\id MRK - Upper Tanana Athabascan Indian (Tetlin dialect) NT [tau] - USA 2013 (web 2014)
\h Mark
\toc1 T’oodįht’ay Aaneegn’ Suu’ Mark utneetł’adn xaa’
\toc2 Mark
\toc3 Mk
\mt1 T’oodįht’ay Aaneegn’ Suu’ \it Mark\it* utneetł’adn xaa’
\c 1
\p
\v 1 Jan ch’ah T’oodįht’ay Aaneegn’ suu’ nt’eh, \it Jesus Christ\it*, T’oodįht’ay Ts’eeniinn’ aanah. Dąą’ hetsidoodiithat,
\v 2 T’oodįht’ay xaah hǫǫhee \it Isaiah \it* utneetł’adn Aaneegn’ k’eetaat:
\q “‘Shaaneegn’ nadatdełeegn nttheh tak-’aał.
\q Ay ch’ah Nttheh tąy utahtsayh,’ T’oodįht’ay Diits’eeniinn’ idiinįį’.
\q
\v 3 Tsał shiit tsanh dąą’ hǫǫtł’at taasał,
\q ‘Doo Huuhǫhchaah ts’ą’ K’ach’ihohłe’ T’oodįht’ay Ts’eeniinn’ taahaał niign
\q Uttheh suuhahłee. Utąy chih tth’utdee’ay ahtsayh,’ daaniił.”
\p
\v 4 Ay aaneegn’ k’eetaat \it John \it* niishyah. Ts’ał shiit danh tuu ch’exąą. T’oodįht’ay Aaneegn’ eh hach’uunehtanh, dinee iin diinįį’ T’oodįht’ay ts’ą’ nihduułee xaah tł’aan tuu huu’uuxąą xaah, tł’ aan T’oodįht’ay huuts’ant’ay’ huuch’a’ uułee xaah.
\v 5 Dinee ndlaan iin \it Judea \it* nan’ k’et ts’anh tł’aan \it Jerusalem \it* key ts’anh hiixaah niiniideeł. Ts’ehłagn hįįłįį ts’ą’, doo iin huutah ts’anh “Łąą’ sts’ant’ay hǫǫłįį,” henąy iin, ay iin ch’ah \it Jordan \it* Haniign’ shiit tuu huu’xąą.
\p
\v 6 Ay \it John\it*, u’eegn’ noon \it camel \it* mǫǫsii’ xaa’ eh eltsįį tł’aan ch’ithüü thüh tł’adn nelshah. Nahtan gaay eh ch’indziidn t’oo’ shiit ts’anh elkąy eh shįį’ e’aał.
\v 7 Hach’uunehtanh, dąą’ dinee iin ha’uunehtan. “Doo Ut’ay’ shch’ahnoo’ nt’ay Ay ch’ah shk’eh taahaał. Shin du’ k’abii’aksuy ts’ą’ k’at’ey ke’ tł’uull’ danuh’adn xaah haananh’utihtthagn.
\v 8 Tuu shiit tuu nüh‘ihxąą t’oot’ey Dii \it Holy Spirit \it* eh tuu nühtaaxąą.”
\p
\v 9 Ay tł’aan eh \it Jesus Galilee \it* nan’ k’et \it Nazareth \it* key hǫǫsii’ ts’anh aahaał. \it John Jordan \it* Haniign’ shiit tuu Yįhtsįį.
\v 10 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey tuu shiit ts’anh haa’aadaal eh, dagn nan’ k’et k’üh chiniixal uneh’įh. Ts’eht’udn elgay k’eh \it Holy Spirit \it* uk’et detshyaak.
\v 11 [T’oodįht’ay (Uta’)] dagn nan’k’et ts’anh hǫǫhee, “Sts’eeniinn’ dįįt’eh. Naa’ihtsįį’. Nnahtáá’ nihthanh,” Yehnįh.
\p
\v 12 Tł’aan hǫǫ’ ts’ą’ t’ey \it Holy Spirit \it* ts’ał shiit łtaynihtįį.
\v 13 Dan deetaan dziinn’ ts’ał shiit įįda’ eh, \it Satan \it* ts’ahǫǫt’eh ts’ą’ duudiin xaah Yaa niiniishyah. Ts’ał shiit noon deltth’ih iin tah \it Jesus \it* eedah. \it angels\it*, T’oodįht’ay Aaneegn’ nadatdełeegn iin dǫ́ǫ́ ts’anh Yaa nii’etnak tł’aan hiik’anehtaa’.
\p
\v 14 Ay tł’aan eh \it John \it* utniik tł’aan shyah holsąy daahiinihtįį. Ay tł’aan, \it Jesus \it* du’, \it Galilee \it* nan’ k’et kaah eeshyah. Ishiit heneek suu’ ndeeh T’oodįht’ay k’ach’ihohłe’ aanah hach’uunehtanh.
\v 15 “T’axoh ishiit nuuniithat, ndeeh T’oodįht’ay k’ach’ihuhłe’ danh xaah. Nüh’iinii’ ch’its’ąą’ nitnahłee tł’aan T’oodįht’ay Aaneegn’ suu’ łąą’ udahnih,” \it Jesus \it* nįh.
\p
\v 16 Manh \it Galilee \it* hǫǫsii’ mąągn aahaal eh, łaakey dinee łuugn deh’ąy iin neh’įh. \it Simon \it* diichiill’ \it Andrew \it* eh tehbiił eh łuugn heh’ąy.
\v 17 \it Jesus \it* huuts’ą’ hǫǫhee. “Aan! Shkeh ahdał! Łuugn deh’ąy k’eh dinee iin xaah nühtaktsayh,” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\v 18 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey diitehbiill’ ch’a’ hiik’eh teedeeł.
\p
\v 19 Ahnoo’ nihniideel eh \it James \it* eh \it John \it* eh, diita’ \it Zebedee \it* mǫǫsii’, hihneh’įh. Ts’ayh shiit diitehbiill’ naahehxąą.
\v 20 Shign nihniideel ts’ą’ t’ey \it Jesus \it* huuts’ą’ hǫǫhee. “Shk’eh ahdał,” huu’ehnįh. Ay ts’ą’ t’ey hii’eh teedeeł diita’ ch’a’. Tł’aan doo uxaah etnay iin shįį’ hihdehtth’ih.
\p
\v 21 \it Jesus \it* Yeh aadal iin eh \it Capernaum \it* key hihiideeł. \it Jew \it* iin nahelshii dziinn’hǫǫłįį ts’ą’ \it Jesus Jew \it* iin łehchinh etdak danh daaniishyah tł’aan hach’uunehtanh.
\v 22 Hach’uunehtan huuxaah ch’aa’ daidetdlih. Doo uxa’doodįįt’ay k’eh hǫǫhee. \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin k’eh k’ahǫǫhee.
\p
\v 23 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey dineh gǫǫ shyüüt ushiit įįdlah daaniishyah. Dineh haa’įįsał.
\v 24 “Nts’ąą’ neetidhįįłaak, \it Jesus Nazareth \it* ts’anh? Łaaneetidhįhnay xaah įįhaal nits’etnayh. Doo łąą’ hǫǫsuu’ nt’ay T’oodįht’ay ts’anh dįįt’eh,” \it Jesus \it* ehnįh.
\v 25 Ay tł’aan \it Jesus \it* dadįhtayh ts’ą’ yits’ą’ hǫǫhee. “Dadhahnay tł’aan uts’anh haa’ahdeeł,” nįh.
\v 26 Ay eh gǫǫ shyüüt nt’aayįhtįį tł’aan haa’įįsał hǫǫtł’at tł’aan yits’anh haa’įįshyah.
\v 27 Ay tł’aan dinee iin huuxaah ch’aa’ hulshyaak. Tłihuudelkat. “Nts’ąą’ ch’ah det-shyaak?” tłihdetnįh. Ch’its’ąą’ hach’uunehtanh. Uha’ doodįįt’ay k’eh hǫǫhee. Gǫǫ shyüüt t’ey Yik’ahohdee.
\v 28 Hǫǫ’ hut-shyaak tł’aan dinee iin \it Galilee \it* nan’ k’et huuhǫhchah ts’ą’ hii’aanah thadelxoh.
\p
\v 29 Ay tł’aan \it Jesus Jew \it* iin łehchinh etdak danh ts’anh tthii’inshyah. Beh naitetdagn eh \it Simon \it* tł’aan \it Andrew \it* iin shyah dahniideeł, \it James \it* tł’aan \it John \it* chih huu’eh.
\v 30 \it Simon \it* u’aat unąą ehts’iign nan’ehtįį. Hantee’ t’ey \it Jesus \it* hǫǫ’ hiixaah Yehnįh.
\v 31 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey ndeeh tth’ii’elt’ay danh yaa niniishyah. Yiła’ uuniik niidihtįį tanel-‘ah. Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey ehts’iign k’odatniik tł’aan huu’iich’eh’aał.
\p
\v 32 Naach’įį’aan eh key k’eet hǫhchaah ts’ą’ ehts’iign iin hiixaah niiniidlah. Tł’aan gǫǫ shyüüt ushiit įį’ay iin chin hiixaah niiniidlah.
\v 33 Key k’eet hǫhchaah ts’ą’ dinee iin łehchinh heedeeł, shyah ts’anh tthiihįltąy k’eh.
\v 34 Nił yaach’įą’ ehts’iign iin huuhįhdląą ts’ą’ nahuu’ihsǫǫ. Gǫǫ shyüüt huushiit įį’ay ay iin chih huuts’anh haanishyok. K’ahuuhuuheel huu’uunąy eh, k’ahoohǫǫhee. \it Christ \it* łąy eh nłįį ts’ą’ hii’ee’etnayh.
\v 35 Hachaa’aał ts’ą’ so’uuniithaadn eh, \it Jesus \it* ts’eniithat tł’aan doot’ey kol danh ts’ą’ diishįį’ teeshyah. Shiit hotniidee.
\v 36 Ay tł’aan \it Simon \it* eh Beh yaadal eh nuugn niishyah niign hiik’eh aadał.
\v 37 Hiiyuudih’aan eh, hiits’ą’ hǫǫhee. “Huuhįhdląą ts’ą’ Nuukaah nahnet-ta’,” hiiyehnįh.
\p
\v 38 “Ch’idanh key danh ts’ą’ tsuudeeł, ishiit chih hach’uunoktan xaah. Dąą’ xaah ch’ale’ key k’eet ch’a’ nihshay,” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\v 39 \it Galilee \it* nan’ k’et hǫhchaah ts’ą’ \it Jew \it* iin łehchinh etdak danh tagn’ aahaał, hach’uunuhtan xaah tł’aan dinee iin gǫǫ shyüüt ushiit įį’ay chih huuts’anh haa’uh’aagn xaah.
\p
\v 40 Dineh honayh ts’ą’ utthįį’ łtaadeltsay Yaa niiniishyah. Yits’ą’ naakot-‘įįtthayh tł’aan daayuudetkanh. “Hǫǫ’ shuudįįnįh de’, nashįhsǫǫ,” yehnįh.
\v 41 \it Jesus \it* hǫǫtł’at yaa ts’ahǫhdąy tł’aan nók deltsat tł’aan yideltsat. “Hǫǫ’ naa tihdiił. T’axoh nadhinsǫǫ,” yehnįh.
\v 42 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey na’et-sǫǫ. Utthįį’ hǫǫsuu’ nadet-t’eh.
\v 43 \it Jesus \it* łtaiteh’a’ eh, heneek daitniit’ay eh yits’ą’ hǫǫhee.
\v 44 “Nadhinsoon! Doot’ey sǫ’ hǫǫ’ idǫǫnįį’! An’! Nadhinsoon xaah, \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn ts’ą’ įįhaał tł’aan ndeeh įhts’iik danh, bich’oonįh’įh. Dii haatalsheeł deh įlsheeł, \it Moses \it* dajeedlay k’eetaat. Dąą’ dįįdąy xaa’ dinee iin dadhinsoon nihtatnayh,” \it Jesus \it* yehnįh.
\v 45 Hǫǫ’ idiinįį’ t’oot’ey łtaa’inshyah tł’aan ch’shuuy iin hǫǫ’ ehnįh. Dinee iin tagn’ aahaał tł’aan hǫǫ’ tay’ nįh. Ay eh \it Jesus \it* key k’anii’etdaagn, dinee iin yuukooneh’iik tah. Key ah’ogn ndeeh dinee iin kol danh eedah. T’oot’ey dinee iin nił ch’iduugn ts’anh hiits’ą’ aadał.
\c 2
\p
\v 1 Łdooniithadn dziinn’ eh, tay’ \it Jesus Capernaum \it* key ts’ą’ na’aadaał. Dinee iin ndeeh shyah eeday ich’ihdihtth’ak.
\v 2 Ay eh dinee ndlaan iin shyah eedah danh aachinh heedeeł. Shyah shiit dahneldogn eh, ndeeh t’ey k’at’ey huu’ay daaheltąy ǫǫ t’ey, T’oodįht’ay Aaneegn’ suu’ eh hahuu’uunehtanh.
\v 3 Dineh utth’ann’ tahǫǫłaagn hiits’ą’ ahteeł. Ehteek’eedn ehts’iign iin uk’et natelshyeegn k’et dan dineh iin yahteeł.
\v 4 Shyah dahneldok ts’ą’ nts’ąą’ \it Jesus \it* xaah niihuudeeł ts’ą’ shyah k’et dahiiyihtįį. Shyah k’et haahooniidlay niign hi’ehteek’eedn’ k’et naałǫǫ hiiyii’ąą.
\v 5 Łąy eh naitahsǫǫ hiiyuunay \it Jesus \it* huuneh’ąy eh, “Dineh, nts’ant’ay’ nts’ą’ utidhih’ąą,” \it Jesus \it* yehnįh.
\v 6 \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin ishiit deltth’ii iin idiitth’ak.
\v 7 “Dindeh nts’ąą’ ch’atnąy? T’oodįht’ay ǫǫsii’ ładadehnąy. T’oodįht’ay shįį’ dinee iin ts’ant’ay’ nt’aa’ee’aak,” hiiniithanh.
\v 8 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey \it Jesus \it* naniich’ihetdee huu’ii’etnayh. “‘Dineh nts’ąą’ nąy ch’atnay,’ dia shuudahnąy?
\v 9 Dineh utthann’ tahǫǫłaagn nts’ąą’ dootniiit’ay ts’ą’ udihnįį’? ‘Nts’ant’ay’ nts’ą’ utidhih’ąą,’ udihnįį’ láá? ‘Naa’įįthat! Nehteek’eedn’ shch’adįį’ay tł’aan huhłoo įįhaał,’ uduhnįį’ laa? Shin ch’ale’ dinee iin Shkehduht’e’ xaah T’oodįht’ay Shteh’a’.
\v 10 T’axoh nts’ąą’ jan nan’ k’et Shxaa’ udįįt’ay nüh’ich’oonok-‘įį’” huu’ehnįh. Tł’aan dineh uth’ann’ tahǫǫłaagn ts’ą’ hǫǫhee.
\v 11 “Na’įįthat! Nehteek’eedn’ shch’adįį’ay tł’aan taa’įįdaał,” yehnįh.
\v 12 Huuhįhdląą ts’ą’ hiineh’ąy eh, dineh utth’ann’ tahǫǫłaagn nii’eeshyah ts’ą’ na’ethat. Dehteek’eedn’ chih shch’adii’ąą tł’aan taatet-shyah. Hǫǫ’ hut-shyaagn eh, huuxaah ch’aa’ hulshyaak. “T’oodįht’ay tsen’įh,” ihenįh. Tł’aan, “K’at’ey dąą’ ts’ooneh’iign,” henįh.
\p
\v 13 Tł’aan eh \it Jesus Galilee \it* mann’ mąągn heedit-shyah. Ishiit dinee ndlaan Yaa niiniideeł. Hǫǫ’ huu’ehnąy eh hohdaldįį’.
\v 14 Aahaal eh, \it Levi\it*, \it Alpheus \it* ts’eeniinn’, neh’įh. \it tax \it* elsüü’ ch’inłiin iin xaah nehtsay eh, yits’ą’ hǫǫhee. “Shk’eh įįhaał,” yehnįh. Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey ni’eeshyah tł’aan Yik’eh teeshyah.
\p
\v 15 \it Levi \it* shyah nach’e’aal eh, ndlaan ch’in’łiin xaah lesüü nehtsay iin tł’aan dinee iin huuts’ant’ay’ hǫǫłiin Maanah udeldii iin tł’aan \it Jesus \it* iin eh hihdeltth’ih. Dinee iin ndlaan iin chih ishiit Yeh niiniideeł.
\v 16 \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin tł’aan \it Pharisee \it* hįįłiin iin, ay iin hu’ dinee iin huuts’ant’ay’ hǫǫłiin iin tł’aan ch’inłiin xaah lesüü nehtsay iin tah nach’e’aal hiineh’įh. Ay iin Maanah udeldii iin huhdehkat. “Dia ch’ah ch’inłiin iin xaah lesüü nehtsay iin tł’aan huuts’ant’ay’ hǫǫłiin tah nach’e’aał?” huuhenįh.
\v 17 Ay eh \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin nts’atnay \it Jesus \it* huudiitth’ak. “Doo iin soo nt’ay k’at’ey ch’onayh dine’ ts’ą’ łtaadal; doo iin hehts’iign, ay iin shįį’. Hǫǫsuu’ ts’ehah’įh iin duhnįį’ xaah k’a’ihhaal ts’ą’, dinee iin ts’ant’ay’ hǫǫłiin xaah nihshyah,” huu’ehnįh.
\p
\v 18 \it John \it* ts’anh udaldiin iin tł’aan \it Pharisee \it* iin shii’ ch’a’ huuhihdeltth’iik. Dinee iin \it Jesus \it* xaah niiniideeł, “Dia \it John \it* ts’anh udaldiin iin tł’aan \it Pharisee \it* iin chih nts’uu’aal ch’a’ huuhiheltth’iik t’oot’ey Nan Naanah udeldiii iin k’ahǫǫ’ hetdiign?” hiiyehnįh.
\v 19 Ay eh \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnįh, “Łuutetniign iin aachinh eedeeł k’at’ey et-‘aal ch’a’ huuhihdeltth’iign. Huuteeniign huutah eeday eh, k’at’ey et-‘aal ch’a’ huhhihdaltth’iil.
\v 20 Huuteeniign huutah ts’anh łtaa’iltįį de’ shįį’, ch’ihe’aal ch’a’ huhhihdalshaał.”
\p
\v 21 “Doot’ey k’aadiidn ch’iil t’uudn’ tth’ihtah k’ałii’unet-tsia eek łatniich’ił danh k’at’ey heekał hiidahkaan. Hǫǫ’ het-shyaak de’, k’adiidn ch’iil łuu’unat-tsüh de’, heekał ch’ihdehkąą’ danh tay’ łotnatch’ił.
\v 22 Doot’ey jign tu’ k’ahduu’ atxąą yaniiday chi’ithüh tuu ushiit natł’aatelshyeegn shiit k’a’itaanal. Hǫǫ’ det-shyaak de’, jign tu’ łk’indiihąą de’, ch’ithüh tuu ushiit natł’aatelshyeegn talshooł tł’aan taltał. Eltał de’ jign tu’ hatnaahaał. K’ahduu’ xaah ch’ithüh tuu shiit shįį’, jign tu’ k’ahduu’ atxąą henak,” \it Jesus \it* huu’ehnįh. Nts’ąą’ huu’ehnąy \it Pharisee \it* iin yahch’įą’ hach’uunehtan xaah dąą’ huu’ehnay.
\p
\v 23 \it Jew \it* iin naahelshii dziinn’ eh \it Jesus \it* Maanah udeldii iin eh haadał. Tł’oh łiat uts’anh etxąą nesyee tah haadał. Haadal eh Maanah udeldii iin nshyee k’et ts’anh ch’ihnehtsayh, ts’uudeel xaah.
\v 24 \it Pharisee \it* iin hiiyuudehkat. “Huunįh’įh! Dia Naanah udeldii iin nahelshii dziinn’ t’ey hǫǫ’ hetdąy? Neenach’uudal’iin, ‘Ena’,’ nay,” hiiyehnįh.
\v 25 \it Jesus \it* huuts’ą’ hǫǫhee tł’aan huu’uudehkat. “T’ey laa \it David \it* aanah ch’ahsii’? Ushii’ kol eh dįįtsįį dą’,
\v 26 T’oodįht’ay Shyah daaniishyah, (\it Abiathar Jew \it* iin xaah hach’ełeegn iin haske’ įįłe’ dą’) tł’aan łeedonn’ T’oodįht’ay ts’an eltsiin įį’aał. Doo yeh natetdagn iin chih tł’aayįhchuut. \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn iin shįį’ ihtaldiil t’ey ch’ah det-shyaak.
\v 27 Tł’aan \it Jesus Pharisee \it* iin dąą’ ehnįh, “T’oodįht’ay nahelsii dziinn’ dinee iin xaah huhtsįį. K’at’ey dinee iin nahelshii dziinn’ xaah ihtsiil.
\v 28 Dąą’ xaah ch’ale’ Sht’ay’ doodiiłiin. Nahelshii dziinn’ dinee iin nts’ąą’ hihtaadiiil hǫǫ’ dihniił. Shin ch’ale’ dinee iin Shkehduht’e’ xaah T’oodįht’ay Shteh’a’.”
\c 3
\p
\v 1 Ay tł’aan eh tay’ \it Jew \it* iin łehchinh eidak danh daa’inshyah. Dineh uła’ ts’idįįt’ay ishiit eedah.
\v 2 Dinee iin ishiit deltth’ii \it Jesus \it* nts’atdį’ de’ kaah hihneh’įh, nahelshii dziinn’ nayįhsǫǫ de’ kaah, ch’its’ąą’ det-shyaak udzuunii’ xaah.
\v 3 Ay eh \it Jesus \it* dineh uła’ ts’idįįt’ay dąą’ ehnįh, “Na’įįthat, ndeeh huuhįhdląą ts’ą’ nihneh’įh danh.”
\v 4 Ay tł’aan dinee iin dąą’ ehnįh, “Naahelshii dziinn’ dineh hǫǫsuu’ duudįį’ laa? Nts’ąą’ duudįį’? Ts’ahǫǫt’eh ts’ą’ duudįį’ láá? Ndeeh hǫǫsuu’ niign? Dinee huunay xaah, huu’uhshih laa? Nts’ąą’ duudįį’? Huu’uuxąą?” huu’ehnįh. Ay eh k’ants’ąą’ t’ey hiidiiniil.
\v 5 K’ats’uutth’agn hiiyuudiinay eh uk’eegn utdelnąy tł’aan huutooneh’įh. Dineh uła’ ts’idįįt’ay dąą’ ehnįh, “Nóó’ diltsiit.” Dók deltsadn eh, uła’ k’eetaat na’et-t’eh.
\v 6 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey \it Pharisee \it* iin tthiihindeeł tł’aan \it Herod \it* chiill’ key iin eh łehchinh heedeeł. Nts’ąą’ \it Jesus \it* nats’idhuhxay xaah nił eh thahdelxoh.
\p
\v 7 \it Jesus \it* Maanah udeldii iin eh \it Galilee \it* Mann’ łtaahindeeł. \it Galilee \it* ts’anh dinee ndlaan iin huuk’eh aadał.
\v 8 \it Judea \it* nan’ k’et tł’aan \it Jerusalem \it* key \it Idumea \it* nan’ k’et tł’aan key \it Jordan \it* Haniign’ nühts’ąy huudlah tł’aan \it Tyre \it* eh \it Sidon \it* key, huuhįhdląą ts’ą’ \it Jesus \it* nts’ąą’ dįįdiin hich’ihdihtth’ak. Ay xaah, ndlaan iin hiixaah niiniideeł.
\v 9 Maanah udeldii iin ts’ą’ hǫǫhee. “Ts’ayh ukedokt’e’ Shaa suhduhthiin,” nįh, dinee iin ndlaan eh Shee’an’ hihtaadał niithan eh.
\v 10 Ndlaan iin \it Jesus \it* nahuu’ihsǫǫ t’oot’ey tay’ ehts’iign iin hii’aał telshyeek, hiidultsadn xaah.
\v 11 Gǫǫ shyüüt įį’ay iin \it Jesus \it* hihneh’iik ts’ą’ t’ey, hiike’ danh naakot-‘et-tthayh. “T’oodįht’ay ts’eeniinn’dįįt’eh,” eh hesiił.
\v 12 Dineh iin sǫ’ hǫǫ’ hihduunįį’ xaah heneek dootniit’ay eh, hǫǫ’ huu’ehniik.
\p
\v 13 Ddhał tah dágn’ ts’ą’ teeshyah. Maanah udeldii iin tah ts’anh, doo Baa tatnaal ch’itah haa’įįdlah. Hiixaah niiniideeł.
\v 14 Ts’ehłagn deetaan k’et łaakay dineh iin ch’itah haa’įįdlay, Baa yitatnaal iin tł’aan doo hach’uunuhtan iin xaah.
\v 15 Ay iin gǫǫ shyüüt hahnuushyogn xaah ut’ay’ utaałeeł.
\v 16 Jan iin ch’itah haa’įįdlah: \it Simon\it*, \it Peter \it* chih yitnii’ąą;
\v 17 \it Zebedee \it* ushye’e iin, \it James \it* eh \it John\it*, nahtan ushye’e iin dąą’ honįh ts’ą’, \it Boanerges\it*, huu’itnii’ąą;
\v 18 tł’aan \it Andrew\it*; \it Philip\it*; \it Bartholomew\it*; \it Matthew\it*; \it Thomas\it*; \it James\it*, \it Alphaeus \it* ushye’e; \it Thaddaeus\it*; tł’aan
\v 19 \it Simon\it*, dineh etnaa eh hach’oodelthiidn; tł’aan \it Judas Iscariot\it*, doo dhulxay xaah yits’idel’ay iin ts’an yitahtsay.
\p
\v 20 Ay tł’aan shyah shiit dahniideeł. Tay’ t’ey dinee ndláán iin ishiit łehchinh eedeeł. Ay eh \it Jesus \it* eh Yeh natetdagn iin ts’uuts’ąą’ nach’ihe’aał.
\v 21 Yuudelkan iin dąą’ hich’ihdihtth’agn, łtaats’uhtee xaah hiits’ą’ teedeeł. Ay eh hiiyuuniik tł’aan łehchinh eedeel iin ch’a’ łtaahiinihtįį. Dinee iin, “Neexał,” hiiyehnįh.
\p
\v 22 Tł’aan \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin \it Jerusalem \it* ts’anh dzenahįįdeeł. “\it Beelzebul\it*, gǫǫ shyüüt naatthii’, ushiit eedah. Gǫǫ shyüüt naatthii’ ay ts’anh ut’ay’ hǫǫłįį. Ay xaa’ gǫǫ shyüüt haaneshyok,” henįh.
\v 23 Ay eh dinee iin daaniidatdelshyah tł’aan noonak hiits’anh uduldii xaah eh huu eh naholnak. “\it Satan Beelzebul \it* mǫǫsii’ diits’an gǫǫ shyüüt hatnaashół?
\v 24 Dinee iin ch’ishyon huuk’ach’ihohłe’ iin nił ts’ą’ nii’indeeł de’, k’ach’ihohłe’ danh łdootaathał.
\v 25 Shyah shiit nił’eh k’e’indee iin nił ts’ą’ nii’indeeł de’, nił’eh k’aniithoo’ hihdaltth’iil.
\v 26 \it Satan \it* diits’an ts’ą’ baana’eltsįį de’, tł’aan uniik’uul t’ey ut’ay’ k’otdatnak.
\p
\v 27 “Tł’aan de’, doot’ey k’at’ey dineh noo’ nt’ay shyah doodaatsal tł’aan yits’an łtaataałeel. Uts’an hǫǫ’ duhłee niithan de’, tthee’ dineh noo’ nt’ay hetnahtł’uh tł’aan yits’an łtaataałeeł.
\v 28 “Łąy eh dąą’ nühdihniił. Dinee iin ts’ant’ay’ tł’aan heneek ts’ant’ay eh T’oodįht’ay Ǫǫsii’ łatdatdehnąy, ay huuts’ą’ utat-‘aał.
\v 29 T’oot’ey doo ts’ahǫǫt’eh ts’ą’ \it Holy Spirit \it* aanah nąy, T’oodįht’ay ay k’at’ey uts’ą’ utaa’aal. Dąą’ k’eexaan, ndeeh duunoo’ hǫhchah ts’ą’ ch’otnalshyah danh ts’ą’ taahaał,” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\v 30 “Gǫǫ shyüüt ushiit įį’ah,” hiiyehnąy, ay xaah ch’ale’ \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnąy.
\p
\v 31 Ay tł’aan \it Jesus \it* unąą eh uchiill’ iin shyah xaah nihniideeł. Hah’ogn naahetdee tł’aan \it Jesus \it* xaah daahohnih’a’.
\v 32 Dinee ndlaan iin tth’ihtah maanah hiits’ą’ hǫǫhee tł’aan, “Tthee’, unįh’įh,” hiiyehnįh. “Nnąą eh Nchiill’ iin eh aat ühts’ąy. ‘Nts’enuh’iin,’ Nihenįh,” hiiyehnįh.
\v 33 “Doo Shnąą tł’aan Shchiill’ iin?” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\v 34 Huutǫǫneh’ąy tl’aan Yaanah hihdeltth’ii iin dąą’ ehnįh. “Huunah’įh,” nįh.
\v 35 “Jan iin ch’ale’ Shnąą tł’aan Shchiill’. Doo iin T’oodįht’ay k’eetaat hel’ąy, iin ay iin ch’ale’ Shchiill’ tł’aan Shaadeh tł’aan Shnąą,” huu’ehnįh.
\c 4
\p
\v 1 Tł’aan, tay’ t’ey manh mąągn hach’uuneltanh. Tay’ t’ey dinee ndlaan iin Yaana łehchinh na’etdeel xaah ts’ayh shiit įįshyah tł’aan eedah tł’aan Beh dataayaatiił. Nan’ k’et manh mąągn ndlaan iin deltth’ih.
\v 2 Ay tł’aan hǫǫdląą niign noonagn hiits’anh uduldii eh hahuu’uunehtanh.
\v 3 Dąą’ huu’ehnįh, “Jahtth’ak! Nan’ suudelshyaagn niign dineh neshyee tenak.
\v 4 Itenagn eh ch’ehłaadn’ tąy naa’įįdeek tł’aan hǫǫ’ ts’ą’ t’ey ts’eht’uudn iin thaiyaldeeł.
\v 5 Ch’ehłaadn’ du’, tthee uk’et nan’ gaay hǫǫłiin k’et naa’įįdeek. Ay hantee’ t’ey neeshyąą, nan’ gaay hǫǫłiin eh.
\v 6 Saa hǫǫtł’at hetdįh’aan eh, neeshyaan dat-tsat. Uchǫǫ’ k’at’ey hǫǫsuu’ nan’ shiit naanihsheel eh deegąyh.
\v 7 Ch’ehłaadn’ du’, gǫh tah naa’įįdeek. Gǫ utah neeshyaan eh, ts’uuts’ąą’ neshyee. Ay eh k’at’ey neshyee uk’et niisheel.
\v 8 Ch’ehłaadn’ du’, nan’ suu’ k’et naa’įįdeek. Haanihshąą tł’aan neshyee. Neeshyaan eh, uk’et neshyee chih neeshyąą. Ch’ehłaadn’ neshyee k’et taagn deetaan neshyee k’eh uk’et ch’ineshyąą tł’aan ch’ehłaadn’ łk’eetaagn deetaan neshyee k’eh uk’et ch’ineeshyąą. Ch’ehłaadn’ du’, ts’ehłagn deetaan deetaan neshyee k’eh uk’et ch’ineeshyąą,” huu’ehnįh.
\v 9 “Doo iin jaatth’agn nts’ąą’ dihnąy, Shdahtth’ak,” nįh.
\p
\v 10 Ndláán iin łehchinh eedeel iin łtaa’indeel eh uchiill’ key iin maanah tł’aan ts’ehłagn deetaan k’et łaakey dinee ch’ita haa’įįdlay iin, noonak hiits’anh uduldii aanah hiiyuudehkat.
\v 11 Ay eh \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnįh, “T’oodįht’ay nts’ąą’ k’ach’ihohłe’ hee’atnay xaah nühts’iniiniik. T’oot’ey ch’ehłaadn’ iin noonak hiits’anh uduldii xaa’ ch’ihdiitth’ak.
\q
\v 12 ‘Nts’ąą’ hotdąy hohneh’iik tł’aan nts’ąą’ honąy ch’idet-tth’iik t’oot’ey k’at’ey ch’ik’eniihetdee. 
\q Ch’ik’eniihįįdeek de’, T’oodįht’ay ts’ą’ nii’ihdalsheeł tł’aan huuts’ahǫǫt’ay’ huuts’ą’ utaa’aał.’”
\p
\v 13 “Jan noonak hiits’anh udeldii k’at’ey k’ee’alnagn de’, nts’ąą’ xaa’ ch’ehłaadn’ noonak hiits’anh uduldii k’etalnak?
\v 14 Doo neshyee tenagn k’eetaat T’oodįht’ay Aaneegn’ dinee tł’aadadelshyeek.
\v 15 Ch’ehłaadn’ dinee iin neshyee tąy na’įįdeegn k’eh hįįt’eh. T’oodįht’ay Aaneegn’ hihdet-tth’iik. T’oot’ey hǫǫ’ ts’a’ t’ey \it Satan \it* huuxaah niiniishyah tł’aan huudzee’ shiit ts’anh heneek hiidet-tth’iign łtaadadełeek.
\v 16 Ch’ehłaadn’ dinee iin neshyee hihteenal tthee nan’ gaay uke’t hǫǫłiin kaagn naa’įįdeegn k’eh hįįt’eh. T’oodįht’ay Aaneegn’ hihdįįtth’agn eh, hǫǫ’ ts’ą’ t’ey huuxaah hǫǫsoon tł’aan łąy eh hiiyuunįh.
\v 17 Neeshyaan uch’ǫǫ’ nan’ shiit k’ałtaaniisheel k’eh hįįt’eh. Hǫǫtsuul ts’ą’ łąą’ hiiniithanh t’oot’ey huu’eł huuthay huu’ąą tł’aan łąy eh hiiniithan aanah dinee iin huuxaah thahdelxuu tah, hǫǫ’ ts’ą’ t’ey hihdet-sak tł’aan T’oodįht’ay ch’a’ łtaahetdak.
\v 18 Ch’ehłaadn’ dinee iin neshyee gǫh tah naa’įįdeegn k’eh hįįt’eh. T’oodįht’ay Aaneegn’ hihdiitth’ak
\v 19 t’oot’ey nts’ąą’ ts’ihuunay aanah shįį’ łtaanihnetdee tł’aan nts’ąą’ ch’ishiit ts’uudee hiiniithan eh, na’ihnet-‘aa. Ay eh łąy eh hiiniithan hihdinayh tł’aan T’oodįht’ay k’eetaat hihtetdagn hehdinayh.
\v 20 Neshyee hihteenal nan’ suu’ k’et naa’įįdeegn, neeshyąą tł’aan neshyee uk’et neeshyąą: ch’ehłaadn’ taagn deetaan k’eh; ch’ehłaadn’ du’, łk’eetaagn deetaan k’eh; ch’ehłagn’ du’, ts’ehłagn deetaan deetaan k’eh. Jan dinee iin jan k’eh hįįt’eh. T’oodįht’ay Aaneegn’ hihdiitth’agn eh, łąy eh hiiyuunįh tł’aan T’oodįht’ay k’eetaat hetdį’.”
\p
\v 21 \it Jesus \it* huu’uudehkat. “Dinee iin kün’ neldzeegn daahe’aagn tah, naa’ay hiik’et deh’aak láá? Nts’ąą’ het’eek? Ehteek’eet t’aa hiiyeh’aak laa? K’ahǫǫ’ huut’ay. Hahdógn shįį’ hiiyahk’eedn’ hoh’iik.
\v 22 Doo iin chineh’iin, noo’ haathał de’, hiiyutdah’aał tł’aan ts’ehkaa naatat-aał tł’aan hiinah’iił.
\v 23 Doo iin jaatth’agn nts’ąą’ dihnąy, Shdahtth’ak,” huu’ehnįh.
\p
\v 24 “Nts’ąą’ hanüh’uuneltan, hǫǫsuu’ dahtth’ak. Hǫǫsuu’ dahtth’ak de’, ch’ik’etalnak. Ay de’, tay’ hanüh’utnaltan.
\v 25 Ay doo ha’uuuneltan hǫǫsuu’ ch’ik’etalnak tł’aan tay’ utdaldii. Doo ha’uunaltan t’oot’ey k’at’ey ch’ik’e’ilnagn, hǫǫ’ t’ey, k’at’ey utdaldii,” huu’ehnįh.
\p
\v 26 “Dąą’ ch’ah T’oodįht’ay k’ach’ootahłe’: dineh nan’ k’et neshyee tenagn k’eh taat’eeł.
\v 27 Tł’aan tadn eh, neteegn tah tł’aan k’ahman’ ts’ii’ethak tah, neshyee haanehshąą tł’aan neshyee. T’oot’ey nts’ąą’ eh haanehshąą ts’ą’ yits’etniik.
\v 28 Nan’ ch’ale’ neshyee nehshii. Ch’ittheh neshyee neshii nan’ shiit ts’anh. Ay tł’aan ch’it’aann’ neshii tł’aan neshyee uk’et neshii.
\v 29 Neshyee t’axoh tat-‘aał niihohthak tah, neshyee tatnet-thak tł’aan iik’et ts’anh łehchinh niich’iłeek,” huu’ehnįh.
\p
\v 30 Tł’aan dąą’ huu’ehnįh, “T’oodįht’ay dinee k’ach’ihohłe’ nts’ąą’ k’eh hǫǫt’eh? Nts’ąą’ niign noonak hiits’anh uduldii eh baa thatdzalxoh?
\v 31 Nts’ąą’ niign T’oodįht’ay k’ach’ihohłe’ dąą’ hǫǫt’eh. Neshyee \it mustard \it* mǫǫsįį’ t’atalshyeel k’eh hǫǫt’eh. T’atalshyeel ch’ik’e’įhtsuul nłįį.
\v 32 T’oot’ey t’a’alshyah de’ neeshyaan de’, ncháá taltsayh. Neeshyaan neshyee ch’ahnóó taltsayh, ts’ehłagn shiinn’ shįį’. Neshih tah udhüü’ uchinn’ chóó hołeek. Ay eh ts’eht’uudn iin diit’oh hiik’et hohts’iik.”
\p
\v 33 Dinee iin noonak hiits’anh uduldii eh hǫǫdląą niign \it Jesus \it* hahuu’uunehtąą. Ndeeh k’eh hohdaldii k’eh t’ey hahuu’unehtąą.
\v 34 Noonak hiits’anh uduldii eh shįį’ hahuu’uunehtąą. Maanah udeldii iin shįį’ tah noonak diixaah ts’ą’ t’ey huu’ehniik.
\v 35 Shiit dziinn’ nachee’aan eh Maanah udeldiin iin dąą’ ehnįh, “Naat nühtsąy łkeetsuudeeł.”
\v 36 Łehchinh eedeel iin ch’a’ hii’eh ts’ayh shiit įįdeeł. Tł’aan hihteekįį, ch’ishuuy ts’ayh chih huu’eh.
\v 37 Ay eh hǫǫtł’at huu’eh haa’įįts’ayh. Tüüt chóó huuts’ay’ shiit datuut neehąą.
\v 38 \it Jesus \it* du’ hahnúúgn ts’ayh shiit tthuu’aał etthinel’ąą danh eetįį. Ay eh ts’ehiinihthat tł’aan dąą’ hiiyehnįh, “Hach’uunehtan, łat-tseedeek! Łah nee’uudįįnįh laa?”
\v 39 Ts’eniithadn eh, ehts’ayh ts’ą’ hǫǫtł’at t’ey hǫǫhee. Tł’aan manh ts’ą’ chih hǫǫhee. “T’axoh! K’oodatnii!” nįh. Ay eh ehts’ayh k’oodatniik. Tł’aan tüüt chih k’oodatniik.
\v 40 Maanah udeldii iin dąą’ ehnįh, “Dia naljiidn? T’oodįht’ay łąy eh uudahn‍į́h?”
\v 41 Hǫǫtł’at t’ey huuxaah ch’aa’ hulshyaak. Tł’aan dąą’ tłihdetnįh, “Dii dine’ jant’ay? Ehts’ayh tł’aan tüüt t’ey iik’ahohdee.”
\c 5
\p
\v 1 Manh nühts’ąy ts’ą’ łkehniideeł \it Garasene \it* iin nan’ k’et.
\v 2 \it Jesus \it* ts’ayh shiit ts’anh haa’įįshay eh, ay ts’ą’ t’ey dineh gǫǫ shyüüt ushiit deltth’ii Yaa niiniishyah, tth’ank’eet tah ts’anh.
\v 3 Tth’ank’eet tah eeday, daahiinehtł’uuk t’oot’ey haa’etdaak. \it Chain \it* eh t’ey hii’iidetnii.
\v 4 Hǫǫdląą danh t’ey dinee iin \it Chain \it* eh hiikaann’ tł’aan hiikee’ hiinehtłuuk. Ay t’oot’ey yits’anh haa’etdaak. Diikee’ aanah \it Chain \it* duull’ hee’eh’aak. Datduhnį’ xaah doot’ey k’at’ey yidihtay.
\v 5 K’at’ey datdihheel, dziin tah tadn tah t’ey esał tł’aan łaa’iitnet-t’üü, tthee eh, tth’ank’eet tł’aan ddhał k’et danh.
\v 6 \it Jesus \it* soo’uuniithadn hatdel’ąy eh, Iits’ą’ teltthat tł’aan Iits’ą’ naakot-tthayh.
\v 7 Tł’aan Iits’ą’ haa’įįsał. “\it Jesus\it*, T’oodįht’ay Uts’eeninn’, Doo nóó’ nt’ay, nts’ąą’ shtidhįįłaak xaah sts’ą’ įįhaał? T’oodįht’ay ts’ą’, hǫǫ’ shdįįnįh, sǫ’ haanishchǫhthadn,” \it Jesus \it* ehnįh.
\v 8 (\it Jesus \it* iits’ą’aahaal dą’ tah, “Dineh ts’anh haa’ahdeeł gǫǫ shyüüt daht’eh,” yehnąy eh, ch’ale’ dąą’ yehnąy.)
\v 9 Ay eh dineh uudehkat. “Nts’ąą’ nǫǫsii’?” yehnįh. “‘Ts’įįdlą́ą́,’ shiit ch’ihdįh’ąą, ts’įįdląą xaah,” \it Jesus \it* ehnįh.
\v 10 Dineh hǫǫtł’at daayuudetkanh. “Gǫǫ shyüüt iin nan’ k’et ts’anh, sǫ’ łtaa’ǫh’ay,” \it Jesus \it* ehnįh.
\v 11 Noon \it pig \it* mǫǫsii’, ndláán ddhał eekay ch’e’aal danh t’ey, hǫǫ’ nąy eh.
\v 12 “Noon \it pig \it* mǫǫsii’ tah ts’ą’ neetih’ay, ay shiit ts’uudeel xaah,” gǫǫ shyüüt \it Jesus \it* daahuhdetkanh.
\v 13 “Utah ts’ą’ ahdał,” \it Jesus \it* huu’ehnįh. Ay eh gǫǫ shyüüt dineh ts’anh haa’įįdeeł tł’aan noon \it pig \it* mǫǫsii’ iin shiit įįdeeł. Ay du’, hantey’ t’ey dzihteedlah tł’aan manh shiit tah dzihįįdlah. Ay noon łaakey \it thousand \it* elt’eh. Huu’įhdląą ts’ą’ łahniideek, manh shiit.
\p
\v 14 Dineh doo noon \it pig \it* mǫǫsii’ k’anehtaa’ iin ishiit danh ts’anh łtaakąąhilshyah. Tł’aan dinee iin key danh hǫǫ’ ihenįh tł’aan key tagn’ chih nts’ąą’ hut-shyaagn hǫǫ’ henįh. Ay eh ts’onuh’iin xaah, shign’ ts’ą’ hihteedeeł.
\v 15 \it Jesus \it* xaah nihniideeł. Tł’aan dineh gǫǫ shyüüt ushiit ts’anh haa’įįdeeł chih hihneh’įh. Shign’ daa’eedah tł’aan ch’iil chih naadelshyah. Mįįnįį’ hǫǫsuu’ niideltth’at. Jan dineh mǫǫsii’ ts’įįdląą jant’ay. Dinee iin hiinih’iin eh hihneljiit.
\v 16 Dinee iin doo iin dineh gǫǫ shyüüt ushiit daltth’ii tł’aan noon \it pig \it* mǫǫsii’ hihneh’iin, nts’ąą’ det-shyaagn xaah, doo iin ishiit niiniideel iin eh nahooholnak.
\v 17 Ay eh \it Jesus \it* daahuhdetkanh, huunann’ k’et ts’anh łtaa’ut-shya’ xaah.
\p
\v 18 \it Jesus \it* ts’ayh shiit ehhay eh, dineh doo gǫǫ shyüüt uts’anh haa’atdeel \it Jesus \it* daa’udetkanh. “N’eh uhda’,” nįh.
\v 19 \it Jesus\it*, “Ena’,” yehnįh. “Nehłaadn’ iin ts’ą’ naa’įįdaał, tł’aan hǫǫsǫǫ niign doo huuhǫhchaah ts’ą’ k’ach’ihohłe’ naa det-shyaagn xaah naholnak, nts’ąą’, ‘Teejuh,’ nuudįįnįh,” yehnįh.
\v 20 Ay eh łtaa’inshyah. Tł’aan ts’ehłaagn deetaan key tagn’ hǫǫtł’at \it Jesus \it* its’ineeniign xaah huu’eh naholnak. Dinee iin huuhįhdląą ts’ą’ t’ey huuxaah ch’aa’ hulshyaak.
\p
\v 21 \it Jesus \it* manh nühts’ąy ts’ą’ tay’ t’ey łkee’inshyah. Taaxaa danh ndláán iin t’ey Maanah shiihatdeeł.
\v 22 Dineh \it Jairus \it* mǫǫsii’ \it Jew \it* iin łehchinh etdagn xaah ch’inłiin, Yaa niiniishyah. \it Jesus \it* neh’ąy eh, Iits’ą’ naakot-įįtthayh.
\v 23 \it Jesus \it* hǫǫtł’at daa’uudetkanh. “Shtthe’e gaay t’axoh tehtįį’. Uts’ą’ įįhaał tł’aan Nła’ uk’et daadhįįłee, na’ut-suu’ xaah tł’aan k’a’uhte’,” \it Jesus \it* ehnįh.
\v 24 Ay eh \it Jesus \it* Yeh naatet-shyah. Dinee iin ndláán Yeh ch’induh’aa’aał.
\p
\v 25 Ts’exeh dał iitidhehxiin ts’ehłagn deetaan uk’et łaakey shiinn’ t’ey beh naahǫǫthadn, chih ishiit.
\v 26 Ch’oonayh dine’ iin ndlaan tagn’ t’ey hetniishyah, na’ussuu’ xaah. Delsüü’ huu’įhdląą ts’ą’ etł’aahǫǫ’ąą. T’oot’ey k’at’ey na’iit-suy tł’aan shihnóó’ det-shyaak.
\v 27 Dinee iin nts’ąą’ \it Jesus \it* aanah thahdelxoo itjihtth’ak. Dinee iin Maanah ch’it’oh’aa’aal iin tah niiniishyah. Tł’aan Ii’eegn’ Itdeltsat.
\v 28 Dąą’ naniich’ethadn eh, ch’ah det-shyaagn. “Uch’iill’ ididhagntsat de’, natissuuł,” niithanh.
\v 29 Iich’iill’ itdeltsadn eh huhts’ą’ t’ey na’et-sǫǫ. Dał k’oodat-tsat. K’eetaat naadet-shyaagn hee’etnayh.
\v 30 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey \it Jesus \it* ut’ay’ ch’ehładn’ utniign hee’etnayh. Ay eh ch’it’ohhaa’aal tah sts’aadeeshyah. “Doo Shch’iill’ itdelts’at?” nįh.
\v 31 “Dinee iin Neh ch’inuu’aa’aal unih’įh t’oot’ey laa, ‘Doo Shideltsadn?’ dįįnąy.” Maanah udeldii iin Yehnįh.
\v 32 Ay, t’oot’ey \it Jesus \it* huh uneh’įh, doo Shideltsadn kaah.
\v 33 Ay ts’exeh niljiit tł’aan detnii. Nts’ąą’ Behuushyaagn hee’etnay eh, Yaa niiniishyah tł’aan Iits’ą’ naakot-‘įįtthayh. Tł’aan nts’ąą’ hut-shyaagn Yeh naholnak.
\v 34 “Ts’exeh, łąą’ Shuudįįnąy k’eexaan, ch’ale’ nadhinsǫǫ. Hǫǫsuu’ eh łtaaniiday. Hǫǫ’ t’ey, natinsuuł. Hǫǫ’ k’at’ey natidhįlts’iign.”
\v 35 Hǫǫ’ \it Jesus \it* hǫǫhee ts’ą’ t’ey ch’inłiin shyah ts’anh hiixaah niiniishyah. “Ntthe’e t’axoh ehtįį. Hach’uunehtan eh sǫ’ t’axoh datdonąy,” hiiyehnįh.
\p
\v 36 Ay t’oot’ey \it Jesus \it* huuhǫǫhee kaah k’ajiitth’agn. “Sǫ’ noljiidn! Łąą’ Shuudįįnih,” \it Jairus \it* ehnįh.
\v 37 “Doot’ey sǫ’ nee’eh huuhaal,” nįh, “\it Peter \it* tł’aan \it James \it* and \it James \it* uchiill’, \it John\it*, iin shįį’.”
\v 38 Ch’inłiin shyah nihniideeł eh, \it Jesus \it* dinee iin shaa’eh’aan neh’įh. Tsaa eh hǫǫtł’at shaa’eh’ąą.
\v 39 Shyah daaniishay eh dąą’ huu’ehnįh, “Dia ch’ah shaadhah’aan tł’aan dia ahtsaa? Ts’eeniin k’a’ihteel. Eetiin k’eh nt’eh.”
\v 40 Ay eh hiixaah edloh. T’oot’ey ühts’ąy ts’ą’ tthiihuunih’a’. Ts’eeniin uta’ eh unąą tł’aan Maanah uudeldii iin taagn ndeeh ts’eeniin danh chih dahniideeł.
\v 41 Iiła’ uuniik tł’aan dąą’ yehnįh, “\it Talitha Cumi\it*. ‘Ts’exeh gaay, nii’įįday,’ ndihnįh,” ch’ale’ nąy.
\v 42 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey ts’exeh nii’et-shyah tł’aan ts’eniishyah. Ts’ehłagn deetaan k’et łaakey shiinn’ niiniithadn. Hǫǫ’ det-shyaagn eh, hǫǫtł’at huuxaah ch’aa’ hulshyaak.
\v 43 Heneek dįhtayh eh huuts’ą’ hǫǫhee. “Nts’ąą’ hut-shyaagn, doot’ey sǫ’ hǫǫ’ idahnįh!” Ay tł’aan, “Bich’ah’aał,” huu’ehnįh.
\c 6
\p
\v 1 \it Jesus \it* ishiit danh ts’anh niłtaa’inshyah. Diinann’ k’et kaah et-shyah, ndeeh neeshyąą danh, Manah udeldii iin Yeh.
\v 2 \it Jew \it* iin nahelshii dziinn’ \it Jew \it* iin łehchinh etdak danh hach’uunehtanh. Dinee iin ndláán huuxaah ch’aa’ daidetdlih. “Ndeeh udaldiin eh ch’ah hach’uunehtan? Nts’ąą’ eh ch’ah hǫǫshyaan? Tł’aan, nts’ąą’ eh ch’ah nahohdaa?
\v 3 Dineh dichinh eh ch’ich’exaan, \it Mary \it* ushyüü nt’eh láá? \it James\it*, \it Joses\it*, \it Judas\it*, \it Simon \it* moonah nt’eh láá? Udia’ iin jah nee’eh daltth’ii láá?” henįh. Ay eh łąy eh k’ahiiyuudįįnąy tł’aan hiich’a’ łtaa’indeeł.
\v 4 “Toodįht’ay dine’ huhch’iduugn key k’eet tagn’ łahhiiyuudįįnįh. T’oot’ey dii diikey k’eet tah shįį’ k’ahǫǫ’ hiiyuudiinąy. Dii yudelkan tł’aan beh ts’iniideek iin chih hǫǫ’ niign yuunįh,” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\v 5 Ishiit danh ts’uuts’ąą’ nahohdaa. Ntsiin doo iin įhts’iign iin k’et shįį’ diiła’ daa’et-łeek tł’aan nahuu’esuuk.
\v 6 Łąą’ k’ahiiyuudįįnąy, Baa ch’aa’ hǫǫłįį.
\p Ay tł’aan \it Jesus \it* key tagn’ hetniishyah ts’ą’, dinee iin ha’uunehtanh.
\v 7 Maanah udeldii iin ts’ehłagn deetaan k’et łaakey, daa niidaadelshyah. Łaakey hįįłįį ts’ą’ huuteh’aak. Gǫǫ shyüüt ch’ahnóó’ huut’ay’ huhtsįį.
\v 8 Heneek dįhtay’ eh huuts’ą’ hǫǫhee. “Sǫ’ diit’ey tidhahdeeł niigin ahdaał, tat shįį’,” huu’ehnįh. “Łeedonn’ tł’aan xeeł t’ey, sǫ’ ahłeeł tł’aan lesüü chih sǫ’ natahłeegn.
\v 9 Ke’ shiit tidhal’iat tł’aan eek ts’ehłagn shįį’ natidhalniign nüh’eh ahniik.
\v 10 Key nahshyah de’, ndeeh shyah daanahshyah danh, shįį’ daltth’ii’ de’ diitahday k’eh.
\v 11 Key danh dinee iin k’anüh’iiniithan tł’aan k’at’ey nühdiitth’agn de’, ndeeh niłtaatidhahshyah de’, nühke’ tł’aa ts’anh küh dahxaah de’. Dąą’ dahdąy xaa’ ch’its’ąą’ koht’iinn’ hįįłin huu’ooch’otnah’iił,” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\v 12 Ay eh huhteedeeł tł’aan dinee iin diits’ant’ay’ ch’a’ ch’its’ąą’ nii’utdeeł xaah hǫǫ’ huuhenįh.
\v 13 Ndlaan gǫǫ shyüüt hahnehshyok tł’aan xee ndlaan ehts’iign iin nahdindak tł’aan nahuuhehsuuk.
\p
\v 14 Haskey \it Herod \it* dąą’ hotdąy aanah hijihtth’ak. Key tagn’ \it Jesus \it* aanah thahdelxoh tł’aan nts’ąą’ dąy xaah chih thahdelxoh. “\it John \it* tuu ch’exaan įįłaagn tah ts’anh nii’et-shyah. Ay ch’ale’ nahohdaa,” ch’ehłaadn’ iin nįh.
\v 15 Ch’ehłaadn’ iin du’, “\it Elijah \it* nt’eh,” henįh. Ch’ehłaadn’ iin, “T’oodįht’ay xaah hǫǫhee nt’eh, T’oodįht’ay xaah hǫǫhee niithaat dą’ k’eh,” henįh.
\p
\v 16 \it Herod \it* du’, dąą’ nįh, \it Jesus \it* nts’atdąy ijihtth’agn eh, “\it John \it* tuu ch’exaan ch’atdąy. Shaa hiitthii’ k’eniiddhał t’oot’ey nahutniik.”
\v 17 \it Herod \it* k’eexaan ch’ale’ bahdeh’ąy iin yuuniik tł’aan shyah holsąy daahiinihtįį. \it Herodias \it* k’eexaan det-shyaak. Ay ch’ale’ diichiill’ \it Philip \it* u’aat nt’eh t’oot’ey na’uuniik.
\v 18 \it John \it* shyah holsąy k’etalteel ttheh \it Herod \it* dąą’ ehnįh. “Nchiill’ u’aat eh nadhinday, k’at’ey huusuuy niign dįįt’eh.”
\v 19 Dąą’ dįįnii’ xaah, \it Herodias \it* łąą’ hǫǫtł’at ichanii’įįthat tł’aan dhulxay yuunįh. \it Herod Herodias John \it* tidhahxay ch’a’ yutnihnįh, \it John \it* łah’uunąy xaah.
\v 20 Dineh suu’ nłiin tł’aan tth’utdee’ah niign noo’ aahaał, yi’etnayh. \it John \it* nts’anąy, duhtth’ak niithanh. Idetth’iik tah hǫǫtł’at t’ey łooniitet-thak.
\p
\v 21 \it Heroias \it* nts’ąą’ duhnee niithan, baa suudelshyaak. \it Herod \it* bihǫǫłįį dziinn’ beh niihut-thadn danh doo iin ut’aa ch’inłiin iin tł’aan bahdeh’ąy iin ch’inłiinn’ iin tł’aan \it Galilee \it* dinee’iin haske’ iin xaah ch’aadeh’įh.
\v 22 \it Herodias \it* uyaats’e’e daaniishyah tł’aan ts’ahǫǫt’eh niign yaa ch’aldziat. \it Herod \it* tł’aan baa dayiniideel iin niik’et delshyaak. “Dii iniithanh? Dii iiniithanh t’ey ntł’aatih’aał,” \it Herod \it* ts’exeh ehnįh.
\v 23 “Łąy eh huunihhee. T’oodįht’ay shneh’įh. Dii kaah unįįhee t’ey ntł’aatih’aał. Nan’ baa ch’i’ihłiin, ay xąą’ t’ey ntł’aatih’aał,” \it Herod \it* yehnįh.
\v 24 Ay eh tthii’inshyah tł’aan diinąą uudehkat. “Dii kaah uudokkat?” nįh. Ay eh, “\it John \it* tthii’, doo tuu ch’exaan,” \it Herodias \it* yehnįh.
\v 25 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey ts’exeh haskeh xaah hantee’ nii’inshya. “\it John \it* tuu ch’exaan tthii’ inihthanh, k’ahduu’ t’ey tth’aak ncháá uk’et,” nįh.
\v 26 Dąą’ nąy, haskeh łąy eh t’ey k’ahiniithan. T’oot’ey baa łehchinh yideel iin ndaał k’eexaan, dii iniithanh t’ey yitł’aataa’aał.
\v 27 “\it John \it* tthii’ shaa niinat-‘ay,” bahdeh’ąy ehnįh. Ay eh shyah holsąy yaa daaniishyah tł’aan \it John \it* tthii’ k’eniiddhał.
\v 28 Ay tł’aan tth’aak choh k’et iitthii’ da’eh’aan daa’in’ąą tł’aan ts’exeh tł’aayįį’ąą.
\v 29 Ts’exeh diinąą tł’aayįį’ąą. \it John \it* maandah udeldii iin dąą’ ich’ihdihtth’agn eh, hiishinh uuniik tł’aan tth’anhkeet niihiidihniik.
\p
\v 30 Łaakey hįįłįį ts’ą’ huuteh’a’ iin nts’ąą’ duudiin iin xaah, niihindeeł tł’aan \it Jesus \it* eh łehchinh heedeeł. Nts’ąą’ hįįdiin xaah hii’eh naholnak tł’aan nts’ąą’ hach’ihuhnehtanh xaah chih.
\v 31 Dinee iin ndláán \it Jesus \it* tł’aan Maanah udeldii iin xaah niihetdak. Ts’uuts’ąą’ diihiishįį’ nił’eh hihdeltth’ih. Nach’ihuu’aał ts’ą’ t’ey k’ahuułay. “Neexon shįį’ niłtatsuudeeł, ha’gaay nats’ulshii xaah,” Maanah udeldii iin ehnįh.
\v 32 Ay eh ts’ayh shiit hihteedeeł, ndeeh diihiishįį’ hihdaltth’iił danh ts’ą’.
\p
\v 33 Ay eh dinee iin hihtetdeeł huhneh’įh. Doo iin hįįłįį ts’ą’ huu’iihetnayh el nan’ k’et ndeeh ts’ą’ hihteedeeł danh ts’ą’ huuttheh kąhtelshyah. Key huu’aaxaa huu’aan ts’anh t’ey, ndeeh \it Jesus \it* Maanah udeldii nihtaadał danh, huuttheh nihniideeł.
\v 34 Ts’ayh shiit ts’anh \it Jesus \it* haa’aahaal eh, dinee ndláán łehchinh heedeel neh’įh. Hǫǫtł’at ts’ehǫhdąy, dibee iin doo huukanuhta’ k’eh hįįt’ay xaah. Ay eh hǫǫtł’át hahuu’utnehtąą.
\p
\v 35 Daadá’ jii’a’ eh, Maanah udeldii iin Yaa niiniideeł tł’aan dąą’ yehnįh, “Doot’ey kol danh nee’eh naatehxeeł,
\v 36 dinee iin ndeeh shyah ts’ą’ unihk’uul danh ts’ą’ hihtuudeeł huudįįnįh tł’aan key ts’anh dii nahtaa’aał huhdutkeedn.”
\v 37 “Nühxon huu’iich’ah’aał,” \it Jesus \it* huu’ehnįh. “Nach’ihuu’aal xaah, łaakey deetaan deetaan \it dollars \it* eh łeedonn’ ts’utkeedn kaah tsuudééł?” hiiyehnįh.
\v 38 “Łeedonn’ nts’ąą’ įhdlaan dahdlah? Nts’ąą’ įhdlaan dahdlah de’ kaah unah’įh.” \it Jesus \it* huu’ehnįh. Hohnih’iin eh, “Ahts’ąy łeedonn’ tł’aan łaakey łuugn ts’eedlah,” hiiyehnįh.
\p
\v 39 “Tł’oh kaagn shign tidhaltth’ih. Ch’ehłaadn’ iin jah tł’aan ch’ehłaadn’ iin shign’,” dinee iin niineldogn ehnįh.
\v 40 Huh nił ch’iduugn shign hihdeltth’ih. Ch’ehłaadn’ iin ts’ehłagn deetaan deetaan hįįłįį tł’aan ch’ehłaadn’ du’ ahts’ąy deetaan hįįłįį.
\v 41 Ay tł’aan \it Jesus \it* ahts’ąy łeedonn’ tł’aan łaakey łuugn uuniiign ła’ ahłeeł. Tth’idágn’ uneh’įh tł’aan, “T’oodįht’ay, tsen-įh,” ehnįh. Łeedonn’ ts’anh haach’ehxoł tł’aan Maanah udeldii iin huutah yuułee xaah tł’aayįįdlah. Łaakey łuugn chih. Dinee iin naayuu’aal xaah taheedlah.
\v 42 Huuhįhdląą ts’ą’ nach’ihįį’aal eh, tsahneltak.
\v 43 Nach’ihįį’aał tł’aan Maanah udeldii iin ts’ehłagn deetaan k’et łaakey tth’aak shiit łeedonn’ datneldogn nahnehtsįį tł’aan łuugn k’at’ey nahiiyii’aal chih.
\v 44 Dineh iin nach’ihįį’aal iin ahts’ąy \it thousand \it* hįįłįį.
\p
\v 45 Hǫǫ’ het-shyaak tł’aan Maanah udeldii iin hǫǫ’ ts’ą’ t’ey ts’ayh shiit \it Bethsaida \it* ts’ą’ diittheh teh’a’, manh nühtsąy huu’aan. Niineldogn iin łtaa’ok-‘ay xaah ch’ik’eetł’üüt eedah.
\v 46 Łtaahindeel eh hotnuhdee xaah ddhał k’et ts’ą’ teeshyah.
\v 47 Naa’įhxeel eh Maanah udeldii iin manh tth’itoh ndiah nihniikįį tł’aan \it Jesus \it* du’ nan’ k’et diishįį’ eedah.
\v 48 Ehts’ayh ndá’ Maanah udeldii iin haakeel hehdetnii neh’įh. Ne’shǫ’ǫ’ hasaatee’aan eh, tuu k’et huuts’ą’ aahaał. Huu’aa’an’ yuuteeshyah k’eh hultsįį.
\v 49 Tuu k’et aahaal hiineh’ąy eh, ch’ǫk’įą’ hiiyuunįh. Ay eh hethihelsał.
\v 50 Huuhįhdląą ts’ą’ heeneh’ąy tł’aan hǫǫtł’at hihniljiit. Ay eh hantéé’ t’ey hǫǫhee. “Sǫ’ naljiidn! Nüh’iinii’ dįhtayh dahthanh. \it Jesus \it* diht’eh,” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\v 51 Ts’ayh shiit huu’eh įįshay eh, ehts’ayh k’oodatniik. Huuxaah ch’aa’ hulshyaak. “Nts’ąą’ ch’ah hut-shyaagn?” diinii’ shiit hiiniithanh.
\v 52 Dinee iin łeedoonn’ įį’aal dą’, k’at’ey ch’ik’eniihiidaa tł’aan tay’ t’ey nts’ąą’ hut-shyaagn k’at’ey k’eniihiidaa, diinii’ shiit.
\p
\v 53 Ay tł’aan manh tüh hįįkįį. \it Gennesaret \it* chinh kaagn kaah heedeeł. Shign’ diits’ay’ dahnehtłǫǫ. Ts’ayh shiit ts’anh haahaadal.
\v 54 Ts’ą’ t’ey dinee iin \it Jesus \it* k’ehįlniik.
\v 55 Hantee’ t’ey huuhǫhchah ts’ą’ t’ey \it Jesus \it* niishay hǫǫ’ henįh. Dinee iin įhts’iign iin ehts’iign iin uk’et natelshyeegn k’et ndeeh eedah danh hich’ihdihtth’ak danh ts’ą’ hihteedlah.
\v 56 \it Jesus \it* nduuk natetdaak niign, key k’eet gaay tł’aan key k’eet chóó tł’aan shyah key k’eet aanah huudlay tagn’. dinee iin doo iin įhts’iign ndeeh \it Jesus \it* eeday ts’ą’ huhtełee. Hii aaxaa tth’ehuuheht’ii. Hiich’iill’ idultsadn xaah daahiiyuudetkanh. Doo iin hiich’iill’ ideltsadn iin nahet-suuk.
\c 7
\p
\v 1 \it Pharsee \it* ishiit deltth’ii iin tł’aan \it Jew \it* nach’uudah’iin iin \it Jerusalem \it* ts’anh niideel iin, \it Jesus \it* aanah łehchinh heedeeł.
\v 2 Maanah udeldii iin ch’ehłaadn’ huuła’ küh nłiin eh t’ey shii’ nahe’aal huhneh’įh. \it Pharisee \it* iin nąy k’eh k’at’ey diiła’ ech’ihihdee.
\p
\v 3 \it Pharisee \it* iin tł’aan \it Jew \it* iin huuhįhdląą ts’ą’ haltsiil nts’ąą’ huuttheh idaadaa iin k’eetaat hel’ąy, diiła’ nahtaachuut ttheh diit’ey k’ahe’iil.
\v 4 Ch’utkeedn shyah ts’anh niihetdak tah tthee’ diiła’ nahetchuut tł’aan nach’ihe’iił. Nts’ąą’ koht’iin hįįłįį niign hach’ihuhnehtanh. Nts’ąą’ diituutiill’ tł’aan ndiil tiił tł’aan tth’aak tł’aan ehteekeet natatchuut niign t’ey hach’ihuhnehtanh.
\p
\v 5 Ay eh \it Pharisee \it* iin tł’aan \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin \it Jesus \it* huhdehkat. “Dia ch’ah Naandah udeldii iin neettheh daadaa iin hach’uunehtan niign k’at’ey hetdąy? Ts’ą’ huuła’ küh nłįį ts’ą’ t’ey nach’ihe’aał,” hiiyenįh.
\v 6 \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnįh, “\it Isaiah \it* łąą’ ch’adįįnįį’ dąą’ T’oodįht’ay Aaneegn’ nüh’aanah neetł’at dą’. Tth’iinoo’ k’athatidhalxoo, utneetł’adn k’eetaat: 
\q ‘Jan dinee iin daaneegn’ eh hǫǫsuu’ Shaanah thahdelxoh, t’oot’ey łąy eh k’ahenąy, ts’ahįįt’ay hįįłiin eh.
\q
\v 7 Shyąą’ k’eh hǫht’eh, Sts’ą’ naakot-het-tthay tah tł’aan, “Tsen-‘įh,” Shiheniik tah. 
\q Dineh nts’ąą’, “Dahdį’,” huu’ehnąy k’eetaat shįį’ hetdį’. 
\q T’oodįht’ay k’eetaat k’at’ey hetdąy,’ honįh.
\m
\v 8 Nts’ąą’ T’oodįht’ay nąy ch’idanh huudhah’ąą tł’aan ch’iduugn niign łtaadhahdeeł, neettheh daadaa hach’ihuunihtan niign ch’a’.
\p
\v 9 “Nts’ąą’, ‘Dahdį’,’ T’oodįhtay nąy, ch’iduugn ahdał. Dineh hach’uunehtan niign shįį’ t’ey ahdał. Ay niign łąy eh udaldąy.”
\v 10 \it Moses \it* dąą’ nįh, ‘nta’ tł’aan nnąą eh ch’ich’ahnóó tįįdlaał.’ Tł’aan, ‘Doo diita’ tł’aan diinąą aanah ts’ahǫǫt’eh hǫǫhee, ay natidhalxeh.’
\v 11 Nühxon du’, dąą’ hach’uunahtanh. ‘Doo dii eh diita’ tł’aan diinąą k’anehtaa’, ay ‘Ena! \it Corban \it* jant’ay,’ nįh de’ (dąą’ honįh ts’ą’, ‘T’oodįht’ay ts’an.’),
\v 12 ay de’, diita’ tł’aan diinąą k’at’ey aanah tatnaal.’ Dąą’ hach’uunahtanh.
\v 13 Dąą’ niign eh hach’uunahtanh. \it Jew \it* ahłįį ts’ą’ ch’ishyon iin ts’ą’ beth thahdelxoh, nts’ąą’ Toodįht’ay nąy t’ay’ doodahkol tł’aan hǫǫdląą niign t’ey dąą’ koht’iin diidahłįį,” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\p
\v 14 Ay eh \it Jesus \it* niineldogn iin Daanah niidadelshyah tay’ t’ey. “Huu’ahdląą ts’ą’ Shaaneegn’dahtth’ak tł’aan nühdzee’ shiit dadahłee.
\v 15 Dii dineh ye’aal ay ts’anh k’at’ey uts’ant’ay huułay. T’oot’ey nts’ąą’ koht’iin nłiin tł’aan nts’ąą’ naniich’ithadn tł’aan nts’ąą’ jan koht’iin dadiiłiin, xaa’ ch’ale’ ch’its’ąą’ koht’iinn’ nłiin. 
\v 16 Doo iin jaatth’agn nts’ąą’ dihnąy, Shdahtth’ak,” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\p
\v 17 Niineldogn iin ch’a’ \it Jesus \it* daaniishay eh, hach’uunehtaan aanah Maandah udeldii iin yuudehkat.
\v 18 Ay eh dąą’ huu’ehnįh, “Nühxont’ah k’ahee’atnáy? Et-aal hiiye’aal ay k’ats’ahuut’ay.
\v 19 Et-‘aal k’at’ey dinee dzee’ shiit eedah ts’ą’ huushiit yetdah tł’aan huushinh ts’anh haayetdah.” (Ch’ale’ \it Jesus \it* nąy eh, ‘Huh dii tat-‘aal ay ch’ah tat-‘aal xaah nsoon,’ nįh.)
\v 20 Ay tł’aan dąą’ nįh, “Ch’its’ąą’ niign dineh koht’iin nłiin tł’aan ch’its’ąą’ niign naniich’ithadn koht’iin tł’aan ch’its’ąą’ niign koht’iin dadiiłiin, ay ch’ale’ ts’ahǫǫt’eh niign.
\v 21 Udzee’ shiit ts’ahǫǫt’ay, ay xaa’ ts’ahǫǫt’eh ts’ą’ naniich’ithat. Ay dineh, ay xaa’ ts’exeh k’ayuunagn eh eedah, tł’aan ch’inde’įį, tł’aan dineh dhehxeek,
\v 22 tł’aan ch’shyon u’aat eh ts’ą’ ch’ii’etdaak, tł’aan hǫǫtł’at ch’ishyon iin ts’an daanii’et-thiit, tł’aan hǫǫdlaan niign t’ey ch’its’ąą’ koht’iinn’ nłįį. Nach’inuh’aa niithanh. Ts’ahǫǫt’eh niign duhdįį’ shįį’ niithanh. Tł’aan ch’ishyon iin tł’aan dii hetdąy xaah huu’uhts’įh. Ch’ichaanii’įh’ay niign hǫǫhee, tł’aan, ‘Shin ihcháá,’ dii’udetnii. Dineh ts’ooniiniign nłįį.
\v 23 Ts’ahǫǫt’ay ch’ale’ dineh shiit ts’anh tł’aan ay xaa’ ch’its’ąą’ koht’iinn’ nłįį,” huu’ehnįh.
\p
\v 24 Ay tł’aan ishiit danh ts’anh niłtaa’inshyah. Key k’eet \it Tyre \it* huu’aan nan’ kaagn daa’eeshyah. Shiit danh shyah shiit eedah, doot’ey k’ahee’utnay xaah. Ay, t’oot’ey ndeeh eeday kaah nahnet-taa’.
\v 25 Tsexeh uyaats’e’e gǫǫ shyüüt ushiit įį’ąy \it Jesus \it* ijihtth’ak tł’aan Yaa niiniishyah tł’aan hits’ą’ naakot-‘įįtthayh.
\v 26 Jan ts’exeh k’at’ey \it Jew \it* iiłay. Key k’eet \it Tyre \it* hǫǫsii’ nan’ k’et bihǫǫłįį. \it Greek \it* aaneegn’ eh hǫǫhee. Daayuudetkanh, gǫǫ shyüüt shyaats’e’e ts’anh haa’uh’ay xaah.
\v 27 Ay eh dąą’ yehnįh, “Tsįįkey iin tthee’ ch’ittheh ints’uh’aał. Ts’įįkey iin shii’ łtaats’uułee tł’aan łii ts’ą’ tsuhdeeł, k’ahuułay.”
\v 28 “Neexaah ch’idadiiłiin T’oodįt’ay ts’anh, łąy eh ch’ale’ uuniihee. Łii gaay t’ey uk’et ch’et-‘aal t’aa ts’įįkey iin łeedonn’ ts’anh ch’idull’ he’aał,” ts’exeh yehnįh.
\v 29 Ay eh \it Jesus \it* dąą’ yehnįh, “Nts’ąą’ dįįnąy, hǫǫsǫǫ niign ch’ale’ diinąy. T’axoh taa’įįdaał. Gǫǫ shyüüt nyaats’e’e ts’anh haa’at-shyah.”
\v 30 Ay eh diishyah ts’ą’ naatetshyah. Tł’aan ishiit ts’eeniin ehteek’eet k’et tth’ii’elt’ay. Gǫǫ shyüüt łąy eh ushiit ts’anh haa’at-shyah.
\p
\v 31 Ay tł’aan \it Jesus Tyre \it* key k’eet ts’ii’inshyah. Tł’aan \it Sidon \it* key nóó’ manh \it Galilee \it* mǫǫsii’ iits’ą’ ts’ehłagn deetaan key k’eetaat hetniishyah.
\v 32 Dinee iin dineh k’at’ey jiitth’agn tł’aan k’at’ey hǫǫsuu’ hǫǫhee \it Jesus \it* xaah nihniitįį. Tł’aan \it Jesus \it* daahuhdetkanh, diiła’ iik’et daa’uu’ay xaah.
\v 33 Ay eh \it Jesus \it* yuuniik tł’aan dinee iin ch’a’ inihtįį. Diilaats’oo’ dineh dziit įįtthayh. Tł’aan nan’ k’et įįseek tł’aan dineh tthuull’ ideltsat.
\v 34 Dagn nan’ k’et ts’ą’ uneh’įh tł’aan hǫǫtł’át tet-shyüüt. Tł’aan dineh dąą’ ehnįh, “\it Ephphatha\it*.” (Dąą’ honįh ts’ą’, ‘Hǫǫsuu’ naadint’eh.’)
\v 35 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey dineh hǫǫsuu’ jiitth’ak tł’aan utthuull’ chih tthiinóó’ nii’inxał.
\v 36 Ay tł’aan hǫǫsuu’ hǫǫhee. Tł’aan \it Jesus\it*, ‘Nts’ąą’ hut-shyaagn, sǫ’ doot’ey eh baa thatdalxoh,” huu’ehnįh. T’oot’ey nts’atnąy kaah k’ach’ihdiitth’agn. Tay’ hǫǫ’ huu’ehnįh. T’oot’ey shihnoo’ hǫǫ’ henįh.
\v 37 Doo iin hich’ihdihtth’agn iin hǫǫtł’at t’ey huuxaah ch’aa’ hulshyaak. “Nts’atdąy łąą’ t’ey hǫǫsǫǫ. K’ajiitth’agn iin najet-tth’iign na’ehtsiik. Tł’aan doo iin k’at’ey hǫǫsuu’, hǫǫhee hǫǫsuu’ nahotdeegn na’ehtsiik,” henįh.
\c 8
\p
\v 1 Ha’gaay utdelnay eh, tay’ t’ey ndláán iin Yaa łehchinh eedeeł. Dii nahuu’aal kol eh Maanah udeldii iin daaniidadelshyah tł’aan dąą’ huu’ehnįh,
\v 2 “Dinee iin xaah ts’ehakdąy. Sh’eh taagn dziinn’ hihdaltth’ii’. T’axoh nahuu’aal kol.
\v 3 Nahuutidhak-’a’ de’, diits’anh xaah nt’ahtaadaa tąy nahatdał niign. Ch’ehłaadn’ iin uniitháádn ts’anh nahtetdak.”
\v 4 Ay eh Maanah udeldii iin yuudehkat. “Ts’ał shiit et-‘aal, huu’iinel’aan ndeeh ts’anh ts’uunii?” hiiyehnįh.
\v 5 “Łeedonn’ nts’ąą’ įhdlaan dhahdlah?” \it Jesus \it* huu’ehnįh. “Łk’edinch’ii łeedonn’, hiiyehnįh.
\p
\v 6 Dinee iin ndlaan, “Nan’ k’et shign’ tidhaltth’ih,” huu’ehnįh. Łk’eedinch’ii łeedoonn’ uuniik tł’aan T’oodįht’ay, “Tsen-‘įh,” yaa ehnįh. Tł’aan łeedonn’ ts’anh ch’ii’ dehxoł tł’aan Maanah udeldii iin huutah yuułee xaah tł’aayįįdlah. Tł’aan hǫǫ’ Maanah udeldii iin dį’.
\v 7 Maanah udeldii iin łuugn ntsuul ntsiin chih nahtełeek. Ay chih, “Tsen-‘įh,” yaa diinii’ tł’aan, “Dinee iin tah ahłe’,” Maanah udeldii iin ehnįh.
\v 8 Huuhįhdląą ts’ą’ ch’ihįį’aał. Nta’ąą’ hǫhchaah ts’ą’ nts’uu’aał hiiniithan k’eh ch’ihįį’aał.
\v 9 Tł’aan Maanah udeldii iin ch’ateedeegn nahnehtsiin, łk’eedinch’ii tth’aak nłįį. Dinee iin dan \it thousand \it* hįįłįį. Ay tł’aan dinee iin łtaanih’a’.
\v 10 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey Maanah udeldii iin eh ts’ayh shiit įįshyah tł’aan \it Dalmanutha \it* nan’ k’et kaah heedeeł.
\p
\v 11 \it Pharisee \it* iin ch’ehłaadn’ \it Jesus \it* xaah nihniideeł. Tł’aan hiidágn nadatdetkayh. Ch’its’ąą’ duunee xaah nahuhdaa xaah hiiyuudehkat, T’oodįht’ay łąy eh Beh nt’eh de’ kaah.
\v 12 Hǫǫtł’at tet-shyüüt tł’aan dąą’ huu’ehnįh, “Dia dinee k’ahduu’ honay iin nahuldaa kaah ch’ihuhdehkat? Łąy eh ch’ale’ nühdihniil. T’oodįht’ay Sh’eh nt’ay unah’iin xaah, k’at’ey nühxaah nootakdaa.”
\v 13 Ay tł’aan huuuts’anh łtaa’inshyah tł’aan ts’ąyh shiit naa’at-shyah tł’aan manh nühts’ąy ts’ą’ łkee’inshyah.
\p
\v 14 Łeedonn’ keen hihtal-’iil Maanah udeldii iin ihelnah tł’aan łeedonn’ ts’ehłagn shįį’ ts’ayh shiit heh’ąą.
\v 15 “Nts’ąą’dahdąy niign huu’uudatnįh,” \it Jesus \it* Maanah udeldii iin ehnįh. “\it Pharisee \it* iin tł’aan \it Herod \it* xaah huu’uudatnįh. Huuts’ahǫǫt’ay’ łeedonn’ beh nilshogn k’eh nt’eh,” huu’ehnįh.
\v 16 Nts’ąą’ huu’ehnąy xaah nił eh thahdelxoh. “Łeedonn’ k’asuu’ natseleegn xaah ch’ale’ łeedonn’ beh nilshogn xaah hǫǫhee,” tłihdetnii.
\v 17 Nts’ąą’ henąy \it Jesus \it* huu’ee’etnayh. Ay eh huu’uudehkat. “Łeedonn’ k’asuu’ natahłeegn xaah, dia nił’eh thahdelxoh? Hǫǫ’ t’ey k’at’ey ch’ik’eenii’ahdéé? Nüh’iinįį’ shiit dąą’ naniich’ahdéé?
\v 18 Nühnaagn’ hǫǫłįį t’oot’ey k’at’ey unah’ąy. Nühdziit hǫǫłįį t’oot’ey k’at’ey jahtth’agn. Hee’alnáy?
\v 19 Ahts’ąy łeedonn’ łatnakxoł tł’aan ahts’ąy \it thousand \it* dineh iin nayįį’aal. Tth’aak nts’ąą’ įhdlaan shiit ch’ateedeegn nandhahtsįį?” \it Jesus \it* huu’ehnįh. “Tsehłagn deetaan k’et łaakey,” hiiyehnįh.
\v 20 “Tł’aan łk’eedinch’ii łeedonn’ dan \it thousand \it* dinee iin xaah łatnakxoł dą’, tth’aak nts’ąą’ įhdlaan shiit ch’ateedeegn nadhahtsįį?” \it Jesus \it* huu’ehnįh. “Łk’eedinch’ii,” hiiyehnįh.
\v 21 “Ay t’ey k’at’ey ch’ik’eenii’ahdáá?” huu’ehnįh.
\p
\v 22 Ay tł’aan \it Jesus \it* tł’aan Maanah udeldii iin \it Bethsaida \it* key ts’ą’ hihteedeeł. Shiit danh dinee iin unaagn’ kol \it Jesus \it* xaah nihnii’aak. Tł’aan yidultsadn xaah daahiiyuudetkanh.
\v 23 \it Jesus \it* dineh unaagn’ kol ła’ uuniik tł’aan key k’eet ch’ainii’aak. Hinaagn’ k’et įįseek tł’aan diiła’ hik’et daa’eedlah tł’aan yuudehkat. “Unįh’ į’h?” yehnįh.
\v 24 Dineh huugn uneh’įh. “Dinee iin nahtetdagn nak-‘įh t’oot’ey ts’oo k’eheltsįį,” dineh Yehnįh.
\v 25 \it Jesus \it* tay’ t’ey dineh naagn’ iideltsat. Ay dineh unok-‘iin xaah hǫǫtł’at dį’. Unaagn’ k’eetaat naadet-shyaak tł’aan hǫǫsuu’ noonel-‘įh.
\v 26 Ay eh \it Jesus \it* dąą’ yehnįh, “Taa’įįdaał. Sǫ’ key k’eet tah nii’onshya’.”
\p
\v 27 Ay tł’aan \it Jesus \it* tł’aan Maanah udeldii iin niłtahindeeł. \it Caesarea Philippi \it* nan’ k’et key k’eet huudlay huh haadal eh, “Dinee iin Shaa thahdelxoh tah, doo nłįį Shiheniik?” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\v 28 “Ch’ehłaadn’ dinee iin \it John \it* tuu ch’exaan dįįt’eh Niheniik. Chehłaadn’ iin du’, \it Elijah \it* dįįt’eh Niheniik. Ch’ehłaadn’ iin du’, T’oodįht’ay xaah hǫǫhee dįįt’eh Niheniik,” hiiyehnįh.
\v 29 “Nühxon du’, doo nt’eh Shuudahnįh,” huu’ehnįh. “\it Christ \it* dįįt’eh doo \it Messiah \it* nłiin,” \it Peter \it* Yehnįh. 
\v 30 “Dąą’ sǫ’ doot’ey idahnįį’,” huu’ehnįh.
\v 31 Tł’aan \it Jesus \it* Maanah udeldii iin dąą’ ha’uunehtanh. “Shin ch’ale’ dinee iin Shkehduht’e’ T’odįht’ay Shteh’a’. Hǫǫtł’at haaniich’ishthat. Ch’indadn’ tł’aan \it Jew \it* xaah hach’ełeegn iin haske’ iin tł’aan \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin k’at’ey Shihiitnaathiil. Nashihtidhahxeh t’oot’ey taagn dziinn’ Sh’eh hǫǫłe’ tł’aan haatihdaał. Įįłaagn iin tah ts’anh niitdishthał,” huu’ehnįh.
\p
\v 32 Jan eh hǫǫsuu’ hik’ehuldii xaah hahuu’uunehtąą. \it Peter \it* Yuuniik tł’aan ch’ehłaadn’ iin ch’ainihtįį. “Dąą’ k’adįįniil t’ey ch’adįįnąy,” yehnįh.
\v 33 \it Jesus \it* sts’aadeeshyah tł’aan ch’ehłaadn’ Maandah udeldii iin neh’įh. “\it Peter \it* k’at’ey hǫǫ’ Shdįįniil t’ey ch’ashdįįnąy. \it Satan \it* Shch’a’ łtaaniihay. T’oodįht’ay k’aanii’ niign k’at’ey naniich’įįthadn ts’ą’, dinee k’aanii’ niign naniich’įįthat,” yehnįh.
\p
\v 34 Ay tł’aan \it Jesus \it* niineldogn iin tł’aan Maanah udeldii iin daa niidadelshyah. “Doo uk’eh tuhshya’ Shuunąy tthee’ ch’ittheh daanah hee’ulnaa tł’aan diijiliis’ niduutii tł’aan Shk’eh uuhaal.
\v 35 Doo k’a’okte’ ch’a’ dii’utnelnąy ay ch’atahteeł. Doo Shaa eh T’oodįht’ay Aaneegn’ suu’ xaah ch’atahteeł, ch’ale’łąy eh utaanay.
\v 36 Jan nan’ hǫhchaah ts’ą’ ch’ihǫǫłiin ts’an dineh hǫǫłįį de’, nts’ąą’ ch’ah utaasuuł, ts’an huułe’ xaah tee’ ka’idel’įh tł’aan ehtii de’?
\v 37 Diit’ey dineh ehtiin nahushnii xaah k’eetaa’aal.
\v 38 Shin ch’ale’ dinee iin Shkehduht’e’ T’oodįht’ay Shteh’a’. K’ahduu’ dinee iin ts’ahǫǫt’ay hǫǫłįį danh tł’aan dinee iinToodįht’ay ch’a’ łtaaheedeel danh, doo dine’ Shi’unet-shyaan tł’aan Shaaneegn’ ee’unet-shyaan, ay ch’ale’ be’utnishshaal, T’oodįht’ay Aaneegn’ nadadełeegn hǫǫsuu’ nt’ay eh łehchinh heedeeł de’, T’oodįht’ay Shta’ hǫǫtł’át hech’inihdzeegn shiit na’ihdaał de’,” huu’ehnįh.
\c 9
\p
\v 1 Ay tł’aan dąą’ chih huu’ehnįh, “Unihhee łąy eh, ch’ale’ dihnąy. Ch’ehłaadn’ jah deltth’ii iin k’at’ey taałaa, nts’ąą’ Toodįht’ay udįhtay eh k’ach’ihohłe’ niign ch’ittheh hohnah’iił.”
\p
\v 2 Tł’aan łk’eetaagn dziinn’ uneehaal eh, \it Peter \it* tł’aan \it James \it* tł’aan \it John \it* eh \it Jesus \it* eh ddhał chóó k’et ts’ą’ hihteedeeł. Diihiishįį’ hihdaltth’ii danh \it Jesus \it* hihneh‘ąy eh ch’its’ąą’ iltsii’.
\v 3 Uch’iill’ hǫǫtł’at iitgay. Iitgay niign doot’ey nan’ hǫhchaah ts’ą’ k’at’ee chiil nataach’odn.
\v 4 Taagn Maanah udeldii iin \it Elijah \it* tł’aan \it Moses Jesus \it* eh thahdelxoo hihneh’įh.
\v 5 Tł’aan \it Peter \it* haahǫǫhaa. Dąą’ nįh, “Hach’uunehtan, łąą’ hǫǫsǫǫ ts’ą’, ch’ale’ jah dzeltth’ih. Taagn taathüh nits’uutthee, ts’ehłagn Naah, ts’ehłagn du’ \it Moses \it* xaah, tł’aan ts’ehłaagn \it Elijah \it* xaah.”
\v 6 Hǫǫtł’at hihneljiidn eh, ch’ale’ dąą’ nąy. Nts’ąą’ duunįį’ ts’ą’ ch’ikol.
\v 7 Tł’aan k’oh huuk’et daa’eedeek tł’aan T’oodiht’ay shiit ts’anh hǫǫhee. “Jan Sts’eeniinn’ nt’eh. Baa’ihtsįį’. Nts’ąą’ nąy dahtth’ak,” huu’ehnįh.
\v 8 Hantee’ huuhohneh’ąy doot’ey k’ahnih’ąy. \it Jesus \it* shįį’ hihneh’įh. Ishiit naa’ethat.
\p
\v 9 Ddhał k’et ts’anh dzinaahatdal eh, \it Jesus \it* heneek dadįhtay eh huuts’ą’ hǫǫhee. “Doot’ey sǫ’ hǫǫ’ idahnįį’, nts’ąą’ unah’iin. Niidishthadn noo’ tah hǫǫ’ dahniił. Shin ch’ale’ dinee iin Shkehdut’e’ T’oodįht’ay Shteh’a’.”
\v 10 \it Jesus \it* k’ahoohuhdeek. Doot’ey k’ahǫǫ’ ihenąy nts’ąą’ hut-shyaak. T’oot’ey hiixaah niłts’ą’ thahdelxoh. “Nts’ąą’ ch’atnąy, ‘Įįłaagn iin tah ts’anh niidishthał,’ nąy?” henįh.
\v 11 Ay eh \it Jesus \it* dąą’ ihenįh, “Dia \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin dąą’ ihenąy? ‘Nts’ąą’ utaaniil ttheh \it Elijah \it* taahaał.’”
\v 12 \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnįh, “\it Elijah \it* łąy eh ch’ale’ taahaal suuduułee xaah t’oot’ey dia T’oodįht’ay Aaneegn’ utnet-tł’adn dąą’ nąy, ‘Doo ukooduut’e’ xaah tak-‘aał.’ Hǫǫtł’át ach’otdaathał tł’aan dinee iin k’ayiitnaathiil.
\v 13 Ts’ą’ dąą’ nühdihniił. \it Elijah \it* huhdą’ tah niishyah tł’aan dinee iin nts’ąą’ ts’uh’įį’ hiiyuunąy k’eh hiiyįh’įį’, T’oodįht’ay Aaneegn’ utnet-tł’adn k’eetaat.”
\p
\v 14 Ndeeh ch’ehłaadn’ Maanah udeldii iin deltth’ii danh nihniideel eh, ndláán łehchinh eedeel iin hihneh’įh. Chehłaadn’ \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin Maanah udeldii iin dagn nadahdetkayh.
\v 15 Dinee iin \it Jesus \it* hahdel’įh ts’ą’ t’ey hǫǫtł’at hihtetkayh tł’aan hiits’ą’ kąątelshyah tł’aan hiixaah niiniideeł.
\v 16 “Dii aanah ch’ale’ huudágn nadadatkay?” \it Jesus \it* Maanah udeldii iin ehnįh.
\v 17 Łehchinh eedeel iin tah ts’anh dineh dąą’ nįh, “Hach’uunehtan, shye’e Naah niidaktįį. Ushiit gǫǫ shyüüt įį’ay eh, k’at’ey hǫǫhee.
\v 18 Gǫǫ shyüüt ndeeh danh ushiit na’etdaak tah nan’ k’et huubiiyehteek tł’aan uthaat tanxoo handelxoo tł’aan łehhuujehk’iat tł’aan ushinh nelk’üh. Naanah udeldii iin gǫǫ shyüüt hahnuushuudn xaah uudak-kat t’oot’ey ts’uuts’ąą’ hǫǫ’ hetdąy.”
\v 19 Ay eh \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnįh, “Dinee iin k’ałąą’ niithan iin daht’eh. Dotnehthoo’ nüh’eh tihdaał? Dotnehthoo’ nühxaah nootakdaa tł’aan k’ałąą’ hiitnahthiil? Ts’eeniin Shaa niinahtee.”
\v 20 Ay eh \it Jesus \it* xaah niihiinihtįį. Gǫǫ shyüüt \it Jesus \it* hadel’įh ts’ą’ t’ey, ts’eeniin eh, tooniithat. Nan’ kaagn huu’althat tł’aan tłoo’almǫh. Tanxoo uthaat haanalxüü.
\v 21 “Nts’oonihthoo’ dą’ dįįt’e’?” \it Jesus \it* iita’ ehnįh. “Ts’eeniinn’ gaay nłįį dą’ ts’anh,” yehnįh.
\v 22 Hǫǫdląą danh t’ey dhokxay xaah kün’ nįą’ tthibiidehteek tł’aan tuu shiit. “Teejuh nee’uudįįnįh tł’aan neets’eniinii, hǫǫ’ neexaah tįįdiił de’,” yehnįh.
\v 23 Ay eh \it Jesus \it* dąą’ yehnįh, “Ąą’. Łąy eh hǫǫ’ iniithanh de’, doo iin łąy eh iniithanh hehǫǫtsüü k’at’ey hootaatsüü.”
\v 24 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey ts’eeniin uta’ haa’įįtseh, “Łąy eh hǫǫ’ nihthanh. Ndeeh danh k’asuu’ hǫǫ’ inihthan xaah sts’eniinii!”
\p
\v 25 Ndlaan iin łehchinh eedeel Maanah niineldogn \it Jesus \it* neh’įh. Eh heneek datdįhtay eh, gǫǫ shyüüt ts’ą’ hǫǫhee. “Gǫǫ shyüüt xaa’ k’at’ey hǫǫhee tł’aan k’ajiitth’agn, uts’anh haa’įįday tł’aan sǫ’ ushiit na’onshya’, \it Jesus \it* yehnįh.
\v 26 Gǫǫ shyüüt haa’įįsał tł’aan ts’eeniin hǫǫtł’át beh tooniithat tł’aan iits’anh haa’at-shya’. Ts’eeniin ehtiin k’eh t’ey nt’eh. Ch’ehłaadn’ iin hohneh’ąy iin, “Ehtįį,” henįh.
\v 27 \it Jesus \it* ts’eeniin ła’ uuniik tł’aan niidihtįį tł’aan na’ethat.
\v 28 Ay tł’aan \it Jesus \it* shyah shiit daaniishyah tł’aan Maanah udeldii iin shįį’ Beh eh, hiiyuudehkat. “Nts’ąą’ eh ch’ale’ k’at’ey gǫǫ shyüüt haats’ih’aał?” hiiyehnįh.
\v 29 “Hithadzelxoh xaah shįį’ dąą’ nt’ay haa’etdaak. Shyąą’ k’ahaa’etdaagn,” huu’ehnįh.
\p
\v 30 Tł’aan ishiit ts’anh ts’iihindeeł, \it Galilee \it* nan’ k’et dóó’. \it Jesus \it* ndeeh eeday doot’ey k’ahee’utnay niithanh,
\v 31 Maanah udeldii iin dąą’ hanehtan xaah. “Shin ch’ale’ dinee iin Shkehduht’e’ T’oodįht’ay Shteh’a’. Shihuhtaanak tł’aan Shitidhahxeh. Hǫǫ’ hut-shyaak tł’aan taagn dziinn’ de’ niitdishthał, įįłaagn iin tah ts’anh tł’aan nootishnayh,” huu’ehnįh.
\v 32 Nts’ąą’ hahuu’uunehtan k’at’ey hiik’e’ilnagn. Ay eh hiiyuuduhkat ts’ą’ handii hiiyulnįh.
\p
\v 33 Ay eh tł’aan \it Capernaum \it* key nihniideeł. Tł’aan shyah shiit dahniideeł eh, Maanah udeldii iin uudehkat. “Tąy ahdał eh, dii aanah ch’ale’ nił ts’ą’ thahdelxoh?” huu’ehnįh.
\v 34 Hǫǫ’ dįįnįį’ t’oot’ey k’at’ey hiits’ą’ huuheeł, doo diichaa xaah nił ts’ą’ thahdalxüü xaah.
\v 35 Tł’aan shign’ eeday eh, Maanah udeldii iin ts’ehłagn deetaan k’et łaakey iin Daanah niidadelshyah. “Doo ch’ittheh uhłe’ niithan ch’ik’eetł’aadn idul’iin tł’aan alnaa koht’iin dinee łahtthagn’ iin xaah taałeeł,” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\v 36 Ts’eeniin ła’ uuniik tł’aan huuts’ą’ naayehthat. Iithiin huuniik tł’aan dąą’ huu’ehnįh,
\v 37 “Doot’ey jan ch’ah ts’eeniin k’eh uutahniil, Shǫǫsii’ eh, ay ch’ah Shin ch’ale’ uuniik; tł’aan doo Shin uuniign, łąy eh (Shta’) Doo Shteh’a’ ts’ą’ uuniik.
\p
\v 38 \it John \it* dąą’ yehnįh, “Hach’uunehtan, dineh gǫǫ shyüüt haa’eh’aagn ts’ineh’įh, Nǫǫsii’ eh. K’at’ey nee’eh iiłay xaah, ‘Ena’,’ uts’enįh.”
\v 39 T’oot’ey \it Jesus \it* dąą’ nįh, “Sǫ’, ‘Ena’, udahnįį’. Doot’ey Shǫǫsii’ eh nahohdaa k’at’ey Sts’aatdaahaal tł’aan ts’ahǫǫt’eh ts’ą’ Shaanah huutaaheel.
\v 40 Doo neexaah nłiin k’at’ey neeyahch’įą’ taadiil.
\v 41 Dąą’ hee’alnayh de’: hetnat-that de’, doo tuu nüh’ich’įhnaan, \it Christ \it* ts’an ahłiin xaah, ay ch’ale’ łąy eh nts’ąą’ dįįdiin xaah bihuutatkeet.”
\p
\v 42 “Doot’ey ts’įįkey gaay iin łąy eh Shuunąy Shch’a’ daada’ an’ niidatniidlay, łąy eh hǫǫsǫǫ ts’ą’ ch’ale’ tthee choh hiithiin hetnaatł’uul tł’aan tuu tidįįthaadn danh tah hiitah’aal. 
\v 43 Nła’ T’oodįht’ay ch’a’ ch’its’ąą’ nii’onshya’ xaah neh’įh de’, uk’eniit’üü. Dąą’ k’eexaan ts’ehłagn nła’ eh ndeeh T’oodįht’ay k’ach’hohłe’ danh niiniishay de’, ch’ale’ hǫǫsǫǫ niign. K’at’ey uk’e’įįt’üü de’, uk’eexaan ch’its’ąą’ tįįdiił tł’aan ndeeh duunoo’ hǫhchaah ts’ą’ ch’oonelshaa danh ts’ą’ tįįhaał le’, ndeeh kün’ deek’an’ k’at’ey natnalnaa danh.
\v 44 Ishiit danh niiná’ ch’itth’įį’ eldeeł k’ataałaa tł’aan kün’ k’at’ey natnalnaa.
\v 45 Nke’, T’oodįht’ay ch’a’ ch’its’ąą’ nii’onshya’ xaah neh’įh de’, uk’eniit’üü. Dąą’ k’eexaan ts’ehłagn nke’ eh ndeeh T’oodįht’ay k’ach’ihohłe’ danh niiniishay de’, ch’ale’hǫǫsǫǫ niign. K’at’ey uk’e’įįt’üü de’, uk’eexaan ch’its’ąą’ tįįdiił tł’aan ndeeh duunoo’ hǫhchaah ts’ą’ ch’oonelshaa danh ts’ą’ tįįhaał le’.
\v 46 Ishiit danh niiná’ ch’itthįį’ eldeel k’ataałaa tł’aan kün’ k’at’ey natnalnaa.
\v 47 Tł’aan nnaagn’, T’oodįht’ay ch’a’ ch’its’ąą’ nii’onshya’ xaah neh’įh de’, haa’įį’ay. Dąą’ k’eexaan ts’ehłagn nnaagn’ eh ndeeh T’oodįht’ay k’ach’ihohłe’ danh niiniishay de’, ch’ale’ hǫǫsǫǫ niign. K’at’ey haa’įį’ay de’, uk’eexaan ch’its’ąą’ tįįdiił tł’aan ndeeh duunoo’ hǫhchaah ts’ą’ ch’oonelshaa danh ts’ą’ tįįhaał le’.
\v 48 Ishiit danh niiná’ ch’itthįį’ eldeel k’ataałaa tł’aan kün’ k’at’ey natnalnaa.”
\p
\v 49 “Shih \it salt \it* ukaah elshay k’eh, kün’ huuk’et taat’eeł.
\v 50 \it salt \it* nsǫǫ t’oot’ey biholnay k’oodatniik tł’aan \it salt \it* k’eh k’adiit’ay de’, nts’ąą’ xaa’ \it salt \it* k’eh biholnay nahiitahtsayh? \it salt \it* k’eh nühshiit idalthanh tł’aan łaa’at-tsįį’.”
\c 10
\p
\v 1 Ay tł’aan \it Jesus \it* ishiit ts’anh ts’ii’inshyah. \it Judea \it* nan’ k’et daa’et-shyah tł’aan \it Jordan \it* Haniign’ tüh łkeeniishyah. Ndláán iin tay’ t’ey Yeh shii’atdeeł tł’aan nahuu’uunehtįį tay’ k’eh hahuu’uunehtanh.
\p
\v 2 Ch’ehłaadn’ \it Pharisee \it* iin Yaa niiniideeł tł’aan nats’inuu’aa kaah hiiyehnįh, “Neexaah \it Jew \it* nach’uudah’iin xaa’, dineh dii’aat taateltiin. Ayt’oo hǫǫłį́į́?” hiiyehnįh.
\v 3 Ay eh huu’uudehkat. \it Moses\it*, ‘Nts’ąą’ dahdįį’ de’,’ nüh’ehnįh. Nts’ąą’ dįįnįį’?” huu’ehnįh.
\v 4 “\it Moses\it*, ‘Ayt’oo uutaałeel,’ dįįnįį’, dineh dinahtł’aa dii’aat taatogntee xaah utneetł’at, tł’aan łtainih’a’ de’,” hiiyehnįh.
\v 5 Ay eh \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnįh, “Nts’ąą’ nühk’aanii’ niign shįį’ ts’uudįį’ nahthan, k’at’ey T’oodįht’ay k’aanii’ niign ts’uudiin nahthan k’eexaan, ch’ale’ \it Moses \it* utneetł’adn.
\v 6 T’oot’ey hetsihuuthat ch’ich’atxąą dą’, dąą’ honį, ‘T’oodįht’ay dineh tł’aan ts’exeh ehtsįį.
\v 7 Dąą’ xaan, ch’ale’ dineh diita’ tł’aan diinąą iin ch’ataahaal dii’aat eh taadaał.
\v 8 Ay tł’aan łaakey hįįłįį t’oot’ey ts’ehłagn hįįłiin hihtaałeeł.’ K’atey łaakey hihtaałeeł ts’ą’ ts’ehłagn.
\v 9 T’oodįht’ay łaakey iin, ch’ikąy’ tł’aan ch’i’aat, ehtsiin. Ay iin doot’ey niłch’aahut-shya’ xaah k’at’ey hihtah’iił.”
\p
\v 10 Ay tł’aan shyah shiit daahindeeł eh, Maanah udeldii iin yuudehkat, nts’ąą’ dįįnįį’ xaah.
\v 11 Ay eh dąą’ huu’ehnįh, “Dineh doo dii’aat taateltiin tł’aan ch’ishuy ts’exeh naa’uuniign de’, dąą’ det-shyaagn ts’ahǫǫt’ay hǫǫłįį. Ch’its’ąą’ koht’iinn’ ch’ttheh u’aat yįįłe’ ts’ą’ taałeeł.
\v 12 Ts’exeh chih uk’eh t’ey utaałeel. Ts’exeh doo diikąy’ taateltiin tł’aan ch’ishuy dineh naa’uuniign de’, dąą’ det-shyaagn ts’ahǫǫt’ay hǫǫłįį. Ch’its’ąą’ koht’iinn’ ch’ittheh ukąy’ yįįłe’ ts’ą’ taałeel.”
\p
\v 13 Dinee iin ch’ehłaadn’ ts’įįkey \it Jesus \it* huu’iidultsadn xaah niiniidlah. T’oot’ey Maanah udeldii iin dąą’ dinee iin ihenįh., “Sǫ’ hǫǫ’ dahdiin!”
\v 14 Ay eh \it Jesus \it* nts’ąą’ Maanah udeldii iin dąy neh’įh. Baa ts’ą’ hǫǫłįį tł’aan dąą’ Maanah udeldii iin ehnnįh, “Ts’įįkey iin Shaa nii’utdeel, sǫ’, ‘Ena’,’ huudahnįį’. Ndeeh T’ooodįht’ay k’ach’ihohłe’’ danh jan k’eh nt’ay iin xaah, ch’ale’ utaat’eeł.
\v 15 Łąy eh ch’ale’ nühts’ą’ unihhee. Dineh jan ts’įįkey iin k’eh ch’ale’ nühts’ą’ unihhee. Dineh jan ts’įįkey iin k’eh ch’ale’ łąy eh itnaathiil. Doo dine’ k’at’ey T’oodįht’ay Shk’ach’ihuhłe’ niithan, ay ndeeh T’oodįht’ay k’ach’ihohłe’danh k’at’ey daataahaal.”
\v 16 Ay tł’aan ts’įįkey uuniik tł’aan diik’et dahuudehtth’ih. Diiła’ huuk’et da’ełeek tł’aan huuts’ii’enayh.
\p
\v 17 \it Jesus \it* tay’ ts’iitet-shay eh, dineh Yaa nii’iltthat. Tł’aan iits’ą’ naakot-‘įįtthayh tł’aan dąą’ nįh, “Hach’uunehtan nsoon, duunóó’ hǫhchaah ts’ą’ huhnay xaah nts’ąą’ duhdįį,?”
\v 18 “Dia nsǫǫ Shdįįnąy? Doot’ey k’a’iisuy, T’oodįht’ay shįį’.
\v 19 T’oodįht’ay nts’ąą’ koht’iin ahłįį nąy, hee’inayh: ‘sǫ’ dineh dhǫhxay; sǫ’ ts’exeh k’an’aat iiłay eh ǫǫda’; sǫ’ ch’shyoon iin ts’an ǫǫnii; sǫ’ dinee iin ts’ą’ ǫlshyagn; sǫ’ ch’in’įį eh ch’ishyon iin ts’an oonii; nta’ tł’aan nnąą eh ch’ich’ahnóó’ tįįdlaał,’” \it Jesus \it* yehnįh.
\v 20 “Hach’uunehtan, ts’eeniin ihłįį dą’ ts’anh T’oodįht’ay nts’ąą’ koht’iin ahłįį k’eetaat agn-įh.”
\v 21 Ay eh \it Jesus \it* teejuh yuunįh tł’aan ineh’įh tł’aan dąą’ yehnįh, “Tth’ihtah ts’ehłagn niign tįįdiił. Łtaanįįday tł’aan dii bii’įįdąy an’ tįįłee. Tł’aan belsüü eh nasaadiht’ay ts’inįįnii. Hǫǫ’dinshyaak de’, dagn nan’ k’et hǫǫtł’át ch’itįįdiił. Ay tł’aan Shk’eetaat įįhaał.”
\v 22 Dineh hǫǫ’ jįįtth’agn eh, unįį’ nanat-tsüü. Tł’aan ts’ehǫhdąy eh łtaa’inshyah, hǫǫtł’át ch’ii’etdąy xaah.
\p
\v 23 \it Jesus \it* Maanah udeldii iin neh’įh tł’aan dąą’ huu’ehnįh, “Doo iin ch’ii’etdąy ndeeh T’oodįht’ay k’ach’ihohłe’ danh dahteeshyah de’, hootaatsüü.”
\v 24 Maanah udeldii iin hǫǫtł’át t’ey hihteedeek, Maaneegn’ xaah. T’oot’ey \it Jesus \it* tay’ dąą’ naahuudetnįh, “Chiił key iin k’ahduu’ daadaa, ndeeh T’oodįht’ay k’ach’ihohłe’ danh, daahuushya’ ts’ą’ hehǫǫtsüü.
\v 25 Noon \it camel \it* mǫǫsii’ tł’aakaan naagn’ a’uushya’ ts’ą’ łąy eh hehǫǫtsüü.” Ay ch’ah shiit hǫhchaah ts’ą’ dineh ch’ii’etdąy ndeeh T’oodįht’ay k’ach’ihohłe’ daa’uushya’ ts’ą’ hehǫǫtsüü.”
\v 26 Dąą’ nąy eh Maanah udeldii iin hǫǫtł’at hihteedeek. “Dąą’ hǫǫłįį de’, doo tat-shih?” tłihdetnįh.
\v 27 \it Jesus \it* huuneh’įh tł’aan dąą’ nįh, “Dineh eh bihǫǫtsüü t’oot’ey T’oodįht’ay eh diit’ey k’a’ihuutsüü.”
\p
\v 28 Ay eh \it Peter \it* dąą’ nįh, “Hee’innay xaa’ neets’an edzįįdeeł tł’aan Nk’eh tsaadał.”
\v 29 Ay eh dąą’ huu’ehnįh, “Łąy eh ch’ale’ nühdihniil, doo diishyah ch’a’ niishay tł’aan diichiill’ tł’aan diidia’ iin, diinąą tł’aan diita’, diits’įįkey’, tł’aan diinann’ Shaa tł’aan T’oodįht’ay Aaneegn’ suu’ k’eexaan,
\v 30 k’ahduu’ nan’ aathal danh hǫǫtł’at ch’iitatdiił. T’oodįht’ay jan itł’aataałeeł: ushyah, uchiill’, udia’, unąą, uts’įįkey’, tł’aan unann’. Utł’aahalshay nóó’ t’oot’ey ch’ehłaadn’ iin k’ayaa suunitdah’aal. Tł’aan hahnóó’ niign de’ duunóó’ hǫhchaah ts’ą’ uhtaanayh.
\v 31 T’oot’ey doo iin ch’ittheh nłiin, ay iin ch’ik’eetł’aadn nahtat-łeeł tł’aan k’ahduu’ doo iin ch’ik’eetł’aadn nłiin ch’ittheh nahtat-łeeł.”
\p
\v 32 \it Jesus \it* tł’aan Beh yaadal iin eh \it Jerusalem \it* dagn’ haadał. \it Jesus \it* Maanah udeldii iin ttheh aahaał. Ay iin hǫǫtł’at hihniljiit. Dineh iin huuk’eh Yaadal iin chih hihniljiit. Ay eh \it Jesus \it* Maanah udeldii iin ts’ehłagn deetaan k’et łaakey iin shįį’ huuk’üü haadal eh, nts’ąą’ Beh utaaniił aanah huuts’ą’ hǫǫhee. Dąą’ huu’ehnįh.
\v 33 “Jahtth’ak! \it Jerusalem \it* ts’ą’ tsaadał. Shin dinee iin Shk’ehduht’e’ xaah T’oodįht’ay Shteh’a’. \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn iin haske’ iin tł’aan \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin tł’aatalteeł. ‘Nanihtidhahxeh,’ Shihdaaniił tł’aan dinee iin \it Jew \it* k’a’iiłay iin tł’aashihtahteeł.
\v 34 Ay dinee iin Shaa hihtaatłoo. Shk’et hihtaaseek, Shihtahtsüh tł’aan Shihtidhahxeh. Ay tł’aan, taagn dziinn’ de’, niitdishthał tł’aan nootishnayh.”
\p
\v 35 Tł’aan \it James John \it* eh, \it Zebedee \it* ushye’e iin, \it Jesus \it* xaah nihniideeł. “Hach’uunehtan, neexaah dąą’ dǫǫdiin Nts’uunįh,” hiiyehnįh.
\v 36 “Nts’ąą’ nühxaah duhdįį’?” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\v 37 Ay eh dąą’ hiiyehnįh, “K’ach’ootįhłe’ xaah shign’ needhįįdah danh, ndeeh nt’ay’ utaałeel eh k’ach’ootįhłe’ danh, dii’eh ishiit needǫhtth’ii’. Ts’ehłagn hǫǫsǫǫ ts’ąy tł’aan ts’ehłagn tł’ah ts’ąy Naa dzultth’ii’.”
\v 38 \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnįh, “Dii xaah ch’uudahkat ts’ą’ t’ey hits’atniign. Tuu tiił shiit ts’anh tidhishnaan, ay tuu tiił tatnaan iidaht’éh? Nts’ąą’ niign tuu Shteltsiin, ay k’eh tuu nühtaltsay iidaht’éh?”
\v 39 Dąą’ hǫǫhee nts’ąą’ haniichat-thadn xaah hǫǫhee. “Ąą’, hǫǫ’ tsaadiił,” hiiyehnįh. Ay eh \it Jesus \it* dąą’ nįh, “Łąy eh tuu tiił ushiit ts’anh chidhishnaan, tatnąą. Tł’aan tuu Shteltsiin k’eh, tuu nühtaltsayh.
\v 40 T’oot’ey doo hǫǫsǫǫ ts’ąy tł’aan tł’ah ts’ąy Shaa taadaal, Shin k’at’ey Shehuudiit’ay. T’oodįht’ay Shta’ shįį’ dąą’ taadiił. Shiit danh huuxaah suudaałiił tł’aan ishiit nihuutaałeeł.”
\p
\v 41 Ts’ehłagn deetaan Maanah udeldii iin ch’ih dįįtth’agn eh, \it James \it* tł’aan \it John \it* ts’ą’ huu’aa ts’ą’ hǫǫłįį.
\v 42 Ay eh huuhįhdląą ts’ą’ \it Jesus \it* daanidahuudelshyah. Tł’aan dąą’ nįh, “Dineh doo dinee iin k’ach’ihohłe’, ay t’ay’ huuch’ahnóó’ hǫǫłįį tł’aan doo k’ach’ihohłe’, ay chih uk’ach’ihohłe’ hǫǫłįį, ii’atnayh.
\v 43 T’oot’ey dąą’ nühtah k’ahuułay. Doo duhtł’at niithan, huu’ahdląą ts’ą’ nühxaah tatnaał.
\v 44 Tł’aan doo huu’ahdląą ts’ą’ nühnaatthii’ uhłe’ niithan, ay k’abiihutkeedn t’oot’ey huu’ahdląą ts’ą’ nühxaah tatnaał.
\v 45 Shin ch’ale’ dinee iin Shkehduht’e’ T’oodįht’ay Shteh’a’. Shaa hutna’ xaah k’a’ihhaal ts’ą’, huuxaah ushna’ xaah nihshyah. Tł’aan okte’ xaah nihshyah, dinee iin huuhįhdląą ts’ą’ ts’ant’ay xaah huhkeedn xaah.”
\p
\v 46 Ay tł’aan \it Jericho \it* key niihindeeł. Shiit ts’anh \it Jesus \it* Maanah udeldii iin tł’aan Yeh ch’it’oh’aa’aal iin eh, ts’ihtetdeel eh, dineh unaagn’ kol \it Bartimaeus \it* mǫǫsii’, \it Timaeus \it* ushye’e, tąy unii’ay k’üü daa’eedah tł’aan shtł’aach’ut-‘aay xaah ts’ihuh’įh.
\v 47 \it Jesus Nazareth \it* key ts’anh ishiit he’uteeshay ijihtth’agn eh, haįįsał, “\it Jesus\it*, \it David \it* ts’anh natdethadn, teejuh shuudįįnįh,” nįh.
\v 48 Ndlaan iin t’ey, “Ena’!” hiiyehnįh; tł’aan, “Daadhįįnąy!” Ay t’oot’ey hahnóó’ ts’ą’ esał. “\it David \it* uts’eeniinn’, teejuh shuudįįnįh!”
\v 49 \it Jesus \it* niiniishyah tł’aan dąą’ nįh, “Sts’ą’ uhaal udahnįh.” Ay eh dąą’ hiiyehnįh, “Naahǫǫsoon eh, nii’įįhay. ‘Sts’ą’ įįhaał,’ nehnįh.
\v 50 Dii’eegn’ hahshugn ts’ą’ tee’at tł’aan nii’ehshaał tł’aan \it Jesus \it* xaah niiniishyah.
\v 51 \it Jesus \it* dąą’ yehnįh, “Nts’ąą’ naaduhdiin Shuudįįnįh?” “Hachuunehtan, noonogn’iin nihthanh,” nįh.
\v 52 “T’axoh łtaaniiday. Łąy eh Shuudįįnąy k’eexaan hǫǫsuu’ natint’eeł,” \it Jesus \it* yehnįh. Hoo’ ts’ą’ t’ey noonel-‘įh tł’aan tąy unii’ąy k’et \it Jesus \it* k’e aahaał.
\c 11
\p
\v 1 \it Jerusalem \it* ts’ą’ uniik’uul nihniideel eh, key \it Bethphage \it* tł’aan \it Bethany \it* hǫǫsii’ ahdiideel eh, ddhał gaay \it Olive \it* ts’oo’ ddhaall’ bijii’aan kaah heedeeł. \it Jesus \it* Maanah udeldii iin łaakey diittheh teh’a’.
\v 2 Dąą’ huu’ehnįh, “Key nühttheh huu’aan ts’ą’ ahdał. Ishiit niinahdeeł ts’ą’ t’ey noon \it donkey \it* mǫǫsii’ ts’anh k’ahduu’ daathal utdah’aał. Ay doot’ey k’at’ey iik’et tłoo’iihaal. Dandah’at tł’aan jah niinaltee.
\v 3 Tł’aan, ‘Dia dah’ąy?’ nühhenįh de’, huudahnįį’ de’, ‘Neexaah ch’idadiiłiin ukedokt’e’ yuunįh. Huhnii’ t’ey k’eetaitahte’.’”
\v 4 Ay eh hihteedeeł tl’aan \it donkey \it* k’ahduu’ daathal ühtsąy daanaltł’oon huhdįh’ąą. Shyah ts’anh tthiihįltąy aaxaah daanaltł’oon. \it donkey \it* k’ahduu’ daathal dahne’adn eh,
\v 5 ishiit aaxaah na’edee ay iin huu’uhdehkat, dąą’ nįh, “Dia \it donkey \it* k’ahduu’ daathal danah’adn?”
\v 6 “Neexaah ch’idadiiłiin nts’atnąy k’eetaat ts’etdį’,” Maanah udeldii iin nįh. Ay eh huu’iidahdet-tł’iidn.
\v 7 Tł’aan \it Jesus \it* xaah niihiiyiltįį. Ay tł’aan dii‘eegn’ hiik’et hiixaah hedihniik tł’aan \it Jesus \it* noon kaagn eek k’et da’eeshyah.
\v 8 Dinee ndlaan iin dii’eegn’ tąy hediidlah, \it donkey \it* k’ahduu’daathal iik’et uuhaal xaah. Ch’ehłaadn’ iin ts’oo \it palm \it* mǫǫsii’ ts’anh ch’idhuuchinn’ uk’et ch’it’aann’hǫǫłįį het-ttheeł t’ąy ts’ą’ tł’aan tąy unii’ay hehiidiiłee.
\v 9 Dinee iin uttheh nóó’ tł’aan uk’eh nǫ́ǫ́ iin T’oodįht’ay tsen’įh eh shaaheh’ąą. “T’oodįht’ay tthihąą’ Beh eh duut’e’. Doo Huuhǫhchaah ts’ą’ K’ach’ihohłe’ Ǫǫsii’ dįhtay aahaal.
\v 10 ‘Tsen-’įh,’ udzuunįį’. \it David \it* neenaadn’ k’ach’ihohłe’ k’eh, k’aaduu’ nóó’ t’ey k’eh k’ach’ootahłe’. T’oodįht’ay, tsen-’įh.”
\p
\v 11 \it Jesus Jerusalem \it* niiniishyah. Hithahdelxoo shyah choh daaniishyah. Tł’aan huh uneh’įh. T’oot’ey daada’ jii’a’ eh, k’at’ey niithoo iidaal, tthii’inshyah. Tł’aan \it Bethany \it* key ts’ą’ Maanah udeldii ts’ehłagn deetaan k’et łaakey iin eh hihteedeeł.
\p
\v 12 Huuk’ahdąą eh, \it Bethany \it* ts’anh nahatdal eh, \it Jesus \it* dįįtsįį.
\v 13 Huuttheh nóó’ ts’oo \it fig \it* mǫǫsii’ uk’et ch’it’aann’ ndlaan hǫǫłiin neh’įh. Ay eh yaa niiniishyah. Uk’et elkąy \it fig \it* mǫǫsii’ huułe’ niithan, elkąy et-‘aal \it fig \it* mǫǫsii’ na’uh’aal xaah. Ishiit niiniishay eh, \it fig \it* kol, ch’it’aann’ shįį’, \it fig \it* neshii danh tth’ihtah k’at’ey nihuuthal eh.
\v 14 \it fig \it* ts’oo’ dąą’ yehnįh, “Doot’ey k’at’ey nk’et ts’anh \it fig \it* nataa’aał.” Maanah udeldii iin idįįtth’ak nts’atnąy.
\v 15 \it Jerusalem \it* hihniideeł eh, \it Jesus \it* hithahdelxoo shyah choh ch’utkeedn iin tthiiniishuut. Ts’eht’udn \it pigeon \it* mǫǫsii’ an’ natelshyeegn iin, lesüü hiik’et łna’aałeeł tł’aan hiik’et dadeltth’ii niłts’aadełee.
\v 16 Diits’an t’ey hithahdelxoo shyah choh nan’ kaagn łkech’ihelshyeegn, ay iin chih, “Ena’,” nįh.
\v 17 Tł’aan ishiit dinee iin ha’uunehtanh. Dąą’ nįh, “T’oodįht’ay Utneetł’adn k’et dąą’ nįh, ‘Shshyah hithahdelxoo, hithahdelxoo shyah hetjaa’aał, nan’ k’et hǫhchaah ts’ą’ dinee iin xaah.’ T’oot’ey nühxon hu’ ndeeh ch’itł’aach’ełee iin deltth’ii shyah udhahtsįį.”
\p
\v 18 \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn iin haske’ iin tł’aan \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uuneh’iin iin dąą’ aanah hich’ihdihtth’ak. Ay eh nts’ąą’ nats’idhuhxay niign kaah nahnet-ta’. T’oot’ey ishiit niineldogn iin hach’uunehtan huu’aach’aa’ daidetdlii eh, hihneljiit.
\p
\v 19 Nach’įį’aan eh \it Jesus \it* Maanah udeldii iin eh key ts’anh niłtaahindeeł.
\p
\v 20 Uk’ahdąą k’ahman’ eh \it Jerusalem \it* ts’ą’ tąy unii’ay nahatdal eh, ay \it fig \it* ts’oo’ nahnel’įh. Dehtįį tł’aan dat-tsat. Uxay’ t’ey dįįłaak.
\v 21 K’ahdąą dą’ \it Jesus \it* nts’ąą’ idįįnįį’ \it Peter \it* hee’ilniik. “Hach’uunehtan, nįh’įh! \it fig \it* ts’oo’ uts’ą’ unįįhaa’ dehtįį.”
\p
\v 22 Ay eh \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnįh, “Dąą’ hee’alnayh: T’oodįht’ay łąy eh uudahnįh
\v 23 tł’aan jan ddhał dąą’ idahnįh de’, ‘Diłch’adįlthii manh choh shiit tadįlthii,’ tł’aan nüh’įįnįį’ łaakey k’abii’ilt’ay tł’aan nts’ąą’ dahnąy łąy eh uudahnįh de’, nts’ąą’ dahnąy k’eetaat utaadiił.
\v 24 Dąą’ aanah ch’ale’ dąą’ nühdihnąy, ‘Dii kaah T’oodįht’ay uudahkiit tah hithahdalxuu danh łąy eh neetł’aa’at-‘ąą nahthiik, ay de’, nühtł’aatat-‘aał.
\v 25 Hotnahdee danh, nüh’įįnįį’ ch’ishyoon ts’ą’ k’a’iisuy de’, ch’ittheh ay ts’ą’ utah’aay tł’aan T’oodįht’ay nühta’ dagn nan’ k’et, Ay chih nühts’ant’ay’ nühts’ą’ utaa’aal. 
\v 26 K’at’ey ch’shuiy iin ts’ą’ utah’aal de’, T’oodįht’ay, nühta’ dagn nan’ k’et, k’at’ey nühts’ant’ay’ nühts’ą’ utaa’aał.’”
\p
\v 27 Ay tł’aan eh \it Jerusalem \it* niihindeeł. \it Jesus \it* hithahdelxoo shyah choh daaniishay tł’aan yishiit natetdaagn eh, \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn iin haske’ iin tł’aan \it Jew \it* nach’uudah iin ach’uunehtan iin tł’aan ch’indadn’ iin Yaaniiniideeł.
\v 28 Tł’aan hiiyuudehkat. “Doo ch’idadiiłiin xaan ch’ah dąą’ dįįdąy? Doo hǫǫ’ dehnąy k’eetaat ch’ale’ dąą’ dinshyaagn?” hiiyehnįh.
\v 29 Ay eh \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnįh, “Shint’ah ts’ehłagn aanah nüh’uudokkat. Hǫǫ’ Shdahnįh de’, Shin t’ah doo ch’idadiiłiin xaa’ dąą’ dishshyaagn hǫǫ’ nühdihniił.
\v 30 Hǫǫ’ Shdahnįh. Ndeeh ts’anh \it John \it* k’ach’hohłe’ xaa’ tuu ch’exąą? T’oodįht’ay ts’ánh? Ndeeh ts’ánh? Dineh ts’ánh?”
\v 31 Ay eh hii’aanah niłts’ą’ thahdelxoh. “Nts’ąą’ dzuunįį’? ‘T’oodįht’ay ts’anh,’ ts’enįh de’, ay de’, ‘Dia \it John \it* k’ałąy eh uudahnąy?’ neetdahniił.
\v 32 ‘Dineh ts’anh,’ dzuunįį’ ts’ą’ k’ahuułay.” Dinee iin ihneljiit, \it John \it* łąy eh T’oodįht’ay xaah hǫǫhee hiiyel’iin xaah.
\v 33 Ay eh \it Jesus \it* dąą’ ihenįh, “Hents’etniign.” Tł’aan \it Jesus \it* chih dąą’ huu’ehnįh, “Ay de’, Shint’ah, doo k’adoodelthan xaa’ dąą’ dihdąy, k’ahǫǫ’ nühdihniil.”
\c 12
\p
\v 1 Tł’aan hǫǫdląą niign noonak hiits’anh uduldii eh \it Jesus \it* huuts’ą’ hǫǫhee. “Dineh utinehshąą. Elkąy et-‘aal \it grape \it* mǫǫsii’ t’aa’įįdlah. Ishiit aanah tthak sts’aa’eetthayh. Tł’aan \it grapes \it* łiinet-tsagn ahk’eedn’ huhtsįį, utu’ xaah. Nanetdaagn ahk’eedn’ chih huhtsįį, \it grape \it* neshyee ach’uudah’iin xaah. Ay tł’aan nan’ \it grape \it* neshyee danh ch’ishyoon iin yihuukeedn xaa’ huuxaah huh’ąą tł’aan huh nan’ k’et natetdaak, uniithaadn niign.
\v 2 T’axoh \it grapes \it* naltsay k’eh nuuniithadn eh, diidine’ ts’ehłagn dineh yihuukeedn xaa’ nan’ \it grape \it* uk’et neshyee yaa eh’aan ts’ą’ teh’a’, neeshyaan łehchinh heedlay ts’anh utł’aach’ulshee xaah.
\v 3 Ay nan’ uukeedn xaa’ baahul’aan iin ay dineh hehchuut tł’aan niithihiiniixał. Tł’aan shyąą’ t’ey łtaahiinih’a’.
\v 4 Unann’ ch’įįłiin tay’ t’ey diidine’ ch’ishuy huuts’ą’ naateh’a’. Ay dineh inann’ ts’an hel’ąy iin hiitthihchiit ch’įhtł’üh tł’aan k’at’ey hihtaadiil niign t’ey hiiyįh’įį’.
\v 5 Huuts’an ch’įįłiin tay’ t’ey ch’ishuy dineh huuts’ą’ naateh’a’. Ay du’, hiidhehxįį. Hǫǫ’ niign ndláán iin t’ey hįįłaak. Ch’ehłaadn’ iin niithihuuhehxak tł’aan ch’ehłaadn’ iin hexąą.
\v 6 T’axoh ts’ehłagn dineh shįį’ aakehuuthat. Ay ushye’e nłįį, doo hǫǫtł’át yaantsiin. Ay eh ay shįį’ t’axoh unann’ ts’an el’ąy iin ts’ą’ diisye’e teh’a’. ‘Łąy eh shye’e huhdaaniił,’ nįh.
\v 7 T’oot’ey unann’ ts’an hel’ąy iin tłihdetnįh, ‘Uts’an chįįłiin ushye’e huuhǫhchaah ts’ą’ uts’an utaałeeł dį’, nił eh tsutna’ ts’idhuhxay xaah. Dąą’ ts’ut-shyaak de’, nan’ \it grape \it* uk’et neshyee neets’an taałeeł.’
\v 8 Ay eh hiishye’e hechuut tł’aan hiidhehxįį. \it grape \it* neshii hah’ogn danh ts’ą’ hiishyinh tehxał.
\p
\v 9 “Tł’aan eh nan’ \it grape \it* uk’et neshii uts’an nłiin nts’ąą’ taadiił? Ishiit ts’ą’ taahaał tł’aan dineh iin taaxąą tł’aan diinann’ ch’ishyoon iin yihuukeedn xaa’ tł’ootaa’aał \it grapes \it* xaah.
\v 10 T’oodįht’ay Aaneegn’ utnet-tł’adn u’ahshii’ hąą? 
\q ‘Tthee shyah hohxaan iin shyah beh hultsay xaah k’a’iisuiy yuunąy, 
\q Ay tthee ch’ich’ahnóó’ ts’ą’ bihuudaa’aał.
\q
\v 11 Doo Huuhǫhchaah ts’ą’ K’ach’ihohłe’ dąą’ det-shyaak 
\q Tł’aan neexon mandzet-įį.’”
\p
\v 12 Doo iin \it Jesus \it* huuts’ą’ hǫǫhee iin shyah holsąy daadzuhtee xaah hiiyuuteeniign, noonak hiits’anh uduldii eh hǫǫhee huunaamanh ts’ą’ hihetnay eh. T’oot’ey niineldogn iinihneljiit. Ay eh niłtaahindeeł, hii’iidet-tł’iidn ts’ą’.
\p
\v 13 \it Pharisee \it* ch’ehłaadn’ tł’aan \it Herod \it* dinee’ ch’ehłaadn’ iin \it Jesus \it* ts’ą’ hihteh’a’, nahiinuu’aa xaah, hiiyuuduhkadn xaah.
\v 14 Hiixaah niiniideeł tł’aan dąą’ henįh, “Hach’uunehtan, dineh tthidee’ay įįłiin Niits’etnayh. Nts’ąą’ dinee iin naaniich’ehdee, ay k’at’ey Naałah’iiłay. Dineh k’et shįį’ k’at’ey unįh’ąy t’oot’ey łąy eh T’oodįht’ay dinee iin nts’ąą’ duudiin niign hach’uunihtanh. Hǫǫ’ needįįnįh, hǫǫsǫǫ niign laa? Neexaah nach’uudal’iin xaa’ k’at’oodelthadn haske’ \it Caesar tax \it* bits’uutaakéédn? K’at’ey hǫǫ’ huułay laa \it tax \it* bits’uukeet?”
\v 15 T’oot’ey \it Jesus \it* nadahiitne’aa ts’ą’ hee’etnayh. “Dia nadashnidhah’aa? Lesüü shaa niinah’ay. Uk’et nüh’iich’oonok-‘iin,” huu’ehnįh.
\v 16 Lesüü hiixaah niinii’ąą. Ay eh huu’uudehkat. “Lesüü k’et doo ǫǫsii’ tł’aan doo nįį’?” “Haskeh \it Caesar\it*,” hiiyehnįh.
\v 17 Ay eh \it Jesus \it* dąą’ nįh, “Ay de’, ndeeh k’eh ts’an haskeh \it Caesar \it* ts’an hǫǫłiin bi’ahkeet tł’aan T’ooodįht’ay ndeeh k’eh ts’an hǫǫłiin T’oodįht’ay ihahkeet.” Nts’ąą’ ch’atnąy hiiyuunįh.
\v 18 Ch’ehłaadn’ \it Sadducee \it* iin doo įįłaagn iin k’at’ey nootatnay henąy iin Yaa niiniideeł.
\v 19 \it Jesus \it* dąą’ ihenįh, “Hach’uunehtan, \it Moses \it* dąą’ utneetł’at neexaah nach’uudal’iin, “Dineh ehtįį de’ tł’aan u’aat ch’ik’eetł’at eeday t’oot’ey uts’įįkey’ kol, ay dineh uchiill’ nayuutaanak. Huuts’įįkey’ mǫǫnaa ehtiin ts’an hihtaałeeł.’ Dąą’ ch’ale’ \it Moses \it* utneetł’adn.”
\v 20 Ay tł’aan eh \it Jesus \it* eh nahoonolnak. “Dineh łk’eetaagn uchiill’ elt’ay, huuniik tł’aan uts’įįkey’ kol ts’ą’ ehtįį.
\v 21 Ay tł’aan uchiill’ uts’ąy nayuuniik. Ay chih uts’įįkey’ kol ts’ą’ ehtįį. Dąą’ hetdį’ ts’ą’ taagn uchiill’ aakehuuthat.
\v 22 Ay tł’aan huuhįhdląą ts’ą’ nahiiyuunay tł’aan huuts’įįkey’ kol ts’ą’ t’ey hełaa. Tł’aan huuhįhdląą ts’ą’ hįįłaagn eh, ay ts’exeh chih ehtįį.
\v 23 Ay de’, įįłaagn iin nii’etdeel dziinn’ tł’aan nahoohatniik de’, ndeeh u’aat taałeeł? Łk’eedinch’ii nił eh k’eh iniign iin nayuunay,” hiiyehnįh.
\p
\v 24 \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnįh, “Łąy eh ch’its’ąą’ dahnįį’. K’at’ey hǫǫ’ huułay. Dia ch’its’ąą’ dahnąy hi’atnáyh? T’oodįht’ay Aaneegn’ utnet-tł’adn k’at’ey ii’atnay tł’aan nts’ąą’T’oodįht’ay k’ach’ihohłe’ ts’ą’ k’at’ey hi’atnay.
\v 25 Įįłaagn iin nii’etdeeł tł’aan nahoohotnay danh dagn nan’ k’et T’oodįht’ay Aaneegn’ eh natetdagn k’eh hihtaadiił, k’at’ey dineh eh ts’exeh eh nałiihihtatnay.
\v 26 Łąy eh įįłaagn iin niidilshay aanah hets’utnay nahthanh de’, jan dahtth’ak. \it Moses \it* utneetładn k’et, dąą’ ch’ahsii’ laa? Nts’ąą’ k’ąy’ ch’induu’eh’aan diik’aan aanah utneetł’adn. Ishiit danh dąą’ utneetł’at T’oodįht’ay \it Moses \it* dąą’ ehnįh, ‘\it Abraham \it* T’oodįht’ay’ diht’eh, \it Isaac \it* T’oodįht’ay’ tł’aan \it Jacob \it* T’oodįht’ay’.’
\v 27 T’oodįht’ay dąą’ nąy xaa’ jan dineh iin niithaat dą’ įįłaagn iin łąy eh hoohonay, tł’aan huuT’oodįht’ay’ nłįį. Nts’ąą’ naniich’ahdee, ay łąy eh tthidoodahthat.”
\p
\v 28 \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan ishiit, nts’ąą’ łihdetnay huudiitth’ak. \it Jesus \it* hǫǫshyąą ts’ą’ huuts’ą’ hǫǫhee eh, \it Jesus \it* xaah niiniishyah tł’aan Yuudehkat. “Dii ch’ich’ahnóó’ nt’ay xaah nuudokkat.”
\v 29 “Jan ch’ale’ ch’ich’ahnóó’,” \it Jesus \it* yehnįh. “‘\it Israel \it* koht’iin iin, jahtth’ak!
\v 30 T’oodįht’ay Neek’ach’ihohłe’, Ay shįį’ T’oodįht’ay koht’iin iin K’ach’ihohłe’. ‘Ay ch’ale’ łąy eh haatįįtsiin. Ndzee’ eh, nshyüüt eh, nįįnįį’ eh, tł’aan nt’ay’ eh Baatįįtsįį’.’
\v 31 Jan ay tł’aan uk’üü nts’ąą’ koht’iin įįłįį honąy: ‘Nk’eh daa’intsiin k’eh, nk’üü koht’iin nłiin, ay xaatįįtsįį’.’ Koht’iin nłiin honąy k’at’ey ch’ich’ahnóó’ jan łaakey niign k’eh huut’ay,” yehnįh.
\v 32 Tł’aan ay \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan \it Jesus \it* dąą’ ehnįh. “Hach’uunehtan, łąy eh hǫǫsǫǫ niign ch’adįįnąy. Tth’utdee’ay nįįgn uniihee. T’oodįht’ay neek’ach’ihohłe’, Ay shįį’ T’oodįht’ay koht’iin iin K’ach’ihohłe’. Uk’üü ndeeh t’ey k’at’ey T’oodįht’ay huułay.
\v 33 Hǫǫ’ xaah koht’iin T’oodįht’ay łąy eh hǫǫtł’at xaataatsįį’, diidzee’ eh, diinįį’ eh, tł’aan diit’ay’ eh. Tł’aan maanah koht’iin yiiłiin, ay iin chih, ay koht’iin nts’ąą’ daa’et-tsiin k’eh huuxaataats’įį’. Jan łaakey niign koht’iin įįłiin honąy k’aholthadn noon hihdihk’aagn T’oodįht’ay ts’ą’ haahehteegn, ay ch’ahnoo’ hǫǫsǫǫ,” yehnįh.
\v 34 \it Jesus \it* ts’ą’ nahǫǫdee, ay łąy eh hǫǫshyaan niign hǫǫhee, \it Jesus \it* yuunįh. “Ndeeh danh T’oodįht’ay k’ach’ihohłe’, ay danh daatidhįįshay xaah suu’iidilthanh, T’oodįht’ay nk’ach’ootahłe’ xaah,” \it Jesus \it* yehnįh. Ay tł’aan doot’ey \it Jesus \it* k’ats’uuduhkadn hiiniithan.
\p
\v 35 Hithahdelxoo shyah choh danh \it Jesus \it* dinee iin ha’uunehtanh. Huu’uudehkat. “Nts’ąą’ eh ch’ale’ \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin \it Christ David \it* ts’anh natdaathat henąy?
\v 36 \it Holy Spirit\it*, “Hǫǫ’ dįįnįh,” yehnąy xaa’ \it David \it* dąą’ nįh. 
\q “T’oodįht’ay Doo Huuhǫhchaah ts’ą’ K’ach’ihohłe’ \it Christ \it* Doo shk’ach’ihohłe’ dąą’ ehnįh, 
\q ‘Hǫǫsǫǫ ts’ąy Shaa dhįįdah, Ndeeh danh nitsidel’ay iin Nke’ t’aa Niidaataa k’eh.’”
\m
\v 37 \it David\it*, ‘\it Christ\it*, Shk’ach’ihohłe’,’ Yaanah dįįnįį’. Ay de’ nts’ąą’ xaa’ ch’ale’ \it Christ David \it* ts’anh natdaathadn,” huu’ehnįh. 
\p Dinee ndlaan iin shii’atdeel idiith’ak. Huuxaah hǫǫsǫǫ niign \it Jesus \it* nįh.
\v 38 Hach’uunehtan eh dąą’ nįh, “\it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin xaah huu’uudatnįh. Ch’ehłaadn’ iin key tagn’ nahtetdagn eek ndiaa nahnelniik, nts’ąą’ ts’įhsǫǫ ts’ą’ neehnuh’iin xaah. Neexaah dinee iin thadulxoo hiiniithanh.
\v 39 Ay iin ch’ale’ uha’ udįįt’eh danh ahk’eedn’ daadzultth’ii’ hiiniithanh: \it Jew \it* iin łehchinh etdak danh tł’aan naach’et’aał danh chih.
\v 40 Jan iin ch’ale’ ts’exeh ukąy’ uch’a’ ehtiin iin ay iin shyah tł’aan dii yi’etdąy uch’a’ łtaats’uułee hiiyuunįh. Niithoo’ hithahdelxoo ich’ihnil’įh t’ąy ts’ą’, nts’ąą’ ts’įįsǫǫ ts’ą’ neehduhtth’agn xaah. T’oot’ey jan iin ch’ale’ hǫǫtł’at huu’otnalshyah. Ch’its’ąą’ koht’iin hįįłįį, dinee iin łąą’ niign ts’etdį’ neehuhduunįį’ hiiniithan xaah.”
\p
\v 41 Hithahdelxoo shyah choh danh ndeeh lesüü T’oodįht’ay xaah dii helshyeegn aaxaah \it Jesus \it* daa’eeday eh, delsüü’ dii helshyeegn heh’įh. Ndlaan dinee ch’ii’etday iin hǫǫtł’at lesüü diihełee.
\v 42 Ts’exeh ukąy’ uch’a’ ehtiin nasaadiht’ay ishiit daaniishyah. Tł’aan łaakey lesüü’ lesüü diitłoogn shįį’ dii’įįdlah.
\v 43 Ay eh Maanah udeldii iin Daa niidadelshyah tł’aan dąą’ huu’ehnįh, “Łąy eh ch’ale’ nühdihniiił, jan ts’exeh ukąy’ uch’a’ ehtiin nasaadiht’ay dii T’oodįht’ay xaah dii’įįdlay, ch’ehłaadn’ iin ich’įįdlay ch’ahnoo’ diich’įįdlah.
\v 44 Ch’ehłaadn’ iin huu’elsüü’ ch’atetdaa diihełeek. T’oot’ey jan ts’exeh diiyii’etdąy huuhįhdląą ts’ą’ dii’įįdlah. Nasaadiht’eh t’oot’ey t’aa’ay yeh et-‘aal udatkeedn t’ey dii’įįdlah.”
\c 13
\p
\v 1 Hithahdelxoo shyah choh ts’anh \it Jesus \it* tthii’aadaał eh, ts’ehłagn Maanah udeldii dąą’ nįh, “Hach’uunehtan, unįh’įh! Tthee shyah beh hatxaan, łąą’ nsǫǫ,” yehnįh.
\v 2 \it Jesus \it* dąą’ yehnįh, “Shyah chóh tthee eh hatxaan unįh’įh laa? Noo’ haathał de’ tthee ts’ehłagn t’ey k’at’ey nił datalshyaal. Huu’įhdląą ts’ą’ niłtatdal’oh.”
\p
\v 3 \it Jesus \it* dinshįį’ \it Olive \it* ts’oo’ ddhaall’ k’et daa’eeday ts’anh hithahdelxoo shyah choh uneh’ąy eh, \it Peter\it*, \it James\it*, \it John\it*, tł’aan \it Andrew \it* Yaa niiniideeł.
\v 4 Dąą’ hiiyehnįh, “Hithahdelxoo shyah choh aanah nts’ąą’ dįįnąy ndeeh de’ dąą’ utaadiił, hǫǫ’ needįįnįh, hets’utnay xaah ishiit nuuniithat de’ nts’ąą’ utaadiił.”
\p
\v 5 Ay eh \it Jesus \it* hahuu’utnehtąą. “Huu’uudatnįh! Sǫ’doot’ey nadanühnuu’aa.
\v 6 Ndlaan dinee t’ey Shǫǫsii’dihdalshyaal eh taadaał. Tł’aan dąą’ dihdatniił, ‘\it Christ \it* diht’eh.’ Hǫǫ’ henąy eh, ndláán dinee t’ey nadahnaa’aa.
\v 7 Thaaheh’ąy aanah jahtth’iik tah, sǫ’ łooniitatdaa. Heneek haatal’iił aanah dahtth’iik tah chih, dąą’ utaadiił t’oot’ey utnal’aal k’eh tth’ihtah k’aniihuuthal.
\v 8 Dinee niłk’eh altsiił ts’ą’ lithaatal’iił tł’aan dinee niłk’eh altsiił iin haske’ iin niłdagn nihtatdał. Nił ch’iduugn niign nan’ natatnah tł’aan dinee iin hǫǫtł’at hihdaatsįį, et-‘aal utaakol eh. Dąą’ haniich’ihetdee, ch’ale’ hetsihuuthadn.
\p
\v 9 “Huuthay dotdaa’aal xaah huu’udatnįh. Ch’ehłaadn’ dinee iin noohuhtaanak tł’aan taania nühhihdahtth’iik. \it Jew \it* iin łehchinh etdak danh niitheedn’ nühhihtahxak. Shk’eexaan t’ey doo k’ach’ihohłe’ tł’aan haskeh iin ts’ą’ natahthiik, T’oodįht’ay Aaneegn’ suu’ eh huuts’ą’ unahhee xaah.
\v 10 Dinee iin nił ch’įą’altsiił ts’ą’ huuhįhdląą ts’ą’ t’ey T’oodįht’ay Aaneegn’ suu’ eh hahuu’utnaltanh.
\v 11 Tł’aan nühhuuniik tł’aan taania niinühnįhtįį de’, sǫ’ nts’ąą’ tsaaniił eh łoonii’atdaa. Ishiit nuuniithat de’, heneek k’at’ey nühts’anh taałeeł ts’ą’ \it Holy Spirit \it* ts’anh.
\v 12 Dineh iin nił eh ts’iniideegn iin nił k’įą’ ts’ich’ihtalshyeek tł’aan łihtidhalxeek tł’aan ch’ita’ iin chih diits’įįkey iin hǫǫ’ niign hihtah’iił tł’aan ts’įįkey iin diichoh iin ts’ą’ nihtaadal, huu’utxaan xaah.
\v 13 Shk’eexaan t’ey dinee huuhįhdląą ts’ą’ daa’an’ nühtaadlaał. T’oot’ey doo iin nuutaathal k’eh na’įįthadn, jan iin T’oodįht’ay huutahshih.”
\p
\v 14 “Mǫǫnetjiidn łootdahnąy utnah’iił. Ndeeh k’aniihiiyuułii danh taadaał.” (Doo iin jan uusii nts’ąą’ honąy łąy eh k’et hulnii.) “Ishiit danh \it Judea \it* nan’ k’et deltth’ii iin hantee’ ddhał ts’ą’ łtaakąąhulshyee.
\v 15 Doo shyah kaagn na’elshii xaah daa’eeday, sǫ’ diits’an na’uunii xaah daa’ut-shya’. Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey łtaa’ultthiidn.
\v 16 Doo uneshee tah etnay, łtaatalthal ttheh sǫ’ dii’eegn’ kaah taatutshya’.
\v 17 Ishiit danh nuuniithat de’, ts’exeh uts’eeniinn’ uteełe’ tł’aan ch’inąą k’ahduu’ ts’eeniin ich’ehtogn iin xaah łąy eh hootaatsüü.
\v 18 Xay dąą’ utaadiil ch’a’ T’oodįht’ay ts’ą’ hithahdalxoh.
\v 19 Ishiit danh nuuniithat de’, hǫǫtł’at huuthay utaa’aał. T’oodįht’ay nan’ ehtsiin dą’ ts’anh k’ahduu’ k’eh, huuthay huu’aan ch’ashíít huuthay utaa’aał. Ay tł’aan huuthay hǫǫ’a’ k’eh k’at’ey ay ahtł’aan nootatdiil.
\v 20 Tł’aan Doo Huuhǫhchaah ts’ą’ K’ach’ihohłe’ (\it Lord\it*) huuthay huu’aan k’at’ey hantee’ unih’aa de’, doot’ey k’’at’ey utaanay. T’oot’ey doo iin T’oodįht’ay ch’itah Daa hulshay iin k’eexaan, huuthay huu’aan hantee’ utnah’aał.
\p
\v 21 “Tł’aan, ‘Unįh’įh. Jah danh \it Christ \it* tł’aan aahnáát ch’ale’,’ nühhenįh de’, sǫ’ łąy eh huu’uudahnįį’.
\v 22 \it Christ \it* ich’inil’ay iin tł’aan T’oodįht’ay xaah hǫǫhee ich’inil’ąy iin, ay iin hihtaadał. Ay iin ch’aa’ hol’įh ts’ą’ tł’aan nahohtahdaa dąą’ hetdąy, nts’ąą’ huut’ay’ hǫǫłiin hech’ihohnah’iił xaah nants’inuu’aa xaah. Doo iin T’oodįht’ay Daach’itah hahuu’įįdlay iin, ay iin t’ey natisinuu’aa xaah hihtaadiił.
\v 23 Huu’uudatnįį’! Dąą’ utaadiił ttheh ch’ale’ nühts’ą’ unihhee.”
\p
\v 24 “Hǫǫ’ heetsüü hǫǫ’a’ tł’aan noo’ saa k’otdatnak tł’aan k’at’ey hetdah’aal. Ch’aldzeek chih k’at’ey hetdah’aał.
\v 25 San’ huu’įhdląą ts’ą’ yaa k’et ts’anh nataadee. Yaa k’et dii ut’ay’ hǫǫłiin huu’įhdląą ts’ą’ ch’its’ąą’ utaadee.
\v 26 Ay tł’aan Shin ch’ale’ dinee iin Shkehdut’e’ T’oodįht’ay Shteh’a’ Shnal-‘iił, k’oh shiit łąą’ ut’ay’ hǫǫłiin tł’aan hǫǫtł’at Beh chinaldzeegn shiit natihdaał.
\v 27 Shaaneegn’ nadaidełeegn ay iin nan’ hǫhchaah ts’ą’ T’oodįht’ay dinee iin ch’itah ha’įįdlay ay iin hihnuhtsay xaah, huutak-’aał.”
\p
\v 28 “Ts’oo \it fig \it* mǫǫsii, nts’ąą’ dąy xaa’ udaldii. Uchinn’ nahutniign eh, tł’aan uk’et ch’it’aann’ hanehsheegn niihothagn eh, ch’it’aann’ hanehshih. Hǫǫ’ honiign eh, shin t’axoh ts’ą’ uniik’ul ts’ą’ hee’atnii.
\v 29 Ay k’eh niign, nts’ąą’ nühdihnįį’, ay niign hotdį’ de’, t’axoh natihdaał ts’ą’łąy ey uniik’ul.
\v 30 Łąy eh ch’ale’ nühdihniił. Nts’ąą’ nühdihnįį’ utaadiił, koht’iin k’aduu’ honay iin taałaa ttheh.
\v 31 Duunoo’ haathał de’, yaa tł’aan nan’ hǫhchaah ts’ą’ k’odatnak t’oot’ey Shaaneegn’ k’at’ey k’otdatnagn.”
\p
\v 32 “Doot’ey ndeeh de’ dąą’ utaadiil k’at’ey hee’itnay. K’at’ey ishiit dziinn’ tł’aan shiit dziinn’ ishiit nuuniithat danh k’at’ey hee’itnay. Dagn nan’ k’et T’oodįht’ay Aaneegn’ nadadełeegn ay iin t’ey k’at’ey hee’itnay. Shin T’oodįht’ay ts’eeniinn’ ay t’ey k’at’ey hee’ishnay. Shta’ shįį’ jan ee’etnayh.
\v 33 Huu’uudatnįh tł’aan hach’uudal-’įį’, ishiit nuuniithat danh hits’atniign xaah.
\v 34 Dąą’ k’eh hǫǫt’eh. Dineh niitháádn niign teeshyah. Diidine’ iin nts’ąą’ huudiin niign hǫǫ’ huu’ehnįh. Ts’ehłagn hįįłįį ts’ą’ nts’ąą’ hihtatnaał niign hihetnayh. Ts’ehłagn, ‘Hishyah danh daa’įltąy danh nach’uudįh’įį’,’ ehnįh, hishyah ach’uuduh’iin xaah.’
\v 35 Hǫǫ’ ch’ale’ hǫǫłiin. ‘Hach’uudal’įį’, ushyah hǫǫłiin nataadaal xaah. Ndeeh de’ nataadaal ts’ą’ hits’atniign: naachįį’ąą de’ le’, tadn ndiah le’ utatkagn ttheh le’, tł’aan k’ahman’ de’ le’.
\v 36 Nühnaasał ts’ą’ na’aadaał de’, sǫ’ ahtiat.
\v 37 Tł’aan nühdihnąy huu’ahdląą ts’ą’ dąą’ nühdihnįh. Hach’uudal’įį’!’”
\c 14
\p
\v 1 Ay tł’aan nach’et-‘aal dziinn’ ts’ą’ t’axoh łaakey dziinn’ hǫǫłįį. Shiit dziinn’ T’oodįht’ay Aaneegn’ nadadełeegn \it Israel \it* dinee iin k’et he’uudeeł hehelnii tł’aan łeedonn’ behnilshogn eh danh, ay ch’ah łeedonn’ he’iil dziinn’. \it Jew \it* iin xaah ch’ehłeegn haske’ iin tł’aan nach’uudah’iin ach’uunehtan iin nts’ąą’ niign \it Jesus \it* nats’inuu’aa kaah naniich’ihtetdah tł’aan ts’uunii xaah tł’aan natsidhuhxay xaah.
\v 2 Dąą’ henįh, “Nach’et-‘aal danh ts’uuts’ąą’ ts’uunii. Dinee iin huuhįhdląą ts’ą’ nee’eethaahihtah’iił.”
\p
\v 3 \it Jesus Simon \it* shyah \it Bethany \it* key danh eedah. Ay dineh honayh ts’ą’ utthįį’ łtaadeltsay. Nach’ihe’aal eh, ts’exeh ushiit natł’aachelshyeegn tthee \it alabaster \it* mǫǫsii’ eh eltsiin daa’aa’aal. Ushiit natł’aachelshyeegn shiit hii’eh iitnetman diitł’adn \it nard \it* mǫǫsii’ datnelts’ak. Ay tł’aan ushiit natł’aachelshyeegn diik’üh nihxoł tł’aan \it Jesus \it* tthii’ nayidįįdał.
\v 4 Ch’ehłaadn’ iin \it Jesus \it* eh natetdagn iin ts’aniihilt’e’, nts’ąą’ ts’exeh det-shyaagn xaah. “Hii’eh iitnetman shyąą’ t’ey ehuushyaak,” tłihdetnįh.
\v 5 “Taagn \it hundred dollars \it* k’eh an’tat-‘aał. Ay belsüü’ nasaadiht’ay iin tatalshye’ hǫǫłįį,” henįh. Tł’aan ts’exeh ts’ą’ niidahniideeł.
\v 6 Ay eh dąą’huu’ehnįh, “Dadhah’iin! Dia hǫǫ’ eh uts’ą’ thadalxoh? Hǫǫsǫǫ niign ch’ale’ shiiłaak.
\v 7 Dinee nasaadiht’ay shįį’ dii’eh dalthanh. Ndeeh danh huuts’its’uunay nahthiik danh huuts’i’ahnayh. T’oot’ey Shin k’at’ey nüh’eh tidhihdaał.
\v 8 Nts’ąą’ baa duhdįį’ Shuunąy niign det-shyaak. Hii’eh iitnetman Shnadįįdał. Shtat-tsaa ttheh Shyinh suudełee.
\v 9 Łąy eh dąą’ nühdihniił. Nan’ hǫhchaa ts’ą’ ndeeh T’oodįht’ay Aaneegn’ suu’ eh hach’uuneltan, ts’exeh nts’ąą’ det-shyaagn dinee iin yaa thadalxuu. Ts’exeh nts’ąą’ det-shyaagn hihtalnii.”
\p
\v 10 Ay eh \it Judas Iscariot\it*, Maanah udeldii iin tah ts’anh ts’ehłagn, \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn haske’ iin ts’ą’ teeshyah. Nts’ąą’ \it Jesus \it* huutł’aa’oktee xaah huuts’ą’ uteehaa’.
\v 11 Nts’ąą’ eh huuts’ą’ hǫǫhee xaah łąy eh huuxaah hǫǫsǫǫ. “Hǫǫ’ tidhinshyaagn xaah lesüü ntł’aatsaałeeł,” hiiyehnįh. Ishiit ts’anh \it Judas \it* uk’įą’ ts’ich’uhłee kaah dį’.
\p
\v 12 Łeedonn’ behnilshogn eh danh łeedonn’ et-‘aal dziinn’ t’axoh ets’ihuuthat, dibee gaay hihdhehxeegn k’eetaat T’oodįht’ay Aaneegn’ nadadełeegn uudeel dziinn’ nahiiyuu’aal xaah. Ishiit dziinn’ Maanah udeldii iin \it Jesus \it* huhdehkat. “Ndeeh danh Naa suudzuułee nach’ǫǫ’aal xaah?” hiiyehnįh.
\v 13 Ay eh Maanah udeldii iin łaakey teh’a’. Dąą’ huu’ehnįh, “Key danh ts’ą’ ahdał. Ishiit danh dineh tuu ushiit natł’aatelshyeegn natde’aagn, nühdanh daahaał.
\v 14 Beh ahdał. Tł’aan shyah daa’inshyah de’, ushyah ch’įįłiin dąą’ idahnįh, “Neexaah hach’uunehtan dąą’ nehnįh, ‘Shaanah udeldii iin eh nachih’aal danh ndeeh T’oodįht’ay Aaneegn’ nadadełeegn uudeeł danh hets’ulnay xaah?’”
\v 15 Tł’aan shyah ch’indaadagn huu’aan shiit hǫǫchaah danh nüh’ich’otnah’iił. Dii uketdzaht’eel huu’įhdląą ts’ą’ ishiit taadlaał. Shiit danh dii natsaa’aal neexaah suudahłee.”
\v 16 Ishiit danh ts’anh Maanah udeldii iin hihteedeeł tł’aan key nihniideeł. Nts’ąą’ \it Jesus \it* huudįįnįį’ k’eetaat hut-shyaak. Ay eh shih suhdįįłaak, T’oodįht’ay Aaneegn’ nadadełeegn uudeel danh hehulnay xaah.
\p
\v 17 Naach’įį’aan eh \it Jesus \it* ishiit danh niiniishyah tł’aan Maanah udeldii ts’ehłagn deetaan k’et łaakey iin Beh.
\v 18 Uk’et nach’et-aal mąągn nach’ihe’aal eh, \it Jesus \it* dąą’ nįh, “Łąy eh ch’ale’ nühdihniił. Nühtah ts’anh ts’ehłagn Sh’eh nach’e’aal, Shk’įą’ ts’ichaałeeł.
\v 19 Hǫǫ’ huu’ehnąy xaah k’ahuuxaah huusuy. “Shin k’at’ey utaałeel. Shin laa Shdįįną́y?” hiiyehnįh.
\v 20 \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnįh, “Ts’ehłagn deetaan k’et łaakey Shaanah udeldii nühxon nühtah ts’anh, tth’aak shiit łeedonn’ tinih’ay doo Sh’eh łeedonn’ tinii’aan, ch’ale’ ay.
\v 21 Shin ch’ale’dinee iin Shkehduht’e’ T’oodįht’ay Shteh’a’ tahteeł, T’oodįht’ay Aaneegn’ utnet-tł’adn nts’ąą’ nąy k’eetaat. Kįą’ doo ts’ich’iniidlay beh huuthay hǫǫtł’át utaa’aał. Ay dineh hǫǫsǫǫ niign ch’ale’ k’at’ey behuułeel de’.”
\p
\v 22 Nach’ihe’aal eh, \it Jesus \it* łeedonn’ uuniik. Hotniidee, “T’oodįht’ay, tsen-‘įh,” Yaa ehnįh. Tł’aan łaitnehxoł tł’aan Maanah udeldii iin tayiidlah. “Uu’ahnayh, jan ch’ale’ Shyinh.”
\v 23 Tł’aan tuu tiił uuniik. Tł’aan, “T’oodįht’ay, tsen-‘įh,” yaa ehnįh. Tł’aan huutł’aayįįkąą. Huuhįhdląą ts’ą’ hiits’anh ch’atnąą’.
\v 24 “Jan ch’ale’ Shdall’. Sts’etnaahaal, dinee iin ndlaan xaah. Dąą’ xaa’ dinee iin T’odįht’ay dajeedlay łąy eh hǫǫłiin hehtatnay.
\v 25 Łąy eh ch’ale’ nühdihniil. Elkąy tu’ neshyee \it grape \it* mǫǫsii’ ts’anh k’at’ey nachidhishniil, ishiit dziinn’ nuuniithat danh ndeeh T’oodįht’ay k’ach’ootahłe’ danh ch’ts’ąą’ eltsiin natishniił,” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\v 26 Tł’aan tsenaa’įį eh ch’ihdeh’ąą tł’aan ts’oo \it Olive \it* mǫǫsii’ ddhaall’ ts’ą’ hihteedeeł.
\p
\v 27 Ay tł’aan \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnįh, “Huu’ahdląą ts’ą’ ch’a’ niłtaatahdeeł tł’aan Shin shįį’ Shtahdaał. T’oodįht’ay Aaneegn’ utnet-tł’adn dąą’ nąy k’eetaat uutaałeeł, ‘Dibee k’anehtaa’ dine’ T’oodįht’ay itidhahxeh tł’aan dibee iin łtaadziitaałe’.’
\v 28 T’oot’ey dąą’ tł’aan įįłaagn iin tah ts’anh nitdishthał tł’aan nootishnay eh, \it Galilee \it* nan’ k’et ts’ą’ nühttheh tihhaał.”
\v 29 T’oot’ey \it Peter \it* dąą’ ehnįh, “Huuhįhdląą ts’ą’ Nch’a’ łtaaheedeeł tł’aan Nan shįį’ niihih dah, t’oot’ey shin k’at’ey hǫǫ’ tidhihdiił.”
\v 30 “Łąy eh dąą’ ndihniił,” \it Jesus \it* yehnįh. “Tadn ts’eht’uudn \it chicken \it* mǫǫsii’ łaakey uteeheel ttheh t’ey, ‘Shin Bits’ishniign,’ taagn danh dįįniił.”
\v 31 Ay eh heneek dadįhtay eh \it Peter \it* Iits’ą’ hǫǫhee. “Shin k’at’ey, ‘Nitishniign,’ Ndihdhihniil, N’eh tidhaktįį’ de’ t’ey.” Maanah udeldii iin huuhįhdląą ts’ą’ hǫǫ’ hiiyehnįh.
\p
\v 32 Dąą’ tł’aan \it Jesus \it* Maanah udeldii iin eh \it Gethsemane \it* hǫǫsii’ ts’ą’ hihteedeeł. “Jah didhaltth’ih. Aadáát danh hotnuhdee,” huu’ehnįh.
\v 33 \it Peter\it*, \it James\it*, tł’aan \it John \it* iin Deh telshyah. Łąą’ hǫǫtł’át ts’ehǫhdąy.
\v 34 Tł’aan dąą’ huu’ehnįh, “Łąą’ hǫǫtł’at ts’ehakdąy. Tidhaktiin k’eh hǫǫt’eh. Jah didhaltth’ih tł’aan hach’uudal’įį’.”
\v 35 Uniik’uul danh huuch’ainiishay eh, nan’ kaagn huu’altth’at tł’aan hotniidee. “Hǫǫ’ hǫǫt’eh de’, łąą’ hǫǫtł’at haniichishthadn, sǫ’ hǫǫ’ huułe’,” nįh.
\v 36 Tł’aan dąą’ nįh, “Shta’, T’oodįht’ay, diit’ey k’anaa ihuutsüü. Hǫǫtł’át haniich’ishthadn, Shch’a’ łtaaniiłee. T’oot’ey nts’ąą’ eenihthan niign, sǫ’ huunee ts’ą’, nts’ąą’ eeniithan niign shįį’.”
\p
\v 37 Ay tł’aan Maanah udeldii iin taagn xaah nii’inshyah. Hehtadn eh nahuu’uudil’ąą. Ay eh \it Peter \it* dąą’ ehnįh, “\it Simon\it*, dhįįtį́į́? Ha’ ts’ą’ xoł honąy naa?”
\v 38 Dąą’ huu’ehnįh, “Hach’uudal’įį’ tł’aan hotnahdee, \it Satan \it* ch’its’ąą’ dahdiin kaah nüh’eh’įį de’, unaadágn niitah’a’ xaah. Nühdzee’ shiit hǫǫsǫǫ niign ts’uudįį’ nahthan. T’oot’ey nühshyinh hǫǫsuu’ duudįį’ ts’ą’ ut’ay’ kol.”
\p
\v 39 Tay’ t’ey \it Jesus \it* niłtaa’inshyah, hotniidee xaah. Tł’aan hotniida’ k’eh hotniidee.
\v 40 Tł’aan Maanah udeldii iin ts’ą’ na’aadaal eh, tay’ t’ey naheltiadn eh huuk’e’it-shyah, ch’iitay bał huudehtłaan eh. Nts’ąą’ huuts’ą’ hǫǫhee, k’at’ey hihdiitth’agn.
\p
\v 41 Ay tł’aan taagn danh huuxaah niiyit-shyah. Dąą’ huu’ehnįh, “Tth’ihtah na’alshih tł’aan dhahtiát? T’axoh niithoo’ ahtiat. Ishiit t’axoh nuuniithat. Huunóó unah’įh. Shin ch’ale’ dinee iin Shkedut’e’ T’oodįht’ay Shteh’a’. T’oot’ey ts’ahǫǫt’ay dineh iin t’ay’ hǫǫłiin ts’ą’ tł’ashtalteeł.
\v 42 Nii’ahdeeł. Huudanh ts’ą’ ts’uudał. Nah’įh. Shk’įą’ ts’ich’iniidlay t’axoh danh jah niiniishyah.
\p
\v 43 \it Jesus \it* hǫǫ’ hǫǫhee ts’ą’ t’ey \it Judas\it*, Maanah udeldii iin tah ts’anh ts’ehłagn, Yaa niiniishyah. Dineh ndlaan beh aadał tł’aan bahdeh’ąy iin-sey’ tł’aan xal haałeeł. Jan dineh iin \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn haske’ iin tł’aan \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan tł’aan ch’indadn’ iin huuteh’a’.
\v 44 Dąą’ utaadiil ttheh doo \it Jesus \it* k’įą’ ts’ich’iniidlay nts’ąą’ taadiil ch’it’oh aa’aal iin hǫǫ’ ehnįh. “Dineh ndeeh nanagnts’u’, ay ch’ale’ ay. Uu’ahnii tł’aan łtaa’aahtee. Ahdał niign Baa naadhahdlah,” huu’ehnįh.
\p
\v 45 \it Judas Jesus \it* xaah niiniishyah ts’ą’ t’ey dąą’ yehnįh, “Hach’uunehtan,” tł’aan nainelts’u’.
\v 46 Ay eh \it Jesus \it* huuniik tł’aan hiiyuuton’.
\v 47 Ts’ehłagn \it Jesus \it* iin eh na’ethadn bahdehąy iin sey’ uuniik tł’aan \it Jew \it* xaah hach’ełeegn haske’ iin naatthii’dine’ dzagn’ haa’įįt’üüt.
\v 48 Ay eh \it Jesus \it* dąą’ huu’ehnįh, “Bahdeh’ąy sey’ tł’aan xał Shuu kaah alsheeł. Hǫǫ’ niign eh shuu tidhahniign shįį’ hǫǫłį́į́, chindhih’iin k’eh?
\v 49 Hǫǫdląą dziinn’ hithahdelxoo shyah choh danh nüh’eh ihdaak tł’aan hanüh’uunaktįį. T’oot’ey k’at’ey Shuudhahnii, t’oot’ey T’oodįht’ay utnet-tł’adn k’eetaat hut-shyaak, k’ahduu’ nts’ahut-shyaak.”
\v 50 Ay tł’aan Maanah udeldii iin Aaneegn’ huuhįhdląą ts’ą’ łtaakąąhilshyah.
\p
\v 51 Ay tł’aan dineh k’ahduu’ daathal eek ndiaa elgay shįį’ nadelniign, haadal eh Jesus k’eh aahaał. Ay chih ts’uunii kaah hetdį’.
\v 52 Hiiyihchuudn eh, eek elgay uts’iniinak tł’aan ch’uu’ehdanh niłtaa’įltthat.
\p
\v 53 Ay tł’aan \it Jesus Jew \it* iin xaah hach’ełeegn haske’ iin naatthii’ shyah daahiinihtįį. Ishiit danh \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn haske’ iin tł’aan ch’indadn’ iin tł’aan \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin łehchinh eedeeł.
\v 54 Huuk’eh tháádn \it Peter \it* aahaał, \it Jesus \it* k’eh aahaał. \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn haske’ iin naatthii’ shyah hah’aat ühts’ąy danh niiniishyah. Ishiit nach’uudah’iin eh eedah. Nognkün’ xaah kün’ aaxaah daa’eedah.
\v 55 \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn haske’ iin tł’aan ch’inłiin huuhįhdląą ts’ą’ dineh Yik’įą’ daduudli’ ihuhdeh’ąą, nts’ąą’ \it Jesus \it* k’įą’ dahetdlii xaa’, nadhulxay xaah. T’oot’ey nts’ąą’ hiik’įą’ daadlii xaa’ ts’uuts’ąą’ natidhalxay.
\v 56 Ndlaan iin helshyak ts’ą’ hiikįą’ daadlii. Hiixaah daholnagn nił yahchįą’ heneek deedlah.
\p
\v 57 Tł’aan ch’ehłaadn’ dineh iin niiheedeeł tł’aan helshyak ts’ą’ \it Jesus \it* aanah dąą’ henįh,
\v 58 “Dąą’ nįh dą’ dziitth’ak. ‘Hithahdelxoo shyah choh notnihtsał. Dinee iin huhtsiin tł’aan taagn dziinn’ dinee iin xaa’ k’ahultsiin nootaktsayh,’ nįh.”
\v 59 Hǫǫ’ henįh t’oot’ey huu’aaneegn’ nił yahch’įą’ datdelshyah.
\v 60 \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn haske’ iin naatthii’ ni’eeshyah. Tł’aan \it Jesus \it* uudehkat. “Jan dinee iin Nkįą’ dahetdlii. Nan du’ nts’ąą’ Baatdįįdiił?”
\p
\v 61 T’oot’ey \it Jesus \it* nts’ąą’ t’ey k’ayehnąy. Tay’ t’ey \it Jew \it* iin xaah hach’ehłeegn haske’ iin naatthii’ Yuudehkat. “\it Christ Messiah \it* nłiin laa dįįt’áy? Doo tsenaa’įį udatniil, Uts’eeniinn’ laa dįįt’áy?”
\v 62 “Ąą’. Ay ch’ale’ diht’ay. Shin ch’ale’ dinee iin Shkehduht’e’ T’oodįht’ay Shteh’a’. Duunoh haathał ishiit nuuniithat danh, huu’ahdląą ts’ą’ Shnah’iił. Doo łąą’ ut’ay’ hǫǫłiin hǫǫsǫǫ ts’ąy tihdaał. Dagn nan’ k’et k’oh shiit chih Shnah’iił,” \it Jesus \it* huu’ehnįh.
\v 63 Dąą’ nąy eh, \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn haske’ iin naatthii’ ch’iil naidelshay sdzii’įįkaan tł’aan dąą’ nįh, “Doot’ey t’axoh k’at’ey Iik’įą’ datdaadlii. T’axoh dia ch’ah dinee iin Yik’įą’ datdaadliil.
\v 64 Nts’ąą’ nąy dahtth’ak. Ts’ahǫǫt’eh ts’ą’ch’ale’ nąy. T’oodįht’ay k’eh dii’iitdil’įh. Nts’ąą’ ts’uh’įį’ uudahnįh?” Huuhįhdląą ts’ą’ nadhulxay hiiyuunįh.
\p
\v 65 Dinee iin ch’ehłaadn’ hiik’et ts’ą’ tessah. Hiinaagn’ k’et ch’uudehchüh tł’aan hiinekat. “Doo Nnekadn? Hǫǫ’ needįįnįh,” hiiyehnįh. Tł’aan nach’uudah’iin iin hiiyihchuut tł’aan hiinekat.
\v 66 \it Peter \it* shyah haa’ühts’ąy eeday eh, ts’exeh doo \it Jew \it* iin hach’ełeegn haske’ iin naatthii’ xaah etnaa eh,
\v 67 \it Peter \it* kün’ aaxaa na’iidelxiin neh’ąy eh, hǫǫsuu’ nok-‘iin xaah ineh’įh. Tł’aan dąą’ nįh, “Nant’ah \it Jesus \it* eh įįłe’, dineh \it Nazareth \it* ts’anh.”
\v 68 “K’at’ey shin! Bits’ishniign. Dii aanah uniihee ts’ą’ t’ey hits’ishniik,” yehnįh. Tł’aan ishiit ts’anh shyah k’üü tąy unįį’ay danh nii’inshyah. Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey ts’eht’udn \it chicken \it* mǫǫsii’ hǫǫhee.
\v 69 Tay’ t’ey ay ts’exeh nayinel’įh. Tł’aan maanah naayedee iin tay’ t’ey dąą’ idetnįh, “Ay ch’ale’ huu’eh yįįłe’”
\v 70 “K’at’ey shin,” \it Peter \it* nįh. Uk’aadiidn eh, doo iin baaxaa na’etdee iin chih dąą’ hiiyehnįh, “Łąy eh nant’ah huu’eh įįłe’, \it Galilee \it* nan’ k’et ts’anh įįłiin xaa’.”
\v 71 Tł’aan \it Peter \it* heneek dadįhtay eh, dąą’ huu’ehnįh, “Tth’iinoo’ niign k’at’ey unihhee de’, T’oodįh’ay shoonuhshaa. Doo dine’ aanah thadalxoh ts’ą’ t’ey, hits’ishniik.”
\v 72 Hǫǫ’ ts’ą’ t’ey ts’eht’udn \it chicken \it* mǫǫsii’ tay’ t’ey nahǫǫdee. Łaakey danh hǫǫhee \it Peter \it* idįįtth’ak. Ay tł’aan \it Jesus \it* nts’ąą’ idįįnįį’ he’ilniik. “Ts’eht’uudn \it chicken \it* mǫǫsii’ łaakey danh utaaheel, dąą’ dįįniił, ‘Ay Bits’ishniign.’ Taagn danh dįįniił,” idįįnįį’. Ay tł’aan etsah, ch’its’ąą’ niign dąy hee’etnayh xaah.
\c 15
\p
\v 1 K’ahman’ eh \it Jew \it* iin xaah hach’ehłeegn haske’ iin tł’aan ch’indadn’ iin tł’aan \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin tł’aan ch’inłiin iin huuhįhdląą ts’ą’ łehchinh heedeel, \it Jesus \it* nts’ąą’ ts’uh’iin xaah thadzulxoo xaah. Tł’aan \it Jesus \it* ła’ łehnehtł’ǫǫ tł’aan łtaahiinihtįį. \it Pilate \it* łtaahiiyįhtįį.
\v 2 Tł’aan \it Pilate \it* Yuudehkat. “\it Jew \it* iin haske’ laa dįįt’áy?” “Hǫǫ’ ch’ale’ dįįnąy,” \it Jesus \it* yehnįh.
\v 3 Ay eh \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn iin haske’ iin \it Pilate \it* dąą’ ihenįh. “Hǫǫdlą’ą’ niign ts’ahǫǫt’eh dįįdįį’.”
\v 4 Ay eh tay’ t’ey \it Pilate \it* nayuudelkat. “Nts’ąą’ Nk’įą’ daahetdlii, Nan du’ nts’ąą’ baa dįįniił? Nts’ąą’ hǫhchaah ts’ą’ daahetdlii dįįtth’ák?”
\v 5 \it Pilate \it* baa ch’aa’ idįht’eh, nts’ąą’ hiiyehnąy k’at’ey dihnah nahǫǫdee xaah.
\p
\v 6 T’oodįht’ay Aaneegn’ nadadełeegn \it Israel \it* dinee iin k’et hi’uudeethadn dą’ hehelnii danh, \it Pilate \it* ts’ehłegn shyah holsąy eeday ndeeh dinee iin tthii’ut-shya’ hiiyuunąy; ay huuts’ą’ tthii’ehteek hoohuudį’.
\v 7 Dineh \it Barabas \it* mǫǫsii’ shyah holsąy eeday danh, nan’ xaah ch’idaadiiłiin iin eethaaheh’ąy iin tah ts’anh ts’ehłagn nt’eh. Nan’ xaah ch’idadiiłiin iin eethaahįh’įį’ dą’, dinee ndláán hiixąą.
\v 8 Dinee ndlaan iin \it Pilate \it* eh shign’ łehchinh heedeel eh, nts’ąą’ jah niihot-thak danh huuhatniign xaah hiiyuudehkat.
\v 9 \it Pilate \it* huu’uudehkat. “\it Jew \it* iin xaah haske’ nühts’ą’ tthii’oktee shuudahnįh?”
\v 10 \it Pilate \it* dąą’ huuts’ą’ hǫǫhee, \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn iin haske’ iin \it Jesus \it* huhtsiin xaah hitł’aayįhtiin huu’ii’etnay xaah.
\v 11 Ay eh \it Jew \it* iin hach’ełeegn iin haske’ iin dinee iin, “Dąą’ dahnįh,” ihenįh. “\it Barabas \it* hits’iniithanh.”
\v 12 \it Pilate \it* tay’ t’ey nahuu’uudelkat. “Ay de’ doo \it Jew \it* iin haske’ udahnąy du’?
\v 13 Nts’ąą’ dok-‘įį’ shuudahnįh? “Jiliis etthihiitnuhttheedn hǫhtsayh,” eh hiits’ą’ haashaa’įį’ąą.
\v 14 “Nts’ąą’ ts’ahǫǫt’eh ts’ą’ det-shyaagn xaah ch’ah dąą’ tak-‘iił?” huu’ehnįh. Toot’ey ch’ich’ahnóó’ ts’ą’ tay’ hii’eh haashaa’įį’ąą, “Jiliis etthiitnuhttheedn hǫhtsayh!”
\v 15 Ay eh dinee iin iinįį’ k’et ta’ogn’iin xaah \it Pilate Barabas \it* huuts’ą’ tthiinihtįį, t’oot’ey, “\it Jesus \it* ultsüü,” nįh, “tł’aan bahdeh’ąy iin tł’aa’ultee, jiliis etthihiitnuhttheen xaah.”
\p
\v 16 Bahdeh’ąy iin \it Jesus Pilate \it* shyah choh \it Praetorium \it* hǫǫsii’ shiit daahiinihtįį. Tł’aan ch’ehłaadn’ bahdeh’ąy iin ishiit dadahniidlah.
\v 17 Eek ndiaa eldliadn k’eh eltsiin \it Jesus \it* nahdihniik. Tł’aan łoh k’eh ndiah nt’ay eh tthiishoo \it crown \it* mǫǫsii’ hehtsiin hiitthii’ k’et daa’ee’ąą.
\v 18 Ay tł’aan tsahiiyuudlii ts’ą’ dąą’ hiiyehnįh, “Łdashiidǫǫ’ay tthihąą’ doo \it Jew \it* iin haske’ nłiin.”
\v 19 Nił xaan t’ey dichinh eh hiitthii’ ehxał tł’aan hiik’et isseek tł’aan tsahiiyuudlii ts’ą’ hiits’ą’ naakot-’et-tthayh.
\v 20 Tsahiiyǫǫdlii’, tł’aan eek ndiaa eldliadn k’eh eltsiin hiinats’idihniik tł’aan hiich’iill’ hiinaadįįdlah. Tł’aan jiliis etthiitnuhttheedn xaah tthihiiniishyah.
\p
\v 21 Nóó’ haadal eh, dineh \it Simon \it* mǫǫsii’ key ts’ą’ aahaal danh hihdeedeeł. Jiliis \it Jesus \it* xaah duutiił xaah hiiyuuniik. (Jan \it Simon Cyrene \it* key ts’anh, \it Alexander \it* tł’aan \it Rufus \it* huuta’.)
\v 22 \it Golgotha \it* hǫǫsii’ danh \it Jesus \it* nihnihtįį, ch’itthii’ tth’ann’ honįh ts’ą’.
\v 23 Elkąy tu’ ch’oonayh \it myrrh \it* mǫǫsii’ hiitannihniign ehtsiign ch’a’ hii’iitehnąą’. Toot’ey k’at’ey ushnaan iniithan.
\v 24 Ay eh jiliis etthihiitnihttheet. Hiich’iill’ nił ch’a’ tet-t’üh, ndeeh ch’iill’ doo eet’üh de’ kaah.
\v 25 K’ahman’ ts’ehłagn kol \it o’clock\it* hǫǫłiin danh jiliis etthihiitnihttheet.
\v 26 Unaadaagn dinahtł’aa k’et dia jiliis etthihiitnihttheedn hǫǫ’ honįh. Dąą’ utnet-tł’at, “\it Jew \it* Haske’.”
\v 27 Ishiit danh łaakey iin ch’inde’įį chih jiliis etthihnihttheet, ts’ehłagn \it Jesus \it* hǫǫsǫǫ ts’ąy tł’aan ts’ehłagn utł’ah ts’ąy.
\v 28 Dąą’ hut-shyaagn T’oodįht’ay Aaneegn’ utnet-tł’adn k’eetaat hut-shyaak. Dąą’ honąy, “Nach’uudal’iin eethadeh’ąy iin tah hiiyihdah.”
\p
\v 29 Doo iin Yaa he’uutiihaagn iin diitthii’ hiich’a’ dexaat tł’aan hiixaah edloh ts’ą’ dąą’ henįh, “Hąą, Nan t’iin laa, ‘Hithahdelxoo shyah choh łotdaknąy tł’aan taagn dziinn’ t’ey nootaktsayh,’ dįįnįį’ t’iin?
\v 30 T’axoh na’įįday jiliis k’et ts’anh tł’aan itdįlshih.”
\v 31 Dąą’ niign \it Jew \it* iin xaah hach’ełeegn iin tł’aan \it Jew \it* nach’uudah’iin ach’uunehtan iin \it Jesus \it* tsahuudlii. “Ch’ishyon iin ehshih t’oot’ey Dii k’at’ey itdelshih.
\v 32 T’axoh \it Christ \it* ts’inuh’iin \it Israel \it* dinee iin haske’ jiliis k’et ts’anh naa’ut-shya’. Hǫǫ’ det-shyaak de’, łąy eh ts’utdaaniił,” tłihdetnįh. Łaakey dineh iin jiliis hii’aaxaa etthitnihttheedn iin chih ts’ahǫǫt’eh ts’ą’ \it Jesus \it* ihenįh.
\p
\v 33 Taania ch’inii’aan eh nan’ k’et hǫhchaah ts’ą’ naatł’üü nalkot, daadá’ jii’aa k’eh.
\v 34 Taagn \it o’clock\it* hǫǫłiin eh, \it Jesus \it* hǫǫtł’at hǫǫhee, “\it Eloi\it*, \it Eloi\it*, \it Lema\it*, \it Sabachthani\it*? ShT’oodįht’ay’, ShT’oodįht’ay’, dia Shin shįį’ Shdhįhday?”
\v 35 Dąą’ nįh ts’ą’ ch’ehłaadn’ ishiit na’etdee iin idiitth’agn dąą’ henįh, “Dahtth’ak! \it Elijah \it* kaah hǫǫhee.”
\v 36 Ts’ehłagn huutah ts’anh dlaat k’eh nt’ay tuu uniinehhaagn elkąy tu’ ts’elkąy iniinihhaan dichinh chiit niinii’ąą’ tł’aan jiliis ts’ą’ altthał. Tł’aan \it Jesus \it* thaat ts’ą’ Yech’uudįh’ah, yuutth’ǫǫ xaah. “Ts’inuh’įį’ \it Elijah \it* Yaa niiniishyah tł’aan naayįhtįį de’ kaah,” ay dineh huu’ehnįh.
\v 37 Ay tł’aan \it Jesus \it* hǫǫtł’át haa’įįsał tł’aan ehtįį.
\p
\v 38 Tł’aan łdaaniit’ay choh hithahdelxoo shyah choh na’įįt’ay uk’et ts’anh niłdzi’įįch’iił tł’aan łaakey eltsįį.
\v 39 Bahdeh’ąy iin xaah ch’inłiinn’ jiliis ts’ą’ na’ethadn haa’įįsal tł’aan ehtiin idiitth’agn dąą’ nįh, “Łąy eh jan dineh T’odįht’ay Uts’eeniinn’.”
\v 40 Ch’ehłaadn’ ts’exee iin chih ishiit soo’uuniithaadn ts’anh hohneh’įh, \it Salome\it*, \it Mary Magdalene\it*, tł’aan \it Mary\it*, \it James \it* k’ahduu’ daathal tł’aan \it Joses \it* huunąą, huutah.
\v 41 \it Jesus Galilee \it* nan’ k’et eedah dą’ hiik’eh aadal iin tł’aan shii’ hiixaah nii’alshyeegn. Tł’aan ndláán ts’exee iin Iik’eh \it Jerusalem \it* niideel iin chih ishiit.
\p
\v 42 Xał ts’ą’ eh \it Joseph\it*, \it Arimathea \it* key ts’anh, ishiit danh niiniishyah.
\v 43 Ay ch’ah dineh hithahdelxoo shyah choh xaah ch’inłiin iin tah ts’anh, ay hu’ dinee iin hǫǫsuu’ yaa naniich’etdee, T’oodįht’ay k’ach’ootahłe’ danh de’ kaah uneh’ąy. \it Jew \it* iin nahelshii dziinn’ ts’ą’ ts’ehłagn dziinn’ eh, nach’et-‘aal xaah suuhohdełee dziinn’ hǫǫłįį. \it Joseph \it* k’ahaniich’ulnąy ts’ą’ \it Pilate \it* xaah niiniishyah. \it Jesus \it* tee’ xaah ch’uudehkat.
\v 44 \it Pilate Jesus \it* ehtiin ijihtth’agn eh hǫǫtł’át teenaa. Bahdeh’ąy ch’inłiinn’ daa dadadeltįį tł’aan yuudehkat. “\it Jesus \it* t’axoh laa ehtįį?” yehnįh.
\v 45 “\it Jesus \it* t’axoh ehtįį,” bahdeh’ąy ch’inłiinn’ nąy eh, \it Pilate Joseph\it*, “\it Jesus \it* tee’ uu’įįnii,” ehnįh.
\v 46 Ay eh \it Joseph \it* ch’iil elgay suu’ ǫǫkeet tł’aan Iitee’ jiliis k’et ts’anh naa’įhtiin eh, ch’iil elgąy inaa’uudeetł’ǫǫ. Tł’aan ch’itee’ niihelsheek danh Iitee’ niinihtįį, ddhał eekey tthee shiit haahelshyah danh, tł’aan shiihetdak danh tthee choh niłdatnii’ąą.
\v 47 \it Mary Magdalene \it* tł’aan \it Mary\it*, \it Joses \it* unąą nłiin, hohneh’įh ts’ą’, ndeeh \it Jesus \it* nihnihtįį danh hohnih’įį’.
\c 16
\p
\v 1 Tł’aan eh \it Jew \it* iin nahelshii dziinn’ hehuuthadn danh \it Mary Magdalene\it*; \it Mary\it*, \it James \it* unąą; tł’aan \it Salome \it* hii’eh itnetmaan hǫǫkeet, ch’itee’ k’et ts’an hiiyih’ąy, \it Jesus \it* tee’ k’et nadzuuniil xaah.
\v 2 Dziin shiit k’ahmán’ haachee’aan eh, ch’itee’ niihelsheegn danh ts’ą’ hihteedeeł.
\v 3 Haadal eh, dąą’ tłihdetnįh, “Doo tthee choh neexaah łtaatahmǫh, k’ehetdak danh ts’anh?”
\v 4 (Thee łąą’ nchááh.) Ay eh hahnóó’ hohneh’ąy eh, ch’idą’ tthee niłtaa’ilmǫǫt ihneh’įh.
\v 5 Ay eh k’eh hįįdeeł. Ishiit danh dineh k’ahduu’ daathal hihneh’įh. Ch’itee’ niihelshyeek danh hǫǫsǫǫ ts’ąy daa’eedah. Tł’aan eek elgay ndiaa nadelniik. Nts’ąą’ hohneh’ąy eh hihniljiit.
\v 6 “Sǫ’ naljiidn! \it Jesus Nazareth \it* key ts’anh koonah’įh, doo jiliis ihiitnihtsool. T’oot’ey jah k’a’iiday; įįłaagn iin tah ts’anh niidit-that. Unah’įh, ndeeh tth’ihiiyįht’ayh danh ahkeedn.
\v 7 T’axoh na’atdał tł’aan Maanah udeldii iin tł’aan \it Peter \it* chih dąą’ idahnįh, ‘\it Galilee \it* nan’ k’et ts’ą’ nühttheh taahaał. Ishiit danh utdah’aał, nts’ąą’ nühdiinįį’ k’eetaat.’”
\v 8 Ay eh ch’itee’ niihelshyeek danh ts’anh tthiihindeeł tł’aan hǫǫtł’at hihneljiidn eh łtaakąąhilshyah. Hihneljiidn ts’anh t’ey hihdetnii. Doot’ey k’at’ey hǫǫ’ ihenąy, hihneljiidn xaah.
\p
\v 9 Jesus du’, įįłaagn iin tah ts’anh niidit-thadn tł’aan dziin shiit k’ahman’ hǫǫłiin, \it Mary Magdalene \it* ts’ą’ ch’ittheh dishoodeltii, doo iits’an łk’eedinch’ii gǫǫ shyüüt haa’įh’a’.
\v 10 Doo iin \it Jesus \it* eh įįłe’ iin łąą’ hǫǫchaa’ ts’ehoohǫhdąy eh, hetsaa iin ts’ą’ teeshyah tł’aan nts’ąą’ hut-shyaak aanah hǫǫ’ huu’ehnįh.
\v 11 Ay eh \it Jesus \it* nahotnayh ehtiin ts’anh tł’aan Unak’iin chih hǫǫ’ huu’ehnąy eh, łąy eh k’ahiiniithan.
\p
\v 12 Ay tł’aan \it Jesus \it* Beh yįįłe’ iin łaakey ch’ts’ąą’ niign k’at’ey hǫǫ’ hiineh’iik niign huuts’ą’ dishoodeltįį, nan’ k’et tagn’ haadal niign eh.
\v 13 Ay iin hahniideeł tł’aan ch’ehłaadn’ iin hǫǫ’ ihenįh, doo iin Beh yįįłe’ iin, t’oot’ey ay iin chih łąy eh ts’įįnuuthįį’ ts’ą’ k’ahihiiniithan.
\p
\v 14 Ay tł’aan \it Jesus \it* ts’ehłagn deetaan k’et ts’ehłan Maanah udeldii iin ts’ą’ dishoodelt’įį, nach’ihe’aał eh. Hǫǫ’ huuhenąy k’at’ey łąy eh huuhuunąy xaah, hendeek dadįhtay eh huuts’ą’ hǫǫhee, tł’aan huudzee’ tthee k’eh nt’ay aanah chih, doo iin nahotnay hiinih’iin iin łąy eh k’at’ey huunąy xaah.
\v 15 Tł’aan dąą’ huu’ehnįh, “Nan’ hǫhchaah ts’ą’ łitnahdeeł eh, dinee iin huu’įhdląą ts’ą’ T’oodįht’ay Aaneegn’ suu’ eh hahuu’uunahtanh.
\v 16 Doot’ey łąy eh niithan tł’aan tuu eltsiin (diits’ant’ay’ ts’anh) tat-shih. T’oot’ey doot’ey łąą’ k’aniithan łatdalnay.
\v 17 Doo iin T’oodįht’ay łąy eh uunąy, dąą’ ch’ale’ huu’eh dotdaathal. Shǫǫsii’ eh gǫǫ shyüüt eh hahnaashyok. Ch’idanh key t’iin aaneegn eh thahdalxoh.
\v 18 Tł’üh chóó nihdihtįį tł’aan tuu utah dineh exaan hatnaa’ de’, k’at’ey nts’ąą’ t’ey hihtaadiil. Dinee iin ehts’iign k’et diiła’ dahełeek de’, ay iin nahtat-suuł.”
\p
\v 19 \it Jesus \it* Doo Huuhǫhchaah ts’ą’ K’ach’ihohłe’ Maanah udeldii iin eh hǫǫhaa’ tł’aan dagn nan’ k’et ts’ą’ niidiltįį tł’aan T’oodįht’ay hǫǫsǫǫ ts’ąy daa’eedah.
\v 20 Ay tł’aan Maanah udeldii iin huhhihteedeeł tł’aan nahtatdak niign huuhįhdląą ts’ą’ hach’ihuhnehtanh tł’aan Doo huuhǫhchaah ts’ą’ k‘ach’ihohłe’ huuxaa’ etnah. Dinee iin ch’aa’ hol’įh ts’ą’ tł’aan nahohtahdaa dąą’ hetdąy nts’ąą’ T’oodįht’ay t’ay’ hǫǫłiin hech’ihohnah’iil xaah huhneh’ąy xaa’, hach’ihuhnehtan łąy eh huunįh. T’axoh.