawésanalaga júuli, mapurigani 'yemi mi nawésama máputamo ketasi Juríosi pagótami ju. Echijítini mayé mapu ne wabé simírami 'wérali ju mapurigani ne bichíwali 'yemi mi echirigá nawésama Riosi Ra'íchala. Ayénachó nijeni sinibí ruyé echi jaré Juriosi pagótami mapurigá Riosi tamí júuli nawésanala 'yemi isena pagótami. \v 14 Echirigani olá mapurigá jaré nijé binói pagótamawala, siné káachi, achigórigá nakimea bichíinala mapurigá 'yemi isena pagótami ma galá bichíili. A'lí nijeni waminabi echirigá olama mapurigá auché jaré Juríosi pagótami arigá ku'wíratami níima. \v 15 Mata riwali mapurigá echi auché jaré isena pagótami jena'í wichimóbachi piréami ma ku wikawárami níili Riosi jiti mapujiti Binói ketasi omérali nareya echi jaré Juríosi pagótami mapurigá Binói níwala pagótami niráa. Echijítita mayé mapu echi auché jaré isena pagótami waminabi ne wabé simírami ku'wíratami níima waminánomí rawé mapalí echi jaré Juríosi pagótami ma galá narétami níima Riosi jiti. Echalí ne wabé simírami galabé níima, mapujiti achigórigá níima mapurigá echalí rawé mapalí echi jaré suwíami auchecho ku pirélama. \v 16 A'lí echi jaré Isaeli pagótami aní mapu echi bilé rimé mapu ne bachá niráa uchaliwa, sinibí Riosi níwala ju. Echijiti bichíwali ju mapu ne suwaba echi batusí ayénachó Riosi níwala ju. A'lí echi jaré ki'yá piréami bachá jáwami Isaeli pagótami Riosi níwala níili, echijiti waminánomí rawé echi auché jaré wikabé aboni kúchala kúchuwala ayénachó Riosi níwala níima. A'lí bicheta ayénachó achigórigá aniboa mapalí bilé olivo anilíwami rakéami namuti nawala Riosi níwala ju, echalí ne suwaba echi olivo otowala ayénachó Riosi níwala ju. A'lí echi jaré wikabé Isaeli pagótami arigá mapuyiri Riosi níwala olivo anilíwami rakéami namuti ju. \p \v 17 A'lí echi jaré Juríosi pagótami mapurigá binói otowala níili echi olivo anilíwami rakéami namuti yuwa. Chopi jaré aboni waminá ripunárami niráa níili mapujiti aboni ketasi bichíili Jesucristo niráa. A'lí 'yemi máputamo ketasi Juríosi pagótami ju, echo'ná nachúcharami níili mapurigá isena otowá niráa echo'ná olívochi. A'lí bichétamo echirigá sébali otowá níriya echo'ná bilénapi nawéamichi echi auché jaré olivo otowala yuwa, mapurigá ne bichíwali galabé olivo otowala niráa, mapujítitamo ma achigórigá narema riwéali mapurigá Riosi bichíwaga aneli echi Abrami mapu binói 'yárami níima riwéali. \v 18 Echijiti 'yemi isena pagótami máputamo ma galá bichíili Jesucristo niráa, ketasi mayesi máputamo waminabi simírami galabé ju ketasi mapurigá echi jaré Juríosi pagótami mapu ayénachó galá bichíili. Átamo echirigá mayésagá, jipi galá ku 'natasi mapurigátamo isena otowá niráa nachúcharami níili echo'ná bilénapi nawéamichi echi ne bichíwali olivo otowala yuwa. A'lí 'yemi ketasi ju máputamo iwébanata echi galabé olivo nawala, chopi si'winárigá echi galabé olivo nawala 'yemi mi galá iwébanata. \p \v 19 A'lí 'yemi isena pagótami siné káachi tamí jeanema: Ne bichíwali ju, chopi echi jaré olivo otowala waminá ripunárami níili mapurigá tamujé echo'ná galabé olívochi nachútarami níibo. \v 20 Galá ju, chopi echi jaré Juríosi pagótami waminá 'yérami níili mapurigá jaré otowá ripunárami niráa, mapujiti aboni ketasi galá bichíili. A'lí 'yemi echo'ná galabé olívochi nachúcharami niráa níili mapujítitamo ayena galá bichíili. Echijiti ketasi nóchaga 'nátami níisi, chopi aboni niráa galá tibútasi máputamo sinibí galá bichíyami níibo. \v 21 Mapujiti Riosi waminá 'yeli echi jaré Juríosi mapujiti aboni ketasi galá bichíili, achigórigá mapurigá echi jaré olivo otowala waminá ripunárami níili. A'lí Riosi 'yemi mi waminá 'yema 'yemi isena pagótami, átamo ketasi galá bichíisagá. \v 22 Galá 'natasi mapurigá Riosi ne wabé galabé ju, chopi Riosi ayénachó kastigo 'yama echi jaré ke bichíyami pagótami. Riosi waminá 'yeli echi jaré pagótami mapu ketasi bichíili, achigórigá mapurigá echi jaré otowá waminá ripunárami níili, a'lí aboni chakena niráa rujuili. Chopi Riosi ne wabé galabé níili 'yemi mi yuwa máputamo galá bichíili, chopi arigá 'wérali ju máputamo waminabi bichíibo mapurigá Binói 'yemi mi ku'wírama. Mapujiti átamo ketasi waminabi galá bichíisagá 'yémitamo ayénachó waminá 'yérami níibo, achigórigá mapurigá echi jaré otowá waminá ripunárami níili. \v 23 A'lí a echi jaré Juríosi pagótami ayénachó galá bichíisagá, echalí aboni ayénachó narétami níima, mapujiti Riosi wabé omérami ju auchecho ku nachútiya aboni mapurigá echi jaré otowá niráa. \v 24 Mapujiti a 'yemi máputamo ketasi Juríosi pagótami ju waminá ripunárami níisagá echo'ná biléana chakena nirúami olívochi jonsa, a'lí átamo si'winárigá nachútarami níisagá echo'ná echi galabé olívochi, a'lí Riosi waminabi omérami ju ku nachútiya echi jaré Juríosi, mapujiti aboni ju echi ne bichíwali olivo otowala niráa. A'lí Riosi auchecho ku nachútalama aboni echo'ná aboni níwala olivo. \s Pe waminánomí si'néami echi jaré Juríosi pagótami ku wikawárami níima mapurigá aboni chati olali \p \v 25 Keni ritémawa nijeni nakí máputamo je'ná jerigá galá machiboa, mapurigá chabénala ketasi cho galá machirúami níili, mapurigátamo ketasi mayebo mapu 'yemi aboni ne wabé simírami machíami niráa ju. Nijeni nakí máputamo machiboa mapurigá jaré echi Isaeli pagótami ne wabé biwarali aboni sulálachi. A'lí aboni chopi echirigá biwáratami níima mapuyénasí suwaba mo'wimea echi jaré isena pagótami, si'néami mapu ikí galá bichíima riwéali. \v 26 A'lí mapalí ma echirigá ikisá, echalí ne sinéami echi jaré Isaeli pagótami ku'wíratami níima, mapurigá echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: \q Echi Walubela Ku'wíriami nawama echo'ná Riosi walúlawalachi Siónachi anilíwachi jonsa, a'lí Binói ku wikawama ne suwaba mapurigá echi Jakobo kúchala kúchuwala chati olali. \q \v 27 Ayénachó Riosi Binói jeaní: \q Je'ná jerigá katiwámani aboni yuwa echalí mapalí Nijeni ku wikawama aboni chati olalila. \p \v 28 Jipi rawé echi jaré Juríosi pagótami wabé sayera Riosi mapujiti aboni ketasi bichíili Binói Ra'íchala. Chopi mapalí aboni ketasi bichíili, echalí 'yemi isena pagótami nawésarami níili Riosi Ra'íchala. A'lí 'yémitamo galá bichíili. Chopi Riosi arigá ne wabé galé echi jaré Isaeli pagótami mapujiti Binói chabé ki'yá jonsa chapili echi jaré aboni 'wénawala ki'yánala piréami mapurigá Binói níwala pagótami niráa. \v 29 A'lí Riosi ketasi auchecho ku 'yema echi kónawami mapu Binói ma nijali. Chopi mapalí Riosi sinepi niráa bayé echi pagótami mapurigá aboni Binói níwala níima, a'lí Riosi sinibí niráa echirigá bayé aboni. \v 30 'Yemi isena pagótami máputamo ketasi Juríosi pagótami ju chabénala tarapé nijéwami níilitamo Riosi. Chopi jipi rawé Riosi arigá 'yemi mi natimá mapalí echi jaré Juríosi pagótami ma ketasi nijéwali Binói Riosi. \v 31 Jipi echi jaré Juríosi pagótami ketasi nijéwali Riosi, achigórigá mapurigá 'yemi isena pagótami chabénala ketasi nijéwali. A'lí echirigá ikili mapurigá Riosi ayénachó wabé natimaga ku wikawama aboni, achigórigá mapurigá Binói 'yemi mi ne wabé natimaga ku wikáwali. \v 32 Mapujiti Riosi ariweli mapurigá ne si'néami pagótami achigórigá ketasi galá nijéwami níima. Chopi Riosi ne wabé natimá ne si'néami pagótami. Ayénachó Binói ku wikawama ne si'néami mapu ikí wikáwali tánama. \p \v 33 ¡Riosi ne suwaba namuti machíami ju, ne wabé simírami 'nátami ayénachó! Tamujé jena'í wichimóbachi piréami ketásita omero ku irétaga ruyá mapurigá Riosi nakí olánala. Nibilé chota omero machiyá mapurigá Binói sinibí galabé ju. \v 34 Mapujiti ke wesi ne sébali galá machili mapurigá echi Walubela Riosi 'nátali. Ke wesi galá omérali binériya echi Walubela Riosi. \v 35 Nibilé wesi omérali bachá niráa ayá jaré namuti echi Walubela Riosi, mapurigá echijiti aboni pe waminana ku natétarami níima. \v 36 Mapujiti Riosi nijá suwaba namuti. A'lí suwaba namuti Riosi jiti niwárami níili. Ayénachó suwaba namuti niwárami níili mapurigá Riosi níwala níima. ¡Echijiti ne walubéraga anérami nílaga Riosi ne sinibí niráa! ¡Echirigá nílaga! \c 12 \s Galá níima máputa galá bichíiga pirélabo Riosi \p \v 1 Keni ritémawa 'yemi nimí ané mapu Riosi ne wabé galabé natimáami ju. Echijiti 'yemi nimí risúu anigá tani máputamo aboni niráa 'yabo Riosi, galá akami niráa. A'lí bichétamo echirigá galá 'yárami níibo Riosi mapurigá Riosi echijiti galá kanílama. A'lí we galá níima máputamo echirigá bichíibo Riosi sulachí niráa. \v 2 A'lí ma ketasi ologá pirélasi mapurigá echi auché jaré jena'í wichimóbachi piréami ologá piré. Chopi si'winárigá ne galabé 'natasi mapurigátamo echirigá ne wabé galabératami niráa pirélabo. A'lí bichétamo echirigá galá machiboa chuyiri ju mapurigá Riosi nakí máputamo olabo. Echirigátamo machiboa chuyiri ju echi ne wabé galabéala. Ayénachótamo machiboa chuyiri ju mapu Riosi echijiti ne wabé kaníila. Ayénachótamo machiboa chuyiri ju echi mapu ne wabé sébali galabératami ju. \p \v 3 Riosi ne wabé galigá tamí júuli mapurigá nijeni 'yemi mi nawésama Binói wabé Galabé Ra'íchala. Echijiti nijeni si'néami 'yemi mi ané mapu ke wesi 'yemi waminabi wabé simírami o'wéala niráa 'natabo 'yemi aboni niráa. Chopi galá níima ibili 'yemi ne galá bichíwali 'natasa mapujiti Riosi 'yali ibili niráa mapurigátamo bichíibo Jesucristo niráa. \v 4 A'lí ibili niráa tamujé sapala wikanáami niráa nachúkami ju. Chopi tamujé ronola ketasi achigórigá oláami ju mapurigá tamujé sikala. Nibilé cho tamujé busila achigórigá oláami ju mapurigá tamujé nakala. \v 5 Achigórigáta ju tamujé máputa napawika bichíi Jesucristo niráa. Ne bichíwali ibili niráa tamujeta wikabé niráa ju, chopi Jesucristo yuwa, si'néami tamujeta arigá a'nagupi napawíkami niráa ju, mapurigá bilepi rijói sapala, mapurigá Jesucristo sapala niráa. \p \v 6 A'lí Riosi tamujé tamí 'yali mapurigata ibili niráa si'nárigá olabo, mapurigá Binói nakili ibili tamujé tamí 'yánala. Echijiti galá níima ibili niráa sébali galá olasa mapurigá Riosi 'yali ibili olánala. Echijiti a Riosi tamujé tamí 'yásagá mapurigata nawisabo Binói Ra'íchala, galá níima máputa ne sébali galá nawisabo mapurigá Riosi tamujé tamí bichíirali. \v 7 A'lí a Riosi tamujé tamí 'yásagá mapurigata omérabo ku'wíriya echi auché jaré, galá níima máputa ne galabé niráa ku'wírabo aboni. A'lí echi mapu galá machiko binériya Riosi Ra'íchala, galá níima échiko sinibí echirigá binérasa. \v 8 A'lí echi mapu galá machí kanílatiya echi auché jaré, galá níima échiko sinibí niráa echirigá olasa. A'lí echi mapu kórima nijako, galá níima si'néami chópirigá 'yasa. A'lí echi mapu galá machiko nuleya echi auché jaré pagótami, galá níima échiko sinibí galabé 'nátaga nulasa. A'lí echi mapu omérako kówiya echi jaré wabé tisúwati, galá níima échiko wabé kaníliga niráa kówasa. \s Galá níima mapu echi jaré mapu ikí bichíi Jesucristo niráa sinibí galabé ologá pirélama \p \v 9 Ne galá galesi a'nagupi ne sulachí niráa. Chopi ne wabé kichisi suwaba chati oluwáwami. Sinibí ne galabé olasi. \v 10 Sinibí galá níima 'yemi a'nagupi galesa mapurigá ritémtami niráa, ne wabé galéami. Ayénachó galá níima 'yemi ibili niráa nakisá mapu echi auché jaré ritémtami ne bachá o'wéalatami níima. Ayénachó galá níima máputamo a'nagupi galá nilabo. \p \v 11 Ne galá jiwérasi 'yemi. Ketasi nasinákuli níisi. Ne sulachí niráa galá nakigá nochasi, echi Walubela Jesucristo nóchala olayá. \p \v 12 Ne galá kaníliga pirérasi mapujítitamo galá bichíi mapu Riosi 'yemi mi ku'wírama. Sinibí kilí niráa anachasi mapalítamo risúu olálami ju. Ne sinibí niráa tániga ra'ichasi Riosi yuwa. \p \v 13 Sinibí ku'wírasi echi auché jaré mapu ikí bichíyami ju Jesucristo niráa, mapalí aboni wabé newaléami ju. Sinibí galá naresi echi auché jaré pagótami mapu ikí kólasiya 'yena echo'ná 'yemi pirélachi. \p \v 14 Galabé anesi echi jaré mapu 'yemi mi wabé chati chibi olá. Riosi yuwa tániga ra'ichasi mapurigá Riosi galá ku'wírama aboni. Ketasi chopi tansi mapurigá Riosi kastigo 'yama echi jaré aboni. \p \v 15 Ne galá kanílasi echi auché jaré pagótami yuwa mapu ikí ne galá kanílami ju. Chopi ayénachó natimaga nalákasi echi auché jaré pagótami yuwa mapu ikí nalákami ju. \p \v 16 A'nagupi ne galá karigá pirélasi. Ketasi nóchaga 'nátami níisi. Chopi mapurigá echi jaré tabéala niráa níisi. Ketasi mayesi mapu 'yemi aboni ne wabé machíami ju. \p \v 17 Ketasi ku kuwana nimíkasi echi auché jaré mapu arigá 'yemi mi risúu olá. Chopi sinibí ne galabé olasi si'néami echi auché jaré pagótami yuwa. \v 18 Ne suwaba galabé niráa olasi mapu ikítamo omero mapurigátamo echijiti ne galá kilí ologá pirélabo si'néami echi auché jaré pagótami yuwa. \v 19 Keni ritémawa, ne wabé galérami, ketasi ku kuwana nimisi mapalí auché jaré 'yemi mi risúu olá. Chopi aliwesi mapurigá Riosi kastigo 'yama echi auché jaré chati oláami, mapujiti je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: Echi Walubela Riosi jeaní: Chopi Nijeni kastigo 'yama echi jaré chati oláami. Nijeni sinibí ku natétama, kastigo agá. \v 20 Ayénachó je'ná jerigá osirúami ju: A mujé sayérawala wabé 'lówami nírasagá, ne galá kowi mujé. A'lí biché a wabé balachéami nírasagá, galá 'ya ba'wí mapurigá bajima, mapujítimi je'ná jerigá olíiga, ne wabé riwélatama echi binói. \v 21 Ketasi ariwesi mapurigá echi chati oluwáwami 'yemi mi suwaba waminá omérama. Chopi si'winárigá sinibí ne wabé galabé ologá, suwaba waminá omérasi 'yemi echi chati oluwáwami. \c 13 \p \v 1 Galá níima mapu si'néami pagótami ne galá nijéwama echi jaré aboni o'wéalawala, mapujiti Riosi Binói nijali mapurigá echi jaré o'wéala arigá o'wéala niráa níima jena'í wichimóbachi. Ayénachó Riosi jáwali si'néami echi jaré o'wéala mapu ikí nirú jena'í wichimóbachi nuláami. \v 2 A'lí echi jaré mapu echirigá sayérami ju echi jaré o'wéala, aboni ayénachó sayera Riosi nulalila. A'lí aboni kastigo 'yárami níima mapujiti aboni echirigá sayérali echi jaré o'wéala. \v 3 Mapujiti echi jaré o'wéala ketasi majáriami ju echi jaré galabé oláami yuwa, chopi ayena wabé majáriami ju echi auché jaré chati oláami yuwa. Átamo ketasi nakisáagá máputamo majáratami níibo echi jaré o'wéala jiti, sinibí galabé ologá pirélasi 'yemi. A'lí echi jaré o'wéala 'yemi mi galabé oláami anema. \v 4 Mapujiti echi jaré o'wéala Riosi jiti jawárami níili mapurigá aboni 'yemi mi ku'wírama. Chopi átamo chati olásagá, a'lí bichétamo ne bichíwali majabo, mapujiti si'néami echi jaré o'wéala ne wabé o'wéala niráa jawárami níili mapurigá aboni echirigá omérama kastigo ayá echi jaré chati oláami. A'lí Riosi Binói echijiti jáwali aboni. \v 5 Echijiti arigá 'wérali ju máputamo ne galá nijéwabo echi jaré o'wéala mapurigátamo ketasi kastigo 'yárami níibo, ayénachó mapujítitamo ma galá machí mapu ne galá ju echirigá nijéalawa. \v 6 Ayénachó 'yémitamo sinibí echijiti nijí wenomí mapalí echi jaré 'yemi o'wéalawala 'yemi mi tani, mapujiti echi jaré 'yemi o'wéalawala chopi olá Riosi nóchala mapalí aboni ne bichíwali nulé echi pagótami mapurigá Riosi nakí. \p \v 7 Echijiti galá nijisi ne suwaba mapu ikí 'yemi o'wéalawala 'yemi mi nulé nijínala. Ayénachó ne galá nijéwasi echi jaré 'yemi o'wéalawala. \v 8 Ke bilé namuti yiri wikesi echi auché jaré. Chopi sinibí a'nagupi wabé galesi, mapujiti echi mapu sinibí galá galeko echi auché jaré, échiko echirigá ma galá olali mapurigá Riosi nulali olánala. \v 9 Chabé ki'yá Riosi je'ná jerigá nulali: Ketásitamo chuwé bilétari yuwa kochisí. Ketásitamo wesi mi'lisí. Ketásitamo chigosi. Ketásitamo 'yékaka ra'ichasi. Ketásitamo korusi echi auché jaré níwala namuti. A'lí bichétamo sinibí galá nijéwami níibo ne suwaba Riosi nulalila mapalítamo galá nijewa je'ná bilepi nulalíwami: Ne galá galé echi auché jaré pagótami achigórigá mapurigami galá galé a mujé binói niráa. \v 10 Echi jaré mapu galá galéami juko ketásirapé risúu olá echi auché jaré pagótami. Ayénachó echi jaré mapu galá galeko echi auché jaré pagótami, échiko echirigá sébali nijéwaga olá mapurigá Riosi nulali. \p \v 11 Ayénachó suwaba je'ná jeyiri jiti galá machisí 'yemi mapu jipi rawé ma we muweli echi chati oluwáwami. Echijiti ma sébachi ju mapurigata ku galá machíami niráa 'natabo, mapurigá bilé kochíami ma ku busuréami niráa, mapujiti jipi rawé waminabi ne wabé mulubé ju mapalí echi Walubela Jesucristo ku nawama jena'í wichimóbachi. Echijiti ma waminabi ne wabé mulubé ju echalí rawé mapalí tamujé bichíyami suwaba ku'wíratami níibo, ketasi mapurigá chabé rawé mapalí jonsa tamujeta bachá niráa bichíili Jesucristo niráa. \v 12 Echirigá ma wabé wi'libeko rokogó niráa ju. Chopi ke 'me ayó chi'limea. Echijiti ma galá níima máputa ariwebo ne suwaba chati oluwáwami mapurigá jena'í wichimóbachi piréama pagótami chiná niráa olá rokogó niráa. Galá níima mapu tamujeta wabé jiwérabo Jesucristo yuwa, echirigá chapigá ne suwaba mapu Riosi tamujé tamí 'ya mapurigata sontarsi niráa nakobo echi chati oluwáwami sayéraga, mapujítita ketasi rokowárali niráa 'yena, chópita echo'ná galá rayénachi niráa 'yena echi Walubela Jesucristo yuwa. \v 13 Echijiti galá níima mapu tamujé bichíyami sinibí galabé ologá pirélabo mapurigá galá ju echo'ná ne galabé rayénachi niráa 'yénaluwa. Ketásita tékaka pirélabo, nibileta chati chuwé ologá omowabo. Ketásita chuwé bilétari yuwa kochiboa, nibileta chati chuwé olabo. Ketasi nakobo auché jaré yuwa, nibileta korupo auché jaré níwala namuti, nibileta korupo mapurigata o'wéalatami níibo mapurigá echi auché jaré o'wéala. \v 14 Si'winárigá sinibí ariwesi mapurigá echi Walubela Jesucristo 'yemi mi binérama galabé ologá pirélatiya. A'lí ketasi waminabi 'natasi mapu churigátamo chati chuwé olabo mapurigá 'yemi aboni chopi nakí olánala. \c 14 \s Ketasi sayérasi echi auché jaré 'yemi ritémawala \p \v 1 'Yemi napawika bichíyami galá naresi echo'ná 'yémichi echi auché jaré mapu ketasi cho galá bichíyami ju, chopi ketasi ariwesi mapu aboni binéraga nawésama, mapujiti aboni ketasi cho ne galá bichíyami ju. \v 2 Mapuré jaré pagótami bichíi mapu galá ju ne suwaba chibi yiri namuti ko'wawa. Chopi auché jaré ketasi cho 'me galá binératami ju Riosi Ra'íchala. Aboni chopi ko'wá echi jaré namuti kilibá. Aboni ketasi ko'wá echi sapá. \v 3 A'lí 'yemi máputamo suwaba chibi yiri ko'wako, ketasi kawélasi echi auché jaré mapu ikí ketasi ko'wá jaré namuti. A'lí 'yemi máputamo ketasi ko'wako jaré namuti nibilé kawélasi echi auché jaré mapu ne suwaba chibi yiri ko'wako, mapujiti Riosi Binói ma galá nareli echi auché jaré ritémtami. \v 4 A'lí ¿chigátamo mayé 'yemi máputamo we kawela echi auché jaré mapu si'nú piónawala ju? Echi auché jaré ritémtami chopi Riosi piónawala niráa ju. A'lí Riosi chopi anema mapu echi jaré Binói piónawala galá olá, mapu aboni ketasi galá olá keremá. Ayénachó Riosi Binói ne galá omérami ju olíliya mapurigá Binói piónawala echirigá ne galabé olama. \p \v 5 Auché biléana cho jereko: Jaré pagótami ne wabé oméami niráa mayé jaré ibili rawé. Chopi auché jaré mayé mapu ne suwaba rawé chopi a yiri ju. Galá níima ibili echi jaré ritémtami aboni niráa ne galá machisá mapurigá aboni sinibí olá mapurigá Riosi nakí. \v 6 Echi jaré mapu wabé oméami niráa mayé isini rawé, aboni echirigá olá mapurigá echi Walubela Riosi waminabi walubéraga anérami níima. A'lí echi auché jaré mapu ketasi wabé oméami niráa mayé echalí isini rawé, aboni ayénachó echirigá olá mapurigá echi Walubela Riosi achigórigá waminabi walubéraga anérami níima. A'lí echi jaré mapu ne suwaba chibi yiri namuti ko'wako, abóniko echirigá olá mapurigá echi Walubela Riosi echirigá waminabi walubéraga anérami níima, mapujiti aboni walú natétara 'ya Riosi. A'lí echi auché jaré mapu ketasi ko'wako jaré namuti, aboni ayénachó echirigá olá mapurigá echi Walubela Riosi ayénachó achigórigá waminabi walubéraga anérami níima. Ayénachó aboni walú natétara 'ya Riosi. \p \v 7 Mapujiti ke wesi tamujé aboni ikí ikita piré. Nibilé wesi tamujé aboni ikí ikita suwiboa. \v 8 A'lí waminabi pirélasagá, tamujeta chopi ologá pirélabo mapurigá echi Walubela Riosi nakí máputa olabo. A'lí ata suwisáagá, tamujé chopi suwiboa mapurigata echi Walubela Riosi yuwa muchibo. A'lí mapuyénasíta abijí piré, ayénachó mapalita ma suwisá, tamujé sinibí niráa echi Walubela Riosi níwala ju. \v 9 Mapujiti echi Walubela Jesucristo waminá mukuli, ayénachó Binói auchecho ku owínali mapurigá Binói ne Walubela níima echi jaré suwíami yuwa, ayénachó echi auché jaré abijí piréami yuwa. \p \v 10 Chopi 'yemi ¿churékulátamo wi'nijí echi auché jaré 'yemi ritémawala? ¿Churékulátamo ke 'me nirá echi auché jaré 'yemi ritémawala? Mapujiti arigá 'wérali ju mapu ne si'néami tamujé echo'ná bacháami echi Walubela Jesucristo yuwa jábabota waminánomí rawé, mapurigá Binói galá machíratama tamujé olalila mapurigata ibili niráa olali. \v 11 Mapujiti je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: \q Echi Walubela Riosi jeaní: Nijeni ne bichíwali sinibí niráa bitélama. \q Ayénachó ne bichíwali ju mapu ne si'néami pagótami bacháami tamí yuwa chokoba jábama, waminánomí rawé. \q A'lí ne si'néami aboni ne machiná niráa rumea mapu Nijeni ne Walubela Riosi ju. \m \v 12 Echirigá ne wabé 'wérali ju mapu tamujé ibili niráa ku ruyebo Riosi mapu churigata ologá piréali tamujé aboni. \s Ketasi chati olírasi echi auché jaré ritémtami \p \v 13 Echijiti ma ketasi galá níima máputa a'nagupi wi'nijibo. Chopi si'winárigá sinibí ne suwaba galá 'nátaga olasi mapurigátamo ke siné chati olírabo echi auché jaré 'yemi ritémawala, nibilé cho mapurigátamo binérabo aboni chati oláriya. \v 14 A'lí nijeni machí mapu galá risénsia ju máputa kopoa ne suwaba chibi yiri ko'wáami mapu ikí nirú. A'lí bicheni je'ná jerigá ne bichíwali mayé mapujítini galá bichíyami ju echi Walubela Jesucristo niráa. Chopi a bilé rijói mayésagá mapu bilé ko'wáami ketasi risensia ju ko'wáwa, echalí ne bichíwali ketasi risensia níima mapurigá echi ko'mea echiyiri ko'wáami. \v 15 A'lí a jaré mujé ritémawala we o'monáratami níisagá mapujiti mujé arigá ko'wá bilé ko'wáami mapu aboni ketasi risensia ju ko'wawa, echalimi ketasi galigá olá mapalimi ko'wá echiyiri ko'wáami. Echijiti ketasi biyiri olasi mapurigá auché jaré echijiti arigá waminá 'wigama, chopi mapujiti mujemi wabé ko'nali echiyiri ko'wáami, mapujiti echi Walubela Jesucristo arigá mukuli echi jaré aboni chati olalila jiti. \v 16 Echijiti ketasi biyiri olasi 'yemi mapurigá echi auché jaré pagótami echijiti chati sití ra'ichama echi jaré namuti jiti mapu 'yémitamo galá bichíiga olá. \v 17 Mapujiti ketásita muchibo echo'ná ripá riwigachi mapo'ná Riosi galá nulá atí chopi mapujítita ko'wá echi wabé galabéala, nibiré cho mapujítita bají echi we galabéala. Chópita echo'ná muchibo mapujiti echi Wabé Galabé Riosi Iwigala tamujé tamí 'yali mapurigata ne galá wachínaga oláami níibo, ayénachó mapurigata galá kilí ologá pirélabo, ayénachó mapurigata galá kanílabo. \v 18 A'lí Riosi Binói ne wabé kaníila mapalí echi pagótami je'ná jerigá ologá bichíiko echi Walubela Jesucristo niráa. Ayénachó echi jaré pagótami jena'í wichimóbachi piréami we galá nirá echi jaré bichíyami mapu je'ná jerigá ologá bichíyami ju. \p \v 19 A'lí galá níima máputa waminabi echirigá olísabo mapurigata echijiti galá kilí ologá pirélabo, ayénachó mapurigata waminabi galabé bichíirabo a'nagupi. \v 20 Chopi ketasi waminá ri'yéchasi echi mapu Riosi Binói olali, mapujiti a 'yémitamo kosáagá echi jaré namuti mapu echi auché jaré mayé mapu ketasi risénsia ju mapu aboni ko'mea echiyiri, echalí aboni ayénachó siné káachi ko'mea echiyiri, chopi aboni echirigá kosáagá we chati olama mapujiti aboni mayé mapu ketasi risensia ju ko'wáwa echiyiri. Ne bichíwali ju mapu ne suwaba ko'wáami galá ju ko'wawa, chopi 'yémitamo arigá chati olá mapalítamo ko'wá echi jaré namuti mapu auché jaré mayé mapu ketasi risensia ju mapu aboni echiyiri ko'mea, mapujítitamo echirigá ko'ogá olílabo mapurigá echi auché jaré echirigá chati olama. \v 21 Ne galá níima 'yemi ketasi kosá sapá, nibilé bajisa suguí, nirapé bilé namuti kumératasa mapurigá bichíi echi auché jaré 'yemi ritémawala, nibilé mapurigátamo chakena a'wapo aboni. Chopi sinibí ne suwaba galá olasi mapurigátamo waminabi galá bichíirabo echi auché jaré 'yemi ritémawala. \v 22 Mapurigá 'yémitamo ma galá bichíi, echirigá waminabi ne galá bichíisi mapurigá Riosi 'yemi mi bichíirali. Ne wabé kaníirama echi jaré pagótami mapu ne galá bichíiga olako ne suwaba mapu ikí aboni olá. \v 23 Chopi si'néami echi jaré mapu ikí ko'wáko jaré namuti mapu aboni mayé mapu ketasi risensia ju ko'wáwa echiyiri, aboni we chati ologá ko'wá, mapujiti aboni ketasi galá bichíiga ko'wá. A'lí ne suwaba mapu ikí echi jaré pagótami ketasi galá bichíiga olako, échiko chati oluwáwami niráa ju echi pagótami yuwa. \c 15 \s Galá níima ibili niráa tamujé galá kanílatasa echi auché jaré pagótami \p \v 1 A'lí galá níima tamujé máputa ma galá bichíyami ju, waminabi kilí niráa bichíirasa echi auché jaré mapu ketasi cho bichíi mapu aboni galá omero ko'wá ne suwaba namuti. Galá níima tamujé waminabi ku'wílasa aboni. Ketasi galá níima tamujé olasa mapurigá tamujé aboni chopi nakí olánala. \v 2 Galá níima ibili tamujé galá kanílatasa echi auché jaré, ne suwaba galabé oluwáwami jiti, mapurigá aboni ne bichíwali ku'wíratami níima, ayénachó mapurigá aboni echijiti waminabi galá bichíilatami níima. \v 3 Mapujiti echi Walubela Jesucristo Binói tarapé cho chopi olali mapurigá Binói nakili olánala. Chopi si'winárigá ikili Binói yuwa mapurigá echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju mapurigá echi Walubela Jesucristo jeaneli echi Riosi Onorúami jeanigá: Echi jaré chati oláami pagótami mapu mi wabé cha anigá ra'íchali, aboni ayénachó echirigá achigórigá tamí wabé cha anigá ra'íchali. \v 4 Mapujiti ne suwaba mapu ikí chabé ki'yá osirúami níili echo'ná Riosi Ra'ichala oselíwalachi, ne suwaba echirigá osirúami níili mapurigá tamujeta echijiti binératami níibo mapurigata waminabi galá bichíibo mapu Riosi ne bichíwali tamujé tamí ku'wírama achigórigá mapurigá Binói bachá niráa anili mapu tamujé tamí ku'wírama riwéali. A'lí bicheta echirigá bichíibo mapujiti Riosi Ra'íchala tamujé tamí binera mapurigá Riosi tamujé tamí wabé natimá, ayénachó mapurigá galá níima máputa kilí niráa buwebo mapuyénasí suwaba echirigá ikimea, mapurigá bachá niráa osirúami níili. \v 5 A'lí echi Walubela Riosi ju mapu 'yemi mi 'ya máputamo echirigá kaníraga buwebo. Echijiti nijeni nakí mapu Riosi 'yemi mi ku'wírama mapurigátamo waminabi a'nagupi wabé galigá pirélabo mapujítitamo Jesucristo yuwa ju. \v 6 Mapurigátamo si'néami napawika chópirigá waminabi walubéraga anebo Riosi, echi mapu Onolá ju echi tamujé Walubélawala Jesucristo. \s Echi auché jaré isena pagótami nawésarami níili echi Galabé Riosi Ra'íchala \p \v 7 Echirigá galá galigá naresi a'nagupi, achigórigá mapurigá echi Walubela Jesucristo ayénachó ma tamujé tamí nareli, mapurigá Riosi echijiti waminabi walubéraga anérami níima. \v 8 Mapujiti nijeni 'yemi nimí ané mapu echi Walubela Jesucristo we ku'wírimiya nawali echi jaré Juríosi pagótami. Echalí Jesucristo echirigá ologá 'nérali mapu Riosi ne wabé bichíwaga ra'íchami ju, mapujiti Binói Jesucristo ne sébali olali mapurigá Riosi chabé ki'yá bachá niráa aneli echi jaré ki'yá piréami tamujé Juríosi pagótawala mapu echirigá ne bichíwali olárami níima riwéali. \v 9 Echi Walubela Jesucristo ayénachó echirigá olámiya nawali mapurigá echi auché jaré isena pagótami, mapu ketasi Juríosi ju, ayénachó waminabi walubéraga anema Riosi, mapujiti Binói ne wabé natimáami ju, mapurigá je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: \q Echijiti nijeni inama mi waminabi walubéraga aneya echo'ná echi auché jaré isena pagótami yuwa. \q Ayénachó nijeni ne wabé galá nawajiga, nimí waminabi walubéraga anema. \m \v 10 A'lí echo'ná auché biléana Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: \q Ne wabé kanílasi si'néami 'yemi auché jaré isena pagótami echi jaré Riosi níwala pagótami yuwa. \m \v 11 A'lí auché biléana je'ná jerigá anirúami ju: \q 'Yemi máputamo ketasi Juríosi pagótami ju, ne wabé walubéraga anesi echi Walubela Riosi. \q 'Yemi si'néami pagótami anesi mapu Riosi ne wabé Walubela ju. \m \v 12 Ayénachó echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi echi walula Isaíasi chabé ki'yánala je'ná jerigá osali: \q Waminánomí rawé nawama bilé ranarúami mapu echi Isaí riwéami rijói ranala níima. \q A'lí Binói mapurigá bilé Súami níima echo'ná biléana masánachi. \q A'lí échiko Walubela niráa wilárami níima echi auché jaré isena pagótami yuwa. \q A'lí aboni galá bichíima Binói niráa. \p \v 13 A'lí tamujeta galá bichíi mapurigá Riosi waminabi tamujé tamí ku'wírama. Echijiti nijeni nakí mapu Riosi 'yemi mi wabé kanílatama, ayénachó mapurigá Riosi 'yemi mi 'yama mapurigátamo kilíi ologá pirélabo, mapujítitamo galá bichíi Binói. A'lí Riosi echirigá 'yemi mi 'yama mapurigátamo echijiti abijí waminabi galá bichíibo, mapujiti echi Wabé Galabé Riosi Iwigala 'yemi mi jiwérata. \p \v 14 Keni ritémawa, nijeni ne galá machí mapu 'yémitamo ne wabé galabé oláami ju, ayénachó máputamo ne wabé galá machíami ju suwaba namuti, ayénachó máputamo galá machí a'nagupi ruyegá binériya. \v 15 Chópini arigá 'yemi mi tarapé majaga je'ná jerigá oseli mapurigátamo sinibí ne galá 'natabo je'ná namuti jiti. Ayénachó nijeni je'ná jerigá olali mapujiti Riosi echirigá ne wabé galigá tamí júuli nawésanala je'ná Wabé Galabé Ra'íchali. \v 16 A'lí Jesucristo tamí nuleli mapurigani nawésama Riosi Ra'íchala echo'ná echi auché jaré isena pagótamichi. Echijítini we iyena Binói Ra'íchala nawésiya mapurigá jaré echi auché jaré isena pagótami arigá bichíima, mapurigá aboni auchecho ku 'yárami níima Riosi, mapurigá echi jaré Juríosi ayénachó 'yali jaré namuti Riosi. A'lí Riosi echijiti ne wabé kaníila, mapujiti echi Wabé Galabé Riosi Iwigala ma ku galabéatali echi jaré mapu ikí galá bichíi Jesucristo niráa. \p \v 17 Echirigá nijeni galá bichíyami ju echi Walubela Jesucristo niráa, echijiti nijeni wabé galá nirá mapurigani echirigá nocha Riosi nóchala olayá. \v 18 Mapujiti nijeni ketasi omero ku ruyá mapu nijé binói wabé 'wérali olali, chópini galá machí mapurigá echi Walubela Jesucristo tamí jiti olali mapurigá echi auché jaré isena pagótami galá nijéwami níima Riosi. A'lí echi Walubela Jesucristo echirigá olali mapalí nijeni nawésali Binói Ra'íchala, ayénachó mapalí nijeni galabé ologá bitéali echo'ná echi auché jaré isena pagótami yuwa. \v 19 Echalí echi Walubela Jesucristo ne wabé omériga olali mapurigá ke wesi pagótami omero olayá, mapalí Binói tamí 'yali mapurigá nijeni echirigá wabé omériga olama echi Wabé Galabé Riosi Iwigala iwérawala jiti. A'lí nijeni echirigá ne sébali nawésali mapurigá Jesucristo ku wikawama echi jaré mapu ikí galá bichíima Binói niráa. A'lí echo'ná Jerusalémachi nijeni chótali echirigá nawésiya. A'lí bicheni ne suníami echirigá nawésali waminá wabé mikabé Ilírikochi anilíwachi kawírali yénasí. \v 20 Echirigá nijeni sinibí ne wabé nakili mapurigani nawésama echi We Galabé Riosi Ra'íchala echo'ná kanápuromí mapo'ná echo'ná piréami pagótami tarapé siné cho námali nawésalawami echi Walubela Jesucristo riwalá jiti, mapurigani echirigá ketasi chopi nawésama mapo'ná auché jaré bachá niráa chótali echirigá nawésiya. \v 21 Chopi mapu galá ikimea mapurigá echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: \q Echi jaré mapu ikí chabénala ke siné ruyérami níili Binói jiti nawésalawami, aboni pe waminánomí galá bichíima. \q A'lí echi jaré mapu chabénala ke siné námaliko Binói jiti ruwáwami, aboni pe waminánomí ne galá machimea Binói jiti nawésalawami. \s Echi Pablo wabé nakili echo'ná Rómachi siminala \p \v 22 Echijiti wisabé mapalini wabé nakili echo'ná Rómachi anilíwachi siminala mapurigani 'yemi mi 'nema, echalí ketásini omérali mapujítini auché jaréana wikanáami iyénali. \v 23 Chopi jipi mapujítini ne sébali nawésali ne suníami echo'ná auché jaréana kawichí, ayénachó mapujítini chabénala jonsa wabé nakili 'yemi mi yuwa asinala, \v 24 echijítini mayé mapurigani ke 'me ayó echo'ná Rómachi simírama 'yemi mi 'nésiya mapalini echo'ná Espányachi anilíwachi kawírali simea. A'lí pe waminana mapalini ma kaníliga 'nesa 'yemi, a'lí bicheni mayé mapurigátamo 'yemi tamí ku'wírabo mapurigani kaníliga nawama echo'ná Espányachi. \v 25 Chopi jípini echo'ná Jerusalémachi simea, jaré wenomí togá, echi jaré achigórigá bichíyami ritétami echo'ná piréami 'yámiya. \v 26 Mapujiti echi auché jaré galá bichíyami ritémtami echo'ná Maseróniachi anilíwachi kawírali piréami, ayénachó echi auché jaré jena'í Akáyachi anilíwachi kawírali piréami ma galá 'nátaga napabuli pe wikabé wenomí, echi jaré wabé tisúwati ritémtami echo'ná Jerusalémachi piréami 'yábiya. A'lí nijeni simea echo'ná Jerusalémachi echi wikabé wenomí togá. \v 27 A'lí aboni ne galá mayeli je'ná jerigá olayá, chopi aboni ne bichíwali echirigá wikeli echi jaré Juríosi ritémtami. Mapujiti chabénala echi jaré Juríosi bichíyami bachá niráa nawésali Riosi Ra'íchala echi auché jaré isena pagótami, echijiti jipi galá níima echi jaré isena pagótami wenomí agá ku'wírasa echi jaré wabé tisúwati Juríosi, suwaba mapu ikí galá bichíyami ju. \v 28 Echirigá mapalini ma sunisa je'ná jerigá olayá, ma sunisa echi wenomí ayá aboni, echalí nijeni simea echo'ná Espányachi anilíwachi kawírali. A'lí 'yemi nimí 'nésama echarí mapalini echo'mí Rómachi simírama. \v 29 A'lí nijeni ne bichíwali mayé mápuni 'yemi mi wabé galá kanílatama mapalini nawama echo'ná 'yemi yuwa, mapujítini 'yemi mi galá nawésama Jesucristo nawésawala. \p \v 30 Chopi 'yemi nimí tani mapurigátamo tamí yuwa napawika olabo, mapurigátamo sinibí tánabo Riosi mapurigá Binói tamí waminabi ku'wírama. A'lí nijeni echirigá tani mapujítitamo ayénachó galá bichíyami ju echi Walubela Jesucristo niráa, ayénachó mapujítitamo wabé galéami ju mapurigá echi Wabé galabé Riosi Iwigala tamujé tamí 'ya. \v 31 Echirigá tansi Riosi mapurigá Binói tamí ku'wírama mapurigá echi jaré ke bichíyami pagótami echo'ná Juréachi piréami ketasi tamí mi'limea. Ayénachó tansi mapurigá echi jaré ritémtami echo'ná Jerusalémachi piréami ne galá nalema je'ná wenomí mápuni aboni 'yánalaga to. \v 32 Ayénachó tansi Riosi, mapurigá a nakisáagá Binói, nijeni galá kaníliga nawama echo'ná 'yemi mi 'némiya. Ayénachó mapurigani galá isábama mapalini 'yemi mi yuwa atí. \v 33 Nijeni ne wabé nakí mapurigá echi ne wabé kilí oláami Riosi ne si'néami 'yemi mi yuwa nílama. ¡Echirigá nílaga! \c 16 \s Echi Pablo ripora jaré ritémtami \p \v 1 'Yemi nimí tani mapurigátamo ku'wírabo echi mukí, tamujé rijimala, Jebe riwéami, echi mapu sinibí wabé nigúurali echi jaré napawika bichíyami ritémtami yuwa echo'ná Senkréachi anilíwachi piréami. \v 2 Ne galá naresi je'ná mukí, Jebe riwéami, mapujiti binói galá bichíyami ju Jesucristo niráa. Echirigá galá níima olásatamo mapujítitamo napawika bichíyami ritémtami ju binói yuwa. Echirigá ne galá ku'wírasi je'ná mukí Jebe riwéami, ne suwaba namuti mapu ikí newalé binói, mapujiti je'ná mukí sinibí auché jaré wikabé galá ku'wírali. A'lí binói tamí ayénachó we ku'wírali. \p \v 3 Galá ripórasi echi Prisila, echi Akila ayénachó. Aboni nijé apanérawala ju mapujítita napawika nóchali, Jesucristo nóchala olayá. \v 4 Chabénala aboni tarapé majaga olali tamí ku'wíriya mapuyénasí aboni ne noguí ko'wirúami níili. Echirigá nijeni ne walú natétara 'ya aboni jiti. Ayénachó si'néami echi auché jaré isena pagótami mapu ikí napawika bichíyami ritémtami ju, aboni ayénachó walú natétara 'ya echi Prisila, echi Akila jiti. \v 5 Ayénachó ripórasi echi auché jaré ritémtami, si'néami mapu ikí napawiko echo'ná echi Prisila, echi Akila kalílachi. Ayénachó galá ripórasi echi Epeneto riwéami rijói, echi mapu nijé apanérawala ju, mápuni ne wabé galé. Echi Epeneto ne bachá níili Jesucristo niráa bichíyami, echo'ná Akáyachi anilíwachi kawírali piréami pagótami yuwa. \v 6 Ayénachó galá ripórasi echi María, echi mukí mapu ne wabé nóchali Jesucristo nóchala olayá echo'ná 'yemi yuwa. \v 7 Ayénachó ripórasi echi Anróniko riwéami rijói, echi Júniasi riwéami rijói asíchiko. Okuánika ayénachó echo'ná Társochi piréami níili, mapo'ná nijeni ochérali. Aboni o'wéala niráa ju echi auché jaré nawésami yuwa, mapu Riosi júuli nawésanala. A'lí okúanika ne bachá bichíili Jesucristo niráa, mapalí nijeni ketasi cho bichíyami níili. \p \v 8 Ayénachó ripórasi echi Ampíliasi riwéami rijói, echi mapu nijé apanérawala ju mápuni ne wabé galé, mapujítita napawika galá bichíyami ju echi Walubela Jesucristo niráa. \v 9 Galá ripórasi echi Urbano riwéami rijói, echi mapu tamujé apanérawala ju, mapujítita napawika nocha Jesucristo nóchala olayá. Ayénachó ripórasi echi Estákisi riwéami rijói, echi mapu nijé apanerawala ju mápuni ne wabé galé. \v 10 Ayénachó ripórasi echi Apélisi, echi mapu wisabé 'nérali echi auché jaré pagótami mapurigá binói galá bichíi Jesucristo niráa. Ayénachó ripórasi echi jaré bichíyami echo'ná Aristóbolo bitélachi muchúwami. \v 11 Ne galá ripórasi echi Erorioni riwéami rijói mapu ayénachó echo'ná Társochi bitéami ju. Ayénachó ripórasi echi jaré echo'ná Narsiso bitélachi muchúami, si'néami mapu ikí galá bichíyami ju echi Walubela Jesucristo niráa. \v 12 Galá ripórasi echi okuá muguí bichíyami, echi Trijena riwéami, echi Trijosa riwéami ayénachó. Aboni okuánika ne wabé nóchali, echi Walubela Jesucristo nóchala olayá. Ayénachó ripórasi echi mukí, tamujé rijimala Pérsila riwéami, echi mapu tamujeta we galé. Échiko ayénachó ne wabé nóchali echi Walubela Jesucristo nóchala olayá. \v 13 Ayénachó ne galá ripórasi echi Rujo riwéami rijói mapu ne galabé bichíyami ju echi Walubela Jesucristo niráa. Ayénachó ripórasi echi Rujo iyela, echi mukí mapu ayénachó sinibí mapurigá nijé iyela niráa níili. \v 14 Ne galá ripórasi echi Asínirito, echi Jelegónte, echi Érmasi, echi Patróbasi, echi Érmesi; ayénachó ripórasi echi auché jaré ritémtami mapu aboni yuwa muchuwi echo'ná. \v 15 Ayénachó ripórasi echi Jilólogo, echi Julia ayénachó, echi Nereo ayénachó, echi Nereo wayela asíchiko, echi Olímpasi ayénachó. Ne galá ripórasi ne si'néami echi auché jaré napawika bichíyami ritémtami mapu echo'ná aboni yuwa muchuwi. \p \v 16 Ne si'néami 'yemi a'nagupi we galigá ripórasi, mapujiti ne si'néami echi auché jaré napawika bichíyami ritémtami ne suníami jena'í wichimóbachi piréami 'yemi mi wabé ripora. \p \v 17 Keni ritémawa 'yemi nimí wabé tani mapurigátamo ne galá machiboa chigá ju echi jaré mapu 'yemi mi wikanáami rojuana. Ayénachó galá machisí chigá ju echi auché jaré mapu 'yemi mi chakena u'lúnali mapurigátamo ketasi waminabi galá bichíibo. ¡Waminá ariwesi echiyiri oláami rijói! Mapujiti echirigá oluwáwami ne wabé sayela mapurigátamo bachá niráa binératami níili. \v 18 Mapujiti je'ná echirigá oláami pagótami ketasi galá olá mapurigá tamujé Walubélawala Jesucristo nakí. Aboni chopi olá mapurigá aboni nakí. Ayénachó aboni ne wabé 'yeka echi auché jaré pagótami mapu ketasi galá binératami ju. A'lí aboni ne wabé su'wérigá niráa ra'icha, chopi aboni arigá echirigá ne wabé 'yékami ju. \v 19 Ne si'néami echi auché jaré pagótami ma galá machí mapurigá 'yémitamo galá nijéwaga bichíili Jesucristo niráa. Echijiti nijeni ne wabé kaníili, ayénachóni nakí mapu 'yémitamo sinibí we yáati galabé oláami níibo, mapurigátamo ke siné chati olabo. \v 20 A'lí echi Walubela Riosi 'yemi mi 'ya mapurigátamo kilí ologá pirélabo, ayénachó echi Walubela Riosi ke 'me ayó rikema echi riablo, Satanasi riwéami. Echalí Riosi echirigá niyúraga ayénachó rikábama echi Satanasi echo'ná ri'léami 'yemi aboni ralálachi niráa. Nijé Pablo nakí mapurigá echi tamujé Walubélawala Jesucristo sinibí 'yemi mi wabé ku'wírama. \p \v 21 'Yemi mi ripora echi Timoteo, echi mapu tamí yuwa nóchami ju. Echi Lúsio ayénachó 'yemi mi ripora, echi Jasoni ayénachó, echi Sosípato ayénachó. Si'néami aboni nijé ritémawala ju. \p \v 22 Nijé, Térsio riwéami ayénachóni 'yemi mi ripora echi Walubela jiti. Nijeni ku'wíriami ju echi Pablo je'ná oselí osayá. \p \v 23 Echi Kayo riwéami rijimá 'yemi mi ripora. Nijé Pablo we kochí jena'í binói bitélachi. A'lí binói ayénachó risensia 'ya ne si'néami echi auché jaré napawika bichíyami. Ayénachó 'yemi mi ripora echi Erasto riwéami, echi mapu walula wenomí tibúami ju jena'í walúlachi piréami yuwa. Ayénachó echi Kuarto riwéami rijimá 'yemi mi ripora. \p \v 24 Nijé ne wabeni nakí mapurigá echi tamujé Walubélawala Jesucristo si'néami 'yemi mi ku'wírama. ¡Echirigá nílaga! \p \v 25 A'lí jípita waminabi wabé walubéraga anebo echi Walubela Riosi mapu ne galá omérami ju 'yemi mi waminabi jiwérata, achigórigá mapurigá nijeni sinibí aní mapalini nawesa echi Wabé Galabé Jesucristo Ra'íchala. A'lí je'ná jeyiri chopi a yiri ju mapurigá Riosi ma machírali, mapurigá ki'yá chokichí jonsa ketasi siné machíratami níili, mapalí jonsa je'ná wichimoba niwárami níili. \v 26 Chopi jipi je'ná jeyiri ma galá machíratami ju Riosi Ra'íchala jiti, mapurigá osirúami ju echi jaré Riosi jiti nawésami oselíwalachi mapurigá echi sinibí bitéami Riosi ki'yá chokichí jonsa nulali. A'lí je'ná jeyiri ma galá machirúami ju mapurigá ne si'néami pagótami galá nijéwaga bichíima. \p \v 27 Echi bilepi Walubela Riosi bi'nélipi ju ne wabé galá machíami niráa. Nijé Pablo nakí mapu ne wikabé pagótami sinibí waminabi walubéraga anema Riosi mapujiti aboni galá bichíyami níima Jesucristo niráa. ¡Echirigá nílaga!