\id 1Co \h 1 Corintios \mt2 Bachá osirúami \mt2 mapurigá San Pablo oseli echo'ná \mt KORÍNTOCHI PIRÉAMI \c 1 \s Echi Pablo osé echo'ná Koríntochi piréami napawika bichíyami \p \v 1 Nijé, Pablo, 'yemi nimí osé. Echi Walubela Jesucristo tamí bayeli mapurigá Binói tamí julama nawisánala mapurigá Riosi Binói nakili. Jipi echi rijimala Sóstini riwéami ayénachó tamí yuwa atí. \v 2 Nijeni 'yemi nimí osé, 'yemi máputamo napawika bichíyami ju Riosi, echo'ná Koríntochi anilíwachi piréami, si'néami mapu ikítamo Riosi níwala pagótami ju, mapujítitamo napabúrami niráa ju Jesucristo yuwa. A'lí echi Walubela Riosi ma 'yemi mi bayeli mapurigátamo galabé ologá pirélabo, achigórigá mapurigá Binói bayeli echi auché jaré kanápuromí piréami napawika bichíyami ritémtami mapu ikí Jesucristo riwalá jiti tániga ra'íchako Riosi yuwa. A'lí echi Walubela Jesucristo tamujé Walubélawala ju, achigórigá mapurigá Binói ne Walubela ju echi jaré aboni yuwa. \v 3 Nijeni wabé nakí mapurigá Riosi, tamujé Onolá, echi Walubela Jesucristo ayénachó, 'yemi mi wabé kaligá ku'wírama, ayénachó mapurigá 'yemi mi 'yama mapurigátamo ne galá kilí ologá pirélabo. \s Jesucristo wabé ku'wírali echi jaré bichíyami \p \v 4 Nijeni sinibí walú natétara 'ya Riosi mapujiti 'yémitamo ma galá ku'wíratami níili mapujítitamo ma galá bichíili echi Walubela Jesucristo. \v 5 A'lí mapujítitamo ma napabúrami ju echi Walubela Jesucristo yuwa, echi Walubela Riosi Onorúami ma 'yemi mi ne wabé simírami 'yali suwaba mapu ikítamo newalebo echo'ná 'yemi sulálachi, mapurigátamo ne wabé galá machíami níibo, ayénachó mapurigátamo sinibí ra'íchami níibo suwaba echi ne wabé galabéala. \v 6 Jipi ne bichíwali echirigá ikili 'yemi yuwa mapurigá nijeni 'yemi nimí bachá niráa aneli mapalini 'yemi nimí nawésali Jesucristo nawésawala, mapujiti 'yémitamo ma galá bichíili. \v 7 Echirigátamo galá 'yárami ju suwaba mapu ikí Riosi nijá, mapurigátamo ketasi biyiri newalebo, echo'ná pachana 'yemi sulálachi, mapuyénasítamo buwé mapurigá echi tamujé Walubélawala Jesucristo ku nawama jena'í wichimóbachi. \v 8 A'lí Binói 'yemi mi tibútama mapurigátamo galá bichíyami níibo echalí ne jubá rawé iyénasí, mapurigátamo ketasi biyiri jiti wi'nijírami níibo echalí mapalí Jesucristo ku nawama. \v 9 Echi Walubela Riosi sinibí ne bichíwali olá mapurigá bachá niráa bichíwaga anisá. A'lí Binói Riosi ju mapu 'yemi mi bayeli mapurigátamo Binói Ranala, Jesucristo amígowala níibo, echi mapu tamujé Walubélawala ju. \s Jaré bichíyami a'nagupi sayérali \p \v 10 Keni ritémawa, nijeni 'yemi mi tani máputamo si'néami a'nagupi ra'íchaga galá ku katiwabo, mapurigátamo ketásirapé a'nagupi nasayérami níibo, mapujiti echi Walubela Jesucristo we nakí máputamo echirigá ku katiwabo. Ketasi galá ju máputamo a'nagupi nasayérabo, chopi galá níima máputamo a'nagupi wabé kaligá pirélabo, mapurigá si'néamitamo chópirigá niráa 'natabo, ayénachó máputamo si'néamika bilénapi chópirigá wabé kanílabotamo. \v 11 Keni ritémawa, 'yemi nimí je'ná jerigá ané mapujiti jaré echi Kloé riwéami rijói kúchuwala ma tamí ruyeli mapurigá jaré 'yémitamo we a'nagupi na'awa. \v 12 Echijiti nijeni 'yemi mi ané mapu ibili 'yemi si'winárigá niráa anítamo, mapujiti jaré 'yemi jeaní: Nijeni echi Pablo yuwa ju. Auché jaré jeaní: Nijeni echi Apolo yuwa ju. A'lí auché jaré jeaní: Nijeni echi Pegro yuwa ju. A'lí auché jaré cho jeaní: Nijé echi Cristo chopi yuwa ju. \v 13 Chopi nijeni 'yemi mi jeanigá rukué: ¿Acha echi Walubela Jesucristo wikanáami niráa rojonárami ju? ¡Ketasi chirigá! ¿Áchatamo mayé mapu nijé Pablo echo'ná biléana kúrsichi michóntami níili 'yemi chati sitíi olalila jiti? ¡Ketásini níili! ¿Acha nijé 'yemi nimí pagoli ba'wí jiti, nijé binói riwalá jiti rugá? Nijeni ketasi echirigá olali. \v 14 Nijeni walú natétara 'ya Riosi mapujítini ketasi pagoli ne wikabé 'yemi. Chópini pagoli echi Krispo riwéami rijói, echi Kayo riwéami ayénachó. \v 15 Nijé echirigá natétara 'ya, mapujiti ke wesi 'yemi omero echijiti jeaniyá mapu nijeni pagoli 'yemi, nijé binói riwalá jiti rugá. \v 16 Ayénachó nijeni pagoli echi jaré Sitéjana riwéami rijói kúchuwala, chopi nijeni ketasi newalá áchani pagoli auché jaré. \v 17 Mapujiti Jesucristo ketasi tamí pagónala júuli, chopi tamí nawisánalaga júuli echi Wabé Galabé Riosi Ra'íchala. A'lí Jesucristo ketasi nakili mapu nijeni wikabé ra'íchali ne wabé 'nátami, wabé nóchaga ra'íchami niráa nawisama. Chopi Binói nakili mapurigani galá machíami niráa nawisama Binói nawésawala, mapurigani chopi waminabi walubélaga anema Binói Jesucristo, mapujiti Binói tamí jiti mukuli echo'ná kúrsichi. \s Riosi wabé omériami ju ku wikáwiya echi pagótami mapujiti Jesucristo mukuli aboni chati sitíi olalila jiti \p \v 18 Mapujiti echi jaré pagótami mapu chopi waminá 'wigáami níima mapujiti aboni ketasi bichíinali Riosi Ra'íchala, abóniko chopi mapurigá ke newalite niráa mayé tamujé nawésawala, mapalita nawesa jeanigá mapu Jesucristo mukuli echo'ná kúrsichi tamujé chati sitíi olalila jiti. Chopi tamujé bichíyami, máputa ma ku wikawárami ju, tamujeta galá machí mapu echirigá nawésali, echi wabé galabé Riosi omérawala ju, \v 19 mapurigá echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: \q Riosi jeaní: Olíimani echi jaré wabé machíami pagótami mapurigá aboni ma ketasi waminabi echirigá machíami niráa níima. \q A'lí bicheni mapurigá tarapé natéami niráa nílama mapurigá echi jaré wabé 'nátami pagótami we 'nata. \p \v 20 Echijiti, ¿chu chirékola, aboni wabé machíami niráa mayesa? ¿Chu chireko, aboni we binériami níisa? ¿Chu chireko, aboni we ra'íchami níisa jena'í wichimóbachi nirúami namuti jiti rugá? Echi Walubela Riosi ma galá 'nérali mapu aboni ke newalite niráa ju, mapujiti aboni ketasi ne bichíwali galá machíami niráa ju. \v 21 Echi Walubela Riosi ne galá machí suwaba namuti mapurigá Binói olá. A'lí Riosi galá 'nátaga olali mapurigá jena'í wichimóbachi piréami ketasi omérama galá machiyá Binói Riosi, aboni 'nátala chopi jiti. A'lí Riosi chopi nakili ku wikawánala echi jaré mapu ikí galá bichíimako Binói Ra'íchala, mapalí aboni nawésarami níima. Chopi echi auché jaré ke bichíyami arigá ke newalite niráa mayé echi Galabé Riosi Ra'íchala. \p \v 22 A'lí echi jaré Juríosi pagótami chopi tani mapu wikabé namuti wabé omériga olárami níima mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá. A'lí echi auché jaré Griego anilíwami pagótami chopi nakí mapu aboni ne wabé machíami níima. \v 23 Chopi tamujeta we nawesa Jesucristo jiti rugá, mapurigá Binói echo'ná kúrsichi michóniga mi'lirúami níili. A'lí echi jaré Juríosi pagótami chopi mayé mapu je'ná nawésalawami wabé riwélawami ju. A'lí echi auché jaré isena pagótami chopi mayé mapu je'ná nawésalawami mapurigá ke newalite niráa ju. \v 24 Chopi si'néami echi jaré Juríosi pagótami mapu ikí Riosi bayeli, ayénachó si'néami echi auché jaré isena pagótami mapu ikí Riosi bayeli, ne si'néami aboni galá machí mapu echi Walubela Riosi wabé omérami ju ku wikáwiya echi pagótami mapujiti Jesucristo mi'lirúami níili echo'ná kúrsichi. A'lí Riosi Binói ne galá machili mapurigá echi jaré pagótami chopi ku wikawárami níima mapujiti echi Walubela Jesucristo mukuli aboni chati sitíi olalila jiti. \v 25 A'lí jena'í wichimóbachi piréami pagótami mayé mapu Riosi nawésawala mapurigá ke newalite nawésalawami ju, chopi echi Riosi nawésawala arigá waminabi wabé simírami galá machíami ju, ketasi mapurigá echi jaré namuti mapu echi pagótami machí. Ayénachó aboni mayé mapu Riosi ketasi jiwera, mapujiti echi bilepi Riosi Ranala waminá mukuli echo'ná kúrsichi, chopi Riosi arigá waminabi wabé simírami jiwérami ju, ketasi mapurigá echi jaré pagótami mayé. \v 26 Nibira, keni ritémawa, Riosi 'yemi mi bayeli mapurigátamo Binói níwala níibo, chopi pe okuáa 'yemi wabé galá machíami ju mapurigá echi auché jaré jena'í wichimóbachi piréami mayé, ayénachó pe okuáa 'yémitamo o'wéala niráa ju, ayénachó pe okuáa 'yémitamo echi jaré o'wéala kúchuwala jútamo. \v 27 A'lí echi auché jaré jena'í wichimóbachi piréami pagótami 'yemi mi ke newalite niráa ané. Chopi Riosi arigá 'yemi mi chapili, 'yemi máputamo ke newalite niráa anérami ju, mapurigá Binói Riosi 'yemi jiti wabé riwélatama echi auché jaré mapu ne wabé machíami niráa mayé aboni niráa. Ayénachó Riosi 'yemi mi chapili, 'yemi máputamo ketasi 'me o'wéala niráa ju, mapurigá Binói Riosi 'yemi jiti wabé riwélatama echi auché jaré mapu ne wabé o'wéala niráa mayeli aboni niráa. \v 28 Echirigá Riosi ma chapili echi jaré pagótami mapu ke 'me nirárami ju jena'í wichimóbachi. Ayénachó Binói chapili echi jaré mapu wabé kichírami ju echi auché jaré pagótami jiti, ayénachó Binói chapili echi jaré mapu wabé tabéala niráa nirárami ju mapurigá echi auché jaré mapu wabé o'wéala niráa mayé aboni niráa arigá waminá suwábarami níima. \v 29 A'lí Riosi echirigá olali mapurigá ke wesi pagótami jena'í wichimóbachi piréami omérama ne wabé nóchami 'nataga níliya, bacháami Riosi yuwa. \v 30 Chopi Riosi Binói ma 'yemi mi napabuli echi Walubela Jesucristo yuwa. Ayénachó Riosi tamujé tamí 'yali mapurigata ne wabé galá machíami níibo, mapujiti echi Walubela Jesucristo ne wabé galá machíami ju. Echijiti Riosi ma tamujé tamí nareli mapurigá Binói níwala niráa, ne wabé galabé oláami mapurigá Binói nakí, mapujiti tamujeta ma bichíili Jesucristo niráa. Echijiti Riosi ayénachó ma tamujé tamí ku wikáwali mapurigata chati oláami níili. \v 31 Echirigá galá níima chopi ikisáa mapurigá je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: A jaré 'yemi nakisáagá máputamo nóchaga 'natami níibo, chopi galá níima echirigá nóchaga natami níisa mapujiti echi Walubela Jesucristo 'yemi Walubélawala ju. \c 2 \s Pablo nawesa jeanigá mapu Jesucristo echo'ná kúrsichi michóniga mi'lirúami níili \p \v 1 'Yemi keni ritémawa, chabénala mapalini bachá nawali echo'ná 'yemi mi yuwa mapurigani 'yemi mi nawésama echi ne bichíwali Riosi Ra'íchala, echalí nijeni ketasi 'yemi mi ne wabé nóchaga 'nátaga niráa nawésali, nirapeni 'yemi mi ra'íchali mapurigá bilé walubela niráa, mapurigátamo echijiti wabé ba'yórabo nijé ra'íchala. \v 2 Echalí mapalini iyénali echo'ná 'yémichi nijeni chopi nakili mápuni ra'icháma echi Walubela Jesucristo Ra'íchala. Echalini sinibí nawésali jeanigá mapu Jesucristo echo'ná kúrsichi michóniga mi'lirúami níili tamujé chati sitíi olalila jiti. \v 3 Echalini tarapé jiwérami níili nijé binói niráa, mapalí nijeni echo'ná 'yemi mi yuwa asali, chópini wabé sayilúmaga majali. \v 4 Ayénachó mapalini 'yemi mi nawésali Riosi Ra'íchala, echalí nijeni nakili mápuni 'yemi mi bichíirama chopi mapujítini ra'íchali echi Walubela Riosi jiwérawala jiti, mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala tamí nuleli. Echalí nijeni ketasi nakili mápuni chopi 'yemi mi nawésaga bichíirama mapurigá echi jaré wabé machíami pagótami ne wabé nóchaga 'nátaga nawesali. \v 5 A'lí nijeni nakili mápuni 'yemi nimí echirigá nawésama mapurigá 'yémitamo galá bichíibo chopi mapujiti echi Walubela Riosi 'yemi mi echirigá bichíiratali. Chopi nijeni ketasi nakili mapu 'yémitamo chopi bichíibo mapujiti nijeni, siné káachi, 'yemi mi ne wabé machíami niráa nawésama. \s Echi pagótami chopi omero machiyá Riosi mapalí echi Wabé Galabé Riosi Iwigala machírali \p \v 6 Chopi tamujeta arigá ne wabé machíami niráa ra'íchata echi jaré mapu ma galá bichíyami ju echi Walubela Jesucristo niráa. Chópita ketasi echirigá wabé machíami niráa ra'icha mapurigá jena'í wichimóbachi piréami chopi wabé machíami niráa ra'icha. Nirapeta wabé machíami niráa ra'icha mapurigá echi jaré o'wéala jena'í wichimóbachi nuláami we ra'icha, echi jaré mapu si'néamika pe waminánomí chopi waminá suwimea. \v 7 Chopi tamujeta bachá niráa nawesa echi wabé Galabé Riosi Ra'íchala, mapujiti Riosi suwaba namuti galá machíami ju. Chopi chabénala echi jaré pagótami ketasi cho machili Riosi Ra'íchala, mapujiti Binói ketasi cho 'yali Binói Ra'íchala osirúami niráa. A'lí ki'yá chokichí jonsa, mapalí Riosi bukulí gayénali je'ná kawí, Binói Riosi arigá sinibí 'nátali mapu churigá Binói tamujé tamí ku wikawama. \v 8 A'lí ke wesi jena'í wichimóbachi piréami o'wéala galá machili je'ná mapujiti a galá machisáagá, echalí aboni ketásirapé echo'ná kúrsichi michónami echi Walubela Jesucristo, echi mapu ne wabé simírami Walubela ju. \v 9 Chopi ne bichíwali ju mapurigá je'ná jerigá osirúwami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: \q Echi Walubela Riosi ma katéwali wikabé ne wabé simírami galabé namuti, echi jaré pagótami 'yánala, si'néami mapu ikí galá galeko Binói Riosi. \q A'lí echi pagótami ke siné cho riwali echiyiri ne wabé simírami galabé namuti. \q A'lí aboni nisiné námali echiyiri ne wabé simírami galabé namuti jiti ruwáwami, ayénachó aboni ke siné 'nátali echiyiri ne wabé simírami galabé namuti jiti. \m \v 10 Chopi Riosi ma tamujé tamí machírali echiyiri galabé namuti, mapujiti echi wabé Galabé Riosi Iwigala ma tamujé tamí machírali ne suwaba, mapujiti Riosi Iwigala ne galá machí suwaba namuti. A'lí echi Galabé Riosi Iwigala galá machí suwaba mapurigá Riosi Binói ne wabé machíami niráa 'nata. \p \v 11 Mapujiti ke wesi rijói galá machí mapurigá 'nata echi auché bilé rijói, chopi echi binói rijói ne galá machí mapurigá 'nata binói. Echirigá ayénachó ke wesi pagótami galá machí mapurigá 'nata Riosi, chopi echi Wabé Galabé Riosi Iwigala galá machí. \v 12 A'lí tamujeta ketasi chati 'nata mapurigá echi auché jaré jena'í wichimóbachi piréami 'nata. Chópita ma nareli echi Wabé Galabé Riosi Iwigala mapurigata galá machiboa ne suwaba mapu ikí Riosi tamujé tamí wabé galigá 'yali. \v 13 A'lí bicheta ayénachó sinibí je'ná jeyiri namuti jiti ruwigá ra'icha, mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala ma tamujé tamí binérali. Chópita ketasi we nóchami niráa 'nátaga ra'icha, mapurigá tamujé aboni siné káachi chopi wabé 'nátami níiliréta. A'lí bicheta echirigá irétaga ruyé suwaba echi Galabé Riosi Iwigala níwala namuti echi jaré galá bichíyami pagótami mapu ma níwako echi Wabé Galabé Riosi Iwigala. \p \v 14 A'lí echi jaré pagótami mapu ketasi cho níwa echi Wabé Galabé Riosi Iwigala, abóniko ketasi omero galá machiyá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala níwala namuti, mapujiti aboni chopi mapurigá ke newalite namuti niráa mayé. A'lí aboni tarapé chirigá omero machiyá, mapujiti echi Wabé Galabé Riosi Iwigala níwala namuti chopi ju. A'lí aboni ketasi níwa echiyiri Wabé Galabé Riosi Iwigala. \v 15 Si'winárigá echi jaré bichíyami mapu ma níwako echi Wabé Galabé Riosi Iwigala, abóniko galá omero machiyá suwaba namuti, acha galabé ju. A'lí echi auché jaré pagótami ketasi chirigá machí churigá echi jaré bichíyami galá omero echirigá machiyá. \v 16 A'lí echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: Ke wesi galá machili mapurigá echi Walubela Riosi 'nátali. Ke wesi galá omero binériya Binói Riosi. ¡Chopi tamujé máputa ma níwa echi Wabé Galabé Riosi Iwigala, tamujeta arigá omero 'nata achigórigá mapurigá echi Walubela Jesucristo 'nata! \c 3 \s Tamujeta napawika nocha, Riosi nóchala olayá \p \v 1 Echijiti 'yemi keni ritémawa, nijeni ketasi omérali 'yemi mi ra'íchiya mapurigá 'yemi galabé nijéwami niráa níisatamo echi Wabé Galabé Riosi Iwigala niráa. Chopi nijeni 'yemi mi ra'íchali mapurigá 'yemi tarapé cho bichíyami niráa níisatamo. Ayena nijeni 'yemi mi ra'íchali mapurigá 'yemi wabé kúuchi niráa níisatamo, mapujítitamo ketasi waminabi bineli echi Walubela Jesucristo níwala namuti, mapalí jónsatamo bachá niráa bichíili. \v 2 Nijeni 'yemi mi ke 'me oméami niráa nawésali, mapujítitamo ketasi cho galá sébali binératami níili Riosi Ra'íchala. Ayénachó echi jaré muguí achigórigá we 'ya echi leche bajínala echi jaré aboni kúchuwala kúuchi, mapujiti echi jaré kúuchi ketasi omero ko'yá echi auché jaré ko'wáami biwárami. A'lí 'yemi achigórigá ketasi omérali machiyá echi we oméami binékowami, nibilé chótamo omero machiyá, jipi rawé yénasí. \v 3 Mapujiti 'yémitamo abijí achigórigá olá mapurigá echi auché jaré pagótami ke bichíyami. Sinibí mapuyénasítamo a'nagupi korúkaka kichí, 'yémitamo abijí achigórigá olá mapurigá echi auché jaré pagótami, ayénachó mapuyénasítamo a'nagupi na'awa, ayénachó mapuyénasítamo ketasi a'nagupi we galé. \v 4 Mapujiti a bilé 'yemi jeanisáagá: Nijeni echi Pablo yuwa ju. A'lí a auché bilé 'yemi jeanisáagá: Nijeni echi Apolo yuwa ju, echalítamo achigórigá olá mapurigá echi auché jaré pagótami ke bichíyami we olá. \p \v 5 Nijeni ju Pablo, a'lí echi Apolo nijé apanérawala ju. Tamujeta ketasi a aboni niráa o'wéalata, chópita Riosi piónawala niráa ju, máputa 'yemi mi nawesa Riosi Ra'íchala. A'lí 'yémitamo echijiti galá bichíili Jesucristo niráa. Tamujé ibili chopi olali mapurigá echi Walubela Riosi tamujé tamí júuli olánala. \v 6 Chabénala mapalí nijeni bachá niráa 'yemi mi nawésali echi Wabé Galabé Riosi Ra'íchala, echalí nijeni ichali echi talí. A'lí mapalí echi Apolo 'yemi mi waminabi binérali Riosi Ra'íchala, echalí binói mapurigá ba'wí ro'wéami niráa níili echo'ná mapo'ná echi talí ichirúami níili. Chopi echi Walubela Riosi ju mapu galá ochérata echi ichirúami, ayénachó Binói ju mapu galá bichíirata echi jaré pagótami. \v 7 Echirigá ne bichíwali ju mapu echi icháami ketasi 'me biyiri olá. Nibilé 'me biyiri olá echi ba'wí ro'wéami. Chopi Riosi Binói wabé omériga olá mapurigá echi ichirúami galá ochérama. \v 8 A'lí echi icháami chopi a yiri ju echi ba'wí ro'wéami yuwa, chopi ibili niráa arigá ku natétarami níima mapurigá nóchali aboni. \v 9 Tamujeta chopi napawika nóchami ju Riosi nóchala olayá. A'lí 'yémitamo mapurigá biléana ipó niráa ju mapo'ná Riosi we icháami ju. \p Ayénachó 'yémitamo mapurigá biléana walubé kalí niráa ju mapo'ná Riosi kaliraka nocha. \v 10 Echi Walubela Riosi tamí wabé galigá 'yali mapurigani galá machíami niráa nochama Riosi kalila niwayá, mapalini nawésaga binera Binói Ra'íchala. Echirigá nijeni ma ri'lé bachá tigoli, chopi auché jaré rijói ripánala moba ma o'wínali nóchasiya, Riosi kalila niwayá. Ne wabé galá níima, ibili niráa ne galá 'natasa mapu churigá aboni nocha echirigá kaliraya, Riosi kalila niwayá. \v 11 Mapujiti ma ri'lé bachá tigótami ju Riosi kalila, mapujiti Jesucristo Binói ju mapurigá echi ri'lé bachá tigótachi. Echijiti ke wesi omero auchecho si'winárigá ri'lé bachá tigoya. \v 12 Chopi auché jaré wikabé ma echirigá kaliraya niráa nocha echo'ná tigótachi niráa, Riosi nóchala olayá. Jaré we galá nocha echi wabé natéami echo'ná tigoya niráa, mapurigá echi wabé natéami oro anilíwami niráa tigoya, echi auché bilé wabé natéami plata anilíwami niráa tigoya keremá, ayénachó auché jaré echo'ná nocha echi jaré wabé natéami rité wabé ba'yóami niráa tigoya keremá. Chopi auché jaré ketasi 'me galá nocha, a'lí aboni ayénachó echo'ná tigótachi tigoka nocha, echi kúuchi tábala niráa ro'wayá, echi kasalá niráa keremá, echi sonó niráa keremá, chopi aboni nóchala echirigá ketasi galá ju. \v 13 Mapujiti mapurigá ibili echirigá nóchali, Riosi nóchala olayá, suwaba ne galá machirúami níima echalí ne jubá wi'nijíwachi rawé. Echalí ne suwaba mapurigá ibili olali ne galá 'nératami níima, echo'ná walú na'írali ikósaga, acha galabé nochárami níili. \v 14 A'lí echalí abijí ketasi ikótaka tibísagá, echo'ná na'írali mapurigá echi bilé rijói nóchaga tigoli echo'ná tigótachi, echalí echi bilé rijói galá ku natétarami níima, mapurigá binói echirigá we galabé nóchaga olali. \v 15 Chopi a suwaba ikótasagá mapurigá echi bilé rijói nóchaga kalirali echo'ná tigótachi, echalí échiko ayena suwaba wikama, chopi echi binói rijói arigá ku'wírami níima, chopi mapurigá bilé rijói miná ni'yúami niráa echo'ná biléana kalí ikótachi jonsa. \p \v 16 ¿Kéchatamo machí mapu 'yémitamo echi ne bichíwami ri'obá, Riosi ri'obáwala niráa ju? ¿Kéchatamo machí mapu echi Wabé Galabé Riosi Iwigala echo'ná pachana 'yemi mi yuwa bité? \v 17 A'lí a bilé rijói suwábasagá echi Riosi ri'obáwala, echalí Riosi Binói miná suwábama echi rijói, mapujiti echi Riosi ri'obáwala ne wabé galabératami ju. A'lí 'yemi aboni jútamo echi ne bichíwali Riosi ri'obáwala mapujítitamo galá bichíyami ju. \p \v 18 ¡Ke wesi 'yemi 'yékasi a aboni niráa! Chopi a jaré 'yemi ne wabé machíami niráa mayésagá, mapurigá echi auché jaré jena'í wichimóbachi piréami we machíami niráa mayé aboni niráa, galá níima mapurigátamo tarapé namuti machíami niráa níibo. Echalí Riosi omérama 'yemi mi ne bichíwali wabé galá machíami niráa niwayá. \v 19 Mapujiti mapurigá jena'í wichimóbachi piréami ne wabé machíami niráa mayé, echirigá Riósiko chopi mapurigá ke newalite niráa mayé. A'lí echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: Riosi wabé omériga olá mapurigá echi jaré wabé machíami arigá waminá omératami níima, chopi mapujiti aboni echirigá ne wabé machíami niráa mayé aboni niráa. \v 20 Ayénachó echo'ná je'ná jerigá osirúami ju: Echi Walubela Riosi galá machí mapu echi jaré wabé machíami pagótami 'nátala ketasi galá ju. \v 21 Echijiti ke wesi 'yemi wabé nóchaga nátami nílasi chopi mapujítitamo nijéwaga olá mapurigá bilé rijói jena'í wichimóbachi bitéami 'yemi mi nulé, mapujiti ne si'néami echi jaré galabé oláami bichíyami 'yemi ritémawala ju. \v 22 Nijé, Pablo, 'yemi rijimala juni, echi Apolo ayénachó 'yemi rijimala ju, echi Pegro ayénachó. A'lí echi Walubela Riosi tamujé tamí 'yali mapurigata pirélabo jena'í wichimóbachi, echijiti suwaba galá ju. Chopi ata suwisáagá, echalita sinibí niráa ku pirélabo echo'ná ripá riwigachi, echijiti ne suwaba galá níima. Jipi tamujeta galá bichíiga piré Riosi jena'í wichimóbachi, echijiti suwaba galá ju. Waminánomí rawé tamujeta sinibí niráa pirélabo Riosi yuwa echo'ná ripá riwigachi, echijiti ne suwaba galá níima. \v 23 ¿Ke chi'ré echirigá mapuyíripi ikisáagá? 'Yémitamo arigá echi Walubela Jesucristo níwala ju. A'lí echi Walubela Jesucristo Riosi níwala ju. \c 4 \s Echi jaré o'wéala bichíyami Riosi jiti julárami níili nawisánala \p \v 1 Echirigá galá níima 'yémitamo galá machisáagá mapu tamujé máputa Riosi jiti julárami níili nawisánala chopi ku'wíriami niráa juta echi Walubela Jesucristo yuwa. Binói tamujé tamí nuleli binéranala echi pagótami suwaba echi jaré namuti Riosi Ra'íchala mapu ikí ketasi cho machirúami níili. \v 2 A'lí mapujítita echirigá julárami níili, arigá 'wérali ju máputa ibili niráa ne galá binérabo echi pagótami mapurigá tamujé Walubélawala tamujé tamí nuleli. \v 3 Chopi nijé binói ketasi ne 'me nirá mapurigá 'yémitamo tamí mayé. Nirapeni ne 'me nirá mapurigá auché jaré o'wéala pagótami tamí mayé. A'lí nijeni ketasi cho aní mapu nijé binói galabé olá, nibilé choni aní mapu nijé binói ketasi galabé olá. \v 4 Nijeni mayé mápuni galá nijéwami níili echi Walubela Jesucristo, chopi nijeni ketasi galá machí suwaba namuti, echijiti nijeni ketasi omero jeaniyá mápuni ne bichíwali galá nijéwami níili. Echi Walubela Jesucristo Binói chopi ne bichíwali galá machí áchani galá nijéwami níili, áchani ketasi galá nijéwami níili, keremá. \v 5 Echijiti ketasi we yáati wi'nijisi 'yemi echi auché jaré. Chopi buwesi mapurigá echi Walubela Jesucristo ku nawama, mapujiti Binói ne galá ku machírama ne suwaba namuti mapu ikí echo'ná rokowárali niráa ketasi cho machirúami ju. Echalí Jesucristo Binói ne suwaba galá ku machiná niráa machírama mapurigá echi jaré pagótami 'nátaga olánali pachana aboni sulálachi niráa. A'lí echi Walubela Riosi anema mapu ibili mapu ikí galabé oláliko, ne bichíwali galabé oláami ju. \p \v 6 Keni ritémawa, nijeni chopi echirigá ra'íchali nijé binói jiti, ayénachó echi Apolo jiti, mapurigátamo binebo ke wesi pagótami wabé o'wéala niráa mayée, chopi mapurigátamo achigórigá 'natabo mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachí. Ayénachó mapurigátamo ketasi wabé nóchami 'nátami níibo mapujiti echi bilé tamujé 'yemi mi binérali, nirapé mapurigátamo kichibo echi auché bilé tamujé máputa ketasi 'yemi mi binérali. \v 7 Mapujiti ke wesi pagótami mi waminabi wabé simírami galabérali, ketasi mapurigá echi auché jaré pagótami. A'lí echi Walubela Riosi chopi ju mapu mi 'yali ne suwaba namuti mapu ikí mi níwa. A'lí a Riosi Binói mi 'yásagá ne suwaba, ¿churékula bichemi wabé nóchaga 'nátami ju, mapurigá mujé binói riwala niráa? \p \v 8 Mapurigátamo ne wabé níwami niráa, mapurigátamo ma níwasa ne suwaba mapu ikítamo níwanali. 'Yémitamo ma ne wabé o'wéala niráa mayé, chópitamo mayé mapu tamujé ketasi 'me o'wéala niráa ju. ¡Ne galabé níimili máputamo ne bichíwali ne wabé o'wéala niráa níisatamo, mapurigá tamujé ayénachó péebi niráa o'wéalatabo 'yemi yuwa! \v 9 Riosi tamujé tamí júuli nawisánala, chopi nijeni mayé mapu Riosi tamujé tamí ariweli mapurigata ne jubáami niráa níibo. Tamujeta chopi ju mapurigá jaré pagótami mapu waminá ko'wirúami níima riwéali. A'lí tamujeta chopi echirigá ariwérami ju mapurigá echi auché jaré pagótami jena'í wichimóbachi piréami ne wabé 'nátaga, echirigá tamujé tamí 'nema, echi jaré o'wéala Riosi kapitánawala ayénachó. \v 10 Tamujeta mapurigá ke newalite niráa nirárami juta, mapujítita ne wabé galé echi Walubela Jesucristo. A'lí 'yémitamo mayé máputamo ne wabé galá machí echi Walubela Jesucristo níwala namuti. Ayénachó tamujeta nirárami ju mapurigá tarapé jiwérami niráa, chopi 'yémitamo mayé máputamo wabé jiwérami niráa ju. A'lí echi auché jaré pagótami 'yemi mi ne wabé galabé nirá, chopi aboni tamujé tamí wabé kichí. \v 11 A'lí jipi rawé iyénasí tamujeta ne wabé 'locheli, ayénachóta ne wabé balámali, ayénachó we risúu níilita chiní jiti. A'lí echi auché jaré pagótami tamujé tamí we risúu olá. A'lí bicheta ketasi níwa mapo'nata pirélabo. \v 12 Ayénachó arigá 'wérali ju mapu tamujeta sinibí ne wabé risigá nochabo, mapurigata ko'ogá pirélabo. A'lí echi auché jaré pagótami tamujé tamí ne wabé chati anigá ra'icha, chopi tamujeta sinibí galabélaga ra'íchaga ku nijewa. A'lí tamujeta ne wabé risúu olárami ju, chópita arigá ne wabé kanílaga anacha. \v 13 A'lí aboni wabé kichiga tamujé tamí ra'íchiami ju, chopi tamujeta kilí ruwigá ku ra'icha aboni yuwa. A'lí jipi yénasí aboni tamujé tamí tarapé natéami niráa mayé, mapurigá echi ripuka niráa, mapu echi pagótami we waminá machí pa. \p \v 14 A'lí nijé, Pablo, ketasi 'yemi mi je'ná jerigá osé chopi mapurigani 'yemi mi riwératama. Nijeni wabé nakí mapu 'yémitamo suwaba namuti jiti galá ruyératami níibo, mapurigá nijé kúchuwala niráa, mápuni ne wabé galé. \v 15 Mapujiti átamo níwasagá makói mili niráa binériami mapu 'yemi mi we binera echi Walubela Jesucristo jiti rugá, arigátamo ketasi wikabé niráa oné, mapujiti 'yémitamo galá bichíili Jesucristo niráa, echalí mapalí nijeni 'yemi mi nawésali Riosi Ra'íchala. Echijiti nijeni mapurigá 'yemi onolá ju, mapujítini 'yemi mi echirigá bichíirali mapalini 'yemi mi nawésali Riosi Ra'íchala. \v 16 Echijiti 'yemi nimí ne wabé tani máputamo sinibí achigó yiri olabo mapurigá nijeni olá. \p \v 17 Ayénachó echijiti jipi nijeni julama echi Timoteo echo'ná 'yemi mi yuwa. Echi binói mapurigá nijé ranala niráa ju, mapu nijeni wabé galé, mapujiti binói ne galá bichíyami ju Jesucristo niráa. Echalí mapalí echi Timoteo echo'ná nawama, binói 'yemi mi auchecho nawésama jeanigá mapurigá nijeni sinibí ologá bité mapurigá Jesucristo jiti bichíyami niráa, achigórigá mapurigá nijé binói echo'ná kanápuromí iyénaga, echirigá binéraga nawesa echi jaré napawika bichíyami. \v 18 Chopi jaré 'yemi ma ne wabé nóchaga níili, mapujítitamo mayé mapu nijeni ke siné nawama echo'ná 'yemi 'némiya. \v 19 Chopi nijeni arigá ke 'me ayó simea echo'ná 'yemi mi yuwa, a echi Walubela Riosi tamí echirigá risénsia 'yásagá. Echalí nijeni galá machimea churigá omériga olá echi jaré 'yemi máputamo ne wabé nóchaga 'nátami ju, chópini ketasi 'me galabé nilama mapurigá echi jaré ra'íchaga aní. \v 20 Mapujiti echi jaré pagótami ketasi ne bichíwali galá nijéwaga olá mapurigá Riosi nulá mapalí aboni chopi we ra'íchaga aní mapu aboni echirigá nijéwaga olá. A'lí aboni ne bichíwali galá nijéwami níima mapalí aboni ne bichíwali galá omériga olama achigórigá mapurigá Riosi nulá. \v 21 ¿Churigá bichétamo nakí 'yemi echo'ná Koríntochi piréami? ¿Áchatamo nakí mapu nijeni 'yemi mi yónama, mapalini nawama echo'ná 'yemi mi yuwa? ¿Áchatamo nakí keremá mapu nijeni kilí ologá, wabé galigá 'yemi mi yuwa nawama? Átamo nakisáagá mapu nijeni chopi 'yemi mi we karema, echalí galá níima máputamo galá nijéwami níibo Riosi. \c 5 \s Echi Pablo nulá mapurigá kastigo 'yárami níima echi bilé rijói mapu wabé chati olali \p \v 1 ¡Galá machirúami ju mapu bilé rijói 'yemi máputamo bichíyami ju, ma chapili mapurigá binói upila niráa echi mukí mapu binói onolá upila níili, echi jubá móbala asíbami! Echirigá oluwáwami ne wabé simírami wabé chati sitíi ju. A'lí echi auché jaré ke bichíyami pagótami mapu ketasi cho machí Riosi, abóniko ke siné risénsia 'ya mapu auché jaré aboni echiyena wabé chati sitíi olama. \v 2 ¡Chopi 'yemi napawika bichíyami abijí ne wabé nóchaga 'nátami niráa jútamo, mayega máputamo ne wabé galá oláami ju! ¡Si'winárigá waminabi wabé galá níimili máputamo ne wabé o'mónami níisatamo mapujiti bilé rijói 'yemi echirigá chati sitíi olali! Ayénachó galá níimili mapu echirigá chati oláami rijói waminá machí pátami níisa, echo'ná echi auché jaré 'yemi napawika bichíyamichi jonsa. \v 3 A'lí nijeni ne bichíwali ketasi echo'ná 'yemi yuwa atí jipi rawé, chópini we 'nata mapurigá 'yemi mi yuwa atigá nijé. A'lí bicheni echirigá ma galá 'nátaga wi'nijili echi rijói mapu je'ná jerigá wabé chati sitíi olali, achigórigá mapurigá nijeni ne bichíwali 'yemi mi yuwa atigá niráa. \v 4 Jipi si'néami napawisi 'yemi mapurigá Jesucristo jiti bichíyami niráa. A'lí echalí nijeni we 'natama 'yemi jiti, ayénachó echi Walubela Jesucristo Iwigala wabé omériga ku'wírama 'yemi mapurigátamo galá 'nátami níibo. \v 5 Galá níima mapu echiyiri chati sitíi oláami rijói ma ketasi risénsia 'yárami níima waminabi napawínala echi auché jaré 'yemi napawika bichíyami yuwa. A'lí mapalí echi rijói galá machí mapu echi Satanasi riwéami riablo chopi ju mapu we nakí mapu binói waminabi echirigá chati sitíi olama, echalí echi binói rijói siné káachi ma ketasi nakimea echirigá chati sitíi olánala. A'lí ma wikáwali tansa, échiko ketasi waminabi nakimea chati sitíi olánala, ayénachó binói galá ku wikawárami níima sulachí niráa, mapurigá binói sinibí bitélama Jesucristo yuwa mapalí Binói ku nawama jena'í wichimóbachi. \p \v 6 Ketasi galá ju mapu 'yémitamo wabé nóchaga 'nátami níisa, mayega máputamo wabé galabé oláami ju, mapuyénasí bilé rijói 'yemi echirigá chati sitíi olá. ¿Kéchatamo newalá mapurigá jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: Echo'ná biléana batusírali bukulíwami nasípomí acheso pe táa batusí ma chokóami, echalí ne suwaba chokólama? \v 7 A'lí echi chati sitíi oluwáwami mapurigá echi batusí chokóami niráa ju, echijiti suwaba waminá 'yesi echi chati oluwáwami echo'ná 'yemi sulálachi jonsa, mapurigátamo ma ketasi waminabi chati sitíi oláami níibo. Echalítamo chopi we galá bi'wíami niráa níibo, mapurigá echi galabé batusí, ke achérami niráa echi chokóami levadura anilíwami, mapurigá echi jaré pani mapu tamujé Juríosi pagótami walú omáwaga ko'wá. A'lí 'yémitamo ma ne bichíwali bi'wíami ju, mapujiti Jesucristo Binói mi'lirúami níili 'yemi chati sitíi olalila jiti. A'lí Jesucristo mapurigá echi bo'wá niráa ju mapu tamujé Juríosi pagótami mi'yagá ko'wá sinibí mapalita echirigá walú omawa. \v 8 Echirigá galá níima mapu si'néamita ne galá bichíiga, wabé galabé olabo. Echalita mapurigá echi jaré Juríosi pagótami níibo mapu omáwaga ko'wali echi jaré pani ke nasówarami echi wabé chokóami levadura anilíwami. Chopi ketasi galá níima máputa chati sitíi olabo, mapujiti a echirigá olásagá, echalita níibo mapurigá echi jaré pagótami mapu echo'ná galabé bukulíwami batusírali pe táa chokóami batusí achésuwa. \p \v 9 Chabénala nijeni bachá niráa 'yemi mi oseli jeanigá máputamo ketasi yuwa 'yénabo echiyiri pagótami yuwa mapu we chuwé bilétari yuwa kochíami ju. \v 10 Nijeni ketasi 'yemi mi ané máputamo arigá waná rojuabo, mapurigá 'yémitamo ma ke siné ra'íchabo echi auché jaré jena'í wichimóbachi piréami mapu echirigá chati sitíi ologá, chuwé bilétari yuwa kochiko. Nirapeni 'yemi mi ané máputamo ketasi ra'íchabo echi jaré wabé korúkami pagótami, nirapé máputamo ketasi ra'íchabo echi jaré chigórami, nirapé máputamo ketasi ra'íchabo echi jaré mapu chokoba jaga ra'íchami ju echi jaré amachíkalawami namuti. Mapujiti mapurigátamo ke siné ra'íchabo echi auché jaré chati sitíi oláami pagótami, echalí arigá 'wérali níimi mapu 'yémitamo ma ketasi waminabi pirélabo jena'í wichimóbachi. \v 11 Chopi nijeni 'yemi mi oseli jeanigá máputamo ketasi napawipo auché bilé yuwa mapuyíripi aniko mapu galá bichíyami rijimá ju, mapu arigá chati sitíi ologá chuwé bilétari yuwa kochíami juko, nirapé máputamo napawipo auché bilé yuwa mapu wabé korúkami ju, nirapé máputamo napawipo auché bilé yuwa mapu wabé chati sitíi ra'íchami ju, nirapé máputamo napawipo auché bilé yuwa mapu wabé rikúami ju, nirapé máputamo napawipo auché bilé yuwa mapu chigórami ju. Nijeni 'yemi mi aneli mapu ketasi galá ju mapu 'yémitamo kopoa echirigá chati sitíi oláami ritémtami yuwa keremá. \v 12-13 Mapujiti ketasi risénsia ju mapurigá nijeni wi'nijima echi auché jaré ketasi cho galá bichíyami. Echi Walubela Riosi chopi wi'nijima echiyiri. Chopi arigá 'wérali ju mapu 'yémitamo 'wi'nijibo echi jaré mapu ikí napawiko 'yemi napawika bichíyami yuwa, si'néami mapu ikí arigá chati sitíi oláami ju. Echijiti waminá chakena julasi echi chati sitíi oláami rijói echo'ná 'yemi napawika bichíyamichi jonsa. \c 6 \s Ketasi a'nagupi wi'nijisi bacháami echi jaré ke bichíyami o'wéala yuwa \p \v 1 Mapalí bilé 'yemi, auché bilé rijimala yuwa, a'nagupi nasayérasagá, ¿kéchatamo riwélabo echo'ná mapo'ná echi jaré ke bichíyami igúsuwami muchuwi siyá, mapurigá aboni 'yemi mi justicia olíima? Waminabi galá níimi, 'yemi aboni niráa katiwasa, bacháami echi auché jaré galá bichíyami ritémtami yuwa. \v 2 ¿Kéchatamo machí mapu 'yemi napawika bichíyami pe waminánomí justicia olama echi auché jaré jena'í wichimóbachi piréami yuwa? A'lí átamo echirigá omérasagá justicia olayá echi auché jaré jena'í wichimóbachi piréami yuwa, ¿kéchatamo omero echi jaré kúuchi namuti jiti katewa echi auché jaré 'yemi napawika bichíyami ritémawala yuwa? \v 3 ¿Kéchatamo machí mapu tamujé napawika bichíyami pe waminánomí justicia olabo echi jaré o'wéala Riosi kapitánawala yuwa? A'lí ata echirigá omérasagá justicia olayá echi jaré Riosi kapitánawala yuwa, nijeni mayé máputa waminabi galá omero justicia olayá jena'í wichimóbachi piréami ritémtami yuwa. \v 4 A'lí echo'ná 'yemi napawika bichíyami yuwa, a jaré 'yemi echirigá a'nagupi sayérasagá, ¿churékulátamo justicia tani echi jaré igúsuwami ke bichíyami yuwa, mapu ketasi siné napawíami ju echi jaré 'yemi napawika bichíyami yuwa? \v 5 Nijeni ne bichíwali 'yemi mi je'ná jerigá ané chopi mapurigani 'yemi mi echirigá pe riwélatama. ¿Kecha pe bilé rijói 'yemi we galá machíami niráa ju, mapu arigá galá machimea justicia olayá 'yemi mi yuwa máputamo si'néami galá bichíyami ritémtami ju? \v 6 ¿Churékula bichétamo a'nagupi sayéraga justicia tani echi jaré ke bichíyami igúsuwami yuwa? \p \v 7 Ne bichíwali 'yémitamo ketasi galá olá mapalítamo echirigá a'nagupi sayéraga nakichí. ¿Churékulátamo ketasi bachá ariwebo mapurigá echi auché jaré arigá 'yemi mi chati sitíi risúu olama? ¡Arigá waminabi galabé níimili máputamo ariwebo mapurigá echi auché jaré 'yemi mi waminá bujema 'yemi níwala namuti! \v 8 Si'winárigá 'yémitamo risúu olá echi auché jaré, ayénachótamo waminá 'ye auché jaré níwala namuti. Siné káachitamo waminá 'ye 'yemi aboni ritémawala níwala namuti. \p \v 9-10 ¿Kéchatamo machí mapu echi jaré chati sitíi oláami pagótami ketasi chirigá mo'wimea echo'ná ripá riwigachi mapo'ná Riosi galabé nuláami ju? Ketasi siné ariwesi mapurigá 'yémitamo 'yékarami níibo. Echi jaré chati sitíi oláami chuwé bilétari yuwa kochíami pagótami ketasi chirigá mo'wimea echo'ná ripá riwigachi mapo'ná Riosi galabé nuláami ju. Echi jaré amachíkalawami namuti o'wikéami ketasi cho echo'ná mo'wimea. A'lí echi auché jaré ma niwíkami wikabé chuwé yuwa kochíwami ketasi cho echo'ná mo'wimea, echi jaré rijói mapu auché jaré rijói yuwa chati sitíi ologá napawí mapurigá napéami niráa ketasi cho echo'ná mo'wimea. A'lí echi jaré chigórami ketasi cho echo'ná mo'wimea, echi jaré ne wabé korúkami pagótami ketasi cho echo'ná mo'wimea, echi jaré tékuri ketasi cho echo'ná mo'wimea, echi auché jaré ne wabé simírami chati sitíi ra'íchami ketasi cho mo'wimea, echi auché jaré wabé su'wé anigá 'yékaka 'yésiami nibilé cho mo'wimea. \v 11 A'lí chabénala jaré 'yemi je'ná jerigá chati sitíi oláami níilitamo, chopi mátamo ku bi'wíami niráa niwárami níili. 'Yémitamo ma 'yali aboni niráa, mapurigátamo Riosi níwala pagótami níibo. A'lí Riosi ma 'yemi mi nareli mapurigá Binói níwala mapujítitamo ma bichíili Jesucristo niráa, ayénachó mapujiti tamujé Riósawala Iwigala 'yemi mi echirigá bichíirali. \s Tamujé sapala arigá Riosi níwala ju \p \v 12 Jaré pagótami aní mapu aboni risénsia níwa mapurigá aboni olama ne suwaba mapu ikí aboni chopi nakí olánala. Ne bichíwali ju, chopi siné káachi jaré namuti mapu aboni nakiko olánala ketasi galá ju oluwawa. Ayena, ne bichíwali ju mapu ibili risénsia níwa mapurigá aboni olama mapurigá aboni nakí olánala, chopi ketasi galá níima mapu aboni chuwé chibi yiri ologá pirélama, mapurigá echi riablo nulé. \v 13 Ne bichíwali ju mapu Riosi tamujé tamí 'yali echi jaré namuti ko'wáami mapurigata galá kosá posabo tamujé ropálachi niráa. A'lí Riosi tamujé tamí 'yali tamujé ropala mapurigata galá kosá pirélabo jena'í wichimóbachi. Chopi waminánomí Riosi arigá suwábama tamujé ropala, achigórigá mapurigá Binói suwábama echi jaré namuti ko'wáami. A'lí ketasi bichíwali ju mapu tamujé niwárami níili mapurigata chopi we chati sitíi ologá chuwé bilétari yuwa kochiboa. Tamujeta niwárami níili mapurigata galá bichíiga waminabi walubéraga anebo echi Walubela Riosi. Ayénachó Binói tamujé tamí niwáli mapurigata kaníliga pirélabo jena'í wichimóbachi. \v 14 A'lí mapurigá Riosi ma ku owíntali echi Walubela Jesucristo mapalí Binói ma mukúami níili, echirigá Binói achigórigá wabé jiwériga tamujé tamí ku owíntama waminánomí rawé mapalita ma suwíami ju. \p \v 15 ¿Kéchatamo machí mapu ne suwaba 'yemi sapala, bilepi sapá niráa ju, napawika echi Walubela Jesucristo yuwa, mapurigá Binói Jesucristo sapala niráa? Echijiti ketasi chírigá galá níima mapurigá bilé rijói 'yemi arigá bilepi sapá niráa nílatama bilé chati sitíi oláami mukí yuwa mapu si'néami yuwa kochigá nóchami ju; mapujiti si'néami 'yemi bichíyami ma bilepi sapá niráa ju echi Walubela Jesucristo yuwa. \v 16 ¿Siné káachi kéchatamo machí je'ná? Mapuyíripi rijói kochisáagá echiyiri chati sitíi oláami mukí yuwa, échiko ma niwárami ju bilepi sapá niráa echi chati sitíi oláami mukí yuwa. Mapujiti echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju: Okuánika mapurigá bilepi sapá niráa níima. \v 17 Chopi mapalí echi jaré pagótami galá bichíiga napawí echi Walubela Jesucristo yuwa, echalí aboni ibili niráa achigórigá bichíyami ju mapurigá echi Walubela Jesucristo niráa. \p \v 18 Echijiti ketasi siné chuwé bilétari yuwa kochisí. A'lí mapalí echi jaré pagótami si'winárigá chati sitíi olá, echalí aboni arigá ketasi sayera aboni sapala niráa; chopi mapuyíripi mapu ikí chuwé bilétari yuwa kochisáagá, échiko ne wabé chati olá, binói sapala sayéraga. \v 19 ¿Kéchatamo machí mapu ibili 'yemi bichíyami sapala mapurigá biléana ri'obá ju, echi Wabé Galabé Riosi Iwigala ri'obáwala niráa? A'lí echi Galabé Riosi Iwigala pachana 'yemi yuwa bité, mapujiti Riosi echirigá nijali. Echijiti 'yémitamo ma ketasi 'yemi aboni níwala ju. \v 20 Echi Walubela Riosi ma 'yemi mi ralali, ne wabé simírami niráa natétaga, mapujiti Binói nijali echi bilepi Binói Ranala mapurigá Binói Jesucristo echo'ná kúrsichi michóniga mi'lirúami níima, 'yemi chati sitíi olalila jiti. Echijiti galá níima máputamo sinibí waminabi walubéraga anebo Riosi mapuyénasítamo piré jena'í wichimóbachi. Sinibí galabé ologá pirélasi mapurigá Riosi nakí, ayénachó galá bichíisi Riosi echo'ná 'yemi sulálachi niráa, mapujiti 'yemi sulala Riosi níwala ju, ayénachó 'yemi sapala Binói níwala ju. \c 7 \s Echi Pablo galá ruyé echi jaré bichíyami mapu churigá galá níima niwíkowa \p \v 1 A'lí mapurigátamo tamí rukugá oseli, nijeni 'yemi mi ku nijéwaga jeané: Ne bichíwali galá níima mapurigá bilé rijói ketasi upesa, \v 2 chopi mapujiti wikabé pagótami arigá chuwé bilétali yuwa kochí, echijiti galá níima ibili rijói 'yemi níwasa kepu upí. Achigórigá galá níima ibili mukí 'yemi níwasa kepu kuná. \v 3 Galá níima ibili rijói jubéami pirélasa aboni jubila yuwa mapurigá niwíami niráa, ayénachó galá níima ibili muguí kunéami pirélasa aboni kunala yuwa mapurigá niwíami niráa. \v 4 A'lí echi jaré muguí kunéami ketasi níwami ju aboni sapala, chopi echi jaré mukí kunéami sapala arigá aboni kunala níwala ju. Echirigá achigórigá echi jaré rijói jubéami ketasi níwami ju aboni sapala, chopi echi jaré rijói jubéami sapala arigá aboni jubila níwala ju. \v 5 Galá risénsia 'yasi a'nagupi, chopi pe okuá rawé niráa, mapalítamo okuánika siné káachi galá mayé, echalí ketasi risénsia 'yasi, mapurigátamo echalí chopi Riosi yuwa ra'ichabo. A'lí pe waminana galá níima máputamo auchecho siné a'nagupi napawipo mapurigá echi Satanasi riwéami riablo ketasi 'yemi mi chati chatíi olánatama mapujítitamo wi'libé rawé jonsa ketasi a'nagupi napawili. \p \v 6 A'lí nijeni echirigá risénsia 'ya mapalini suwaba je'ná jerigá 'yemi mi ané, chopi nijeni ketasi 'yemi mi echirigá ané mapurigá bilé nulalíwami niráa níisa. \v 7 Nijé binói arigá nakí mapurigá ne si'néami echi jaré galá bichíyami rijói ketasi jubéami nílasa, achigórigá mapurigá nijeni ketasi upéami ju. Chopi Riosi Binói 'ya ibili niráa mapurigá aboni pirélama. Jaré ne bichíwali 'yárami ju mapurigá aboni jubema, chopi auché jaré ketasi 'yárami ju mapurigá aboni jubema. \p \v 8 A'lí nijeni ané echi jaré ke cho niwíkami, echi jaré kunápami ayénachó, mapu galá níima aboni ke niwíami niráa nílasa, achigórigá mapurigá nijeni ketasi niwíkami ju. \v 9 Chopi a bilé 'yemi ke kanílasagá echirigá bi'neli niráa iyena, arigá galá níima mapu échiko arigá upema, mapujiti waminabi galá níima mapurigá échiko arigá upesa, ketasi mapurigá binói sinibí wabé nílaga inánama bilé mukí yuwa napawínala. \p \v 10 Chopi nijeni nulé echi jaré ma niwíkami mapu echi jaré muguí kunéami ketasi ariwema aboni kunala. A'lí nijeni ketasi chopi echirigá nulé, chopi echi Walubela Jesucristo ju mapu echirigá we nulá. \v 11 A'lí a bilé mukí arigá waminá ariwésagá binói kunala, ketasi galá níima mapu echi mukí auchecho ku kunema auché bilé rijói yuwa. Chopi galá níima échiko auchecho ku katéwasa binói kunala yuwa. Ayénachó echirigá achigórigá galá níima mapurigá echi jaré rijói jubéami ketasi waminá ku ariwema aboni jubila. \p \v 12 A'lí nijeni je'ná jerigá ané echi auché jaré: A bilé rijói bichíyami níwasagá kepu upí mapu ketasi cho bichíyami ju, a'lí a echi mukí arigá waminabi nakisáagá echi rijói bichíyami yuwa kuneka niráa bitélanala, echalí ketasi risénsia ju mapu echi rijói bichíyami waminá ariwema binói upila. Echi Walubela Jesucristo ketasi echirigá nulali mapurigá nulalíwami niráa, chopi nijeni mayé mapu galá níima mapu nijeni echirigá binérama. \v 13 A'lí a bilé mukí bichíyami níwasagá kepu kuná mapu ketasi cho bichíyami ju, a'lí a echi rijói arigá waminabi nakisáagá echi mukí yuwa upeka niráa bitélanala, echalí ketasi risénsia ju mapu echi mukí miná ariwema binói kunala. \v 14 Galá níima mapurigá echi mukí bichíyami waminabi kuneka bitélama echi rijói ke bichíyami yuwa mapujiti Riosi sinibí nirá mapu aboni ma galá niwíami niráa ju, mapujiti echi mukí galá bichíyami ju. Ayénachó galá níima mapurigá echi rijói galá bichíyami waminabi upeka bitélama echi mukí ke bichíyami yuwa, mapujiti Riosi sinibí niráa mapu aboni ma galá niwíami niráa ju, mapujiti echi rijói galá bichíyami ju. Si'winárigá níisagá, echalí echi jaré 'yemi kúchuwala achigórigá níima mapurigá echi jaré ke bichíyami pagótami kúchuwala niráa, chopi jipi 'yemi kúchuwala arigá ne bichíwali ma Riosi níwala ju. \v 15 Chopi a echi rijói upéami ke bichíyami arigá wabé nakisáagá ku ariwénala kepu upí mapujiti echi mukí galá bichíyami ju, echalí arigá ku ariwé. Ayénachó a echi mukí kunéami ke bichíyami wabé nakisáagá ku ariwénala kepu kuná mapujiti echi rijói galá bichíyami ju, echalí arigá ku ariwé. Echirigá ikisáagá, galá níima mapu echi mukí galá bichíyami waminá risénsia 'yasa ku rojuánala, ayénachó mapurigá echi rijói galá bichíyami waminá risénsia 'yasa ku rojuánala, mapujiti Riosi chopi tamujé tamí bayeli mapurigata kilí ologá pirélabo. \v 16 Mapujiti mujé mukí kunéami ketasi galá machí áchami arigá omérama galá bichíiriya echi mujé kunala. Ayénachó mujé rijói upéami ketasi galá machí áchami arigá omérama galá bichíiriya echi mujé upila. \p \v 17 Chopi arigá chúbirigá níisa, galá níima mapurigá ibili niráa 'yemi waminabi achigórigá galabé nóchali ologá pirélasa mapurigátamo olali bachánala mapalí Riosi ketasi cho 'yemi mi bayeli mapurigátamo bichíibo Jesucristo niráa. Ayénachó galá níima máputamo waminabi nóchaga pirélasa mapurigá Riosi 'yemi mi 'yali mapurigátamo olabo. Nijeni echirigá nulé ne suníami piréami napawika bichíyami. \v 18 A'lí a Riosi bayésagá bilé rijói mapurigá échiko galá bichíima Jesucristo niráa, mapalí echi bilé ma noligá sikirétami ju, echalí galá níima mapu échiko abijí echirigá tibisa. Ayénachó a Riosi bayésagá auché bilé mapalí échiko ketasi cho noligá sikirétami ju, echalí ketasi galá níima mapu échiko noligá sikirétami níima. \v 19 Mapujiti tarapé chiré noligá sikirétami níilawa, nirapé chiré ketasi noligá sikirétami níilawa, chopi ne bichíwali arigá 'wérali ju máputa suwaba galá nijéwaga olabo mapurigá Riosi nakí máputa olabo. \v 20 Echirigá galá níima mapu 'yémitamo ibili niráa abijí achigórigá galabéala nóchali ologá pirélasabo mapurigátamo galabéala nóchali ologá piréali bachánala mapalí Riosi ketasi cho 'yemi mi bayeli mapurigátamo bichíibo Jesucristo niráa. \v 21 Ami pióntami niráa níisagá chabénala mapalí Riosi mi bayeli, ¿chu chireko? Abijí echirigá nochasa. Chopi ami omérasagá ku machíniya, galá níima mápumi ku machinsa. \v 22 Mapujiti a bilé rijói bachá niráa nakisáagá bichíinala Jesucristo niráa mapalí binói abijí pióntami niráa ju, ¿chu chireko? Mapujiti ma galá bichíisagá, échiko ma ketasi chopi mapurigá pióntami niráa níima, chopi galá bichíiga ku'wírama echi Walubela Jesucristo yuwa jena'í wichimóbachi. Ayénachó echirigá achigórigá bichíwali ju mapu a bilé rijói bachá niráa nakisáagá bichíinala Jesucristo niráa mapalí binói ketasi pióntami niráa ju, echalí échiko ma Jesucristo piónawala niráa ju. \v 23 Riosi ma 'yemi mi ku ralali, ne wabé simírami niráa natétaga; mapujiti Binói ma nijali echi Bilepi Binói Ranala mapurigá mi'lirúami níima echo'ná kúrsichi, 'yemi chati sitíi olalila jiti. Echijiti ma ketasi waminabi ariwesi mapurigá echi auché jaré pagótami 'yemi mi nulema chati sitíi olánala, mapurigá aboni piónawala niráa. \v 24 Keni ritémawa, ibili niráa bacháami Riosi yuwa waminabi echirigá achigórigá nóchaga pirélasi mapurigátamo nóchali chabénala mapalítamo ketasi cho bayérami níili. \p \v 25 A'lí echi Walubela Jesucristo ketasi cho tamí 'yali mapu churigani nulema echi auché jaré ke cho niwíami. Chopi nijeni 'yemi mi arigá ruyema mapurigani mayé nijé. A'lí galá níima mapu 'yémitamo echirigá galá tamí nijéwabo, mapujiti echi Walubela Jesucristo wabé tamí natimaka júuli mapurigani olama Binói nóchala. \v 26 A'lí nijeni galá mayé mapurigá echi jaré rijói ke cho jubéami arigá ketasi jubesa, mapujiti jipi tamujeta ne wabé risúu olárami ju. \v 27 Echijiti ami ma upéami níisagá, ketasi ariwé kemi upí; chopi ami ketasi cho upéami níisagá, ketasi amí bilé upí. \v 28 Chopi ami arigá niwísagá, mujemi ketasi chati sitíi olá. A'lí a bilé tiwé niwísagá, échiko ketasi cho chati sitíi olá. Chopi echi jaré mapu ikí niwiko arigá wabé risúa nílama, jena'í wichimóbachi piréliya. A'lí nijeni nakí mapu 'yémitamo ketasi echirigá risúa níliami níibo. \p \v 29 'Yemi keni ritémawa, nijeni nakí 'yemi mi je'ná jerigá anénala: Pe téelibi tibí máputa pirélabo jena'í wichimóbachi, echijiti jipi jonsa galá níima mapu echi jaré ma jubéami arigá 'wérali niráa olasa Riosi nóchala olayá, mapurigá ketasi cho jubéami niráa. \v 30 A'lí echi jaré pagótami sinibí wabé o'mona mapalí jaré aboni ritémawala ma suwí, chopi galá níima máputa arigá waminabi kaníliga olabo, Riosi nóchala olayá, mapurigá ketasi o'mónami niráa. Ayénachó galá níima mapu echi jaré mapu ikí wabé kaníliga omáwako arigá sinibí 'wérali olama, Riosi nóchala olayá, mapurigá ketasi omáwami niráa. Ayénachó galá níima mapu echi jaré mapu ikí wikabé namuti ralako arigá ologá pirélama mapurigá ketasi níwami niráa echi jaré wikabé namuti. \v 31 Ayénachó galá níima mapu echi jaré pagótami mapu wabé kaníligá piré jena'í wichimóbachi arigá ologá pirélama mapurigá je'ná wichimoba kichíami niráa, mapujiti je'ná wichimoba máputa ritiwá jipi rawé, arigá miná suwibásimi. \p \v 32 Nijeni ketasi nakí mapu 'yémitamo wikabé namuti nílaga, wabé 'nata muchibo, mapujiti echi rijói bichíyami mapu ke cho upéami ju chopi 'nata echi Walubela Riosi jiti, mapu churigá binói rijói olama mapurigá echi Walubela Riosi nakí. \v 33 A'lí echi mapu ma upéami juko we 'nata jena'í wichimóbachi nirúami namuti jiti, ayénachó mapurigá piri jiti wabé kanílatama binói upila. \v 34 A'lí echi jaré muguí kunéami ketasi chópirigá 'nata echi auché jaré ke cho kunéami yuwa, mapujiti echi jaré muguí ke cho kunéami chopi wabé 'nata echi Walubela Jesucristo níwala namuti jiti, mapurigá aboni sapala chopi echi Walubela Jesucristo níwala níima, ayénachó mapurigá aboni aliwala Binói níwala níima. Chopi echi jaré muguí ma kunéami wabé 'nata jena'í wichimóbachi nirúami namuti jiti, mapu piri jiti aboni wabé galá kanílatama aboni kunala. \p \v 35 Nijeni 'yemi mi je'ná jerigá ané mapurigá 'yémitamo echijiti waminabi ku'wíratami níibo, chópini ketasi je'ná jerigá aní mapurigátamo ketasi kanílaga pirélabo. Nijeni chopi nakí máputamo galabé ologá pirélabo, ayénachó máputamo sinibí galá bichíiga olabo mapurigá echi Walubela Jesucristo nakí. \p \v 36 Chopi a bilé rijói mayésagá mapu arigá waminabi galá níima mapu bilé tiwé, binói malala, arigá kunesa, mapujiti echi tiwé ma we ochérsimí, echalí galá níima echi onorúami 'yasa echi tiwé mapurigá kunema. Arigá risénsia ju mapu aboni niwima. A'lí ketasi chati sitíi oluwáwami ju echirigá niwíkowami. \v 37 Chopi a bilé rijói ne sulachí niráa mayésagá mapu ketasi galá níima mapu binói malala kunema, échiko ayénachó galá olá mapujiti binói ketasi nakí mapu binói malala kunema, a'lí ke wesi auché jaré bachá niráa 'wérali ané mapu echi tiwé ketasi kunéami níima. \v 38 A'lí echi mapu risénsia 'yako mapu binói malala arigá kunema, échiko galá olá, chopi echi mapu ketasi risénsia 'yako mapu binói malala kunema, échiko waminabi galabé olá. \p \v 39 A'lí echi jaré muguí kunéami arigá nulérami ju mapurigá aboni pirélama kepu kuná yuwa mapuyénasí aboni kunala abijí piré. Chopi waminá suwisáagá aboni kunala, echalí echi jaré muguí risénsia níwa mapuyíripi rijói yuwa kunesa, chopi a galá bichíyami níisagá echi Walubela Jesucristo niráa. \v 40 Chopi nijeni mayé mapu aboni waminabi kanílama a ketasi auchecho ku kunesa, ayénachóni mayé mapu echi Wabé Galabé Riosi Iwigala echirigá tamí binera. \c 8 \s Echi Pablo galá ruyé echi ko'wáami jiti rugá, echi mapu 'yárami níili echi jaré amachíkalawami namuti \p \v 1 Jipi nijeni 'yemi nimí osé echi ko'wáami jiti rugá, echi mapu ma 'yárami níili echi jaré amachíkalawami namuti. Tamujé máputa galá bichíyami ju, ne bichíwali ne galá machí suwaba je'ná jeyiri namuti jiti. Echijiti siné káachi, tamujeta we nóchami 'nátami níibi, chopi waminabi galabé níima máputa wabé galebo Riosi, echalita waminabi nakiboa galá bichíinala Binói. \v 2 A'lí a jaré mayésagá mapu aboni wabé machíami ju, echalí aboni arigá ketásirapé galá machíami ju mapurigá machisátiré. \v 3 Chopi a jaré galá galésagá Riosi, echalí Riosi Binói ne galá machí aboni. \p \v 4 Nijeni 'yemi mi osé echi jaré ko'wáami jiti rugá, echi mapu ma 'yárami níili echi jaré amachíkalawami namuti. Ne bichíwali ju mapu echi jaré amachíkalawami namuti jena'í wichimóbachi nirúami ketásirapé tamujé tamí ku'wíriami ju, ayénachó bichíwali ju mapu bilepi chopi nirú Walubela Riosi. \v 5 Chopi a nirúlasagá echo'ná ripá riwigachi auché jaré mapu riosi niráa anérami ju, ayénachó a nirúrasagá jena'í wichimóbachi auché jaré mapu riosi niráa anérami ju, ayénachó a wikabé nirúrasagá mapu echirigá o'wéala riosi niráa anérami ju, \v 6 tamujé bichíyami arigá galá machí mapu bilepi chopi nirú Riosi, echi mapu echi Walubela Onorúami ju. A'lí Riosi Onorúami niwáli ne suwaba namuti mapu ikí nirú. Ayénachó Binói tamujé tamí niwáli mapurigata Binói níwala níibo. Ayénachó bilepi chopi nirú ne wabé Walubela, echi mapu echi Walubela Jesucristo ju. A'lí suwaba namuti mapu ikí nirú, Binói jiti niwárami níili, ayénachó echi Walubela Jesucristo tamujé tamí iwítali. \p \v 7 Chopi jaré mapu ketasi galá binératami ju ketasi cho galá machí je'ná jeyiri, mapujiti aboni chabénala niráa chokoba jaga o'wikeli echi jaré amachíkalawami namuti. Echijiti jipi mapalí aboni ko'wá echi jaré ko'wáami mapu bachá niráa 'yárami níili echi jaré amachíkalawami namuti, echalí aboni mayé mapu aboni echirigá ologá abijí we o'wiké echi amachíkalawami namuti. A'lí aboni galá machí mapu ketasi galá ju echirigá o'wikewa, echijiti aboni mayé mapu wabé chati sitíi oluwáwami ju echirigá ko'wawa. \v 8 ¿Ke chi'ré a tamujeta arigá kosáagá echi ko'wáami, o ke kosáagá omata? Echi Walubela Riosi tamujé tamí arigá narema ata galá bichíisagá Jesucristo niráa, chopi ata kosáagá echi ko'wáami ketásita waminabi galabératami níibo, nibileta waminabi chati sitíi oláami niráa niwárami níibo ata ketasi kosáagá. \v 9 Chopi ne galá 'nátaga olasi mapurigá echi auché jaré ketasi chati sitíi olánalami níima, mapujiti 'yémitamo arigá risénsia níwa mapurigátamo kopoa echiyiri ko'wáami, chopi echi auché jaré ketasi cho 'me galá binératami ju mapurigá 'yemi niráa, echijiti aboni mayé mapu chati sitíi oluwáwami ju ko'wawa echiyiri ko'wáami. \v 10 Mapujiti a mujé mápumi galá machí suwaba je'ná jeyiri, arigá asibásami ko'meya echo'ná biléana mapo'ná jaré amachíkalawami namuti muchuwi, alí a bilé rijimala ke 'me galá binératami mi riwisá echo'ná ko'yami, echalí echi bilé rijimala, siné káachi, ayénachó nakimea ko'náliya echi ko'wáami mapu bachá niráa 'yárami níili echi jaré amachíkalawami namuti, chopi arigá echi binói yuwa, we chati sitíi oluwáwami níima. \v 11 A'lí a echirigá ikisáagá, mujé mápumi we galá machíami ju, arigá miná si'wina u'luma echi bilé mujé rijimala mapu ketasi 'me galá binératami ju, mapurigá échiko waminá wikama. Chopi echi Walubela Jesucristo ayénachó mukuli echi bilé rijimala jiti. \v 12 Echirigá biché mapalí 'yémitamo sayera mapurigá bichíi echi auché jaré ritémtami mapu ke 'me galá binératami ju, echalítamo echirigá ologá we chati sitíi olá, echi Walubela Jesucristo Binói sayériga. \v 13 Echijiti a nijeni echirigá chati sitíi olíratasagá auché jaré nijé ritémawala, mapujiti nijeni arigá ko'wá jaré ko'wáami mapu aboni ketasi risénsia niráa mayé, echalí waminabi galá níima mapu nijeni ke siné kosáa echi sapá, mapurigani ketasi echirigá chati sitíi olíratama echi auché jaré ritémtami. \c 9 \s Echi Pablo julárami níili nawisánala Riosi Binói jiti \p \v 1 Ne bichíwali ju mapu Riosi Binói tamí júuli nawisánala Binói Ra'íchala. Echijiti nijeni risénsia níwa mapurigani echirigá nawisama, achigórigá mapurigá echi auché jaré mapu Riosi júuli nawisánala ayénachó risénsia níwa. A'lí nijeni ne galá machíami niráa riwali echi Walubela Jesucristo mapu tamujé Walubélawala ju. Ayénachó 'yemi aboni galá bichíyami ju jipi rawé mapujiti nijeni 'yemi mi echirigá galá nawésali, echi Walubela Jesucristo nóchala olayá. \v 2 A auché jaré mayésagá mapu Riosi ketasi tamí júuli nawisánala, 'yémitamo ne bichíwali niráa, galá machí mapu Riosi Binói echirigá tamí júuli, mapujiti 'yémitamo galá bichíili Jesucristo niráa mapalí nijeni 'yemi mi nawésali, echijiti 'yémitamo ne galá machí mapu bichíwali ju mapu Riosi tamí júuli echirigá nawisánala. \p \v 3 Nijeni je'ná jerigá ku nijewa echi jaré mapu tamí sayéraga ra'íchako: \v 4 Nijeni ne bichíwali risénsia níwa mapurigani ko'mea echi jaré namuti ko'wáami mapu ikini newalé, ayénachó mapurigani bajima echi jaré bajíwami mapu ikini newalé. \v 5 Ayénachó nijeni risénsia níwa mapurigani upema bilé mukí galá bichíyami, ayénachóni risénsia níwa mapurigá nijeni así bayérama mapalini nawésiya iyena, achigórigá mapurigá echi auché jaré olá mapu Riosi ayénachó júuli nawisánala, ayénachó mapurigá echi Walubela Jesusi ritémawala olá, ayénachó mapurigá echi Pegro olá. \v 6 A'lí echi auché jaré mapu Riosi nawisánala júuli, abóniko ayena risénsia níwa mapu aboni ketasi wabé nóchaga ko'mea, chopi echi auché jaré ritémtami bichíyami sinibí 'ya aboni echi jaré namuti mapu ikí aboni newalé, mapujiti aboni chopi nócha Riosi Ra'íchala nawesa. Echijiti nijeni, echi Benabé yuwa, ¿kéchata ayénachó achigórigá risénsia níwa, máputa ketasi nochabo mapurigata mepo echi ko'wáami, chopi máputa nawesa 'yénabo Riosi Ra'íchala? \v 7 Mapujiti ke wesi echi jaré sontarsi waminabi nochama, sontarsi niráa, a ke siné natétarami níisagá. Ayénachó si'néami echi jaré rijói mapu ikí ichá echi jaré uva anilíwami rakéami namuti arigá pe waminánomí ko'mea echi uva rakala. Echirigá achigórigá echi jaré chibá mélami arigá wisúnaga bajima echi leche. \v 8 A'lí ketasi bichíisi mapu nijé binói chopi 'nátali je'ná mapurigani aní, achigórigá mapurigá echi jaré pagótami sinibí we 'nata, mapujiti echi walula Moisesi achigórigá osogá nulali. \v 9 Mapujiti je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi nulalila oselíwalachi mapurigá echi Moisesi osali: Ketásitamo cho'ojíibo echi jaré bóisi mapu rimisoka mosokí echi turío, chopi ariwesi mapurigá pe táa ko'mea echi turio sawala. A'lí ketasi echirigá nulárami níili mapujiti Riosi chopi wabé natimá echi jaré bóisi. \v 10 Chopi Riosi echirigá anili mapurigá tamujé ayénachó echijiti galá ruyérami níibo mapu churigata olabo. A'lí suwaba je'ná jerigá osogá nulárami níili mapurigá tamujé galá ku'wíratami níibo, mapujiti echi jaré mapu wasarako, ayénachó echi auché jaré mapu mosita echi turío, si'néamika buwé mapurigá ibili niráa narema jaré pe wikabé turío. \v 11 A'lí tamujeta we nóchali echo'ná 'yémichi, Riosi nóchala olayá. Chopi a tamujé echirigá we nóchaga ichisáagá echi Galabé Riosi Ra'íchala echo'ná 'yémichi, ¿kéchatamo mayé mapu ayénachó galá níima mapurigá 'yémitamo tamujé tamí 'yasa jaré namuti máputa newalé? \v 12 A'lí a 'yémitamo echirigá 'yásagá echi auché jaré nawésami, ¿kecha waminabi galá níimili máputamo ayénachó tamujé tamí echirigá 'yasa? \p Chopi tamujeta ke siné 'yemi mi bujeli echi jaré namuti. Arigata 'locheka niráa 'yena, mapurigata ketasi 'yemi mi kumebo, chópita nakí mapurigá echi Wabé Galabé Jesucristo Ra'íchala waminabi nawisárami níima. \v 13 'Yémitamo galá machí mapu echi jaré sacerdote anilíwami rijói, echo'ná walubé Juríosi pagótami ri'obáwalachi nóchami sinibí galá ko'ogá piré echi jaré ko'wáami mapu echo'ná ri'obachi Riosi 'yárami ju. Echirigá 'yémitamo galá machí mapu aboni galá risénsia ju chapigá ko'wawa jaré sapá, echi jaré namuti sapala mapu ko'yagá 'yárami ju Riosi echo'ná ri'obachi. \v 14 A'lí echi Walubela Riosi echirigá achigórigá nulali mapurigá echi jaré mapu ikí nawésaga 'yénako echi Galabé Riosi Ra'íchala ayénachó galá 'yárami níima mapu ikí aboni newalé, mapujiti aboni chopi echirigá nawésaga nocha. \v 15 Chopi nijeni ke siné chapili echiyiri namuti, nibilé choni 'yemi mi osogá tani jipi máputamo echirigá tamí 'yabo. Si'winárigá nijeni chopi nakí 'yemi mi nawésanala echi Galabé Riosi Ra'íchala, tarapé 'yemi mi bujega 'yemi níwala namuti. A'lí a 'wérali níisagá mapurigá nijeni 'yemi mi bujema jaré 'yemi níwala namuti, bachá niráa galá níimi waminá mukusá nijé. \p \v 16 A'lí nijeni ketasi mayé mapu galá níima mapurigani wabé nóchaga 'nátami níima mapujítini nawesa echi Galabé Riosi Ra'íchala, mapujiti nijeni nawesa mapujiti arigá 'wérali ju mapurigani echirigá nawisama echi Galabé Riosi Ra'íchala. ¡Alí nijeni arigá ne wabé o'mónami níimi, ani ketasi echirigá nawisásagá! \v 17 Echijiti a nijeni chopi nawisásagá Riosi Ra'íchala mapujiti nijé binói echirigá nakí nawisánala, echalini ma ku natétarami ju. Chopi ani nawisásagá Riosi Ra'íchala mapujiti arigá 'wérali ju mapurigani echirigá nawisama, echalini chopi echirigá olá mapujiti echi Walubela Riosi Binói tamí júuli echirigá nawisánala. \v 18 Echirigá biché nijeni galá ku natétarami ju chopi mapujítini ne wabé simírami kanila mapalini galá omero nawésiya echi Galabé Riosi Ra'íchala, arigá tarapé biyiri napagá. Nijeni arigá risénsia níwa mápuni nipama, mapujítini chopi nocha echi Galabé Riosi Ra'íchala nawésiya, chópini ke siné echirigá nipama. \p \v 19 Echirigá nijeni ke wesi yuwa pióntami niráa ju, chópini arigá pióntami niráa nocha ne si'néami pagótami yuwa, echi Wabé Galabé Riosi Ra'íchala nawésiya, mapurigani echirigá bichíirama auché jaré wikabé pagótami echi Walubela Jesucristo niráa. \v 20 Echirigá mapalí nijeni iyena echi jaré Juríosi pagótami yuwa, nijeni auchecho siné achigó yiri olá mapurigá aboni olá, mapurigani echirigá ologá arigá bichíirama jaré aboni Jesucristo niráa. Echalí nijeni je'ná jerigá olá: Mapalini iyena echi jaré Juríosi yuwa mapu sinibí arigá galá nijéwaga olá mapurigá echi walula Moisesi osogá nulali, echalí nijeni ayénachó echirigá achigórigá nijéwaga olá, mapurigani echirigá ologá arigá galá bichíirama aboni Jesucristo niráa. Chopi ne bichíwali ma ketasi arigá 'wérali ju mapurigá nijeni echirigá galá nijéwaga olama mapurigá echi Moisesi osogá nulali. \v 21 Chopi si'winárigá mapalí nijeni iyena echi auché jaré isena pagótami yuwa, mapu ketasi nulérami níili echi walula Moisesi jiti, echalini ketasi nijéwaga olá mapurigá Moisesi osogá nulali, mapurigani echirigá ologá galá bichíirama echi jaré isena pagótami Jesucristo niráa. Chopi ne bichíwali arigá 'wérali ju mapurigá nijeni galá nijéwaga bitélama echi Riosi nulalila, mapujiti echi Walubela Jesucristo ma tamí nuléami ju. \v 22 A'lí mapalí nijeni iyena echi auché jaré yuwa mapu ke cho 'me galá bichíyami ju, echalí nijeni auchecho siné achigórigá 'nata mapurigá nijeni 'nátali chabénala mapalini bachá niráa bichíili. A'lí nijeni echirigá 'nata mapurigani arigá galá bichíirama aboni, Jesucristo niráa. Echirigá aniwáami ju mapu nijeni achigórigá 'nátama mapurigá ibili 'nata mapu ikí nijeni yuwa ra'icha, mapurigani siné káachi arigá ku'wírama jaré, mapurigá aboni ku wikawárami níima. \v 23 A'lí nijeni suwaba je'ná jerigá olá mapurigá echi Galabé Riosi Ra'íchala waminabi nawisárami níima, ayénachó mapurigá nijeni ne wabé kanílama achigórigá mapurigá kanílatami níima si'néami echi auché jaré mapu ikí galá bichíimako nijé nawésawala. \p \v 24 'Yémitamo ma galá machí mapurigá echi jaré júmami ne si'néami wabé iwéami niráa jumi, a'lí chopi bilepi ju mapu meko, mapuyíripi bachá nawako. Echirigá ayénachó galá níima mapu 'yemi bichíyami waminabi galá bichíisisa, mapurigá wabé iwéami júmami niráa, mapurigátamo galá mepo suwaba mapu ikí echi Walubela Riosi 'yemi mi 'yama. \v 25 Ne si'néami echi jaré mapu ikí nakiko echirigá wabé walínaga júmanala, abóniko ke bilé namuti biyiri olá, echi jaré namuti mapu nayúrama aboni. A'lí aboni echijiti ketasi olá wikabé auché jaré namuti mapurigá aboni chopi galá omérama meya echirigá ujúmaka. A'lí echi jaré mapu ikí meko chopi narema bilé nijíwami mapu ke 'me wilibé niráa nirúlama, chopi tamujé bichíyami galá jiwériga olata mapurigata galá mega narepo echi ne wabé galabéala mapu ke siné waminá suwibama. \v 26 A'lí nijé binói echirigá ne wabé ménalaga 'mawáni mapurigá echi jaré ujúmami niráa, chópini ketasi wepi 'mawáni. Ayénachó nijeni ne wabé jiwériga olá mapurigá echi jaré nachóami niráa, chópini ketasi wepi nichó mapurigá bilé rijói mapu bi'neli wepi nichó, echi iká cho'náa. \v 27 A'lí nijeni ne wabé jiwériga nulé a nijé binói niráa. Nijeni ketasi olá mapurigá nijé binói chopi nakí olánala, mapujítini we majá mapurigá nijé binói, siné káachi, ketasi 'me nilaga, miná machí pátami níima, mapalí nijeni arigá ma galá binérali echi auché jaré. \c 10 \s Ketasi o'wikesi echi jaré amachíkalawami namuti \p \v 1 Nijeni nakí mapu 'yemi ritémtami galá machiboa mapurigá echi jaré tamujé Juríosi pagótami, chabé ki'yá piréami, ne si'néami ri'léami biléana nolírali 'yénali, ayénachó si'néami aboni echo'ná nasipa walubé ba'wírali Sitákamichi anilíwachi simárali, waminá bo'ónala simiba. \v 2 Echalí ne si'néami echi jaré tamujé pagótamawala echirigá napabúrami níili echi walula Moisesi yuwa echo'ná nolírali, ri'lé wichí, ayénachó aboni echirigá napabúrami niráa níili echi Moisesi yuwa mapalí echi walú ba'wírali nasípasí rojonárami níili mapurigá aboni nasipa simárama wichí jaga niráa. \v 3 Ayénachó si'néami aboni chopi a yiri ko'wali echi ko'wáami mapu Riosi 'yali ripá riwigachi jonsa. \v 4 A'lí si'néami aboni chopi a yiri bajili echi ba'wí mapu Riosi 'yali echo'ná biléana walubé ritérali jonsa machí pásaga. A'lí echi walubé rité mapurigá echi Walubela Jesucristo niráa níili, a'lí Binói aboni yuwa asali echo'ná waná kawichí. \v 5 Chopi ne noguí si'néami aboni arigá ketasi olali mapurigá Riosi nakili. Echijiti aboni ariwérami níili echo'ná waná kawichí mapuyénasí si'néami echi jaré mapu ikí ketasi olali mapurigá Riosi nakili arigá waminá suwili. \p \v 6 A'lí ne suwaba je'ná jeyiri echirigá ikili aboni yuwa mapurigá tamujeta echijiti galá binératami níibo mapurigata ketasi nakiboa chati sitíi olánala mapurigá echi jaré aboni we chati sitíi olali. \v 7 Echijiti ketasi chokoba jaga o'wikesi echi jaré amachíkalawami namuti, mapurigá jaré aboni olali, mapurigá je'ná jerigá osirúami ju Riosi Ra'íchala oselíwalachi: Echi jaré Isaeli pagótami kopoya muchíbali, ayénachó aboni bajíbiya muchíbali. A'lí aboni waminá jásaga ne sitila nokuísali echirigá omáwaga. \v 8 A'lí ketasi galá níima mapu tamujeta chuwé bilétari yuwa kochisá, mapurigá jaré aboni olali. A'lí echijiti, sinepi rawé niráa, waminá suwábarami níili osá makói miná bikiyá mil pagótami. \v 9 Nibilé cho galá níima mapu tamujeta sayéraga ra'ichabo echi wabé galabé oláami Walubela Riosi, mapurigá jaré aboni olali. Echalí rawé aboni waminá suwili mapujiti echi jaré sayawi uchuli. \v 10 Nibilé siné sitila anigá ra'ichasi Riosi sayéraga mapurigá jaré aboni arigá olali. A'lí bilé walula Riosi kapitánawala echijiti waminá ko'yali echi jaré aboni. \p \v 11 A'lí ne suwaba je'ná jeyiri ikili tamujé pagótamawala, chabé ki'yá piréami. A'lí ne suwaba echirigá osirúami níili echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi mapurigá tamujeta jipi ne jubáami rawé piréami echijiti galá ruyératami níibo mapurigata ketasi echirigá chati sitíi olabo. \v 12 Echirigá biché galá níima mapu ne si'néami mapu ikí ne galá bichíyami niráa mayeko, sinibí ne galá tibusa mapurigá aboni ketasi chakena niráa rujuiga, ma ketasi waminabi galá bichíima. \v 13 A'lí echi riablo sinibí 'yemi mi chati sitíi olánali achigórigá mapurigá binói chati sitíi olami ju si'néami echi auché jaré pagótami jena'í wichimóbachi piréami, chopi echi Walubela Riosi sinibí 'yemi mi ku'wírama. A'lí Riosi ketasi ariwema mapurigá echi riablo 'yemi mi ne wabé simírami chati sitíi olánalama mapuyénasí arigá 'wérali níima máputamo echirigá chati sitíi olabo. Chopi mapalítamo echirigá chati sitíi olánarami níibo, echalí Riosi 'yemi mi wabé ku'wírama mapurigátamo ketasi echirigá chati sitíi olabo. Echalí 'yémitamo galá omérabo echirigá ni'yúriya mapurigátamo ketasi echirigá chati sitíi olabo. \p \v 14 Echijiti 'yemi keni ritémawa mapu nijeni ne wabé galé, tarapé siné chokoba jaga o'wikesi echi jaré amachíkalawami namuti. \v 15 Nijeni 'yemi mi echirigá ra'icha, mapujiti 'yémitamo ma galá machíami jútamo. Echijiti ne galá 'natasi mapurigá nijeni 'yemi mi je'ná jerigá ané. \v 16 Mapalí tamujeta napawí echi Walubela Jesucristo ko'wámawala kopoya, ayénachó mapalita bají echi uva anilíwami ba'wila, tamujeta sinibí galabéraga ané echi ba'wila, ayénachóta walú natétara 'ya Riosi. Echalita echirigá olá mapujítita a'nagupi napawíkami ju, ritémtami niráa, mapujiti echi Walubela Jesucristo lalá ku'luwárami níili tamujé jiti mapalí Échiko a Binói nijali mapurigá clavo jiti michóniga mi'lirúami níima echo'ná kúrsichi. Ayénachó mapalita kúuchi rojuániga ko'wá echi pani, echalita echirigá olá mapujítita bilénapi niráa a'nagupi napawíkami ju, ritémtami niráa, mapujiti echi Walubela Jesucristo nijali Binói sapala mapalí Binói clavo jiti michóniga, mi'lirúami níili echo'ná kúrsichi. \v 17 Tamujé napawika bichíyami arigá ne wikabeta ju, chopi echi pani mapu si'néamita ko'wá, bilepi pani niráa ju. Echijiti tamujé máputa wikabé ju, arigá bilepi niráa juta, echi Walubela Jesucristo yuwa. \p \v 18 Galá 'natasi echi wikabé Isaeli anilíwami pagótami jiti. Echi jaré aboni mapu arigá ko'wako echi jaré namuti sapala mapu echo'ná aboni ri'obáwalachi ko'ogá 'yárami ju Riosi, abóniko a'nagupi napabúrami niráa ju mapujiti aboni echirigá ko'wá echi sapá mapu 'yárami ju Riosi. \v 19 Nijeni ketasi nakí aninala mapu echi jaré amachíkalawami namuti tamujé tamí ku'wíriami ju, nibilé choni nakí aninala mapu echi sapá, mapu bachá niráa 'yárami níili echi jaré amachíkalawami namuti, ne wabé simírami galabé ju, ketasi mapurigá mapuyíripi echi auché jaré sapá. \v 20 Chopi nijeni 'yemi mi ané mapu wikabé pagótami ketasi galá machí Riosi. A'lí mapalí aboni arigá ko'ogá 'ya jaré namuti, aboni chopi 'ya echi namuti sapala echi jaré o'wéala chati sitíi oláami aliwá, echi riablo níwala. Abóniko ketasi 'ya echi namuti sapala echi Walubela Riosi niráa. A'lí biché nijeni ketasi nakí mapu 'yémitamo echirigá o'wikebo echi jaré o'wéala chati sitíi oláami aliwá, echi riablo níwala. \v 21 Ketasi risénsia ju mapu 'yémitamo bajibo echi Walubela Jesucristo níwala uva ba'wila, mapalítamo ayénachó arigá bají echi jaré bajíwami mapu bachá niráa 'yárami níili echi jaré o'wéala wabé chati sitíi oláami aliwá. Nibilé cho risénsia ju mapu 'yémitamo kopoa echi Walubela Jesucristo níwala ko'wáami mapalítamo arigá ayénachó ko'wá echi ko'wáami mapu bachá niráa 'yárami níili echi jaré wabé chati sitíi oláami aliwá. \v 22 Ketasi galá níima mapu 'yémitamo 'yóratabo echi Walubela Riosi. 'Yemi ketasi waminabi wabé simírami jiwérami jútamo, ketasi mapurigá Riosi niráa. \p \v 23 Ne bichíwali ju mapurigá echi jaré pagótami ra'íchaga aní, mapu galá risénsia ju mapu ibili olama mapurigá ibili nakí olánala, chopi jaré namuti máputa galá omero olayá ketasi tamujé tamí ku'wírama. Ne bichíwali ju mapu ibili galá omero olayá mapurigá ibili nakí olánala, chopi jaré namuti máputa galá omero olayá ketasi tamujé tamí ku'wírama mapurigata waminabi galá bichíisabo Riosi. \v 24 Galá níima mapu ibili 'yemi chopi 'wérali olasa mapurigá echi auché jaré pagótami bachá niráa ku'wíratami níima. Ketasi bachá niráa echirigá olasi mapurigá 'yemi aboni chopi ku'wíratami níibotamo. \p \v 25 'Yémitamo galá risénsia níwa máputamo kopoa mapuyíripi sapá mapu ikí echi pagótami 'yemi mi raliguíwa. Galá kosí echi sapá, ketásirapé rukuesa acha bachá niráa 'yárami níili echi sapá echi jaré amachíkalawami namuti. \v 26 Echirigá galá kosáa echi sapá, mapujiti je'ná kawí echi Walubela Riosi níwala ju, ayénachó suwaba namuti jena'í wichimóbachi nirúami echi Riosi níwala ju. \p \v 27 A'lí a bilé rijói ketasi cho bichíyami 'yemi mi ko'nula bayésagá, a'lí átamo arigá nakisáagá simigá ko'nula binói yuwa, echalí galátamo kopoa suwaba mapuyíripitamo kólawa. Echalí ketasi rukuesi acha 'yárami níili echi jaré amachíkalawami namuti. \v 28 Chopi a jaré 'yemi mi jeanésagá: Je'ná sapá bachá niráa 'yárami níili echi jaré amachíkalawami namuti, echalí ketásirapé kosí, mapurigá echi rijói mapu 'yemi mi echirigá aneli ketasi chati sitíi olánalatami níima, mapujiti echi rijói mayé mapu ketasi risénsia ju ko'wawa echiyiri sapá. \v 29 Echijiti nijeni 'yemi mi ané máputamo ketasi kopoa. 'Yémitamo arigá risénsia níwa máputamo kopoa, chopi echi auché bilé rijói mayé mapu ketasi risénsia ju ko'wawa. \p A'lí siné káachi jaré 'yemi jeanigátamo rukuébiré: ¿Churékula biché ketasi galá risénsia ju máputa kopoa tamujé, chopi mapujiti auché bilé ketasi galá risénsia niráa mayé? \v 30 Mapujiti a tamujeta walú natétara 'yásagá Riosi mapalita ko'wá, ¿churékula bicheta wi'nijírami niráa níibo mapalita echirigá ko'wá, mapalita ma bachá niráa arigá walú natétara 'yali Riosi? \v 31 Galá ju echirigá, chopi átamo kosáagá jaré ko'wáami, átamo bajísagá jaré bajíwami keremá, átamo olásagá auché jaré namuti keremá, ne suwaba mapu ikítamo olá, sinibí ne galabé niráa olasi ne suwaba, mapurigá echi Walubela Riosi echijiti waminabi walubéraga anérami níima. \v 32 Ke wesi chati sitíi olírasi 'yemi. Ketasi chati sitíi olírasi echi jaré Juríosi pagótami. Nibilé cho chati sitíi olírasi echi auché jaré pagótami mapu ketasi Juríosi ju. Nibilé cho chati sitíi olírasi echi jaré napawika bichíyami. \v 33 Nijé binói niráa chópini nakí galabé olánala suwaba mapu ikí nijeni olá, mapurigá si'néami echi auché jaré pagótami ne suwaba jiti galá kanílama mapu ikí nijeni olá. Nijeni ketasi 'wérali olá mapurigá nijé binói chopi kaníliami níima, chópini 'wérali olá mapurigá echi auché jaré kaníliami níima, mapurigá aboni galá ku wikawárami níima. \c 11 \p \v 1 Sinibí echirigá galabé niráa olasi 'yemi, mapurigá nijeni sinibí olá, mapujiti nijeni achigórigá olá mapurigá echi Walubela Jesucristo olali. \s Echi Pablo ruyé mapurigá echi jaré muguí chulubima \p \v 2 Keni ritémawa 'yemi nimí ané galabé oláami niráa, mapujítitamo sinibí galá 'nata tamí jiti, ayénachó mapujítitamo sinibí galá nijewa mapurigá nijeni 'yemi mi nuleli. \v 3 Chopi nijeni nakí máputamo galá machiboa mapu Jesucristo ne Walubela ju ibili rijói yuwa. A'lí echi rijói upéami ne walula ju echi mukí, binói upila yuwa, achigórigá mapurigá Riosi ne Walubela ju, Jesucristo yuwa. \v 4 A'lí a bilé rijói chulubísagá mapalí échiko Riosi yuwa tániga ra'íchako, echo'ná nasipa echi auché jaré napawika bichíyamichi yuwa asagá, ayénachó a echi rijói echirigá chulubísagá mapalí binói nawésako Riosi Ra'íchala keremá, échiko echirigá ologá we riwélatami níima bacháami Riosi yuwa. \v 5 Chopi a bilé mukí ketasi chulubísagá mapalí échiko Riosi yuwa tániga ra'íchako echo'ná nasipa echi auché jaré napawika bichíyamichi yuwa asagá, ayénachó a bilé mukí ketasi chulubísagá mapalí binói nawésako Riosi Ra'íchala, echalí échiko ayénachó we riwélatami níima bacháami Riosi yuwa, mapujiti echalí echiyiri muguí achigó yena riwélawami olá mapurigá bilé mukí olá mapu suwaba siká kepu kupá. \v 6 A'lí a bilé mukí ketasi chirigá chulubísagá mapalí Riosi yuwa tániga ra'íchako echo'ná nasipa echi auché jaré napawika bichíyamichi yuwa asagá, echalí waminabi galá níimi echi mukí suwaba sikiresa binói kupala. Chopi a echi pagótami wabé riwéluwami niráa mayésagá mapurigá bilé mukí echirigá suwaba sikiresa binói kupala, echalí waminabi galá níima mapurigá echi jaré muguí echirigá chulubisa. \v 7 Chopi ketasi galá níima mapu echi jaré rijói echirigá chulubima mapalí aboni Riosi yuwa ra'icha, mapujiti echi jaré rijói ne noguí mapuyiri Riosi niráa niwárami níili. Ayénachó echi jaré rijói pe o'wéala niráa niwárami níili, chopi Riosi ne wabé simírami Walubela ju. A'lí echi jaré muguí ke 'me o'wéala niráa ju, chopi echi jaré rijói we o'wéala niráa niwárami níili echi jaré muguí yuwa. \v 8 Mapujiti mapalí Riosi niwáli echi bachá bitéami rijoy, échiko ketasi niwárami níili biléana mukírali jonsa. Chopi mapalí Riosi niwáli echi bachá bitéami mukí, échiko ayena niwárami níili echi bachá bitéami rijói wachígala jiti. \v 9 A'lí echi rijói ketasi niwárami níili mapurigá binói 'yárami níima echi mukí. Chopi echi mukí ayena niwárami níili mapurigá binói 'yárami níima echi rijoy. \v 10 Echijiti galá níima mapu echi mukí galá chulubisa mapurigá binói echirigá galá 'nérama echi auché jaré pagótami mapu echi binói kunala walula ju binói mukí yuwa, ayénachó mapurigá echi jaré o'wéala Riosi kapitánawala echirigá 'nératami níima. \v 11 Chopi mapalita napawika bichíyami ju Jesucristo niráa, echalí echi jaré rijói we newalé echi jaré muguí, ayénachó echi jaré muguí we newalé echi jaré rijoy. \v 12 A'lí mapurigá ne bichíwali ju mapu echi ne bachá bitéami mukí niwárami níili echi ne bachá bitéami rijói wachigala jiti, echirigá ayénachó ne bichíwali ju mapu jipi echi jaré rijói arigá muguí tanala ju, chopi Riosi arigá Niwáami ju ne si'néami pagótami. \p \v 13 'Yemi aboni galá ruwigá anisí: ¿Acha risénsia ju mapu echi jaré muguí Riosi yuwa ra'icháma mapalí aboni ketasi chulubíkami níisa? \v 14 Echi Walubela Riosi niwáli suwaba namuti mapu ikí nirú. A'lí ma galá machirúami ju mapu wabé riwélawami ju i'weli kupélasa bilé rijoy. \v 15 Chopi galabé nirárami ju a bilé mukí i'weli kupélasa, mapujiti Riosi 'yali echi jaré muguí mapurigá aboni i'weli kupélama, mapurigá aboni mo'ólachi buchuwí na'óami níima. \v 16 Chopi a jaré nakisáagá sayéraga ra'ichánala mapujiti aboni ketasi nakí echirigá nijéwaga olánala, galá níima mapu aboni ne galá machisá mapu nijeni echirigá mayé, ayénachó mapu echi auché jaré napawika bichíyami ritémtami sinibí echirigá nulé mapu echi jaré muguí echirigá chulubima. \s Jaré ketasi galabé oláami níisa, arigá ko'wali echi Walubela Jesucristo níwala ko'wáami \p \v 17 Jipi nijeni 'yemi mi je'ná jerigá osé, chópini ketasi omero 'yemi mi galabé oláami ané, mapujiti mapalítamo napawí, echi Walubela Jesucristo níwala ko'wáami kopoya, echalí 'yémitamo ketasi galabé oláami níisa arigá ko'wá. Echijítitamo ketasi waminabi galabératami ju, chópitamo waminabi chati sitíi nira. \v 18 Mapujiti bachá niráa nijeni 'yemi mi ané máputamo ketasi galabé olá mapalí 'yémitamo napawí, echi Walubela Jesucristo níwala ko'wáami kopoya, mapalí 'yémitamo abijí ketasi a'nagupi wabé galé, chópitamo wikanáami niráa rojuáami ju. Auché jaré tamí ané máputamo echirigá rojuáami ju. Ayénachó nijeni mayé máputamo ne bichíwali echirigá wikanáami niráa rojuáami ju. \v 19 Arigá 'wérali ju mapu 'yémitamo waminá rojuáami níibo, mapujiti jaré 'yemi galabé bichíyami ju, chopi auché jaré ketasi galabé bichíyami ju. A'lí si'néami mapu ikí galabé oláami bichíyami ju Jesucristo niráa, aboni arigá a'nagupi napawima mapurigá aboni galá machirúami níima, Jesucristo jiti bichíyami niráa. \v 20 'Yémitamo echirigá rojuáami ju, echijiti mapalítamo napawí echi Walubela Jesucristo ko'wáami kopoya, echalí 'yémitamo ketasi galabé ologá ko'wá. \v 21 Mapujiti mapalítamo echirigá napawika ko'wá, echalítamo ibili niráa chuwé bachá uchúpaga we ko'wá. ¡Alí mapuyénasí jaré ketasi nachiwika, we 'lochega tibí, a'lí auché jaré arigá waminá teka! \v 22 Ibili 'yemi aboni ayénatamo níwa kalí mapo'nátamo galá ko'wá, ayénachó mapo'nátamo galá bají echi uva ba'wila. Chopi mapalítamo je'ná jerigá ketasi galabé ologá ko'wá echi Walubela Jesucristo níwala ko'wáami, echalí 'yémitamo ne wabé chijuna echi auché jaré napawika bichíyami. Ayénachó 'yemi we riwéeli 'yátamo echi auché jaré mapu ketasi biyiri namuti níwa. ¿Churigá bicheni 'yemi mi anema? ¡Nijeni ketasi omero 'yemi mi anée galabé oláami niráa mapalítamo je'ná jerigá olá! \s Echi Walubela Jesucristo níwala ko'wáami \r (Mt. 26:26-29; Mr. 14:22:25; Lk. 22:14-20) \p \v 23 Mapujiti echi Walubela Jesucristo Binói tamí binérali je'ná jerigá achigórigá mapurigá nijeni 'yemi mi binérali: Mapurigá echalí rokogó mapalí echi Walubela Jesucristo nijírami níili, echalí bachá niráa Binói chapili echi pani echo'ná Binói sikálachi niráa. \v 24 A'lí ma natétara 'yasa Riosi, echalí Binói kúuchi niráa rojuánali echi pani. A'lí Binói jeaneli echi jaré mapu Binói binérali, jeanigá: ¡Chapigá kosáa! Je'ná pani Nijé sapala ju, echi mapu 'yemi chati sitíi olalila jiti wikanáami niráa chi'wanárami níima. Sinibí je'ná jerigá olasi, mapurigátamo galá 'natabo tamí jiti. \v 25 Echirigá ayénachó, ma sunisa ko'yá, echi Walubela Jesucristo chapili bilé vaso echi uva anilíwami ba'wila ro'wárami. A'lí jeaneli: Je'ná ba'wila achigó yiri ju mapurigá Nijé lalá niráa. Nijé lalá ma ku 'luwárami níima 'yemi chati sitíi olalila jiti. Echijiti Riosi 'yemi mi ku wikawama achigórigá mapurigá Binói bachá niráa bukulíwami niráa a'láraga aneli echi jaré pagótami. Ne sinibí mapalítamo bají je'ná ba'wí, ne galá 'natasi tamí jiti. \v 26 Mapujiti Nijeni 'yemi Walubélawala ju, a'lí mapuyénasí Nijeni ku nolínama, ne sinibí mapalítamo ko'wá je'ná pani, ayénachó ne sinibí mapalítamo bají je'ná ba'wí, 'yémitamo echirigá ologá we nawésaga ruyebo echi auché jaré mapu Nijeni ma mukuli 'yemi chati sitíi olalila jiti. \s Mapu churigá kopoa echi Walubela Jesucristo níwala ko'wáami \p \v 27 Echirigá biché mapuyíripi ketasi galabé ologá ko'wako je'ná pani mapurigá Riosi echijiti waminabi walubélaga anérami níima, ayénachó mapuyíripi ketasi echirigá galabé ologá bajiko je'ná uva ba'wila, échiko wabé chati sitíi olá, echi Walubela Jesucristo sapala sayéraga, Binói lalá sayéraga ayénachó. \v 28 Echijiti galá níima mapu ibili 'yemi bachá niráa je'ná jerigá 'natasa: ¿Áchani galabé ologá ko'wá echi Walubela Jesucristo níwala ko'wáami? ¿Áchani galabé ologá bají je'ná uva ba'wila? A'lí átamo ketasi ne bichíwali galabé oláami níisagá, echalí galá níima wikáwali tansa Riosi. A'lí risénsia níima máputamo kopoa, ayénachó máputamo bajibo echi uva ba'wila. \v 29 Mapujiti átamo chati sitíi ologá kosáagá, ayénachó átamo chati sitíi ologá bajísagá, mapujítitamo ketasi galá machigá 'nata mapu je'ná pani chopi a yiri ju Nijé sapala yuwa, mápuni 'yemi Walubélawala ju, echalítamo pe waminánomí kastigo 'yárami níibo mapujítitamo echirigá ko'wali, ayénachó mapujítitamo echirigá bajili. \v 30 Echijiti ayénachó wikabé 'yemi we nayulú, ayénachó wikabé 'yemi echijiti ketasi 'me jiwérami jútamo. A'lí auché jaré echijiti ma waminá suwili. \v 31 Chopi a ibili tamujé bachá niráa je'ná jerigá galá machigá 'natásagá: ¿Áchata galabé ologá ko'wá echi Walubela Jesucristo níwala ko'wáami? Echalí ata ne bichíwali galabé ologá kosáagá, a'lí ketasi arigá 'wérali níima mapu echi Walubela Riosi echirigá tamujé tamí kastigo 'yama. \v 32 Chopi mapalí echi Walubela Riosi ritiwá mapu tamujé bichíyami arigá we chati sitíi olá, echalí Binói tamujé tamí kastigo 'ya, mapurigá tamujeta ketasi ne walú kastigo 'yárami níibo echalí ne jubá rawé, mapurigá echi auché jaré ke bichíyami pagótami jena'í wichimóbachi piréami echirigá sinibí niráa kastigo 'yárami níima. \p \v 33 Echirigá galá níima, keni ritémawa, máputamo ibili niráa buwebo mapurigá echi auché jaré bachá ko'mea, mapalítamo napawí, echi Walubela Jesucristo níwala ko'wáami kopoya. \v 34 A'lí a jaré 'yemi we 'lochésagá, galá níima abóniko bachá kosá echo'ná aboni pirélachi, mapurigá ketasi arigá 'wérali níima mapu Riosi 'yemi mi kastigo 'yama mapujítitamo ketasi galabé ologá ko'wá echi Walubela Jesucristo níwala ko'wáami. A'lí nijeni galá katiwama echi auché jaré ra'íchali mapalini echo'ná simea 'yemi mi 'némiya. \c 12 \s Echi Wabé Galabé Riosi Iwigala nijá mapurigá ibili echi jaré bichíyami galá omérama olayá jaré namuti Riosi nóchala \p \v 1 Keni ritémawa, nijeni nakí mapu 'yémitamo galá machiboa mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala 'yemi mi, ibili niráa, 'ya mapurigátamo galá omérabo olayá jaré namuti Riosi nóchala. \p \v 2 'Yémitamo we galá machí mapurigá chabénala mapalítamo ketasi cho bichíili Jesucristo niráa, echalítamo 'yékarami níili; echijítitamo chokoba jaga o'wikeli echi jaré amachíkalawami namuti mapu ketasi omérami ju ra'icha. \v 3 Echijiti jipi nijeni nakí mapu 'yémitamo galá machiboa mapu a bilé rijói jeanisáagá: ¡Jesucristo wabé sití ju! Echalí echiyiri rijói ketasi chirigá nulérami ju echi Wabé Galabé Riosi Iwigala jiti; ayénachó ke wesi rijói omero jeaniyá: ¡Jesucristo ne Walubela ju! a ketasi nulérami níisagá echirigá aninala echi Wabé Galabé Riosi Iwigala jiti. \p \v 4 A'lí echi Wabé Galabé Riosi Iwigala galá omero ayá mapurigá echi jaré wikabé bichíyami galá omérama wiká karúmati, auché jaré si'winárigá nocha, Riosi nóchala olayá. A'lí bilepi ju echi Wabé Galabé Riosi Iwigala mapu echirigá 'ya mapurigá aboni nochama. \v 5 A'lí wiká karúmati nirú máputa galá omérabo olayá, echi Walubela Jesucristo nóchala, chopi echi Walubela Jesucristo bilepi ju mapu tamujé tamí nulé Binói nóchala olánala. \v 6 A'lí Riosi 'ya mapurigá echi jaré bichíyami wiká karúmati si'winárigá olama, chopi echi Walubela Riosi bilepi ju mapu suwaba echirigá olá pachana si'néami echi jaré bichíyami yuwa. \v 7 A'lí Riosi Binói 'ya ibili echi jaré bichíyami pagótami mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala galá olama pachana aboni sulálachi niráa, mapurigá echi auché jaré napawika bichíyami pagótami ayénachó galá ku'wíratami níima. \v 8 Mapujiti Riosi 'ya jaré bichíyami mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala jiti aboni galá omérama ruyée mapu churigá Riosi omero ku wikáwiya echi jaré pagótami, ayénachó Riosi 'ya auché jaré bichíyami mapurigá aboni omérama galá machíami niráa binériya Riosi Ra'íchala. \v 9 A'lí echi Wabé Galabé Riosi Iwigala Binói 'ya mapurigá auché jaré ne galá bichíima mapu Riosi ayena ne bichíwali olama achigórigá mapurigá Binói bichíwaga aní mapu olama. A'lí auché jaré 'yárami ju mapurigá aboni galá omérama ku sa'wayá echi jaré nayúkami. \v 10 A'lí auché jaré bichíyami 'yárami ju mapurigá aboni galá omérama wikabé namuti olayá mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá. Auché jaré bichíyami 'yárami ju mapurigá aboni omérama ruyée echi auché jaré pagótami mapu Riosi Binói júuli echirigá ruyénala aboni. Auché jaré bichíyami 'yárami ju mapurigá aboni galá omérama machiyá chu yiri níima echi ne bichíwali Galabé Riosi Iwigala, ayénachó chu yiri níima echi jaré isena sití riablo aliwala. Auché jaré 'yárami ju mapurigá aboni omérama isena ra'íchali ra'icha. A'lí auché jaré 'yárami ju mapurigá aboni omérama galá ruyée mapu churigá aniwáami ju mapurigá echi auché jaré ra'íchali, isena ra'íchali niráa. \v 11 Chopi echi Bilepi Galabé Riosi Iwigala ju mapu echirigá olá suwaba je'ná namuti, ayénachó echi Galabé Riosi Iwigala we 'ya mapurigá ibili olama achigórigá mapurigá echi Galabé Riosi Iwigala Binói nakí 'yánala. \s Si'néami echi jaré bichíyami, napawika Jesucristo yuwa, mapurigá bilepi rijói sapala niráa ju \p \v 12 Echi Walubela Jesucristo, si'néami echi jaré bichíyami yuwa, mapurigá bilepi rijói sapala ju, mapujiti echi rijói sapala arigá bilénapi niráa nachuka, wikaná rojuáami ju. \v 13 Mapujiti mapalita bichíili Jesucristo niráa, echalí echi bilepi Wabé Galabé Riosi Iwigala bilénapi niráa napabuli si'néami tamujé, echi Walubela Jesucristo yuwa, mapurigá bilé rijói sapala bilénapi nachúkami ju. Echirigá ne si'néami tamujé bichíyami bilénapi napabúrami níili, pagótami niráa. Chopi jaré tamujé echi Juríosi pagótami ju, a'lí auché jaré tamujé echi Griego anilíwami pagótami ju. A'lí jaré tamujé pióntami niráa ju, chopi auché jaré tamujé ketasi pióntami ju. A'lí ne si'néami tamujé mapu ikita galá bichíili Jesucristo niráa, ma galá nareli echi bilepi Galabé Riosi Iwigala. \p \v 14 A'lí echi bilepi rijói sapala bilénapi nachuka, arigá wikanáami niráa rojuáami ju. Echirigá ketasi bilepi niráa ju, chopi wikanáami niráa rojuáami ju. \v 15 A'lí a echi rijói ralala, siné káachi, jeanisáagá: Nijeni ketasi bilé siká ju, echijiti nijeni ketasi napawíkami ju je'ná rijói sapala yuwa. Echalí mapalí arigá jeanisáagá mapu ma ketasi echirigá napawíkami ju, echalí echi ralá ne bichíwali abijí napawíkami ju echi bilé rijói sapala yuwa. \v 16 A'lí a echi rijói nakala, siné káachi jeanisáagá: Nijeni ketasi napawíkami ju je'ná rijói sapala yuwa, mapujiti nijeni ketasi ju bilé busí. Echijiti mapalí arigá jeanisáagá mapu ma ketasi echirigá napawíkami ju, echalí echi naká ne bichíwali abijí napawíkami ju echi rijói sapala yuwa. \v 17 Mapujiti a ne suwaba echi rijói sapala, busí chopi níisagá, ¿churigá námama? A'lí a ne suwaba, naká chopi níisagá, ¿churigá sáama? \v 18 Chopi echi Walubela Riosi ibili niráa ma galá napabuka uchúchali echi jaré wikaná rojuáami mapurigá bilepi niráa katiwárami níima echi rijói sapala, mapurigá Binói Riosi chopi nakili. \v 19 Mapujiti a ne suwaba echi rijói sapala bilepi busí chopi níisagá, ¿churigá biché gála bilé rijói sapala níima? \v 20 Echirigá ne bichíwali ju mapalí echi rijói sapala wikaná rojuáami ju, arigá binói sapala bilepi sapá chopi ju. \p \v 21 Echijiti echi rijói busila ketasi omero jeanée echi rijói sikala: Ketasi nimí newalé. A'lí echi rijói mo'ola ketasi cho omero jeanée echi rijói ronola: Ketásini 'yemi mi newalé. \v 22 Chopi si'winárigá tamujeta waminabi newalé ibili echi jaré rojuáami, tamujé sapálachi nachuka rojuáami, suwaba mapu ikí tamujeta siné káachi mayé mapu ke 'me jiwérami ju. \v 23 Ayénachóta waminabi tibuta echi jaré tamujé aboni sapálachi nachuka rojuáami mapu tamujeta siné káachi ketasi 'me nirá. Ayénachóta we galá pola echo'ná jaréana mapo'ná ketasi risénsia ju máputa machiná sapélama. \v 24 Chópita mayé mapu ketasi arigá 'wérali ju pólasa auché jaréana. A'lí Riosi echirigá suwaba napabuka katéwali echi rijói sapala, bilepi niráa, mapurigá echi jaré nachuka rojuáami máputa ke 'me nirali, arigá waminabi tibútarami níima. \v 25 A'lí Riosi echirigá olali mapurigá echi jaré wikanáami nachuka rojuáami galá napawíkami níima, bilepi rijói sapala niráa, mapurigá echi jaré nachuka rojuáami ketasi waminá rojuama, chopi mapurigá ibili niráa a'nagupi nagúurama. \v 26 A'lí a wabé okósagá echo'ná biléana bilé rijói sapálachi nachuka rojuáami, a'lí ayénachó we okoma ne suwaba echi rijói sapala. A'lí a walubératami níisagá pe biléana echo'ná bilé rijói sapálachi nachuka rojuáami, ayénachó ne suwaba echi rijói sapala napawika kanílama. \p \v 27 A'lí si'néami 'yemi bichíyami echi Walubela Jesucristo sapala niráa jútamo, mapurigá bilepi rijói sapala niráa. A'lí ibili 'yemi mapurigá biléana nachúkami rojuáami ju Binói sapala niráa. \v 28 A'lí Riosi echirigá jáwali jaré mapurigá aboni nochama, o'wéala niráa, echo'ná echi auché jaré napawika bichíyami yuwa. Ne bachá Riosi echirigá jáwali echi jaré o'wéala mapu nawésanalaga julárami níili ne suníami jena'í wichimóbachi. Pe jubáami Riosi ayénachó echirigá jáwali jaré o'wéala mapu sinibí ruwigá nawésali echi auché jaré pagótami achigórigá mapurigá Riosi Binói 'yali aboni nawésanala. Auché Riosi jáwali echi jaré binériami mapu galá binera Riosi Ra'íchala, ayénachó Riosi jáwali auché jaré mapu wikabé karúmati olá mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá. Ayénachó Riosi jáwali echi auché jaré mapu ku sa'wá echi jaré nayúkami. Ayénachó Riosi jáwali echi jaré mapu galá ku'wiro auché jaré pagótami. A'lí Riosi ayénachó jáwali echi jaré mapu we galá nuléami ju echi auché jaré napawika bichíyami. Ayénachó Riosi jáwali echi auché jaré mapu 'yárami níili mapurigá aboni galá omérama ra'icha isena ra'íchali. \v 29 Ketasi ne si'néami echi jaré napawika bichíyami julárami níili nawisánala ne suníami jena'í wichimóbachi. Ketasi ne si'néami galá nawésami ju achigórigá mapurigá Riosi 'ya aboni nawisánala. Ketasi ne si'néami galá binériami ju Riosi Ra'íchala. Ketasi ne si'néami wikabé karúmati oláami ju mapurigá ke wesi auché jaré omero olayá. \v 30 Ketasi ne si'néami 'yárami ju mapurigá aboni galá omérama ku sa'wayá echi jaré nayúkami. Ketasi ne si'néami 'yárami ju mapurigá aboni omérama isena ra'íchali ra'icha. Ketasi ne si'néami 'yárami ju mapurigá aboni galá omérama ku ruyée mapurigá echi auché jaré anili, mapalí aboni ra'íchali isena ra'íchali niráa. Ne bichíwali ju mapu Riosi ketasi 'ya mapurigá si'néami echi jaré bichíyami chopi yiri olama. \v 31 Echirigá sinibí galá nakigá tansi 'yemi mapurigá Riosi 'yemi mi 'yama echi ne wabé simírami galabéala, chopi jipi nijeni 'yemi mi ruyema mapu churigá 'yémitamo omérabo waminabi galabé olayá, mapujiti waminabi galabé ju mapurigátamo a'nagupi wabé galebo. \c 13 \s Echi wabé galelíwami \p \v 1 Mapujiti a tamujeta galá omérasagá wikabé isena ra'íchali ra'icha, ayénachó a tamujeta galá omérasagá ra'icha mapurigá echi jaré o'wéala Riosi kapitánawala ra'icha, chopi a tamujeta ketasi we galéami níisagá, echalí tamujeta chopi wepi ni'yókaka ra'íchami níibota, mapurigá bilé kampoli wabé anéami, ayénachó mapurigá bilé jielo wabé jiwéraga anéami. \v 2 Ayénachó a tamujeta galá omérasagá ruwigá nawesa echi auché jaré pagótami achigórigá mapurigá Riosi Binói tamujé tamí 'ya nawésanala, ayénachó a tamujeta galá machisáagá suwaba echi jaré namuti mapu Riosi ketasi cho machírali echi auché jaré pagótami, ayénachó a tamujeta ne galá machíami níisagá suwaba karúmati namuti, ayénachó a tamujeta ne galá bichíyami níisagá Riosi mapuyénasí tamujeta galá omérabo echo'ná chakena achayá echi jaré ripabé chulítami, chopi a tamujeta ketasi wabé galéami níisagá, echalí tamujeta arigá tarapé biyiri níibo. \v 3 A'lí a tamujeta ne suwaba nachútaga kóosagá karúmati tamujé níwala namuti echi jaré wabé tisúwati pagótami, ayénachó a tamujé aboni niráa nijísagá kere, mapurigata waminá ikósarami níibo mapurigá echi pagótami waminabi bichíima Riosi Ra'íchala, chopi a tamujeta ketasi wabé galéami níisagá, echalí tamujeta arigá tarapebi yiri níibo. \p \v 4 Echi mapuyíripi wabé galeko auché jaré, échiko kilí ologá iyénami ju. A'lí échiko wabé galabé oláami ju, chopi tarapé korúkami ju, nibilé níliami ju, ni bilé cho 'nóchaka 'nátami ju. \v 5 A'lí echi mapu yíripi wabé galéami ju, ketasi chuwé olá, nibilé chibi síami ju. Échiko ketasi mayé mapu binói ne bachá walubela ju. Ayénachó echi mapu wabé galéami ju ketasi yóami ju, nirapé kichíami ju echi auché jaré. \v 6 A'lí echi mapu wabé galéami ju, ketasi kanila mapalí auché jaré chati sitíi olá, chopi échiko ne wabé kanila mapalí auché jaré galabé olá. \v 7 A'lí mapalí echi jaré wabé galéami arigá wabé risúu olárami ju, echalí aboni suwaba galá anacha, ayénachó aboni sinibí bichíi echi ne galabéala, ayénachó aboni sinibí kilíi buwé, mayega mapu Riosi ku'wírama aboni. \p \v 8 A'lí mapalí echi jaré pagótami ne bichíwali wabé galéami juko, echalí aboni sinibí niráa echirigá galéami níima. A'lí pe waminánomí ma ketasi waminabi 'wérali níima mapu jaré ruwigá nawésama auché jaré achigórigá mapurigá Riosi Binói 'ya aboni nawisánala; ayénachó echalí ketasi waminabi 'wérali níima mapu jaré ra'icháma isena ra'íchali, ayénachó ketasi waminabi 'wérali níima máputa galá machiboa suwaba karúmati namuti. \v 9 Mapujiti jipi tamujeta chopi péebi machíami ju; ayénachóta péebi machigá nawesa echi Galabé Riosi Ra'íchala, mapujítita ketasi ne suwaba galá machí. \v 10 Chopi pe waminánomí mapalita ma galá machiboa suwaba namuti, echalita ma ketasi mapuyiri péebi niráa machíami níibo. \p \v 11 Chabénala mapalita kúuchi níili, echalita chopi ra'íchali mapurigá a ra'icha kúuchi, ayénachóta chopi 'nátali mapurigá a kúuchi niráa, mapujítita ketasi cho newalali; chopi mapalita ma o'weli níili, echalita ma ketasi waminabi olali mapurigá echi kúuchi niráa. \v 12 Echirigá ju mapu jipi rawé tamujé bichíyami ketasi 'me galá machíami niráa ritiwá echi jaré Riosi níwala namuti, chópita ritiwá mapurigá echo'ná biléana sitíi sipéechi, ke machíami niráa. A'lí echalí mapalita Jesucristo yuwa muchuwi tamujeta ne galá machíami niráa riwiboa ne suwaba. Jipi tamujeta ketasi 'ne suwaba machí, chopi echalita ne suwaba galá machiboa, achigórigá mapurigá Riosi tamujé tamí ne galá machí. \v 13 Echirigá ju mapu echi jaré mapu ikí galá bichíyami juko, abóniko sinibí niráa bichíima. Ayénachó echi jaré mapu ikí kilí niráa buwé mapurigá Riosi ku'wírama; abóniko sinibí echirigá kilí buwema, mapurigá Binói waminabi echirigá ku'wírasama. Ayénachó echi jaré mapu ikí ne bichíwali galéami juko, abóniko sinibí niráa galéami níima. Chopi ne wabé simírami galá ju máputa echirigá wabé galéami níibo. \c 14 \s Riosi 'yali mapurigá jaré pe télipi ke sayiná galá omérali ra'icha isena ra'íchali \p \v 1 Waminabi ne wabé galéami nílasi 'yemi. Sinepi niráa chopi nakisí mapu Riosi 'yemi mi 'yama mapurigátamo omérabo olayá mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala 'yemi mi 'yama olánala. Ne bachá niráa nakisí mapurigátamo omérabo ruwigá nawésiya echi auché jaré pagótami mapurigá Riosi Binói 'yemi mi 'yama nawesánala. \v 2 Mapujiti mapuyíripi pe téeli echirigá ke sayiná omérako auché jaré isena ra'íchali niráa ra'icha, jaré ne bichíwali ra'íchali jiti rugá mapu ke cho galá machirúami ju echi auché jaré pagótami jiti, échiko chopi Riosi ra'íchiami ju, mapujiti echi jaré pagótami ketasi machí echi yiri ra'íchali. A'lí mapu binói echirigá aniko, echi Wabé Galabé Riosi Iwigala echirigá galá ra'ichárali, chopi binói ra'icha jaré namuti jiti rugá mapu echi auché jaré pagótami ketasi cho machí. \v 3 Chopi echi mapu galá omérako nawésiya echi auché jaré pagótami mapurigá Riosi Binói 'ya nawesánala, échiko ayena galá ra'icha echi jaré pagótami, mapurigá aboni waminabi galá bichíima, sulachí niráa; ayénachó mapurigá aboni waminabi we nílama, Riosi nóchala olánala; ayénachó mapurigá aboni ne wabé kaníratami níima. \v 4 A'lí echi mapu echirigá ke sayiná omérako pe télipi niráa ra'íchiya echi auché jaré isena ra'íchali, binói waminabi galá bichíirama, binói chopi niráa. Chopi echi mapu galá nawésako mapurigá Riosi 'ya binói nawisánala, échiko waminabi galá bichíirama echi auché jaré napawika bichíyami. \p \v 5 A'lí nijeni ne bichíwali nakí mapu 'yémitamo ayena, galá omérabo ke sayiná, pe télipi niráa, ra'icha echi jaré isena ra'íchali. Chópini waminabi ne wabé nakí mapurigátamo galá omérabo nawésiya echi auché jaré pagótami, achigórigá mapurigá Riosi 'yemi mi 'yama nawesánala; mapujiti waminabi wabé galabé ju máputamo echirigá nawésabo echi auché jaré pagótami, ketasi mapurigátamo echirigá ke sayiná, pe télipi niráa, ra'ichabo echi auché jaré isena ra'íchali, átamo ketasi suwaba galá machíami niráa ku ruyésagá mapurigátamo echirigá anili, mapurigá echi jaré napawika bichíyami echijiti waminabi galá bichíima. \v 6 Echijiti 'yemi, keni ritémawa, a nijeni chopi 'yemi mi ra'íchasagá jaré isena ra'íchali mapalini echo'ná iyena, 'yemi mi 'neya, ¿churigani 'yemi mi galá binérama echirigá? Mapujiti nijeni chopi 'yemi mi galabé niráa binera mapalini 'yemi mi galá machíami niráa ra'íchaga binera, achigórigá mapurigá Riosi Binói tamí binérali; ayénachó mapalini 'yemi mi galá machíami niráa ra'íchaga binera echi ne Bichíwali; ayénachó mapalini 'yemi mi galá machíami niráa ra'íchaga nawesa achigórigá mapurigá Riosi Binói tamí 'yali nawésanala; ayénachó mapalini 'yemi mi galá machíami niráa ra'íchaga binera mapu churigátamo galá bichíiga pirélabo. \p \v 7 Echi jaré namuti tákowami tarapé akami ju. A'lí mapalí echi jaré pagótami ketasi galá machisáagá simeya echi jaré namuti mapu ikí tákowami ju, echalita tarapé omérabo machiyá mapu chuyiri taguí aboni. \v 8 Ayénachó mapalí echi bilé sontarsi we taguí echi korneta anilíwami mapurigá binói echirigá bayema nakónala echi auché jaré sontarsi, a'lí a binói ketasi galá machíami niráa simésagá, echalí ke wesi galá karigá muchima mapurigá nakoma. \v 9 Ayénachó 'yemi yuwa achigórigá cho níima, mapujiti átamo auché jaré isena ra'íchali ra'ichásagá, echalítamo wepi ra'íchami níibo, mapujiti ke wesi omérama machiyá mapurigátamo aní. \v 10 Ne bichíwali ju mapu wikabé isena ra'íchali nirú jena'í wichimóbachi, ayénachó bichíwali ju mapu ibili niráa echirigá wikabé isena ra'íchami pagótami galá machí aboni ra'íchala, mapu churigá aniwáami ju. \v 11 Chopi a nijeni ketasi machisáagá echi si'nú ra'íchali mapalí jaré pagótami tamí ra'icha, echalí nijeni mapurigá isena pagótami niráa níima echirigá ra'íchami pagótami yuwa, ayénachó echirigá ra'íchami pagótami we isena niráa níima tamí yuwa. \v 12 A'lí mapujiti 'yémitamo wabé nakí mapurigá Riosi 'yemi mi omératama mapurigátamo galá omérabo olayá Riosi nóchala, galá níima máputamo bachá niráa ne galá nakisá mapurigá Riosi 'yemi mi 'yama mapurigátamo omérabo waminabi binériya echi jaré napawika bichíyami, ne galá machíami niráa. \p \v 13 Echirigá galá níima mapu ibílipi mapu ikí echirigá ra'íchako si'nú ra'íchali niráa, ayénachó tánama Riosi mapurigá Binói 'yama mapu échiko ayénachó galá omérama ku ruyá mapu churigá aniwáami ju echi ra'íchali. \v 14 Mapujiti a nijeni si'nú ra'íchali ra'ichásagá mapalini Riosi yuwa ra'icha, echalini ne bichíwali ra'icha Riosi yuwa, chópini tarapé machimea mapu pírini ra'icha nijé. \v 15 ¿Churigá 'nalí galá níima mapurigá nijeni olama? Nijeni ra'icháma Riosi yuwa echi jaré isena ra'íchali niráa, chopi ayénachó nijeni ra'icháma Riosi yuwa mapu echi jaré pagótami galá omérama machiyá, ayénachó nijeni kanílaga nawajima isena ra'íchali niráa mapurigá Riosi kipuma. Chopi nijeni ayénachó nawajima echi jaré Riosi nawajíwala mapu echi jaré pagótami galá 'nátaga machimea. \v 16 Mapujiti a mujemi chopi si'nú ra'íchali ra'ichásagá mapalimi waminabi walubélaga ané Riosi, mapurigá mujé binói 'nata echo'ná mujé sulálachi niráa, echalí echi auché jaré ke galá binératami pagótami ketasi omérama machiyá mapurigami aní. Echijiti aboni ketasi omérama jeaniyá mapu aboni mi yuwa, a'nawí, chópirigá 'nata mapalí mujemi Riosi yuwa ra'íchaga, walú natétara 'ya. \v 17 Mapujiti mapurigá mujemi aní mapalimi echirigá natétara 'ya Riosi, arigá we galabé níisa, echi auché jaré mapu mi kipuma ketasi waminabi bichíiratami níima, mapujiti aboni ketasi machimea mapurigá mujemi animea, si'nú ra'íchali niráa. \v 18 Nijeni walú natétara 'ya Riosi mapujítini ne simírami niráa ra'icha echi auché jaré isena ra'íchali, ketasi mapurigá 'yemi si'néami. \v 19 Mapalí echi jaré wikabé bichíyami napawima nijeni waminabi nakimea nawésaga ra'ichánala pe okuáa ra'íchali mapu galá machirúami níima, ketasi echi makói mili isena ra'íchali mapu ke wesi machimea; mapujiti nijeni chopi galá omérama binériya auché jaré mapalí aboni galá machiko nijé ra'íchala. \p \v 20 Keni ritémawa ketasi 'natasi mapurigá echi jaré kúuchi niráa. Chopi echi jaré kúuchi ketasi cho chati sitíi oláami ju, echijiti achigórigá oláami níisi 'yemi mapurigá echi jaré kúuchi, chopi sinibí ne galá machigá 'nátami níisi mapurigá echi jaré mapu ma ochérami ju. \v 21 Echo'ná Riosi nulalila oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju mapurigá echi Walubela Riosi jeaní: Nijeni ra'ichálama auché jaré si'wina piréami pagótami mapurigá aboni ra'íchama je'ná Juríosi pagótami, isena ra'íchali niráa, chopi je'ná Juríosi nirapé echirigá galá tamí nijéwama. \v 22 Echirigá ju mapu jaré bichíyami 'yárami ju mapurigá aboni ke sayiná, pe télipi niráa, ra'íchako isena ra'íchali niráa, mapurigá echi auché jaré ke cho bichíyami pagótami echijiti galá machimea mapu Riosi ne wabé Walubela ju. Chopi echi jaré bichíyami ketasi echirigá 'yárami ju mapurigá aboni echirigá ra'íchama, isena ra'íchali niráa, echi auché jaré ma galá bichíyami pagótami. A'lí auché jaré bichíyami 'yárami ju mapurigá aboni nawésama echi jaré napawika bichíyami pagótami achigórigá mapurigá Riosi Binói 'ya nawisánala, chopi mapurigá echi jaré napawika bichíyami waminabi galá bichíima; chopi echiyiri bichíyami ketasi echirigá 'yárami ju mapurigá aboni nawésama echi jaré ke bichíyami pagótami. \v 23 A'lí mapalí si'néami 'yemi napawí, echalí a si'néami 'yemi sinepi niráa ra'ichásagá echi jaré isena ra'íchali, a'lí a echo'ná 'yemi yuwa mo'wisáagá jaré mapu ketasi cho galá binératami ju, jaré ke cho bichíyami kérema, echalí aboni jeanimea mapu 'yémitamo ke newalite níilasali. \v 24 Chopi a si'néami 'yemi galá machíami niráa nawisásagá mapurigá Riosi Binói 'yemi mi nulé nawisánala, a'lí a echo'ná 'yemi yuwa bakisáagá bilé mapu ketasi cho bichíyami ju, mapu ketasi cho galá machiko Riosi Ra'íchala, echalí échiko we yáati machimea mapurigá binói we chati sitíi oláami ju. A'lí échiko we siwega 'natama mapujiti binói echirigá chati sitíi oláami ju, mapalí binói echirigá kipusa mapurigá 'yémitamo nawesa Riosi Ra'íchala. \v 25 Echirigá echi rijói ku newaláma suwaba chati oluwáwami mapurigá binói olali, mapurigá chinásarami ju echo'ná pachana binói sulálachi niráa. Echalí binói chokoba wilíbaga galá bichíiga, walubélaga anema Riosi, ayénachó jeanimea mapu Riosi ne bichíwali 'yemi yuwa atí. \s Ne suwaba kilí niráa wachínaga olasi \p \v 26 Keni ritémawa, 'yémitamo sinibí je'ná jerigá olá: Mapalí 'yemi bichíyami napawí, jaré 'yemi we nakí nawajínala jaré Riosi nawajíwala. Auché jaré we nakí binéranala echi auché jaré. Auché jaré we nakí ku ruyénala bilé namuti mapu Riosi 'yemi mi machírali. A'lí auché jaré we nakí ra'ichánala jaré isena ra'íchali. A'lí auché jaré we nakí ku ruyénala mapu churigá aniwáami ju suwaba mapu echirigá anirúami níili, isena ra'íchali niráa. Galá ju máputamo olabo ne suwaba, chopi arigá 'wérali ju mapu echi auché jaré napawika bichíyami arigá waminabi galá bichíiratami níisa, ne suwaba jiti mapu ikítamo olá. \v 27 Chopi a jaré 'yemi isena ra'íchali ra'ichásagá, galá níima chopi okuá echirigá ra'ichasa siné napawíkowachi, pe bikiyá keremá. A'lí sinibí galá níima ibílipi niráa echirigá ra'ichasa. Ayénachó arigá 'wérali ju mapu jaré galá ku ruyema mapu churigá aniwáami ju mapurigá anirúami níili. \v 28 Chopi a ke wesi télasagá mapu galá omero ku ruyá mapurigá aniwáami ju echiyiri ra'íchali, echalí ketasi galá níima máputamo echirigá ra'ichabo echi jaré isena ra'íchali mapalítamo si'néamika napawí. Chopi galá níima ibílipi waná binói bi'neli niráa ra'ichasa echi jaré isena ra'íchali Riosi yuwa chopí. \v 29 Echirigá ayénachó galá níima echi auché jaré yuwa mapu galá nawesa Riosi Ra'íchala achigórigá mapurigá Riosi Binói 'ya aboni nawisánala. Galá níima mapu chopi okuá echirigá nawisama siné napawíkowachi, pe bikiyá keremá. A'lí galá níima echi auché jaré 'yemi chopi kilí kipuga 'natasa acha galá ju mapurigá nawisálawa. \v 30 A'lí a auché bilé rijói echo'ná atíami, Riosi jiti machíratami níisagá bilé namuti, echalí galá níima mapu echi mapu nawésako risénsia 'yasa mapurigá echi auché biléala ra'icháma. \v 31 Echirigá 'yemi máputamo ikí Riosi jiti 'yárami ju nawisánala Binói Ra'íchala galátamo omérabo nawesa ibílipi niráa, mapurigá ne si'néami 'yemi napawika bichíyami galá binebo, ayénachó mapurigá si'néamitamo waminabi kanílabo. \v 32 A'lí galá níima mapu echi jaré mapu ikí nawesa Riosi Ra'íchala achigórigá mapurigá Riosi Binói 'ya nawisánala, sinibí we galá nijéwiyami níima Riosi, a Riosi nurésagá auché bilé bachá ra'ichánala. \v 33 Mapujiti Riosi tamujé tamí 'ya máputa galá kilí 'nátami níibo, ketasi mapurigá buchuwí aníami níibo. \p A'lí mapurigá si'néami echi auché jaréana piréami achigórigá bichíyami ritémtami sinibí nulá olánala \v 34 ketasi risénsia ju mapu echi jaré muguí bichíyami nawisama echo'ná napawíkowachi, mapalí si'néami 'yemi bichíyami napawí. Chopi galá níima mapurigá aboni galá nijéwami níima echi jaré rijoy, achigórigá mapurigá nulárami ju echo'ná Riosi nulalila oselíwalachi. \v 35 A'lí a echi jaré muguí nakisáagá binénala jaré namuti, galá níima rukuesa aboni kunala, echo'ná aboni pirélachi, mapujiti ketasi galá níima mapurigá bilé mukí ra'icháma echo'ná napawíkowachi mapalí ne si'néami echi jaré napawika bichíyami ritémtami napawika muchuwi. \p \v 36 'Yemi aboni niráa galá machisí mapu je'ná Galabé Riosi Ra'íchala ketasi 'yemi aboni ra'íchala ju; ayénachó machisí mapu ketasi 'yemi chópitamo ju mapu ma galá bichíili Riosi Ra'ichala. \v 37 A'lí a jaré 'yemi mayésagá máputamo we omero nawésiya mapurigá Riosi 'yemi mi 'ya nawisánala, ayénachó a jaré 'yemi mayésagá mapu echi Wabé Galabé Riosi Iwigala 'yemi mi ne suwaba galá machira echi ne Bichíwali, galá níima mapu 'yémitamo machiboa mapu nijé binói nulérami níili echi Walubela Jesucristo jiti, 'yemi mi je'ná jerigá osénala. \v 38 Chopi a jaré ketasi mayésagá mapu nijeni ne bichíwali nulérami níili echi Walubela Jesucristo jiti mapalini 'yemi mi je'ná jerigá oseli, echalí galá níima mapu echi auché jaré 'yemi galá machiboa mapu Riosi ketasi níili mapurigá echirigá 'natárali echi jaré. \p \v 39 Echirigá biché, 'yemi keni ritémawa, arigá 'wérali nakisí mapu Riosi 'yemi mi 'yama mapurigátamo omérabo nawésiya achigórigá mapurigá Binói 'yemi mi 'yama nawisánala; chopi ketasi anesi echi auché jaré mapu ketasi risénsia ju mapu ra'icháma echi auché jaré isena ra'íchali. \v 40 Chopi mapalítamo napawí, sinibí kilí niráa wachínaga olasi suwaba mapu ikítamo olabo. \c 15 \s Mapurigá Jesucristo ku owínali \p \v 1 Jipi, 'yemi keni ritémawa, nijeni nakí máputamo sinibí galá 'natabo echi we Galabé Riosi Ra'íchala jiti, mapurigá nijeni ma 'yemi mi nawésali, ayénachó mapurigá 'yémitamo galá bichíili. A'lí bichétamo abijí ne wabé galá bichíi. \v 2 Ayénachótamo ma ku wikawárami ju, mapujítitamo galá bichíili echi Wabé Galabé Riosi Ra'íchala, átamo sinibí echirigá galabé niráa bichíisagá, achigórigá mapurigá nijeni 'yemi mi nawésali. \p \v 3 Mapujiti bachá niráa nijeni 'yemi mi binérali achigórigá mapurigá nijeni binératami níili. Echirigá nijeni 'yemi mi binérali mapu echi Walubela Jesucristo mukuli tamujé chati sitíi olalila jiti, achigórigá mapurigá osirúami ju Riosi Ra'íchala oselíwalachi. \v 4 Ayénachó mapu Binói waminá chu'wirótami níili, ayénachó mapu Binói bikiyá chi'resa ku owínali mapurigá osirúami ju Riosi Ra'íchala oselíwalachi. \v 5 Ayénachó mapu echi Pegro galá riwali echi Walubela Jesucristo auchecho ku bitéami niráa. Ayénachó mapu pe wakinánokuá echi auché jaré mapu ikí julárami níili nawisánala, ayénachó riwali echi Binói ma ku bitéami niráa. \v 6 A'lí pe wakinánokuá, simírami malí kiento ritémtami bichíyami, sinepi niráa galá riwali echi Walubela Jesucristo auchecho ku bitéami niráa. Pe wikabé aboni abijí piré, chopi jaré ma suwili. \v 7 Pe wakinánokuá echi Jakobo ayénachó riwali echi Walubela Jesucristo auchecho ku bitéami niráa. Auchecho pe wakinánokuá si'néami echi jaré mapu ikí julárami níili nawisánala auchecho siné riwali echi Walubela Jesucristo ma ku bitéami niráa. \p \v 8 Echirigá ne si'néami echi auché jaré bachá niráa galá riwali echi Walubela Jesucristo ma ku bitéami niráa, chopi nijeni ayénachó, ne jubáami niráa, echirigá riwali echi Walubela Jesucristo. Echalí nijeni mapurigá mukúami niráa níili, mapalini arigá bitéali, mapujiti wi'libé bamíbali jonsa nijeni wabé chati sitíi oláami níili. \v 9 Ne bichíwali Riosi tamí júuli nawisánala, chopi nijeni ketasi wabé simírami galabé ju mapurigani echijiti walula Riosi jiti nawésami anérami níima, mapujiti mapalini ke cho bichíili, nijeni wabé risúu ologá a'najátali echi auché jaré mapu napawika bichíyami níili Riosi. \v 10 Chopi jipi nijeni Riosi jiti julárami ju mapujiti Riosi Binói tamí wabé ku'wírali. A'lí Riosi ne wabé simírami tamí ku'wírali mapurigani ne wabé simírami nochama, Binói nóchala olayá, ketasi mapurigá si'néami echi auché jaré nóchali. Chopi ketasi nijé binói chopi níili mapu echirigá olali, mapujiti Riosi tamí ku'wírali mapurigani echirigá olama. \v 11 Chopi ¿ke chi'ré a nijé níisagá mápuni echirigá nóchali? ¿Ke chi'ré a aboni níisagá, kéremá? Arigata echirigá nawésali echi Galabé Riosi Ra'ichala. A'lí 'yémitamo ma galá bichíili echirigá mapurigátamo nawésarami níili. \s Mapurigá echi jaré suwíami ku o'wínama \p \v 12 Chopi ata nawisásagá mapu echi Walubela Jesucristo ku owínali mapalí Binói ma mukúami níili, ¿churigá biché aní jaré 'yemi mapu echi jaré ma suwíami ketasi chirigá ku o'wínama? \v 13 Mapujiti a ke siné ku o'wínasagá echi jaré suwíami, echalí echi Walubela Jesucristo Binói ketasi cho ku owínamili. \v 14 Ne bichíwali ju mapu echi Walubela Jesucristo ma ku owínali mapalí Binói ma mukúami níili. Chopi a ketasi bichíwali níisagá mapu Jesucristo ku owínali, echalí tarapé natéami níima mapu tamujeta nawesa, nibilé cho natéami níimi mapu 'yémitamo ma galá bichíili Jesucristo niráa. \v 15 A'lí a ketasi echirigá ku owínami níisagá echi Walubela Jesucristo, echalí tamujé ne wabé 'yékaka nawésami níibota, Riosi sayéraga, mapujítita ma nawésali jeanigá mapu Riosi ma ku owíntali echi Walubela Jesucristo. Chopi a ne bichíwali níisagá mapu Riosi ke siné ku owíntama echi jaré suwíami, echalí ketasi bichíwali níimi mapu Riosi ma ku owíntali echi Walubela Jesucristo. \v 16 Mapujiti a ke siné ku o'wínsagá echi jaré suwíami, echalí ketasi bichíwali níimi mapu echi Walubela Jesucristo ma ku owínali. \v 17 A'lí a ketasi ku owínami níisagá echi Walubela Jesucristo, echalí tarapé natéami níima mapurigátamo ma galá bichíili. Echalítamo ketasi ku wikawárami níibo mapurigátamo wabé chati sitíi olali. \v 18 Ayénachó a echirigá ne bichíwali níisagá, echalí echi auché jaré bichíyami mapu ma waminá suwili, si'néami ma 'wigáami níimi, si'néami mapu ikí bichíili Jesucristo niráa. \v 19 Ne bichíwali ju mapu echi Walubela Jesucristo tamujé tamí ku wikáwali mapalita galá bichíili Binói niráa. Chopi a Jesucristo ketasi ne bichíwali tamujé tamí echirigá ku Wikáwami níisagá ne sinibí niráa, echalí ne jubá rawé ayénasí, echalí tamujeta wepi risúu olárami níibota jipi rawé, mapalí auché jaré tamujé tamí risúu olá mapujítita anili máputa echirigá bichíi Jesucristo niráa. Ayénachó a echirigá ne bichíwali níisagá, echalí galá níima mapu echi auché jaré pagótami tamujé tamí ne wabé natimama, mayega máputa ke newalite ju. \p \v 20 Chopi ne bichíwali ju mapu echi Walubela Jesucristo ma ku owíntarami níili, mapalí Binói ma mukúami níili. A'lí achigórigá mapurigá echi jaré Juríosi pagótami sinibí ne bachá niráa 'yali Riosi jaré karúmati 'wílami, echirigá ayénachó echi Walubela Jesucristo ma ku 'yárami níili Riosi, ku owínami niráa; chopi waminánomí ne si'néami echi jaré bichíyami ayénachó 'yárami níima Riosi ma ku o'wínami niráa. \v 21 Echirigá mapurigá jipi ne si'néami pagótami jena'í wichimóbachi piréami arigá suwí, mapujiti echi bilepi Arani riwéami ne bachá bitéami rijoy, bachá niráa chati sitíi olali; echirigá ayénachó si'néami mapu ikí bichíyami ju Jesucristo niráa, waminánomí auchecho ku o'wínama, mapujiti echi bilepi Jesucristo ma ku owínali. \v 22 A'lí mapurigá si'néami pagótami waminá suwí mapujiti ne si'néami aboni echi Arani kúchuwala kúchala niráa ju; echirigá ayénachó ne si'néami pagótami mapu ikí echi Walubela Jesucristo níwala ju, arigá auchecho siné ku pirélama waminánomí. \v 23 Chopi ibílipi niráa ku owíntarami níima mapurigá aboni 'yárami níima Riosi. Echi Walubela Jesucristo ne bachá niráa ma ku owíntarami níili, a'lí Binói ku 'yárami níili Riosi mapurigá echi 'wílami mapu ne bachá niráa 'yárami níili Riosi. A'lí si'néami echi jaré Jesucristo níwala pagótami galá ku owíntarami níima waminánomí, mapalí echi Walubela Jesucristo ku nolínama. \v 24 Echalí níima echi ne jubá rawé. Echalí echi Walubela Jesucristo ma ketasi ariwema mapu echi jaré o'wéala nuláami jena'í wichimóbachi piréami waminabi echirigá nulama; chopi auchecho ku 'yama mapu echi Walubela Riosi Onorúami echirigá Walubela Nuláami níima suwaba namuti yuwa. \v 25 Mapujiti arigá 'wérali ju mapu echi Walubela Jesucristo wabé nulama mapurigá ne Walubela niráa, mapuyénasí Riosi Onorúami ma galá ni'yura, mapuyénasí ne si'néami echi jaré Jesucristo sayérami waminá suwaba omératami níima. \v 26 Ayénachó echi mukuwáami tamujé tamí ne wabé sayérami ju, chopi ne jubáami niráa, echi Walubela Jesucristo suwaba waminá suwábama echi mukuwáami, mapurigata ma ketasi waminabi suwiboa. \v 27 Echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi osirúami ju mapu Riosi 'yali mapurigá Jesucristo Walubela Nuláami níima ne suwaba namuti yuwa. Echirigá ketasi aniwáami ju mapu Jesucristo nuláami níima Riosi Onorúami yuwa, mapujiti Riosi Onorúami ju mapu echirigá 'yali mapu Jesucristo ne Walubela Nuláami níima. \v 28 A'lí echalí ne jubá rawé mapalí si'néami echi Walubela Jesucristo sayera waminá omératami níima, echalí echi Binói Walubela Jesucristo, mapu echi Bilepi Riosi Ranala ju, auchecho ku 'yama mapurigá Riosi Onorúami arigá ne Walubela níima suwaba yuwa, mapujiti Riosi Onorúami ju mapu ki'yá chokichí wilali echi Binói Jesucristo mapurigá Walubela niráa, ne suwaba namuti yuwa. Echirigá echi Bilepi Walubela Riosi suwaba omérami níima suwaba yuwa. \v 29 Chopi mapalí bilé ke ba'wí jiti pagótami mukusáagá, echalí jaré 'yemi 'nalítamo pagó. ¿Churékulátamo echirigá olá? Mapujiti a bichíwali níisagá mapu echi jaré ma suwíami ke siné ku o'wínama, ¿churékulátamo echirigá 'yemi 'nalítamo pagó, mapalí echi mukúami ke pagótami káachi? \p \v 30 Sinibí rawé echi jaré ke bichíyami pagótami tamujé tamí ko'winali mapujítita we nawesa jeanigá mapu Jesucristo ma ku owínali, chopi a ne bichíwali níisagá mapu echi jaré ma suwíami ke siné ku o'wínama, ¿churékuláta waminabi nawisabo Jesucristo jiti rugá, a jaré echijiti tamujé tamí echirigá ko'winálasagá? \v 31 Keni ritémawa ne bichíwali ju mapu sinibí rawé nijeni ne noguí mi'lirúami ju, chopi ayénachó bichíwali ju mapu nijeni ne wabé kanila 'yemi jiti, mapujítitamo ma galá bichíili Jesucristo niráa. \v 32 Jaré rijói ne wabé jobátami jena'í Ejésochi piréami tamí ne wabé sayérali mapujiti nijeni nawesa Jesucristo jiti rugá, chopi nijeni arigá nawesa mapujítini galá bichíi mapu Jesucristo ma ku owínali. Chopi a ne bichíwali níisagá mapu echi jaré suwíami ke siné ku o'wínama, echalí Jesucristo ketasi cho ku owínami níima, a'lí chopi galá níimi olasa mapurigá jaré pagótami jeaní: ¡Ma walú kopoa, ayénachó ma walú bajibo, mapujiti siné káachi ba'alita suwibóiré! \p \v 33 Chopi ketasi ariwesi 'yemi mapurigátamo echirigá 'yékarami níibo. Ne bichíwali ju mapurigá je'ná jerigá anirúami ju: Átamo sinibí 'yénasagá echi auché jaré chati sitíi oláami pagótami yuwa, echalí 'yémitamo ketasi waminabi galabé ologá 'yénabo. \v 34 Auchecho siné ne galá wachínaga, kilí ologá pirélasi. Ketasi waminabi chati sitíi olasi. Jaré 'yemi ketasi cho galá bichíili Riosi. Nijeni 'yemi mi je'ná jerigá ané mapurigátamo we riwélabo. \s ¿Churigá ku o'wínama echi jaré suwíami? \p \v 35 Chopi siné káachi jaré je'ná jerigá rukuema: ¿Churigá ku o'wínama echi jaré suwíami? ¿Chuyiri ku sapélama aboni? \v 36 Mapu echirigá rukueko, échiko mapurigá ke newalite ju, mapujiti 'yémitamo galá machí mapurigá echi jaré raká chopi galá a'wí mapalí ma ichirúami ju echo'ná wi'yérali, mapo'ná echi raká waminá bikamea mapurigá mukúami niráa. \v 37 Mapuyíripi raká mapu ichirúami ju, echi a ku bukulíwami ochérama. Chopi chokichí niráa echi raká bi'neli chopi ichirúami níili, a echi turío rakara níisagá, a auché jaré isena kéremá. \v 38 Riosi Binói 'ya ibili raká mapu churigá ochérama mapurigá Binói nakí. A'lí ibili raká auchecho siné achigórigá ochera. \v 39 Chopi ketasi ne suwaba namuti chopi a yiri sapéami ju, mapujiti echi pagótami sapala bilepi sapá ju, a'lí echi jaré namuti sapala auché bilé si'nú sapá ju, ayénachó echi jaré chuluguí sapala auché bilé si'nú ju, ayénachó echi jaré rochí sapala auché bilé si'nú ju. \v 40 Echirigá echi jaré echo'ná ripá riwigachi muchúwami ayena sapé, achigórigá mapurigá si'néami jena'í wichimóbachi piréami ayénachó sapé. A'lí echi jaré ripá riwigachi muchúami sapala ne wabé simati ju, chopi jena'í wichimóbachi piréami sapala si'winárigá simati ju. \v 41 A'lí echi rayénali waminabi ne wabé simírami rataba ketasi mapurigá echi michá, ayénachó waminabi ne wabé simírami rataba ketasi mapurigá echi jaré sopolí. A'lí jaré sopolí waminabi simírami rataba ketasi mapurigá auché jaré sopolí. \v 42 Ayénachó echirigá ikimea echi jaré suwíami yuwa, mapalí aboni auchecho ku o'wíntarami níima. Chabénala mapalí aboni waminá suwili, echalí aboni sapala chu'wirótami níili, mapujiti we yáati bikamea riwéali. Chopi waminánomí mapalí aboni ku o'wíntarami níima, echalí aboni ma ketasi auchecho siné suwimea. \v 43 Echalí chabénala aboni sapala chu'wirótami níili mapurigá chijúntami niráa; chopi waminánomí auchecho ku o'wíntarami níima, ne wabé simírami ba'yóami, ne wabé ratábami niráa. Echalí chabénala aboni sapala chu'wirótami níili mapujiti ma suwíami níili, chopi waminánomí aboni sapala ku o'wíntarami níima ne wabé simírami jiwérami niráa. \v 44 Echalí chabénala aboni chu'wirótami níili mapurigá suwíami sapala niráa; chopi waminánomí aboni ku o'wíntarami níima, auché si'nú nakulíwarami mapurigá aliwá niráa, chopi arigá sapéami níima. Tamujeta arigá sapé mapuyénasíta piré jena'í wichimóbachi, chópita ayena auchecho isena niráa sapélabo echo'ná ripá riwigachi, aliwá niráa. \p \v 45 Je'ná jerigá ayénachó osirúami ju Riosi Ra'íchala oselíwalachi: Echi bachá wilíami rijoy, Arani riwéami, galá akami niráa niwárami níili. Chopi echi bukulí ne jubáala nawáami Rijoy, Jesucristo riwéami, ayénachó sapéami níili mapurigá echi Arani. A'lí echi Walubela Jesucristo achigó yiri ju mapurigá echi Wabé Galabé Riosi Iwigala, ayénachó Binói nijá mapurigá si'néami mapu ikí bichíiko Binói niráa ne sinibí niráa pirélama. \v 46 Chopi ne chokichí echi pagótami ketasi mapurigá aliwá niráa ju, chopi sapéami ju mapurigá jena'í wichimóbachi piréami niráa. A'lí waminánomí echi jaré galá bichíyami pagótami mapurigá aliwá niráa níima, chopi arigá sapéami níima. \v 47 Echi rijoy, ne bacháwala, chopi jena'í wichimóbachi nirúami wi'yé jiti niwárami níili; chopi echi Rijói osáwala, echi Walubela Jesucristo ju, echo'ná ripá riwigachi jonsa nawáami. \v 48 A'lí jena'í wichimóbachi piréami pagótami sapala achigó yiri ju mapurigá echi bachá wilíami rijói sapala, echi mapu wi'yé jiti niwárami níili. Chopi si'néami pagótami mapu ikí echo'ná ripá riwigachi piréami níima, aboni achigó yiri sapélama mapurigá echi Walubela Jesucristo, mapu echo'ná ripá riwigachi jonsa nawáami ju. \v 49 Echirigá mapurigá jipi tamujeta achigó yiri ju mapurigá echi rijói wi'yé jiti niwárami, echirigá ayénachó waminánomí tamujeta achigó yiri níibo mapurigá echi Rijói ripá riwigachi jonsa nawáami. \p \v 50 Keni ritémawa nijeni nakí 'yemi mi anénala mapu ke wesi omérama mo'wiyá echo'ná ripá riwigachi, abijí achigó yiri sapéami níisagá mapurigá jena'í wichimóbachi piréami niráa; mapujiti tamujé sapala mapu arigá waminá suwibama ketasi omérama mo'wiyá echo'ná ripá riwigachi mapo'ná ne suwaba ke siné suwibama. \v 51 Chopi nijeni nakí mapu 'yemi bichíyami galá machibóatamo je'ná jerigá mapu echi auché jaré ke bichíyami pagótami ketasi machí: Mapu tamujé mapu ikita bichíyami ju Jesucristo niráa, ketasi ne si'néamita waminá suwiboa, chopi echalí ne jubá rawé si'néami tamujeta we yáati auché isena nakulíwarami níibo \v 52 mapurigá siné kupuchaga. Mapujiti echalí ne jubá rawé mapalí ke sayiná ne wabé anema Riosi níwala korneta anilíwami, echalí echi jaré Jesucristo jiti bichíyami mapu ikí suwíami níima, echalí ke sayiná ku o'wíntarami níima, mapurigá aboni ke siné auchecho siné suwimea. A'lí tamujé bichíyami máputa abijí pireko echalí ne jubá rawé, si'néamita auché isena galabéala niráa nakulíwarami níibo. \v 53 Jipi tamujeta arigá suwí, a'lí tamujé sapala arigá waminá bikáami ju, chopi arigá 'wérali ju máputa auché isena nakulíwarami níibo, mapurigata sinibí niráa pirélabo. \v 54 A'lí echalí ne jubá rawé tamujé sapala mapu ketasi sinibí niráa nirúlama riwéali, mapu arigá suwíiami niráa niwálati, ma bukulíwami ku nakulíwarami níima mapurigata ke auché siné suwiboa. Echalí ne bichíwali ikimea mapurigá osirúami ju Riosi Ra'íchala oselíwalachi jeanigá: Echi mukuwáwami ma suwábarami ju, mapujiti tamujeta ma ne sinibí niráa pirélabo. \v 55 Echijiti echi mukuwáwami ketasi waminabi tamujé tamí suwírama, nibilé waminabi tamujé tamí omérama. \v 56 Echi mukuwáwami chopi tamujé tamí suwira mapujítita ma chati sitíi olali. A'lí echi chati sitíi oluwáwami tamujé tamí omero mapujiti Riosi bachá niráa tamujé tamí nuleli máputa ketasi echirigá chati sitíi olabo, mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi nulalila oselíwalachi. \v 57 Chopi walubé natétara 'yárami nílaga Riosi, mapujiti Binói tamujé tamí 'ya mapurigata na'yúrabo, mapujiti echi Walubela Jesucristo tamujé tamí jiti mukuli. \p \v 58 Echijiti 'yemi keni ritémawa, sinibí echirigá ne galá bichíisi Jesucristo niráa. Ke siné ariwesi echirigá bichíya. Sinibí waminabi wabé nochasi echi Walubela Jesucristo nóchala olayá, mapujiti 'yémitamo galá machí máputa ke siné wepi nocha, mapalita nocha echi Walubela Jesucristo nóchala olayá. \c 16 \s Jaré ritémtami bichíyami napabuli wenomí echi auché jaré ritémtami ne wabé tisúwati 'yábiya \p \v 1 Galá níima mapu 'yémitamo napabubo wenomí echi auché jaré we tisúwati napawika bichíyami yábiya. Sinibí echirigá galá olasi 'yemi achigórigá mapurigá nijeni nuleli echi auché jaré napawika bichíyami echo'ná Galásiachi anilíwachi kawírali piréami: \v 2 Sinibí oméachi rawé ibili niráa 'yemi waminá waná rojuana muchuwasi jaré wenomí echo'ná 'yemi aboni pirélachi, echi mapu Riosi a'líwami níima, echi jaré tisúwati napawika bichíyami 'yánalaga. Echi jaré 'yemi mapu wikabé méliko waminabi wiká 'yama, chopi echi jaré mapu ke 'me méliko ayénachó pe okuáa 'yama. A'lí echirigá muchuwasi echo'ná 'yemi aboni pirélachi, mapuyénasí nijeni echo'ná nawá 'yemi napawika bichíyami yuwa. Echalítamo galá omérabo we yáati napabuya ne suwaba, mapurigátamo tamí tórataga julabo, echi jaré tisúwati napawika bichíyami 'yánalaga, ayénachó echalítamo ketasi nóchali olabo napabuya mapalí nijeni echo'ná nawá. \v 3 A'lí mapalí nijeni ma nawasa, echalí julámani echi jaré mapuyíripi 'yémitamo chapiboa mapurigá aboni echo'ná Jerusalémachi tomea echi wenomí máputamo napabuli echi auché jaré ritémtami wabé tisúwati 'yábiya. Echalí nijeni ayénachó bilé oselí osémani echi jaré napawika bichíyami ritémtami echo'ná Jerusalémachi piréami. \v 4 A'lí a 'wérali níisagá mapurigá nijeni ayénachó así simea, echalí aboni tamí yuwa simama. \s Echi Pablo nawésiya iyénali \p \v 5 Pe waminánomí nijeni simea echo'ná 'yémichi mapalini ma simírasa echo'ná Maseróniachi anilíwachi kawírali, mapujiti arigá 'wérali ju mápuni bachá niráa echo'ná Maseróniachi simírama. \v 6 A'lí nijeni 'yemi mi yuwa tibímiré pe téeli rawé. Siné káachi nijeni echo'ná asagá simíramiré jipi romó. Echalí 'yémitamo omérabo tamí ku'wíriya mapalí nijeni auchecho simea echo'ná auché jaréana mapo'ná 'wérali níima mapo'nani simea. \v 7 Echirigá jipi nijeni ketasi pe téeli niráa 'yemi mi 'nénali mapalini echo'ná simírama, echo'ná Maseróniachi simiyá, mapujítini 'yemi mi yuwa pe wi'libé asinali, a echi Walubela echirigá tamí risénsia 'yásagá. \v 8 Chópini abijí jena'í Ejésochi tibima mapuyénasí seba echi jaré Juríosi anilíwami pagótami omáwala, Pentikostesi anilíwami, \v 9 mapujiti jena'í Ejésochi nijeni galá omero echi Walubela Jesucristo nóchala olayá. A'lí wikabé galá bichíima, chopi auché jaré wikabé tamí wabé sayera. \p \v 10 A'lí a echi Timoteo nawásagá echo'ná 'yemi yuwa, galá olasi mapurigá binói galá kanílama mapuyénasí echo'ná 'yemi yuwa atí, mapujiti echi Timoteo we galá olá echi Walubela Jesucristo nóchala, achigórigá mapurigá nijeni olá. \v 11 Chopi ke wesi 'yemi ketasi 'me nílasi echi Timoteo. Si'winárigá galá ku'wírasi mapurigá binói kanílaga iyénaga wakiná simea tamí 'némiya, mapujiti nijeni jena'í buwigá atí mapurigá binói ke 'me ayó nawama, echi auché jaré ritémtami ayénachó mapu binói yuwa 'yena. \p \v 12 Nijeni we tánali echi Apolo riwéami rijimala mapurigá binói echo'ná simea 'yemi mi 'nemiya, echi auché jaré ritémtami yuwa. Chopi jipi binói ketasi nakili siminala. Pe waminánomí binói echo'ná simea, mapalí binói galá omero. \p \v 13 Ne galá 'nátaga muchisi. Sinibí galá bichíisi Jesucristo niráa. Tarapé majaga, sinibí 'wérali olasi mapurigá Binói nakí. \v 14 Ne galá galigá olasi ne suwaba mapu ikítamo olá. \p \v 15 Keni ritémawa, 'mátamo galá machí mapu echi Sitéjana riwéami rijimala, binói upila yuwa, binói kúchuwala yuwa, échiko ne suwaba níili mapu ne bachá niráa bichíili Jesucristo niráa, echo'ná Akáyachi piréami pagótami yuwa, ayénachótamo machí mapurigá aboni sinibí ne galá ku'wírali echi auché jaré napawika bichíyami ritémtami. \v 16 A'lí nijeni ayénachó nakí máputamo galá nílabo echiyiri ritémtami, ayénachó galá nílasi si'néami echi auché jaré mapu ikí ku'wíriami ju, ayénachó si'néami mapu ikí nocha, Jesucristo nóchala olayá. \v 17 Nijeni wabé kanili mapujiti ma sili echi Sitéjana, echi Portunato riwéami yuwa, echi Akáiko riwéami yuwa, mapujiti aboni ma tamí wabé ku'wírali, chopi 'yémitamo ketasi omérali tamí ku'wíriya, mapujítitamo ketasi tamí yuwa piréali. \v 18 Aboni ma tamí ne wabé kanílatali nijé aliwálachi niráa, ayénachó chabénala niráa aboni ma 'yemi mi kanílatali aliwá niráa. Sinibí ne galá nilasi echi yiri ritémtami. \p \v 19 Echi jaré napawika bichíyami ritémtami jena'í Ásiachi anilíwachi kawírali piréami 'yemi mi wabé ripora. Echi Akila riwéami rijói, binói upila Prisila riwéami ayénachó 'yemi mi wabé ripora. Ayénachó echi auché jaré ritémtami mapu sinibí napawí echo'ná echi Akila bitélachi 'yemi mi wabé ripora, mapujítitamo ayénachó napawika bichíyami ju echi Walubela Jesucristo niráa. \v 20 Ayénachó 'yemi mi ripora si'néami echi jaré ritémtami jena'í muchúami. Ibili niráa a'nagupi wabé galigá ripórasi 'yemi. \p \v 21 Nijé, Pablo, 'yemi nimí je'ná jerigá ripóraga osé, nijé binói sikala jiti. \p \v 22 Galá níima mapu si'néami pagótami mapu ikí ketasi galésagá echi Walubela Jesucristo, waminá wi'nijírami níisa. ¡Mujé, tamujé Walubélawala Jesucristo, we yáati ku nawá jena'í wichimóbachi! \p \v 23 Nijeni nakí mapurigá echi Walubela Jesucristo 'yemi mi wabé ku'wírama. \v 24 Ayénachóni nakí máputamo galá machiboa mapurigá nijeni 'yemi mi ne wabé galé, si'néami máputamo galá bichíyami ju Jesucristo niráa. ¡Echirigá nílaga!