\id MAT
\h San Mateo
\toc1 San Mateo
\mt Nihánj me nana̱ sa̱ꞌ cheꞌé Jesús cachrón Mateo a
\c 1
\s Nij xi̱i Jesús nij síí ma̱n ga̱a naá a
\p
\v 1 Yanj nihánj me taj xnaꞌanj cheꞌé nij xi̱i Jesús Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun a. Veé xi̱i Jesús me rey cuꞌna̱j David síí cayáán ga̱a naá, ne̱ xi̱i David me síí cuꞌna̱j Abraham ado̱nj.
\b
\m
\v 2 Dan me se síí cuꞌna̱j Abraham me rej síí cuꞌna̱j Isaac,
\q ne̱ Isaac me rej síí cuꞌna̱j Jacob,
\q ne̱ Jacob me rej nij tinu̱j síí cuꞌna̱j Judá,
\q
\v 3 ne̱ Judá me rej síí cuꞌna̱j Fares ga̱ síí cuꞌna̱j Zara, ne̱ chana̱ cuꞌna̱j Tamar me nii ro̱j soꞌ a.
\q Ne̱ Fares me rej síí cuꞌna̱j Esrom,
\q ne̱ Esrom me rej síí cuꞌna̱j Aram,
\q
\v 4 ne̱ Aram me rej síí cuꞌna̱j Aminadab,
\q ne̱ Aminadab me rej síí cuꞌna̱j Naasón,
\q ne̱ Naasón me rej síí cuꞌna̱j Salmón,
\q
\v 5 ne̱ Salmón me rej síí cuꞌna̱j Booz, ne̱ nii Booz me chana̱ cuꞌna̱j Rahab a.
\q Ne̱ Booz me rej síí cuꞌna̱j Obed, ne̱ nii Obed me chana̱ cuꞌna̱j Rut a.
\q Ne̱ Obed me rej síí cuꞌna̱j Isaí,
\q
\v 6 ne̱ Isaí me rej síí cuꞌna̱j David, ne̱ síí cuꞌna̱j David roꞌ, me síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá ado̱nj.
\b
\m Ne̱ David me rej síí cuꞌna̱j Salomón, ne̱ nii Salomón me nica̱ síí cuꞌna̱j Urías ga̱a rque̱ a.
\q
\v 7 Ne̱ Salomón me rej síí cuꞌna̱j Roboam,
\q ne̱ Roboam me rej síí cuꞌna̱j Abías,
\q ne̱ Abías me rej síí cuꞌna̱j Asa a.
\q
\v 8 Ne̱ Asa me rej síí cuꞌna̱j Josafat,
\q ne̱ Josafat me rej síí cuꞌna̱j Joram,
\q ne̱ Joram me rej síí cuꞌna̱j Uzías a.
\q
\v 9 Ne̱ Uzías me rej síí cuꞌna̱j Jotam,
\q ne̱ Jotam me rej síí cuꞌna̱j Acaz,
\q ne̱ Acaz me rej síí cuꞌna̱j Ezequías a.
\q
\v 10 Ne̱ Ezequías me rej síí cuꞌna̱j Manasés,
\q ne̱ Manasés me rej síí cuꞌna̱j Amón,
\q ne̱ Amón me rej síí cuꞌna̱j Josías a.
\q
\v 11 Ne̱ Josías me rej nij tinu̱j síí cuꞌna̱j Jeconías,
\q ne̱ cayáán nij soꞌ tiempó quiꞌyaj canaán nij síí ma̱n yoꞌóó noco̱o cuꞌna̱j Babilonia rihaan nij yuvii̱ israelitá,
\q ne̱ caꞌanj nica̱j nij soꞌ man nij yuvii̱ israelitá chiháán nij soꞌ gu̱un nij yuvii̱ israelitá mozó rihaan nij soꞌ ado̱nj.
\b
\m
\v 12 Guun naá do̱j, ne̱ guun Jeconías rej síí cuꞌna̱j Salatiel,
\q ne̱ Salatiel me rej síí cuꞌna̱j Zorobabel,
\q
\v 13 ne̱ Zorobabel me rej síí cuꞌna̱j Abiud,
\q ne̱ Abiud me rej síí cuꞌna̱j Eliaquim,
\q ne̱ Eliaquim me rej síí cuꞌna̱j Azor a.
\q
\v 14 Ne̱ Azor me rej síí cuꞌna̱j Sadoc,
\q ne̱ Sadoc me rej síí cuꞌna̱j Aquim,
\q ne̱ Aquim me rej síí cuꞌna̱j Eliud,
\q
\v 15 ne̱ Eliud me rej síí cuꞌna̱j Eleazar,
\q ne̱ Eleazar me rej síí cuꞌna̱j Matán,
\q ne̱ Matán me rej síí cuꞌna̱j Jacob a.
\q
\v 16 Ne̱ Jacob me rej síí cuꞌna̱j José,
\q ne̱ José me síí xcaj man chana̱ cuꞌna̱j Mariá,
\q ne̱ noꞌ me nii Jesús, síí cuꞌna̱j Síí Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun ado̱nj.
\b
\p
\v 17 Dan me se asi̱j síí cuꞌna̱j Abraham nda̱a síí cuꞌna̱j David síj xcaꞌa̱nj xi̱i síí cuꞌna̱j Jesús a. Ne̱ asi̱j David nda̱a caꞌanj nica̱j nij síí ma̱n Babilonia man nij yuvii̱ israelitá chiháán nij soꞌ síj ꞌó xcaꞌa̱nj xi̱i Jesús a. Ne̱ asi̱j caꞌanj nica̱j nij síí ma̱n Babilonia man nij yuvii̱ israelitá chiháán nij soꞌ nda̱a caꞌngaa Jesús Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun, ne̱ síj ꞌó xcaꞌa̱nj nij xi̱i Jesús uún ado̱nj.
\s Caꞌngaa Jesús rihaan chumii̱ nihánj a
\p
\v 18 Ne̱ nihánj me se vaa guun asi̱j rque̱ ga̱a ataa caꞌnga̱a̱ Jesús Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun a. Dan me se nii Jesús me chana̱ cuꞌna̱j Mariá a. Ga̱a asino ya̱a̱n guun ya̱ rá noꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j José se vaa xca̱j tuviꞌ ro̱j soꞌ a. Ga̱a ataa cunu̱u rcuaꞌa̱a̱n ro̱j soꞌ, ne̱ xcaj noꞌ cuentá se vaa a̱j nariꞌ noꞌ neꞌej quiꞌyaj Nimán Yaꞌanj a.
\v 19 Dan me se José me síí xca̱j man Mariá, ne̱ xcaj soꞌ cuentá se vaa a̱j nuû rque noꞌ neꞌej a. Dan me se síí nica̱ nimán me José, ne̱ ne caꞌve̱j rá soꞌ cuta̱ꞌ soꞌ cacunꞌ xráá Mariá rihaan nij síí nica̱j suun a. Cheꞌé dan nuchruj ra̱a̱ soꞌ, ne̱ ta̱náj yuve̱ soꞌ man noꞌ, rá soꞌ a.
\v 20 Dan me se nuchruj ra̱a̱ soꞌ da̱j quiꞌya̱j soꞌ, ga̱a ne̱ cotoj soꞌ, ne̱ ta̱j niꞌyo̱n naquiꞌyaa rihaan soꞌ se vaa caꞌnaꞌ ꞌo̱ se‑mo̱zó Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ, ne̱ cataj se‑mo̱zó Yaꞌanj rihaan soꞌ a:
\p ―Cu̱nó so̱ꞌ caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj, José. ꞌO̱ se taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ rey cuꞌna̱j David síí cayáán ga̱a naá mé so̱ꞌ ado̱nj. Se̱ cuchuꞌvíꞌ so̱ꞌ xca̱j so̱ꞌ man chana̱ cuꞌna̱j Mariá maꞌ. Ne tumé noꞌ cacunꞌ maꞌ. Nimán Yaꞌanj quiꞌyaj se vaa nariꞌ noꞌ neꞌej ado̱nj.
\v 21 Dan me se cuchru̱j noꞌ neꞌej sno̱ꞌo, ne̱ JESÚS tu̱cuꞌnáj so̱ꞌ man neꞌej yoꞌ á. Da̱nj tu̱cuꞌnáj soj man soꞌ, cheꞌé se ti̱nanii soꞌ man nij tuviꞌ soꞌ rihaan cacunꞌ tumé nij soꞌ ado̱nj ―da̱nj cataj se‑mo̱zó Síí ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ rihaan José a.
\p
\v 22 Nu̱ꞌ nihánj me se vaa quiꞌyaj Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ a. Quiꞌyaj gue̱e̱ soꞌ nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj soꞌ ga̱a naá rihaan ꞌo̱ síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj rihaan yuvii̱, ne̱ nihánj me nana̱ caꞌmii Yaꞌanj rihaan soꞌ a:
\q
\v 23 Ni̱ꞌyaj soj á.
\q Nari̱ꞌ ꞌo̱ chana̱ ya̱a̱n neꞌej,
\q ne̱ cuchru̱j noꞌ neꞌej sno̱ꞌo,
\q ne̱ Emanuel cuꞌna̱j neꞌej ado̱nj,
\m da̱nj caꞌmii Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ ga̱a naá rihaan síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj, ne̱ nana̱ Emanuel me raj cata̱a se vaa ca̱yáán maꞌa̱n Yaꞌanj ga̱ níꞌ ado̱nj.
\p
\v 24 Veé dan, ne̱ nanuû rá José, ne̱ quiꞌyaj soꞌ nu̱ꞌ suun caꞌneꞌ se‑mo̱zó Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ rihaan soꞌ, ne̱ xcaj soꞌ man chana̱ cuꞌna̱j Mariá a.
\v 25 Tza̱j ne̱ ne coto̱j soꞌ ga̱ noꞌ nda̱a se quisíj cuchruj noꞌ neꞌej sno̱ꞌo a. Ne̱ tucuꞌnáj José JESÚS man neꞌej ado̱nj.
\c 2
\s Nanoꞌ nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ man Jesús a
\p
\v 1 Dan me se caꞌngaa Jesús chumanꞌ Belén chumanꞌ na̱j estadó Judea, ne̱ síí cuꞌna̱j Herodes me síí nica̱j suun rey uun chij rej yoꞌ ga̱a caꞌngaa Jesús a. Quisíj caꞌngaa Jesús, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ do̱j nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ nda̱a chumanꞌ cuꞌna̱j Jerusalén, ne̱ síí cavii rej síj güii me nij soꞌ a.
\v 2 Ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man nij síí ma̱n Jerusalén, cataj nij soꞌ a:
\p ―Neꞌej gu̱un síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá roꞌ, me rej caꞌngaa soꞌ ga̱. Queneꞌen núj yatiꞌ taj xnaꞌanj se vaa caꞌngaa soꞌ na̱nj á. Cavii yatiꞌ yoꞌ rej xta̱ꞌ rej síj güii, ne̱ cheꞌé dan caꞌnaꞌ núj cara̱a̱ gue̱e̱ núj rihaan soꞌ ado̱nj ―taj nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ a.
\p
\v 3 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nana̱ yoꞌ rihaan síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes, ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo soꞌ ga̱ nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén a.
\v 4 Veé dan, ne̱ cunuu chre̱ꞌ ta̱ranꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, rihaan soꞌ, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ xnáꞌanj Herodes man nij soꞌ me rej caꞌnga̱a̱ Síí Caꞌne̱j Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun a.
\v 5 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Herodes a:
\p ―Caꞌnga̱a̱ soꞌ chumanꞌ Belén chumanꞌ na̱j estadó Judea cheꞌé se cachrón síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj rihaan yanj nana̱ nihánj a:
\q
\v 6 Ma̱ꞌán so̱ꞌ Belén, chuma̱nꞌ na̱j yoꞌóó Judea roꞌ,
\q né chuma̱nꞌ noco̱ꞌ doj mé so̱ꞌ rihaan nij síí ꞌni̱j raꞌa yoꞌóó Judea a̱ maan ado̱nj.
\q Dan me se rque ma̱ꞌán so̱ꞌ cu̱riha̱nj ꞌo̱ síí gu̱un chij,
\q ne̱ soꞌ me síí veꞌé tu̱mé man se‑chuma̱nꞌ ꞌu̱nj yuvii̱ israelitá ado̱nj.
\m Nihánj me nana̱ cachrón síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj rihaan yanj ga̱a naá ―taj nij soꞌ rihaan Herodes a.
\p
\v 7 Cuno síí nica̱j suun Herodes nana̱ caꞌmii nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌnéé yuve̱ soꞌ nana̱ rihaan nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan Herodes a. Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Herodes man nij soꞌ me yavii curuviꞌ naca̱ yatiꞌ taj xnaꞌanj cheꞌé neꞌej yoꞌ, taj Herodes a. Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan Herodes a.
\v 8 Ga̱a ne̱ caꞌnéé Herodes man nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ chumanꞌ Belén, ne̱ caꞌneꞌ Herodes suun rihaan nij soꞌ, ne̱ cataj Herodes a:
\p ―Nano̱ꞌ uxrá soj man neꞌej yoꞌ, ne̱ asa̱ꞌ nariꞌ soj man neꞌej, ne̱ cata̱j xnaꞌanj soj rihanj me rej yáán neꞌej yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌa̱nj ma̱ꞌanj cara̱a̱ gue̱e̱ ꞌu̱nj rihaan neꞌej yoꞌ ado̱nj ―taj Herodes tihaꞌ soꞌ man nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ a.
\p
\v 9 Quisíj cuno nij soꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj síí nica̱j suun rey rihaan nij soꞌ, ga̱a ne̱ curiha̱nj nij soꞌ, caꞌanj nij soꞌ, ga̱a ne̱ queneꞌen uún nij soꞌ man yatiꞌ a̱j queneꞌen nij soꞌ rej síj güii a. Dan me se va̱j yatiꞌ yoꞌ, ne̱ ꞌo̱ canocoꞌ nij soꞌ man yatiꞌ, nda̱a se canicunꞌ yatiꞌ rej xta̱ꞌ rej ya̱nj neꞌej yoꞌ a.
\v 10 Ga̱a queneꞌen nij soꞌ man yatiꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá nimán nij soꞌ a.
\v 11 Ga̱a ne̱ catúj nij soꞌ rá veꞌ rej canicunꞌ yatiꞌ xta̱ꞌ, ga̱a ne̱ queneꞌen nij soꞌ man neꞌej ga̱ nii neꞌej chana̱ cuꞌna̱j Mariá, ga̱a ne̱ quinij ru̱j nda̱a cayáán cuyu̱u̱ nij soꞌ, ne̱ caráj gue̱e̱ nij soꞌ rihaan neꞌej yoꞌ a. Veé dan, ga̱a ne̱ caꞌnúj nij soꞌ se‑chru̱nj nij soꞌ, ga̱a ne̱ rqué ndoꞌo nij soꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ tuꞌve̱e̱ ndoꞌo rihaan neꞌej yoꞌ a. Dan me se agaꞌ oró míí do̱ꞌ, squíí cuꞌna̱j “incienso” do̱ꞌ, squíí cuꞌna̱j “mirra” do̱ꞌ, rqué u̱u̱n nij soꞌ rihaan neꞌej yoꞌ a.
\v 12 Ne̱ rej nii̱ caꞌmii nej rihaan nij soꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj Yaꞌanj rihaan nij soꞌ se vaa se̱ canica̱j uún nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ rihaan síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes, taj nej rihaan nij soꞌ a. Cheꞌé dan ꞌó chrej canica̱j nij soꞌ quinanꞌ nij soꞌ chiháán nij soꞌ a.
\s Caꞌanj nica̱j José ga̱ Mariá man Jesús yoꞌóó Egiptó a
\p
\v 13 Quisíj quinanꞌ nij síí tucuꞌyón ndoꞌo cheꞌé yatiꞌ, ga̱a ne̱ rej nii̱ caꞌmii nej rihaan síí cuꞌna̱j José a. Dan me se ta̱j niꞌyo̱n naquiꞌyaa ꞌo̱ se‑mo̱zó Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj se‑mo̱zó Yaꞌanj rihaan soꞌ a:
\p ―Na̱xaga̱a̱ so̱ꞌ, ne̱ ni̱caj so̱ꞌ man ro̱j ni̱i neꞌej, cuna̱nj so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ yoꞌóó noco̱o cuꞌna̱j Egiptó, ne̱ ca̱yáán so̱ꞌ yoꞌóó Egiptó nda̱a güii caꞌmi̱i̱ uún ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ á. ꞌO̱ se nano̱ꞌ ndoꞌo síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes man neꞌej, ne̱ ticavi̱ꞌ soꞌ man neꞌej yoꞌ vaa taj soꞌ ado̱nj ―taj se‑mo̱zó Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ rihaan José a.
\p
\v 14 Ga̱a ne̱ naxaga̱a̱ José, ne̱ nica̱j soꞌ man ro̱j ni̱i neꞌej, ne̱ rej nii̱ cavii nij soꞌ caꞌanj nij re̱j soꞌ yoꞌóó Egiptó,
\v 15 ne̱ cayáán nij soꞌ rej yoꞌ nda̱a se caviꞌ síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes a.
\p Dan me se quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ rihaan ꞌo̱ síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá, se vaa cataj soꞌ a: “Canacúún ꞌu̱nj man taꞌníj se vaa cavi̱i̱ soꞌ yoꞌóó Egiptó caꞌna̱ꞌ soꞌ ado̱nj.” Da̱nj taj Yaꞌanj ga̱a naá ado̱nj.
\s Caviꞌ ndoꞌo neꞌej ma̱n chumanꞌ Belén, quiꞌyaj síí nica̱j suun cuꞌna̱j Herodes a
\p
\v 16 Quisíj caꞌanj nij re̱j Jesús yoꞌóó noco̱o cuꞌna̱j Egiptó, ga̱a ne̱ xcaj síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes cuentá se vaa a̱j tihaꞌ yuꞌunj nij síí tucuꞌyón cheꞌé yatiꞌ man soꞌ a. Ga̱a ne̱ cuyanj ndoꞌo rá soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan tanuu se vaa ticavi̱ꞌ tanuu man nu̱ꞌ neꞌej sno̱ꞌo cunii ya̱nj nu̱ꞌ anica̱j chumanꞌ Belén a. Neꞌej va̱j vi̱j yoꞌ rej rque̱ roꞌ, cavi̱ꞌ, taj soꞌ a. Da̱nj quiꞌyaj soꞌ, ga̱a ne̱ cavi̱ꞌ neꞌej caꞌmii yatiꞌ cheꞌé taj nij síí tucuꞌyón cheꞌé yatiꞌ rihaan soꞌ, rá soꞌ a.
\v 17 Da̱nj quiꞌyaj Herodes, ne̱ quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá síí cuꞌna̱j Jeremías, se vaa cataj soꞌ a:
\q
\v 18 Cuno̱ nii taꞌve̱e ndoꞌo chana̱ ma̱n chumanꞌ cuꞌna̱j Ramá a.
\q Chana̱ cuꞌna̱j Raquel me noꞌ,
\q ne̱ taꞌvee ndoꞌo noꞌ cheꞌé taꞌníí noꞌ nij síí caviꞌ,
\q ne̱ ne caꞌve̱j rá noꞌ naquiꞌya̱j niha̱ꞌ noꞌ nimán noꞌ,
\q cheꞌé se navij taꞌníí noꞌ caviꞌ na̱nj ado̱nj,
\m da̱nj caꞌmii Jeremías ga̱a naá a.
\s Curiha̱nj nij re̱j Jesús yoꞌóó Egiptó, caꞌanj nij soꞌ chumanꞌ Nazaret a
\p
\v 19 Ga̱a quisíj caviꞌ síí nica̱j suun rey cuꞌna̱j Herodes, ga̱a ne̱ ta̱j niꞌyo̱n naquiꞌyaa ꞌo̱ se‑mo̱zó Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ rihaan José ga̱a yáán soꞌ yoꞌóó Egiptó ga̱a otoj soꞌ rej nii̱ a.
\v 20 Ne̱ cataj xnaꞌanj se‑mo̱zó Yaꞌanj rihaan José a:
\p ―Na̱xaga̱a̱ so̱ꞌ, ne̱ ni̱caj so̱ꞌ ro̱j ni̱i neꞌej, ne̱ quina̱nꞌ so̱ꞌ yoꞌóó Israel á. ꞌO̱ se ya̱j me se caviꞌ nij síí me rá ticavi̱ꞌ man neꞌej na̱nj ado̱nj ―taj se‑mo̱zó Yaꞌanj rihaan José a.
\p
\v 21 Ga̱a ne̱ naxaga̱a̱ José, ne̱ nica̱j uún soꞌ ro̱j ni̱i neꞌej quinanꞌ soꞌ yoꞌóó Israel a.
\v 22 Ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan soꞌ se vaa síí cuꞌna̱j Arquelao guun síí nica̱j suun rey uun chij rihaan estadó Judea a. Dan me se nayón Arquelao rihaan rej soꞌ Herodes a. Cheꞌé dan cuchuꞌviꞌ ndoꞌo José caꞌa̱nj soꞌ estadó Judea, ga̱a ne̱ caꞌmii uún nej rihaan soꞌ se vaa se̱ caꞌanj soꞌ estadó Judea maꞌ. Cheꞌé dan caꞌanj soꞌ estadó Galilea,
\v 23 ne̱ cuchiꞌ soꞌ chumanꞌ Nazaret, ne̱ cayáán soꞌ chumanꞌ yoꞌ a. Veé dan quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ cataj nij síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá a: “Síí cavii Nazaret me Síí Caꞌne̱j Yaꞌanj ado̱nj”, taj nij soꞌ a.
\c 3
\s Caꞌmii natáj Juan Síí Cutaꞌ Ne man yuvii̱ a
\p
\v 1 Dan me se ga̱a veé da̱nj vaa yáán Jesús chumanꞌ Nazaret, ne̱ cavii síí cuꞌna̱j Juan Síí Cutaꞌ Ne man yuvii̱ tacaan estadó Judea, ne̱ caꞌmii natáj ndoꞌo soꞌ,
\v 2 cataj soꞌ a:
\p ―Nuchra̱nꞌ nimán soj, ne̱ ta̱náj soj chrej chiꞌi̱i̱ á. ꞌO̱ se a̱j nichrunꞌ se vaa gu̱un chij Yaꞌanj na̱nj ado̱nj ―taj soꞌ, aꞌmii natáj soꞌ a.
\p
\v 3 Síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj rihaan yuvii̱ ga̱a naá síí cuꞌna̱j Isaías roꞌ, cataj xnaꞌanj cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan, cataj soꞌ a:
\q Nucua̱j ndoꞌo caꞌmi̱i̱ natáj ꞌo̱ soꞌ rej tacaan,
\q ne̱ cata̱j soꞌ a:
\q “Naquiꞌya̱j sa̱ꞌ soj chrej
\q cheꞌé se caꞌna̱ꞌ Síí ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ á.
\q Naquiꞌya̱j nica̱ soj chrej anica̱j cache̱n soꞌ á.”
\m Dan me nana̱ cachrón Isaías rihaan yanj ga̱a naá nana̱ taj xnaꞌanj cheꞌé Juan a.
\p
\v 4 Dan me se Juan roꞌ, nu̱u̱ soꞌ yatzíj cutziin xcuu camelló, ne̱ ꞌni̱j catuu̱n soꞌ marque̱ nu̱j, ne̱ chá soꞌ ina̱nj rquíí, ne̱ catziꞌ xtaan ma̱n quij coꞌo soꞌ ado̱nj.
\v 5 Ne̱ curiha̱nj ri̱i̱ ndoꞌo yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, yuvii̱ ma̱n nu̱ꞌ estadó Judea do̱ꞌ, yuvii̱ ma̱n nij chumanꞌ na̱j tuꞌva chráá cuꞌna̱j Jordán do̱ꞌ, caꞌnaꞌ rihaan Juan a.
\v 6 Dan me se nataꞌ ya̱ nij yuvii̱ cheꞌé nu̱ꞌ cacunꞌ tumé nij yuvii̱, ga̱a ne̱ cataꞌ ne nij yuvii̱ rá chráá Jordán, quiꞌyaj Juan ado̱nj.
\p
\v 7 Ga̱a queneꞌen Juan se vaa caꞌnaꞌ ndoꞌo nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ, me rá nij soꞌ cuta̱ꞌ ne Juan man nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmii natáj soꞌ rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ a:
\p ―Ase vaa xcuáá yuva̱a̱ vaa soj á. Me síí cataj xnaꞌanj rihaan soj cuna̱nj soj, ne̱ nani̱i̱ soj rihaan sayuun quiꞌya̱j Yaꞌanj ga̱.
\v 8 Sese ya̱ nuchranꞌ nimán soj, ne̱ caꞌa̱nj soj quiꞌya̱j soj nda̱a vaa ꞌyaj yuvii̱ cunuu sa̱ꞌ nimán na̱nj á.
\v 9 Ne̱ ta̱dó soj sese quisi̱j rá soj cata̱j soj se vaa taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Abraham síí cayáán ga̱a naá me soj, ne̱ ne tumé soj cacunꞌ, cata̱j soj á. Daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌmii soj da̱nj maꞌ. Ma̱an se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa né se yaꞌa̱nj tihaꞌ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Abraham me soj a̱ maꞌ. Sese me rá Yaꞌanj, ne̱ caꞌve̱e ni̱caj Yaꞌanj náá guun yahij na̱j rihaan yoꞌóó nihánj, ne̱ quiꞌya̱j Yaꞌanj man ꞌo̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ Abraham ado̱nj.
\p
\v 10 ’ꞌO̱ se nichrunꞌ quiꞌya̱j Yaꞌanj sayuun man nij síí naꞌvej rá cuno̱ rihaan soꞌ na̱nj ado̱nj. Ase vaa síí oro̱ꞌ agaꞌ aꞌneꞌ chruun caꞌne̱ꞌ soꞌ chruun roꞌ, da̱nj vaa Yaꞌanj cuano̱ ado̱nj. Cheꞌé dan ase vaa ꞌyaj nii man chruun roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌya̱j Yaꞌanj man nij síí ne uno rihaan soꞌ a. Dan me se aꞌneꞌ nii chruun nuviꞌ chruj sa̱ꞌ raa̱, ne̱ araa nii man chruun yoꞌ rihaan yaꞌan a.
\p
\v 11 ’ꞌU̱nj nihánj me se na u̱u̱n utaꞌ ne ꞌu̱nj man soj si̱j nuchranꞌ nimán canocoꞌ chrej sa̱ꞌ a. Tza̱j ne̱ vaa ꞌó síí caꞌna̱ꞌ, ne̱ si̱j nucua̱j doj me soꞌ rihanj a. Cheꞌé dan me a̱ doj ne nó xcúnj na̱chej nuj correá ꞌni̱j tacanj soꞌ maꞌ Ne̱ caꞌna̱ꞌ soꞌ, ne̱ cuta̱ꞌ ne soꞌ nimán soj ga̱ maꞌa̱n Nimán Yaꞌanj, ne̱ caxri̱i̱ yaꞌan soꞌ man soj si̱j naꞌvej rá cuno̱ rihaan Yaꞌanj, ne̱ caca̱a̱ soj ado̱nj.
\v 12 Dan me se ase vaa síí oro̱ꞌ chruun palá vaa soꞌ cuano̱ ado̱nj. Dan me se síí nica̱j chruun palá roꞌ, rii ꞌnúú trigó na̱j rihaan yoꞌóó, ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ soꞌ man ꞌnúú trigó sa̱ꞌ, ne̱ araa soꞌ man yoꞌ rá cuchruu̱, ne̱ anica̱j soꞌ araa soꞌ squíj niꞌya xráá trigó rihaan yaꞌan a. Ne̱ ase vaa síí nica̱j palá ma̱n cuano̱ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j síí caꞌna̱ꞌ, ne̱ naquiꞌya̱j chre̱ꞌ soꞌ man cunuda̱nj nij síí cunuu sa̱ꞌ nimán, ne̱ cara̱a soꞌ man nij síí chiꞌi̱i̱ rihaan yaꞌan, ne̱ caca̱a̱ nij soꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quinaꞌáj yaꞌan yoꞌ a̱ maan ado̱nj ―da̱nj caꞌmii Juan rihaan nij yuvii̱ yoꞌ a.
\s Cataꞌ ne Jesús a
\p
\v 13 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesús estadó Galilea caꞌanj soꞌ chráá cuꞌna̱j Jordán rihaan síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ cuta̱ꞌ ne Juan man Jesús, rá soꞌ a. Dan me se cuchiꞌ Jesús rihaan Juan,
\v 14 tza̱j ne̱ veé dan me se ne caꞌve̱j rá Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man Jesús maꞌ. Ma̱an se cataj Juan rihaan Jesús a:
\p ―Me cheꞌé ꞌnáꞌ so̱ꞌ cuta̱ꞌ ne ꞌu̱nj mán so̱ꞌ ga̱. Tana̱nj ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí vaa cheꞌé cuta̱ꞌ ne man ma̱ꞌanj na̱nj á. Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj me se ne nó xcúún ꞌu̱nj cuta̱ꞌ nej mán so̱ꞌ maꞌ ―taj Juan rihaan Jesús a.
\p
\v 15 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan soꞌ a:
\p ―Caꞌve̱j so̱ꞌ cuta̱ꞌ ne so̱ꞌ manj á. Da̱nj quiꞌya̱j ro̱ꞌ, cheꞌé se no̱ xcúún ro̱ꞌ quiꞌya̱j ro̱ꞌ nu̱ꞌ se vaa me rá Yaꞌanj quiꞌya̱j níꞌ ado̱nj ―taj Jesús rihaan Juan a.
\p Ga̱a ne̱ caꞌvej rá Juan, ne̱ cutaꞌ ne soꞌ man Jesús a.
\v 16 Quisíj cataꞌ ne Jesús, ga̱a ne̱ naxuma̱a̱n soꞌ rque na, ga̱a ne̱ ta̱j niꞌyo̱n naxraꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa nanij Nimán Yaꞌanj rej xta̱ꞌ, ne̱ ase vaa chaꞌaa̱n roꞌ, vaa Nimán Yaꞌanj, curuviꞌ yoꞌ rej xta̱ꞌ nanij yoꞌ xráá Jesús a.
\v 17 Ga̱a ne̱ rej xta̱ꞌ caꞌmii Yaꞌanj, ne̱ cuno nij síí nicu̱nꞌ ga̱ Jesús nana̱ caꞌmii Yaꞌanj, ne̱ dan me se cataj Yaꞌanj a:
\p ―Taꞌníí ꞌu̱nj síí ꞌe̱e̱ ndoꞌo raj man me síí nihánj, ne̱ aranꞌ ndoꞌo raj niꞌya̱j ꞌu̱nj man soꞌ ado̱nj ―taj nana̱ cavii rej xta̱ꞌ caꞌmii Yaꞌanj a.
\c 4
\s Guun ndoꞌo rá Síí Chre̱e tiha̱ꞌ yuꞌunj soꞌ man Jesús a
\p
\v 1 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesús rej tacaan naco̱o̱, quiꞌyaj Nimán Yaꞌanj, cheꞌé rej caꞌve̱e gu̱un rá Síí Chre̱e tiha̱ꞌ yuꞌunj Síí Chre̱e man Jesús a.
\p
\v 2 Ne̱ vi̱j chiha̱a̱ (40) ya̱ güii quisíj Jesús tocoꞌ Jesús xꞌnaa man maꞌa̱n soꞌ cheꞌé se aráj gue̱e̱ soꞌ rihaan Yaꞌanj, ga̱a ne̱ quinaꞌaan ndoꞌo rque Jesús a.
\v 3 Dan me se cuchiꞌ Síí Chre̱e rihaan Jesús, ga̱a ne̱ guun rá soꞌ tiha̱ꞌ yuꞌunj soꞌ man Jesús ado̱nj. Cheꞌé dan cataj soꞌ rihaan Jesús a:
\p ―Sese ya̱ ya̱ Taꞌni̱j Yaꞌanj mé so̱ꞌ, ne̱ cata̱j so̱ꞌ rihaan nij yahij nihánj se vaa gu̱un nij yoꞌ rachrúún cha̱ so̱ꞌ á ―taj Síí Chre̱e rihaan Jesús a.
\p
\v 4 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan Síí Chre̱e a:
\p ―Tza̱j ne̱ Danj Yaꞌanj taj a: “Né ina̱nj se chá me se achiin rihaan yuvii̱, ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán sa̱ꞌ yuvii̱ maꞌ. Tana̱nj achiin cunuda̱nj snana̱ Yaꞌanj cuno̱ yuvii̱, ne̱ veꞌé ca̱yáán yuvii̱ ado̱nj.” Ina̱nj da̱nj taj Danj Yaꞌanj ―taj Jesús rihaan Síí Chre̱e yoꞌ a.
\p
\v 5 Ga̱a ne̱ caꞌanj nica̱j Síí Chre̱e man Jesús chumanꞌ gue̱e̱ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ tacavii soꞌ man Jesús raa̱ nuvií noco̱o,
\v 6 ne̱ cataj soꞌ rihaan Jesús a:
\p ―Sese ya̱ Taꞌni̱j Yaꞌanj mé so̱ꞌ, ne̱ güe̱j so̱ꞌ, ne̱ nani̱j gue̱e̱ so̱ꞌ rihaan yoꞌóó á. ꞌO̱ se Danj Yaꞌanj taj a:
\q Caꞌne̱ꞌ Yaꞌanj suun rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ
\q se vaa tu̱mé nij soꞌ mán so̱ꞌ,
\q ne̱ ca̱ráán raꞌa nij soꞌ mán so̱ꞌ,
\q se̱ gaa na̱nj cano̱ tacóó so̱ꞌ yahij a,
\m da̱nj taj Danj Yaꞌanj ―taj Síí Chre̱e rihaan Jesús ado̱nj.
\p
\v 7 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan soꞌ a:
\p ―Tza̱j ne̱ ne nó xcúnj qui̱ꞌyáj da̱nj maꞌ ꞌO̱ se taj uún Danj Yaꞌanj a: “Se̱ guun ra̱ꞌyunj so̱ꞌ man Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ ne̱ ti̱háꞌ so̱ꞌ man soꞌ maꞌ.” Ina̱nj da̱nj aꞌmii Danj Yaꞌanj rihaan níꞌ ado̱nj ―taj Jesús rihaan Síí Chre̱e a.
\p
\v 8 Ga̱a ne̱ nica̱j Síí Chre̱e man Jesús caꞌanj soꞌ raa̱ ꞌo̱ quij xca̱a̱n ndoꞌo uún a. Ne̱ tihaa̱n soꞌ man nu̱ꞌ chumanꞌ noco̱o na̱j rihaan cunu̱ꞌ chumii̱ rihaan Jesús, ne̱ tihaa̱n soꞌ rihaan Jesús se vaa niꞌndaj ya̱ veꞌé vaa nu̱ꞌ chumanꞌ noco̱o yoꞌ ado̱nj.
\v 9 Dan me se cataj uún Síí Chre̱e rihaan Jesús a:
\p ―Gu̱un chij so̱ꞌ rihaan cunuda̱nj chumanꞌ noco̱o na̱j rihaan chumii̱, qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj, sese ca̱yáán ru̱j so̱ꞌ cara̱a̱ gue̱e̱ so̱ꞌ rihaan ꞌu̱nj á ―taj soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 10 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj Jesús rihaan Síí Chre̱e a:
\p ―Naxu̱u̱n yaníj so̱ꞌ mán so̱ꞌ, Síí Chre̱e. ꞌO̱ se Danj Yaꞌanj taj a: “Rihaan Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ cara̱a̱ gue̱e̱ so̱ꞌ, ne̱ rihaan o̱rúnꞌ soꞌ cu̱nuû so̱ꞌ na̱nj á.” Da̱nj taj Danj Yaꞌanj ado̱nj ―taj Jesús rihaan Síí Chre̱e a.
\p
\v 11 Ga̱a ne̱ tanáj Síí Chre̱e man soꞌ, caꞌanj Síí Chre̱e, ga̱a ne̱ ta̱j niꞌyo̱n cuchiꞌ nij se‑mo̱zó Yaꞌanj rihaan Jesús, rqué nij soꞌ me maꞌa̱n se cachiin rihaan Jesús a.
\s Caꞌanj Jesús estadó Galilea a
\p
\v 12 Ga̱a cuno Jesús se vaa taꞌaa nij tanuu man síí cuꞌna̱j Juan, caxríj tanuu tagaꞌ man soꞌ, ne̱ caꞌanj Jesús estadó Galilea,
\v 13 tza̱j ne̱ ne ca̱yáán soꞌ chumanꞌ Nazaret maꞌ. Cavii soꞌ chumanꞌ Nazaret yoꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ cayáán soꞌ chumanꞌ Capernaum chumanꞌ na̱j tuꞌva na laguaná a. Chumanꞌ yoꞌ naj rihaan toꞌóó nij taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ síí cuꞌna̱j Zabulón do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Neftalí do̱ꞌ, síí ma̱n ga̱a naá a.
\v 14 Dan me se da̱nj quiꞌyaj Jesús caꞌanj soꞌ rej yoꞌ, ga̱a ne̱ quisíj ya̱ nu̱ꞌ nda̱a vaa cachrón síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá a:
\q
\v 15 Toꞌóó xꞌneꞌ Zabulón do̱ꞌ, toꞌóó xꞌneꞌ Neftalí do̱ꞌ,
\q rej tuꞌva laguaná, rej rne̱j chráá Jordán,
\q yoꞌóó Galilea, rej ya̱nj nij síí yaníj roꞌ,
\q
\v 16 yuvii̱ ya̱nj rej yoꞌ me se cachéé nij soꞌ rej rmi̱ꞌ,
\q tza̱j ne̱ chugu̱u̱n ndoꞌo queneꞌen nij soꞌ a.
\q Yuvii̱ ya̱nj rej aráán scachu̱nꞌ se ꞌyaj aviꞌ yuvii̱ roꞌ, rangaꞌ rihaan nij soꞌ ado̱nj,
\m da̱nj vaa cachrón Isaías ga̱a naá a.
\p
\v 17 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesús caꞌmii natáj soꞌ rihaan yuvii̱, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Nuchra̱nꞌ nimán soj ne̱ ta̱náj soj chrej chiꞌi̱i̱ á. ꞌO̱ se a̱j nichrunꞌ se vaa gu̱un chij Yaꞌanj ado̱nj ―da̱nj caꞌmii natáj Jesús rihaan nij yuvii̱ a.
\s Cataj Jesús rihaan caꞌa̱nj síí rii xcuaj se vaa canoco̱ꞌ nij soꞌ man Jesús a
\p
\v 18 ꞌO̱ güii cachén Jesús tuꞌva na laguaná cuꞌna̱j na Galilea, ne̱ queneꞌen soꞌ man ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ a. ꞌO̱ soꞌ me síí cuꞌna̱j Simón, ne̱ Pedró me ꞌó se‑chuvi̱i soꞌ a. Ne̱ tinúú soꞌ me síí cuꞌna̱j Andrés a. Dan me se ga̱a queneꞌen Jesús man ro̱j soꞌ, ne̱ nicu̱nꞌ ro̱j soꞌ tuꞌva na laguaná, ne̱ tiguíj ro̱j soꞌ nanj rque na, ne̱ dan me se síí rii xcuaj me ro̱j soꞌ a.
\v 19 Ne̱ cataj Jesús rihaan ro̱j soꞌ a:
\p ―Canoco̱ꞌ ro̱j so̱j manj á. ꞌO̱ se síí naquiꞌyaj chre̱ꞌ xcuaj me ro̱j so̱j, tza̱j ne̱ rej riha̱a̱n níꞌ me se gu̱un ro̱j so̱j síí naquiꞌyaj chre̱ꞌ yuvii̱, qui̱ꞌyáj, ne̱ canoco̱ꞌ nij yuvii̱ manj a ―taj Jesús rihaan ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ a.
\p
\v 20 Ne̱ nu̱ꞌ tanáj ro̱j soꞌ xnánj ro̱j soꞌ, ne̱ canocoꞌ ro̱j soꞌ man Jesús caꞌanj ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.
\p
\v 21 Veé dan, ne̱ cachéé nij soꞌ doj, ne̱ queneꞌen Jesús man yavíj ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ a. ꞌO̱ soꞌ me síí cuꞌna̱j Jacobo, ne̱ tinúú soꞌ me síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo me ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ a. Dan me se nu̱u̱ ro̱j soꞌ rque rihoo chéé rihaan na ga̱ rej ro̱j soꞌ síí cuꞌna̱j Zebedeo, ne̱ naquiꞌyaj sa̱ꞌ nij soꞌ nanj rii xcuaj, ne̱ canacúún Jesús man ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ canoco̱ꞌ ro̱j soꞌ man Jesús a.
\v 22 Veé dan, ne̱ nu̱ꞌ tanáj ro̱j soꞌ rihoo do̱ꞌ, rej ro̱j soꞌ do̱ꞌ, ne̱ canocoꞌ ro̱j soꞌ man Jesús caꞌanj ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.
\s Nahuun ndoꞌo yuvii̱, quiꞌyaj Jesús a
\p
\v 23 Veé dan, ne̱ cachéé Jesús nu̱ꞌ estadó Galilea, ne̱ tucuꞌyón soꞌ snana̱ Yaꞌanj man nij yuvii̱ nuu chre̱ꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá stucua̱nj Moisés a. Ne̱ caꞌmii natáj soꞌ nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij yuvii̱ cheꞌé da̱j vaa uun chij Yaꞌanj a. Ne̱ nahuun cunuda̱nj nij yuvii̱ ranꞌ do̱ꞌ, cunuda̱nj nij yuvii̱ ninaj do̱ꞌ, quiꞌyaj soꞌ a.
\v 24 Ne̱ cuchiꞌ nana̱ cheꞌé soꞌ nu̱ꞌ estadó Siria, ga̱a ne̱ nica̱j ndoꞌo nij yuvii̱ tuviꞌ nij yuvii̱ síí ranꞌ ndoꞌo, caꞌanj nij yuvii̱ rej va̱j Jesús a. Dan me se nij yuvii̱ ranꞌ ndoꞌo quiꞌyaj chiꞌii̱ do̱ꞌ, nij yuvii̱ aꞌngaj ndoꞌo cúú man do̱ꞌ, nij yuvii̱ nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán do̱ꞌ, nij yuvii̱ ranꞌ chiꞌii̱ snúú do̱ꞌ, nij yuvii̱ naꞌvee cache̱e̱ do̱ꞌ, cuchiꞌ rihaan Jesús, quiꞌyaj tuviꞌ nij yuvii̱, ne̱ nahuun cunuda̱nj nij soꞌ, quiꞌyaj Jesús na̱nj ado̱nj.
\v 25 Veé dan, ne̱ canocoꞌ queꞌe̱e̱ ndoꞌo yuvii̱ man soꞌ, ne̱ dan me se yuvii̱ ma̱n estadó Galilea do̱ꞌ, yuvii̱ ma̱n rej cuꞌna̱j Chi̱ꞌ Chumanꞌ do̱ꞌ, yuvii̱ ma̱n chumanꞌ Jerusalén do̱ꞌ, yuvii̱ ma̱n estadó Judea do̱ꞌ, yuvii̱ ma̱n nda̱a rne̱j tuꞌva chráá cuꞌna̱j Jordán do̱ꞌ, canocoꞌ man soꞌ na̱nj ado̱nj.
\c 5
\s Cavii Jesús raa̱ tacaan ga̱ nij yuvii̱, ne̱ tucuꞌyón soꞌ man nij soꞌ a
\p
\v 1 Queneꞌen Jesús se vaa ma̱n ri̱i̱ ndoꞌo yuvii̱ nu̱ꞌ anica̱j xꞌnúú soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cavii soꞌ caꞌanj soꞌ raa̱ ꞌo̱ tacaan, ne̱ nda̱a dan caꞌanj ca̱yáán soꞌ, ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ rihaan soꞌ a.
\s Cataj Jesús me yuvii̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ a
\p
\v 2 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesús tucuꞌyón Jesús rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ a:
\p
\v 3 ―Cavi̱i̱ sa̱ꞌ ta̱ranꞌ nij síí vaa nica̱ꞌ nimán ado̱nj. ꞌO̱ se a̱j uun chij Yaꞌanj nimán nij soꞌ ado̱nj.
\p
\v 4 ’Cavi̱i̱ sa̱ꞌ ta̱ranꞌ nij síí nanó ndoꞌo rá ado̱nj. ꞌO̱ se gu̱un xe̱j nimán maꞌa̱n nij soꞌ, quiꞌya̱j Yaꞌanj vaa güii ado̱nj.
\p
\v 5 ’Cavi̱i̱ sa̱ꞌ ta̱ranꞌ nij síí niꞌya̱nj aꞌmii ado̱nj. ꞌO̱ se gu̱un toꞌóó maꞌa̱n nij soꞌ man nu̱ꞌ chumii̱ vaa güii ado̱nj.
\p
\v 6 ’Cavi̱i̱ sa̱ꞌ ta̱ranꞌ nij síí me ndoꞌo rá cunu̱u sa̱ꞌ nimán ado̱nj. ꞌO̱ se cunu̱u sa̱ꞌ maꞌa̱n nij soꞌ vaa güii, quiꞌya̱j Yaꞌanj ado̱nj.
\p
\v 7 ’Cavi̱i̱ sa̱ꞌ ta̱ranꞌ nij síí ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se cunu̱u ꞌe̱e̱ rá Yaꞌanj man maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ taj sayuun quira̱nꞌ nij soꞌ, quiꞌya̱j Yaꞌanj a̱ maan ado̱nj.
\p
\v 8 ’Cavi̱i̱ sa̱ꞌ ta̱ranꞌ nij síí vaa sa̱ꞌ nimán ado̱nj. ꞌO̱ se queneꞌe̱n maꞌa̱n nij soꞌ man Yaꞌanj vaa güii ado̱nj.
\p
\v 9 ’Cavi̱i̱ sa̱ꞌ ta̱ranꞌ nij síí ꞌyaj naꞌmii sa̱ꞌ yuvii̱ ga̱ tuviꞌ yuvii̱ ado̱nj. ꞌO̱ se cata̱j nii se vaa taꞌníí ya̱ Yaꞌanj me nij soꞌ vaa güii ado̱nj.
\p
\v 10 ’Cavi̱i̱ sa̱ꞌ ta̱ranꞌ nij síí ranꞌ sayuun ꞌyaj tuviꞌ cheꞌé se veꞌé sa̱ꞌ ꞌyaj nij soꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se a̱j uun chij Yaꞌanj nimán nij soꞌ ado̱nj.
\p
\v 11 ’Ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ ndoꞌo soj sese caꞌmi̱i̱ yuvii̱ nana̱ nij rihaan soj do̱ꞌ, sese quiꞌya̱j yuvii̱ sayuun man soj do̱ꞌ, sese caꞌmi̱i̱ ne̱ yuvii̱ cata̱j yuvii̱ se vaa tumé ndoꞌo soj cacunꞌ do̱ꞌ, cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ mán ꞌu̱nj ado̱nj.
\v 12 Ga̱a ne̱ no̱ xcúún soj gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá nimán soj, cheꞌé se quiꞌya̱j uxrá Yaꞌanj se sa̱ꞌ ga̱ soj asa̱ꞌ nucuiꞌ soj rej xta̱ꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se ase vaa ꞌyaj nii sayuun man soj roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌyaj nii sayuun man nij síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj rihaan yuvii̱ ga̱a naá uún ado̱nj.
\s Cataj Jesús se vaa ase vaa yaan do̱ꞌ, ase vaa yaꞌan chuguu̱n do̱ꞌ, da̱nj vaa níꞌ a
\p
\v 13 ’Ase vaa yaan roꞌ, da̱nj vaa soj ga̱ chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se sese ne ꞌne̱ꞌ chá yaan yoꞌ, ga̱a ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ cunu̱u sa̱ꞌ yaan yoꞌ ga̱a a̱ maꞌ. Taj se gúnꞌ man yaan yoꞌ ga̱a a̱ maꞌ. Ma̱an se quiriꞌi̱j nii man yaan yoꞌ xeꞌ, ne̱ cache̱e̱ u̱u̱n yuvii̱ xráá yaan yoꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ da̱nj vaa uún soj ado̱nj.
\p
\v 14 ’Ne̱ ase vaa yaꞌan vaa soj chuguu̱n soj rihaan chumii̱ nihánj a. Neꞌen soj se vaa sese na̱j ꞌo̱ chumanꞌ raa̱ tacaan, ne̱ queneꞌe̱n cunuda̱nj yuvii̱ naj chumanꞌ yoꞌ raa̱ tacaan ado̱nj.
\v 15 Ne̱ ga̱a rmi̱ꞌ, ne̱ a̱ ꞌó yuvii̱ ne utaꞌ yaꞌan raa̱ agaꞌ yaꞌan ne̱ axríj yuve̱ nij soꞌ rque ꞌo̱ chrúún maꞌ. Tana̱nj achrón nii yaꞌan raa̱ agaꞌ yaꞌan ne̱ utaꞌ nii agaꞌ yoꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ da̱j a̱ nij yuvii̱ atúj rá veꞌ roꞌ, chuguu̱n niꞌya̱j nij soꞌ ado̱nj.
\v 16 Ne̱ veé da̱nj vaa gue̱e̱ soj, ne̱ ase vaa agaꞌ yaꞌan roꞌ, vaa soj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Ne̱ sese sa̱ꞌ quiꞌya̱j soj queneꞌe̱n nij yuvii̱, ne̱ veꞌé uxrá caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ cheꞌé Rej níꞌ Yaꞌanj si̱j nicu̱nꞌ xta̱ꞌ, quiꞌya̱j soj na̱nj ado̱nj.
\s No̱ xcúún ndoꞌo níꞌ cuno̱ níꞌ snana̱ Jesús a
\p
\v 17 ’Se̱ guun rá soj se vaa caꞌnáꞌ ꞌu̱nj ti̱ríꞌ ꞌu̱nj stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nana̱ caꞌmii natáj nij síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá do̱ꞌ maꞌ. Tana̱nj caꞌnaj cheꞌé rej navi̱j quisi̱j nu̱ꞌ tucuáán yoꞌ ado̱nj.
\v 18 Ya̱ uxrá cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ga̱a ataa navi̱j chumii̱ nihánj do̱ꞌ, ga̱a ataa navi̱j xta̱ꞌ nihánj do̱ꞌ, ne̱ quiꞌya̱j Yaꞌanj nu̱ꞌ se vaa me rá Yaꞌanj quiꞌya̱j Yaꞌanj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ cheꞌé dan se̱ tanáj xco̱ níꞌ a̱ ꞌó suun caꞌneꞌ Yaꞌanj cuno̱ níꞌ maꞌ.
\v 19 Dan me se me maꞌa̱n ꞌo̱ síí tiri̱ꞌ ꞌo̱ suun leꞌe̱j nihánj ne̱ ino̱ vaa suun ti̱haa̱n soꞌ man nij tuviꞌ soꞌ, ne̱ asa̱ꞌ guun chij Yaꞌanj, ne̱ cata̱j nii se vaa síí noco̱ꞌ doj me soꞌ rej uun chij Yaꞌanj na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese me maꞌa̱n ꞌo̱ síí ꞌyaj ya̱ nda̱a vaa taj ꞌu̱nj nihánj ne̱ ti̱haa̱n ya̱ soꞌ man tuviꞌ soꞌ nda̱a vaa taj ꞌu̱nj nihánj, ne̱ cheꞌé síí nihánj roꞌ, cata̱j nii se vaa síí noco̱o doj me soꞌ rej gu̱un chij Yaꞌanj vaa güii ado̱nj.
\p
\v 20 ’ꞌO̱ se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sese nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés ga̱ nij síí fariseo me se ꞌyaj sa̱ꞌ nij soꞌ rihaan yuvii̱, rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ sese se̱ quiꞌyaj sa̱ꞌ soj doj rihaan nij yuvii̱ nda̱a vaa ꞌyaj nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés ga̱ nij síí fariseo, ga̱a ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cayáán soj ga̱ Yaꞌanj asa̱ꞌ guun chij Yaꞌanj a̱ maan ado̱nj.
\s Cataj Jesús se vaa sese aꞌmaan rá níꞌ niꞌya̱j níꞌ tuviꞌ níꞌ, ne̱ tumé níꞌ cacunꞌ a
\p
\v 21 ’A̱j neꞌen soj nana̱ nihánj nana̱ caꞌnaꞌ rihaan nij xi̱i soj síí ma̱n ga̱a naá ado̱nj: “Se̱ ticaviꞌ soj man yuvii̱ maꞌ. Dan me se cunuda̱nj yuvii̱ ticaviꞌ tuviꞌ roꞌ, tumé soꞌ cacunꞌ cata̱j síí nica̱j suun ado̱nj”, me nana̱ caꞌnaꞌ rihaan nij soꞌ a.
\v 22 Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj, ne̱ a̱ me maꞌa̱n ꞌo̱ síí caꞌmaan rá niꞌya̱j man tinúú, ne̱ a̱j tumé soꞌ cacunꞌ cata̱j síí nica̱j suun, ne̱ quira̱nꞌ soꞌ sayuun ado̱nj. Ne̱ a̱ me maꞌa̱n síí cata̱j rihaan tuviꞌ: “Síí snúú rmaꞌa̱n mé so̱ꞌ ado̱nj”, ne̱ a̱j tumé ndoꞌo soꞌ cacunꞌ cata̱j Xꞌneꞌ Nij Síí Ata̱ Suun Noco̱o Doj ado̱nj. Ne̱ a̱ me maꞌa̱n síí cata̱j rihaan tuviꞌ: “Taj se gúnꞌ mán so̱ꞌ mei”, me se vaa cheꞌé caꞌa̱nj maꞌa̱n síí aꞌmii da̱nj rihaan yaꞌan caca̱a̱ soꞌ na̱nj ado̱nj.
\p
\v 23 ’Cheꞌé dan me sese caꞌa̱nj ni̱caj so̱ꞌ rasu̱u̱n rihaan chraan altar, rque̱ so̱ꞌ rasu̱u̱n rihaan Yaꞌanj, rá so̱ꞌ, ne̱ sese ninuj rá so̱ꞌ se vaa cutaꞌ ꞌo̱ tinúú so̱ꞌ cacunꞌ xráá so̱ꞌ,
\v 24 ne̱ se̱ guun rque̱ so̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ rihaan Yaꞌanj maꞌ. Tana̱nj cuchru̱j so̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ rej ya̱nj tinúú so̱ꞌ, ga̱a ne̱ naꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ so̱ꞌ ga̱ soꞌ, ga̱a ne̱ ca̱nica̱j so̱ꞌ ne̱ rque̱ so̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ rihaan Yaꞌanj ado̱nj.
\p
\v 25 ’Ne̱ so̱ꞌ me se sese vaa síí taj se vaa nij quiꞌyáá so̱ꞌ rihaan soꞌ, ne̱ ga̱a tiha̱j va̱j so̱ꞌ chrej ga̱ soꞌ, ne̱ naꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ so̱ꞌ ga̱ soꞌ na̱nj á. Ne̱ sese se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ da̱nj ga̱ soꞌ ga̱a tiha̱j va̱j ro̱j so̱j chrej, ne̱ ni̱caj soꞌ mán so̱ꞌ caꞌa̱nj soꞌ rihaan cuese̱, ne̱ cuese̱ yoꞌ roꞌ, ta̱cuachén mán so̱ꞌ raꞌa síí tumé tagaꞌ, ne̱ soꞌ me síí caxri̱i̱ tagaꞌ mán so̱ꞌ ado̱nj.
\v 26 Ne̱ yoꞌ me se gu̱un ra̱a̱n ndoꞌo so̱ꞌ, ne̱ nda̱a quisíj navij naruꞌvee so̱ꞌ nu̱ꞌ saꞌanj cheꞌé cacunꞌ quiꞌyáá so̱ꞌ, ga̱a ne̱ cu̱riha̱nj so̱ꞌ tagaꞌ na̱nj ado̱nj.
\s Cataj Jesús se vaa tu̱mé níꞌ man níꞌ se̱ quiꞌyaj níꞌ cacunꞌ ga̱ ꞌó chana̱ a
\p
\v 27 ’A̱j cuno soj nana̱ nihánj nana̱ caꞌnaꞌ rihaan xi̱i soj ga̱a naá a: “Se̱ cotoj so̱ꞌ ga̱ ꞌó yuvii̱ sese né ni̱ca̱ so̱ꞌ me maꞌ.”
\v 28 Tza̱j ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa na̱j guun síí niꞌya̱j niꞌya̱j man ꞌó chana̱ cheꞌé se uun ndoꞌo rá soꞌ coto̱j soꞌ ga̱ noꞌ roꞌ, ase vaa nimán síí otoj ga̱ ꞌó chana̱ né nica̱ me roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa nimán síí niꞌya̱j ndoꞌo man ꞌó chana̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ tumé ya̱ soꞌ cacunꞌ ado̱nj.
\p
\v 29 ’Da̱nj na̱nj uún, ne̱ sese rlij rihaan so̱ꞌ rej nuva̱ꞌ so̱ꞌ me rá quiꞌya̱j cacunꞌ, ne̱ vaa cheꞌé a̱ doj quiri̱i̱ so̱ꞌ man yoꞌ, ne̱ taj se ꞌyaj maꞌ. Caꞌve̱e a̱ doj quiri̱ꞌ o̱rúnꞌ yoꞌ ne̱ se̱ cacaa nu̱ꞌ nee̱ mán so̱ꞌ rihaan yaꞌan maꞌ.
\v 30 Da̱nj na̱nj uún, ne̱ sese raꞌá so̱ꞌ rej nuva̱ꞌ so̱ꞌ me rá quiꞌya̱j cacunꞌ, ne̱ vaa cheꞌé a̱ doj se caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ man yoꞌ, ne̱ taj se ꞌyaj maꞌ. Caꞌve̱e a̱ doj caꞌa̱nj niꞌya̱ o̱rúnꞌ yoꞌ ne̱ se̱ cacaa cunuda̱nj nee̱ man ma̱ꞌán so̱ꞌ rihaan yaꞌan maꞌ.
\s Caꞌmii Jesús cheꞌé síí me rá quiriꞌi̱j nica̱ a
\p
\v 31 ’Ne̱ ga̱a naá me se caꞌnaꞌ nana̱ nihánj rihaan xi̱i soj a: “Sese me rá ꞌo̱ soꞌ quiriꞌi̱j soꞌ nica̱ soꞌ, ne̱ na̱xcaj soꞌ ꞌo̱ yanj cata̱j xnaꞌanj se vaa ya̱ quiriꞌíj soꞌ nica̱ soꞌ á.” Da̱nj vaa nana̱ caꞌnaꞌ rihaan nij yuvii̱ ado̱nj.
\v 32 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sese ne coto̱j chana̱ nica̱ ꞌo̱ soꞌ ga̱ ꞌó snóꞌo, ne̱ sese riꞌíj soꞌ man chana̱ yoꞌ, ne̱ ꞌyaj soꞌ ꞌo̱ chana̱ tumé cacunꞌ otoj ga̱ ꞌó snóꞌo man noꞌ vaa ga̱a na̱nj ado̱nj. Ne̱ me maꞌa̱n snóꞌo xcaj man ꞌo̱ chana̱ riꞌíj nica̱ man roꞌ, tumé soꞌ cacunꞌ otoj ga̱ chana̱ né ni̱ca̱ soꞌ me ado̱nj.
\s Cataj Jesús se vaa se̱ cutaꞌ níꞌ raa̱ xta̱ꞌ do̱ꞌ, raa̱ chumii̱ do̱ꞌ maꞌ
\p
\v 33 ’Ne̱ a̱j neꞌen soj nana̱ nihánj nana̱ caꞌnaꞌ rihaan nij xi̱i soj síí ma̱n ga̱a naá ado̱nj: “Sese cataꞌ tuꞌvá so̱ꞌ rihaan Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ se vaa qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ se̱ caꞌneꞌ rá so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ da̱nj a̱ maꞌ. Tana̱nj ya̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nu̱ꞌ se vaa cataꞌ tuꞌvá so̱ꞌ rihaan soꞌ na̱nj ado̱nj.”
\v 34 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj roꞌ, cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa asa̱ꞌ caꞌmii soj ꞌo̱ nana̱ guun ya̱ ya̱ rá soj quiꞌya̱j soj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cutaꞌ soj raa̱ xta̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se xta̱ꞌ roꞌ, nicunꞌ maꞌa̱n Yaꞌanj ya̱ ya̱ na̱nj ado̱nj.
\v 35 Ne̱ raa̱ chumii̱ se̱ cutaꞌ soj maꞌ. ꞌO̱ se chumii̱ nihánj me rej ta̱j tacóó Yaꞌanj na̱nj ado̱nj. Ne̱ raa̱ chumanꞌ Jerusalén se̱ cutaꞌ soj maꞌ. Ese chumanꞌ yoꞌ yáán maꞌa̱n Yaꞌanj si̱j nica̱j yuꞌunj man níꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 36 Ne̱ raa̱ maꞌa̱n soj se̱ cutaꞌ soj maꞌ. ꞌO̱ se se̱ guun nucua̱j soj naquiꞌya̱j catzi̱i̱ soj ꞌo̱ yuvé raa̱ soj, ne̱ se̱ guun nucua̱j soj naquiꞌya̱j maruu̱ soj ꞌo̱ yuvé raa̱ soj maꞌ.
\v 37 Veé dan ga̱a aꞌmii soj, ne̱ ase cata̱j soj “Ya̱ a”, ase cata̱j soj “Taj maꞌ”, ꞌo̱ na̱nj da̱nj cata̱j soj á. Sese nano̱ꞌ soj ꞌó nana̱, ne̱ chiꞌi̱i̱ vaa nimán soj na̱nj ado̱nj.
\s Da̱j quiꞌya̱j níꞌ man yuvii̱ ꞌyaj sayuun man níꞌ a
\p
\v 38 ’A̱j neꞌen soj nana̱ nihánj nana̱ caꞌnaꞌ rihaan xi̱i soj ga̱a naá a: “Sese curiha̱nj rlij rihaan so̱ꞌ quiꞌyaj tuvíꞌ so̱ꞌ, ne̱ caꞌve̱e cu̱riha̱nj rlij rihaan tuvíꞌ so̱ꞌ uún a.” Ne̱ sese curiha̱nj cúú yánꞌ so̱ꞌ, quiꞌyaj tuvíꞌ so̱ꞌ, ne̱ caꞌve̱e cu̱riha̱nj cúú yanꞌ tuvíꞌ so̱ꞌ uún a. Da̱nj vaa nana̱ caꞌnaꞌ rihaan yuvii̱ na̱nj ado̱nj.
\v 39 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj roꞌ, cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa se̱ quiꞌyaj soj sayuun man síí ꞌyaj sayuun man soj maꞌ. Tana̱nj sese vaa síí coxro ni̱chrej xruú so̱ꞌ, ne̱ ti̱cúnꞌ so̱ꞌ níchrej xruú so̱ꞌ coxro̱ soꞌ uún na̱nj á.
\v 40 Ne̱ sese me rá ꞌo̱ soꞌ cuta̱ꞌ soꞌ cacunꞌ xráá so̱ꞌ rihaan cuese̱ caꞌne̱e̱ soꞌ cotoó nu̱u̱ so̱ꞌ, ne̱ caxri̱i̱ u̱u̱n so̱ꞌ cotoó yoꞌ do̱ꞌ, nda̱a se‑ro̱to̱ so̱ꞌ do̱ꞌ, caxri̱i̱ so̱ꞌ ston soꞌ na̱nj á.
\v 41 Ne̱ sese caꞌne̱ꞌ ꞌo̱ soꞌ suun rihaan so̱ꞌ caꞌa̱nj ta̱náj so̱ꞌ siꞌyaj soꞌ ꞌo̱ kilómetro, ne̱ caꞌve̱j so̱ꞌ caꞌa̱nj ta̱náj so̱ꞌ siꞌyaj soꞌ nda̱a vi̱j kilómetro á.
\v 42 Sese achíín ꞌo̱ soꞌ rasu̱u̱n mán so̱ꞌ, ne̱ rque̱ so̱ꞌ se achiin man soꞌ á. Ne̱ sese me rá ꞌo̱ soꞌ ra̱cuíj so̱ꞌ saꞌanj man soꞌ, ne̱ se̱ cataj so̱ꞌ se vaa taj va̱j saꞌanj maꞌ. Ra̱cuíj so̱ꞌ man soꞌ á.
\s Ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá níꞌ man nij síí ta̱j riꞌyunj man níꞌ á
\p
\v 43 ’A̱j neꞌen soj nana̱ nihánj nana̱ caꞌnaꞌ rihaan xi̱i soj ga̱a naá a: “Ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ, tza̱j ne̱ nachri̱ꞌ so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ síí ta̱j riꞌyunj mán so̱ꞌ á.” Da̱nj vaa nana̱ caꞌnaꞌ ga̱a naá na̱nj ado̱nj.
\v 44 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj ꞌo̱ nana̱ rihaan soj á: No̱ xcúún soj cunu̱u ꞌe̱e̱ rá soj ni̱ꞌyaj soj man nij síí ta̱j riꞌyunj man soj, ne̱ caꞌmi̱i̱ soj nana̱ lu̱j cheꞌé nij síí aꞌmii nana̱ qui̱j cheꞌé soj, ne̱ quiꞌya̱j soꞌ se lu̱j rihaan nij síí nachriꞌ niꞌya̱j man soj, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Yaꞌanj cheꞌé nij síí ꞌyaj sayuun man soj á.
\v 45 Ga̱a ne̱ quiꞌya̱j soj ase ꞌyaj Rej soj Yaꞌanj si̱j nicu̱nꞌ xta̱ꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se Yaꞌanj ꞌyaj síj güii, ne̱ oꞌ naán rihaan toꞌóó nij síí chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, rihaan toꞌóó nij síí sa̱ꞌ do̱ꞌ, ꞌyaj Yaꞌanj, ne̱ amanꞌ rihaan toꞌóó nij síí ꞌyaj sa̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan toꞌóó nij síí ꞌyaj chiꞌi̱i̱ do̱ꞌ, ꞌyaj uún Yaꞌanj ado̱nj.
\v 46 ꞌO̱ se sese ꞌe̱e̱ rá soj man ina̱nj nij síí ꞌe̱e̱ rá man soj, ga̱a ne̱ me cheꞌé quiꞌya̱j Yaꞌanj se lu̱j ga̱ soj, rá soj ga̱. ꞌO̱ se neꞌen soj se vaa nda̱a nij síí tihaꞌ yuꞌunj man soj cheꞌé impuestó roꞌ, ꞌe̱e̱ rá nij soꞌ man tuviꞌ maꞌa̱n nij soꞌ ado̱nj.
\v 47 Cheꞌé dan, sese veꞌé aꞌmii soj ga̱ ina̱nj tinúú soj, ne̱ sa̱ꞌ doj vaa soj rihaan ꞌó nij yuvii̱, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. Ne̱ nda̱a nij síí yaníj síí ne neꞌen da̱j vaa Yaꞌanj roꞌ, neꞌen soj se vaa ꞌe̱e̱ rá nij soꞌ man tuviꞌ maꞌa̱n nij soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 48 Cheꞌé dan sese né si̱j tihaꞌ yuꞌunj do̱ꞌ, si̱j yaníj do̱ꞌ, me soj, ne̱ no̱ xcúún soj gu̱un soj síí vaa sa̱ꞌ ina̱nj nimán ado̱nj. Ne̱ ase vaa síí sa̱ꞌ ina̱nj me Yaꞌanj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ maꞌa̱n soj, síí sa̱ꞌ ina̱nj gu̱un soj ado̱nj.
\c 6
\s Da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱a rque̱ níꞌ saꞌanj man nij síí nique̱ a
\p
\v 1 ’Ne̱ tu̱mé soj man soj ga̱a ꞌyaj soj se sa̱ꞌ do̱ꞌ, se lu̱j do̱ꞌ á. Se̱ guun rá soj queneꞌe̱n yuvii̱ man soj ne̱ cata̱j nij yuvii̱ cheꞌé soj se vaa síí sa̱ꞌ uxrá me soj maꞌ. Sese da̱nj quiꞌya̱j soj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quiꞌyaj Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ a̱ doj se lu̱j ga̱ soj a̱ maan ado̱nj.
\v 2 Cheꞌé dan sese me rá so̱ꞌ rque̱ so̱ꞌ saꞌanj man nij síí nique̱, ne̱ se̱ guun rá so̱ꞌ caꞌya̱nj nii chruun aꞌyánj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ ni̱ꞌyaj yuvii̱ caxri̱i̱ so̱ꞌ saꞌanj ston síí nique̱, ne̱ cata̱j nij yuvii̱ se vaa veꞌé quiꞌyáá so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ina̱nj da̱nj ꞌyaj nij síí nucuiꞌ rá ga̱a va̱j nij soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón níꞌ stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, rihaan nij callé do̱ꞌ, ne̱ uno cunuda̱nj yuvii̱, ꞌyaj nij soꞌ ado̱nj. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa a̱j veꞌé caꞌmii yuvii̱ cheꞌé nij soꞌ, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó rasu̱u̱n se̱ quiriꞌ uún nij soꞌ a̱ maꞌ.
\v 3 Tza̱j ne̱ so̱ꞌ roꞌ, sese me rá so̱ꞌ rque̱ so̱ꞌ saꞌanj man nij síí nique̱, ne̱ se̱ natáꞌ so̱ꞌ rihaan yuvii̱ da̱j ꞌyáá so̱ꞌ maꞌ.
\v 4 Asa̱ꞌ quisíj rqué yuve̱ so̱ꞌ saꞌanj yoꞌ, ga̱a ne̱ o̱rúnꞌ Réé so̱ꞌ Yaꞌanj me síí queneꞌe̱n da̱j quiꞌyaj yuve̱ so̱ꞌ, ga̱a ne̱ soꞌ me síí quiꞌya̱j se lu̱j ga̱ so̱ꞌ queneꞌe̱n cunuda̱nj yuvii̱ na̱nj ado̱nj.
\s Da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱a achíín niꞌya̱j níꞌ rihaan Yaꞌanj a
\p
\v 5 ’Ne̱ ga̱a achíín niꞌya̱j soj rihaan Yaꞌanj, ne̱ se̱ quiꞌyaj soj se vaa ꞌyaj nij síí nucuiꞌ rá maꞌ. ꞌO̱ se niha̱ꞌ rá nij soꞌ canicu̱nꞌ nij soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón yuvii̱ israelitá stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, rej nuná tuviꞌ chrej caꞌa̱a̱n noco̱o do̱ꞌ, ne̱ achíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Yaꞌanj, cheꞌé se ina̱nj me rá nij soꞌ queneꞌe̱n yuvii̱ man nij soꞌ, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ yuvii̱ cheꞌé nij soꞌ, rá nij soꞌ ado̱nj. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa a̱j veꞌé caꞌmii yuvii̱ cheꞌé nij soꞌ, ne̱ a̱j navij quiriꞌ nij soꞌ tuꞌvee nij soꞌ vaa ga̱a na̱nj ado̱nj.
\v 6 Tza̱j ne̱ so̱ꞌ roꞌ, ga̱a me rá so̱ꞌ cachi̱nj ni̱ꞌyáá so̱ꞌ rihaan Yaꞌanj, ne̱ asino catu̱u̱ so̱ꞌ rá veꞌ, ga̱a ne̱ ca̱ráán so̱ꞌ taꞌyaa, ga̱a ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j yuve̱ so̱ꞌ rihaan Rej níꞌ Yaꞌanj á. Ne̱ Rej níꞌ Yaꞌanj me síí neꞌen se vaa achíín niꞌya̱j yuve̱ so̱ꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ quiꞌya̱j soꞌ se lu̱j ga̱ so̱ꞌ ado̱nj.
\p
\v 7 ’Ne̱ ga̱a achíín niꞌya̱j soj rihaan Yaꞌanj, ne̱ se̱ quiꞌyaj soj se vaa ꞌyaj nij síí ne neꞌen da̱j vaa Yaꞌanj maꞌ. Dan me se aꞌmii rmaꞌa̱n nij soꞌ nana̱, tza̱j ne̱ ne neꞌen nij soꞌ me taj nana̱ yoꞌ maꞌ. Ma̱an cheꞌé se aꞌmii aꞌmii nij soꞌ, cheꞌé dan gu̱un niha̱ꞌ rá Yaꞌanj ne̱ cuno̱ Yaꞌanj nu̱ꞌ nana̱ aꞌmii nij soꞌ, rá nij soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 8 Cheꞌé dan se̱ quiꞌyaj soj da̱nj maꞌ. ꞌO̱ se asi̱j ataa cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Rej soj Yaꞌanj, ne̱ a̱j neꞌen soꞌ nu̱ꞌ se vaa achiin man soj na̱nj ado̱nj.
\v 9 Cheꞌé dan asa̱ꞌ achíín niꞌya̱j soj, ne̱ nihánj cata̱j soj á:
\q Ata̱j Chij, síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ,
\q me rá nimán núj cara̱a̱ cochro̱j yuvii̱ mán so̱ꞌ ado̱nj.
\q
\v 10 Ne̱ me rá nimán núj gu̱un chij so̱ꞌ a.
\q Ne̱ me rá nimán núj quiꞌya̱j yuvii̱ nu̱ꞌ se vaa me rá so̱ꞌ a.
\q Ase vaa ꞌyaj nij síí ma̱n rej xta̱ꞌ nu̱ꞌ se vaa me rá so̱ꞌ roꞌ,
\q da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j núj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj uún á.
\q
\v 11 Se chá achiin man núj ꞌo̱ ꞌo̱ güii roꞌ, rque̱ so̱ꞌ man núj cuanꞌ rugua̱nj.
\q
\v 12 Ti̱navíí so̱ꞌ cacunꞌ tumé núj,
\q da̱j se vaa aráj xꞌnaa núj cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj tuviꞌ núj rihaan núj na̱nj ado̱nj.
\q
\v 13 Ca̱ráán raꞌá so̱ꞌ xráá núj rihaan chrej chiꞌi̱i̱,
\q ne̱ ti̱nanii so̱ꞌ man núj se̱ quiꞌyaj núj cacunꞌ, quiꞌya̱j Síí Chre̱e maꞌ.
\m Ina̱nj da̱nj caꞌmi̱i̱ soj cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Yaꞌanj ado̱nj.
\p
\v 14 ’ꞌO̱ se sese cara̱a̱ xꞌnaa soj cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj tuviꞌ soj rihaan soj, ne̱ da̱nj quiꞌya̱j Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ uún, ne̱ tinavi̱j soꞌ cacunꞌ tumé soj ado̱nj.
\v 15 Tza̱j ne̱ sese se̱ caꞌvej rá soj cara̱a̱ xꞌnaa soj cheꞌé cacunꞌ quiꞌyaj tuviꞌ soj rihaan soj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ tinavij Rej soj Yaꞌanj cacunꞌ tumé maꞌa̱n soj a̱ maan ado̱nj.
\s Da̱j quiꞌya̱j níꞌ ga̱a toco̱ꞌ níꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n níꞌ a
\p
\v 16 ’Ne̱ ga̱a tocoꞌ soj xꞌnaa man soj cheꞌé se aráj gue̱e̱ soj rihaan Yaꞌanj, ne̱ se̱ quiꞌyaj soj nda̱a vaa ꞌyaj nij síí nucuiꞌ rá maꞌ. Dan me se ga̱a tocoꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ, ne̱ ase vaa rihaan síí nanó ndoꞌo rá roꞌ, vaa rihaan nij soꞌ, ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ me ina̱nj rá nij soꞌ queneꞌe̱n yuvii̱ man nij soꞌ da̱j ꞌyaj nij soꞌ ga̱a ne̱ xca̱j nij yuvii̱ cuentá se vaa aráj gue̱e̱ nij soꞌ rihaan Yaꞌanj, rá nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa a̱j quiriꞌ nij soꞌ tuꞌvee nij soꞌ vaa, ese a̱j veꞌé caꞌmii yuvii̱ cheꞌé nij soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 17 Tza̱j ne̱ soj roꞌ, ino̱ quiꞌya̱j soj á. Ga̱a tocoꞌ soj xꞌnaa man maꞌa̱n soj cheꞌé se aráj gue̱e̱ soj rihaan Yaꞌanj, ne̱ cana̱a̱n soj rihaan soj ne̱ caxri̱i̱ soj casté raa̱ soj á.
\v 18 Dan me se se̱ guun rá soj queneꞌe̱n yuvii̱ se vaa tocoꞌ soj xꞌnaa man maꞌa̱n soj a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ queneꞌe̱n Rej soj Yaꞌanj da̱j ꞌyaj soj, ne̱ soꞌ me síí na̱ruꞌvee rihaan soj na̱nj ado̱nj.
\s Cara̱a chre̱ꞌ níꞌ siꞌyaj níꞌ rej xta̱ꞌ á
\p
\v 19 ’Se̱ caraa chre̱ꞌ soj siꞌyaj soj rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. ꞌO̱ se rihaan chumii̱ nihánj mán ndoꞌo xcuu xlúú xíj rasu̱u̱n do̱ꞌ, tacunj yo̱o do̱ꞌ, chá siꞌyaj yuvii̱ nihánj a. Ne̱ vaa síí itu̱u̱ atúj rá veꞌ ne̱ ꞌyaj itu̱u̱ siꞌyaj tuviꞌ uún a.
\v 20 Tana̱nj cara̱a chre̱ꞌ soj siꞌyaj soj rej xta̱ꞌ á. Dan me se xta̱ꞌ roꞌ, taj se cha̱ siꞌyaj soj maꞌ. Ne̱ taj síí quiꞌya̱j itu̱u̱ siꞌyaj soj maꞌ.
\v 21 Rej nu̱u̱ chre̱ꞌ siꞌyaj soj roꞌ, veé rej yoꞌ vaj nimán soj na̱nj ado̱nj.
\s No̱ xcúún níꞌ xca̱j níꞌ cuentá da̱j quiꞌya̱j níꞌ a
\p
\v 22 ’Rlij rihaan níꞌ me yaꞌan nica̱j yuꞌunj man níꞌ ado̱nj. Dan me se sese rlij rihaan níꞌ roꞌ, niꞌya̱j yoꞌ ne̱ uun sa̱ꞌ rá yoꞌ, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ roꞌ, sa̱ꞌ vaa, ne̱ adi̱ꞌ se chuguu̱n agaꞌ yaꞌan roꞌ, da̱nj chuguu̱n man níꞌ ga̱a sa̱ꞌ rihaan níꞌ ado̱nj.
\v 23 Tza̱j ne̱ sese rlij rihaan níꞌ roꞌ, niꞌya̱j yoꞌ ne̱ ina̱nj uun chiꞌi̱i̱ rá yoꞌ, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ nee̱ man níꞌ roꞌ, uun chiꞌi̱i̱ rá, ga̱a ne̱ adi̱ꞌ síí nicu̱nꞌ yan rmi̱ꞌ ne̱ cunuda̱nj man soꞌ roꞌ, rmi̱ꞌ, ne̱ da̱nj vaa síí uun chiꞌi̱i̱ rá, ne̱ rmi̱ꞌ uxrá nu̱ꞌ man soꞌ ado̱nj.
\s Se̱ guun quiꞌya̱j níꞌ se‑su̱u̱n Yaꞌanj ne̱ quiꞌya̱j suun níꞌ cheꞌé rej gu̱un ruꞌvee níꞌ maꞌ
\p
\v 24 ’Taj va̱j síí gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j suun sa̱ꞌ rihaan vi̱j ruꞌvee maꞌ. Sese quiꞌya̱j suun ꞌo̱ soꞌ rihaan vi̱j ruꞌvee, ne̱ nachri̱ꞌ soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man ꞌo̱ ruꞌvee yoꞌ, ne̱ cara̱nꞌ rá soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man ꞌó ruꞌvee yoꞌ a. Se̱ guun nucua̱j soꞌ cara̱nꞌ rá soꞌ ni̱ꞌyaj soꞌ man vi̱j ruꞌvee maꞌ. Ne̱ xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j soj se‑su̱u̱n Yaꞌanj ne̱ quiꞌya̱j suun soj cheꞌé rej gu̱un ruꞌvee soj rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ.
\s Se̱ nanó rá níꞌ cheꞌé se cha̱ níꞌ do̱ꞌ, cheꞌé yatzíj cu̱nuû níꞌ do̱ꞌ maꞌ
\p
\v 25 ’Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj ꞌo̱ nana̱ rihaan soj á: Taj cheꞌé nano̱ ndoꞌo rá soj cheꞌé soj maꞌ. Ne̱ cheꞌé dan se̱ nanó rá soj cheꞌé se cha̱ soj do̱ꞌ, cheꞌé yan quiri̱ꞌ soj se ca̱ráán xráá soj do̱ꞌ, se̱ nanó rá soj maꞌ. Vaa se uun doj se vaa iꞌna̱ꞌ níꞌ rihaan se cha̱ níꞌ, ne̱ vaa se uun doj nee̱ man níꞌ rihaan yatzéj ca̱ráán xráá níꞌ ado̱nj.
\p
\v 26 ’Xca̱j soj cuentá da̱j ꞌyaj nij xtâj va̱j xta̱ꞌ, ne̱ ne unô nij xoꞌ ꞌnúú, ne̱ ne rii nij xoꞌ naa̱, ne̱ ne araa nij xoꞌ ꞌnúú rá cuchruu̱, tza̱j ne̱ Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ roꞌ, aꞌvee rqué se chá nij xoꞌ na̱nj á. Ne̱ táá a̱ soj, ne̱ sa̱ꞌ doj vaa soj rihaan xtâj neꞌen Yaꞌanj na̱nj ado̱nj.
\v 27 Ne̱ nda̱ꞌ se nanó ndoꞌo rá soj, tza̱j ne̱ se̱ caꞌvee nacuta̱ꞌ soj a̱ ꞌó güii ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ soj rihaan chumii̱ nihánj maꞌ.
\p
\v 28 ’Ne̱ me cheꞌé nanó rá soj cheꞌé yatzíj ca̱ráán xráá soj ga̱. ꞌO̱ se xca̱j soj cuentá ni̱ꞌyaj soj nij yâj ma̱n tacaan se vaa veꞌé ndoꞌo vaa nij yoꞌ ado̱nj. Ne ꞌyaj suun nij yâj, ne̱ ne rii nij yâj yuꞌvej maꞌ.
\v 29 Tza̱j ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa rey cuꞌna̱j Salomón síí cayáán ga̱a naá, ne̱ veꞌé uxrá vaa saga̱nꞌ soꞌ, quiꞌyaj cunuda̱nj saꞌanj vaa rihaan soꞌ, tza̱j ne̱ nij doj vaa saga̱nꞌ soꞌ rihaan nij yâj ma̱n tacaan yoꞌ, quiꞌyaj Yaꞌanj ado̱nj.
\v 30 Dan me se da̱nj na̱nj nij yâj ma̱n tacaan yoꞌ, tza̱j ne̱ sa̱ꞌ uxrá vaa nij yatzíj nu̱u̱ nij yâj yoꞌ, ꞌyaj Yaꞌanj, ne̱ cuanꞌ roꞌ, mán nij yâj tacaan, tza̱j ne̱ aꞌyuj ne̱ caꞌne̱ꞌ nii man nu̱ꞌ coj do̱ꞌ, yâj do̱ꞌ, ma̱n tacaan, ne̱ cara̱a nii man yoꞌ rihaan yaꞌan, ne̱ caca̱a̱ nu̱ꞌ nij yâj yoꞌ na̱nj ado̱nj. Táá a̱ soj yuvi̱i̱, ne̱ se̱ nanó rá soj maꞌ. Yaꞌanj me síí rque̱ saga̱nꞌ soj ado̱nj. Tza̱j ne̱ ne gu̱un ya̱ sa̱ꞌ rá soj se vaa Yaꞌanj me síí ra̱cuíj ya̱ man soj maan ado̱nj.
\p
\v 31 ’Dan me se se̱ nanó ndoꞌo rá soj cata̱j soj a: “Me se cha̱ níꞌ ga̱. Me se coꞌo̱ níꞌ ga̱. Me se ca̱ráán xráá níꞌ ga̱.” Se̱ guun rá soj da̱nj maꞌ.
\v 32 ꞌO̱ se nij síí ne neꞌen da̱j vaa Yaꞌanj roꞌ, ina̱nj ꞌyaj suun ndoꞌo nij soꞌ cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Tza̱j ne̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n achiin man soj roꞌ, a̱j neꞌen Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ se vaa achiin nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ man soj ado̱nj.
\v 33 Cheꞌé dan nano̱ꞌ soj rej da̱j quiꞌya̱j soj ne̱ gu̱un chij Yaꞌanj nimán soj ne̱ cunu̱u sa̱ꞌ nimán soj, ga̱a ne̱ rque̱ Yaꞌanj nu̱ꞌ rasu̱u̱n yoꞌ man soj ado̱nj.
\v 34 Cheꞌé dan se̱ nanó rá soj cheꞌé se vaa cachi̱in rihaan soj aꞌyuj maꞌ. ꞌO̱ se vaa sayuun ꞌnaꞌ da̱j a̱ ꞌo̱ ꞌo̱ güii ado̱nj. Cheꞌé dan xca̱j soj cuentá da̱j quiꞌya̱j soj güii cuanꞌ, ne̱ se̱ nanó rá soj cheꞌé se vaa quiꞌya̱j soj güii aꞌyuj maꞌ.
\c 7
\s Se̱ guun niha̱ꞌ rá níꞌ cuta̱ꞌ níꞌ cacunꞌ xráá tinúú níꞌ maꞌ
\p
\v 1 ’Se̱ guun niha̱ꞌ rá soj cuta̱ꞌ soj cacunꞌ xráá tinúú soj, ga̱a ne̱ taj cacunꞌ cuta̱ꞌ Yaꞌanj xráá maꞌa̱n soj maan ado̱nj.
\v 2 Dan me se sese gu̱un niha̱ꞌ rá soj cuta̱ꞌ soj cacunꞌ xráá tinúú soj, ne̱ veé da̱nj cuta̱ꞌ Yaꞌanj cacunꞌ xráá maꞌa̱n soj uún ado̱nj. Ne̱ sese se̱ cutaꞌ soj cacunꞌ xráá tinúú soj, ne̱ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá Yaꞌanj man maꞌa̱n soj uún na̱nj ado̱nj.
\v 3 Me cheꞌé niꞌya̱j so̱ꞌ niꞌya nu̱u̱ rihaan tinúú so̱ꞌ, ne̱ ne niꞌya̱j so̱ꞌ chruun ma̱nj nu̱u̱ rihaan ma̱ꞌán so̱ꞌ ga̱.
\v 4 Asa̱ꞌ caꞌve̱e cata̱j so̱ꞌ rihaan tinúú so̱ꞌ: “Rque̱ so̱ꞌ rihaan so̱ꞌ quiri̱i̱ ꞌu̱nj niꞌya á.” Se̱ guun a̱ doj cata̱j so̱ꞌ da̱nj ti̱háꞌ so̱ꞌ man tinúú so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ni̱ꞌyaj so̱ꞌ, ne̱ chruun ma̱nj vaa gue̱e̱ nuû rihaan so̱ꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 5 Síí nucuiꞌ rá mé so̱ꞌ ado̱nj. Asino quiri̱i̱ so̱ꞌ chruun ma̱nj nu̱u̱ rihaan ma̱ꞌán so̱ꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quiri̱i̱ so̱ꞌ niꞌya nu̱u̱ rihaan tinúú so̱ꞌ ado̱nj.
\p
\v 6 ’Se̱ goꞌ soj rasu̱u̱n gue̱e̱ man chuvee, ne̱ se̱ caraa soj chruj perlá tuꞌve̱e̱ ndoꞌo rihaan xcáá a̱ maꞌ. ꞌO̱ se chuvee yoꞌ roꞌ, ca̱nica̱j ne̱ cha̱ man soj, ne̱ xcáá yoꞌ roꞌ, tu̱guáj cheꞌé xcáá man se sa̱ꞌ yoꞌ, ne̱ navi̱j nu̱ꞌ yoꞌ xtu̱nꞌ, quiꞌya̱j xcáá na̱nj ado̱nj.
\s No̱ xcúún níꞌ cachi̱nj niꞌya̱j níꞌ rihaan Yaꞌanj cheꞌé rasu̱u̱n achiin man níꞌ a
\p
\v 7 ’Cachi̱nj soj se vaa achiin man soj rihaan Yaꞌanj, ne̱ soꞌ me síí rque̱ man soj, ne̱ nano̱ꞌ soj rasu̱u̱n achiin man soj, ne̱ nari̱ꞌ soj rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ ase vaa ꞌyaj síí ticaꞌmii taꞌyaa tucuá tuviꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j soj ga̱ Yaꞌanj, ne̱ caꞌnu̱u̱ Yaꞌanj taꞌyaa yoꞌ, ne̱ rque̱ Yaꞌanj rasu̱u̱n achiin man soj ado̱nj.
\v 8 ꞌO̱ se cunuda̱nj síí achíín rasu̱u̱n rihaan Yaꞌanj roꞌ, quiri̱ꞌ soꞌ rasu̱u̱n achiin man soꞌ, ne̱ síí nanoꞌ rasu̱u̱n achiin man roꞌ, quiri̱ꞌ soꞌ rasu̱u̱n yoꞌ, ne̱ síí ticaꞌmii taꞌyaa rej ya̱nj Yaꞌanj roꞌ, caꞌnu̱u̱ Yaꞌanj taꞌyaa, ne̱ quiri̱ꞌ síí ticaꞌmii taꞌyaa rasu̱u̱n achiin man soꞌ ado̱nj.
\p
\v 9 ’Xca̱j soj cuentá da̱j ꞌyaj maꞌa̱n soj, nda̱ꞌ se yuvii̱ me soj, tza̱j ne̱ sese achíín taꞌníí ꞌo̱ soj rachrúún cha̱ yoꞌ man soj, ne̱ se̱ nanoꞌ soj yahij ne̱ caxri̱i̱ soj ston soꞌ maꞌ.
\v 10 Ne̱ sese achíín taꞌníí soj nee̱ xcuaj cha̱ yoꞌ man soj, ne̱ se̱ nanoꞌ soj xcuáá ne̱ caxri̱i̱ soj ston soꞌ maꞌ.
\v 11 Dan me se nda̱ꞌ se síí chiꞌi̱i̱ nimán me soj, tza̱j ne̱ neꞌen soj rque̱ soj se sa̱ꞌ cha̱ taꞌníí soj ado̱nj. Cheꞌé dan táá a̱ Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ, ne̱ si̱j sa̱ꞌ ina̱nj me soꞌ, ne̱ rque̱ ya̱ soꞌ rasu̱u̱n sa̱ꞌ man nij síí achíín rasu̱u̱n man soꞌ na̱nj ado̱nj.
\s Cataj Jesús se vaa quiꞌya̱j sa̱ꞌ níꞌ rihaan tuviꞌ níꞌ a
\p
\v 12 ’Dan me se da̱j se uun rá soj quiꞌya̱j sa̱ꞌ yuvii̱ rihaan soj roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌya̱j sa̱ꞌ soj rihaan tuviꞌ soj á. Sese da̱nj quiꞌya̱j soj rihaan tuviꞌ soj, ne̱ síí uno nu̱ꞌ stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nu̱ꞌ snana̱ nij síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá do̱ꞌ, me soj ado̱nj.
\s Caꞌmii Jesús cheꞌé chrej caxra̱ꞌ ga̱ chrej catu̱u̱n a
\p
\v 13 ’Catu̱u̱ soj taꞌyaa chru̱j á. ꞌO̱ se caxra̱ꞌ vaa taꞌyaa do̱ꞌ, chrej do̱ꞌ, ꞌanj rej caꞌa̱nj niꞌya̱ yuvii̱, ne̱ ri̱i̱ yuvii̱ atúj taꞌyaa yoꞌ a.
\v 14 Tana̱nj chru̱j vaa taꞌyaa ne̱ catu̱u̱n vaa chrej ꞌanj rej ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ yuvii̱ rihaan Yaꞌanj, ne̱ na̱nj do̱j yuvii̱ nariꞌ chrej sa̱ꞌ yoꞌ ado̱nj.
\s Xca̱j níꞌ cuentá da̱j ꞌyaj yuvii̱, ne̱ queneꞌe̱n níꞌ da̱j vaa nimán yuvii̱ a
\p
\v 15 ’Vaa yuvii̱ taj se vaa me nij soꞌ síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj, tza̱j ne̱ ne ya̱ aꞌmii nij soꞌ maꞌ. Tu̱mé soj man soj, se̱ gaa na̱nj quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man soj á. Dan me se vaa güii cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan soj, ne̱ ase vaa matzinj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij soꞌ cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan soj, ne̱ niꞌya̱nj ndoꞌo caꞌmi̱i̱ nij soꞌ rihaan soj, tza̱j ne̱ nimán nij soꞌ roꞌ, ase vaa nimán xcaꞌyanj caꞌnu̱ꞌ roꞌ, ga̱a̱ nimán nij soꞌ, gu̱un rá nij soꞌ quiꞌya̱j nij soꞌ sayuun man soj na̱nj ado̱nj.
\v 16 Cheꞌé dan xca̱j soj cuentá ni̱ꞌyaj soj man nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n nij soj da̱j vaa nimán nij soꞌ a. Uta nii chruj uvá raa̱ chruun tanj, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. Ne̱ uta nii chruj higó raa̱ coj yâj yaꞌa̱a, rá soj naꞌ. Taj maꞌ.
\v 17 Dan me se chruun sa̱ꞌ roꞌ, ma̱n chruj chá raa̱ a. Ne̱ chruun nij roꞌ, ma̱n chruj nij raa̱ uún a.
\v 18 Chruun sa̱ꞌ roꞌ, se̱ guun cuma̱n chruj nij raa̱ maꞌ. Ne̱ chruun nij roꞌ, se̱ guun cuma̱n chruj sa̱ꞌ raa̱ maꞌ.
\v 19 Ne̱ sese nuviꞌ chruj sa̱ꞌ raa̱ ꞌo̱ chruun, ne̱ aꞌneꞌ nii man chruun yoꞌ, ne̱ axríj yaꞌan nii man chruun yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 20 Dan me se sese niꞌya̱j soj man yuvii̱ ne̱ queneꞌe̱n soj da̱j vaa ꞌyaj yuvii̱, ne̱ xca̱j soj cuentá da̱j vaa nimán yuvii̱ ado̱nj.
\s Cataj Jesús me síí ca̱yáán ga̱ Yaꞌanj asa̱ꞌ guun chij Yaꞌanj a
\p
\v 21 ’Neꞌen soj se vaa ma̱n ndoꞌo yuvii̱ taj rihanj se vaa ꞌu̱nj me Síí ꞌNi̱j Raꞌa man nij soꞌ, tza̱j ne̱ tuꞌva rmaꞌa̱n taꞌa̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Né cunuda̱nj nij síí taj neꞌen manj caꞌa̱nj ca̱yáán ga̱ Yaꞌanj asa̱ꞌ guun chij Yaꞌanj maꞌ. Tana̱nj ina̱nj nij síí uno rihaan Réé ꞌu̱nj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ me síí ca̱yáán ga̱ soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 22 Ne̱ güii caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ me se cuma̱n ndoꞌo yuvii̱ cata̱j rihaan ꞌu̱nj a: “So̱ꞌ roꞌ, me Síí ꞌNi̱j Raꞌa man núj ado̱nj. ꞌO̱ se cataꞌ tuꞌva núj se‑chu̱vií so̱ꞌ ga̱a nataꞌ núj nana̱ rqué so̱ꞌ man núj rihaan yuvii̱ do̱ꞌ, ga̱a quirii núj nana̱ chre̱e nimán yuvii̱ do̱ꞌ, ga̱a quiꞌyaj ndoꞌo núj suun sa̱ꞌ noco̱o do̱ꞌ ado̱nj.” Da̱nj cata̱j nij yuvii̱ yoꞌ rihaan ꞌu̱nj vaa güii na̱nj ado̱nj.
\v 23 Ga̱a ne̱ cata̱j yá ꞌu̱nj rihaan nij yuvii̱ a: “A̱ doj ne que̱neꞌén ꞌu̱nj man soj maꞌ. Ma̱an síí ꞌyaj ina̱nj cacunꞌ me soj na̱nj ado̱nj. Naxu̱u̱n soj man soj rihanj á.” Da̱nj cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij síí ꞌyaj cacunꞌ vaa güii na̱nj ado̱nj.
\s Ase vaa síí uneꞌ xraan veꞌ vaa síí uno sa̱ꞌ rihaan Jesús a
\p
\v 24 ’Dan me se a̱ me maꞌa̱n síí uno sa̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj ne̱ ꞌyaj soꞌ nda̱a vaa taj ꞌu̱nj, ne̱ ase vaa ꞌo̱ síí cuneꞌ veꞌ tucuá rihaan yuvej vaa soꞌ ado̱nj. Síí cuneꞌ veꞌ yoꞌ me se síí acaj ndoꞌo cuentá me soꞌ ado̱nj.
\v 25 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ maa̱n, ne̱ goꞌ ndoꞌo maa̱n raa̱ veꞌ, ne̱ cavii niꞌyo̱j chráá, ne̱ caꞌnaꞌ goꞌ tacóó veꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ uxrá nana̱ yuva̱a̱, ne̱ goꞌ rihaan veꞌ yoꞌ a. Tza̱j ne̱ ne cane̱e̱ veꞌ yoꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se xraan ina̱nj ne veꞌ yoꞌ rihaan yuvej na̱nj ado̱nj.
\v 26 Tza̱j ne̱ síí naꞌvej rá cuno̱ nana̱ nihánj nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj me se ase vaa síí cuneꞌ veꞌ rihaan yoꞌóó chru̱u̱ vaa soꞌ ado̱nj. Ne̱ síí niꞌyo̱n rmi̱i̱ me soꞌ chugua̱nj.
\v 27 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ uxrá maa̱n yuva̱a̱ goꞌ yoꞌ xráá veꞌ, ne̱ cavii niꞌyo̱j chráá, ne̱ caꞌnaꞌ na xe̱e̱ goꞌ na xe̱e̱ tacóó veꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ uxrá nana̱ yuva̱a̱ ne̱ goꞌ xráá veꞌ yoꞌ a. Veé dan, ne̱ canee nu̱ꞌ veꞌ tucuá síí niꞌyo̱n yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\p
\v 28 Veé dan, ne̱ quisíj tucuꞌyón Jesús nu̱ꞌ nana̱ nihánj rihaan nij yuvii̱, ga̱a ne̱ caráyaꞌa̱nj ndoꞌo nij yuvii̱ noco̱ꞌ man soꞌ cheꞌé stucua̱nj soꞌ a.
\v 29 ꞌO̱ se xcaj nij yuvii̱ cuentá se vaa ase vaa tucuꞌyón ꞌo̱ síí uun chij ndoꞌo roꞌ, da̱nj tucuꞌyón Jesús, rá nij soꞌ a. Ne̱ cu̱u doj tucuꞌyón soꞌ rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés, rá nij soꞌ a.
\c 8
\s Nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ síí ranꞌ luj riꞌyuj, quiꞌyaj Jesús a
\p
\v 1 Ga̱a ne̱ nanij Jesús tacaan yoꞌ, ne̱ canocoꞌ ndoꞌo yuvii̱ man soꞌ a.
\p
\v 2 Dan me se cuchiꞌ ꞌo̱ síí ranꞌ luj riꞌyuj rihaan Jesús, ne̱ cayáán ru̱j soꞌ rihaan Jesús, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Sese me rá so̱ꞌ, ne̱ caꞌve̱e naquiꞌya̱j sa̱ꞌ so̱ꞌ manj, Señor ―taj soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 3 Ga̱a ne̱ cutaꞌ Jesús raꞌa Jesús raa̱ síí ranꞌ, ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Me raj qui̱ꞌyáj da̱nj á. Na̱huún so̱ꞌ, qui̱ꞌyáj ado̱nj ―taj Jesús rihaan soꞌ a.
\p Nu̱ꞌ cataj Jesús da̱nj, ne̱ nu̱ꞌ navij luj riꞌyuj xráá síí ranꞌ a.
\v 4 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan soꞌ a:
\p ―Tu̱mé so̱ꞌ mán so̱ꞌ se̱ cataj xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan yuvii̱ cheꞌé se lu̱j quiꞌyáá ꞌu̱nj cheꞌé so̱ꞌ maꞌ. Ma̱an se cuchi̱ꞌ so̱ꞌ rihaan xrej, ne̱ ti̱haán so̱ꞌ mán so̱ꞌ rihaan xrej se vaa nahuún so̱ꞌ, ne̱ rque̱ so̱ꞌ rihaan Yaꞌanj se vaa cataj síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a naá nda̱a vaa no̱ xcúún so̱ꞌ rque̱ so̱ꞌ rihaan Yaꞌanj á. Ga̱a ne̱ xca̱j nij xrej cuentá se vaa nahuún so̱ꞌ quiꞌyáj ado̱nj ―taj Jesús rihaan síí nahuun yoꞌ a.
\s Nahuun se‑mo̱zó ꞌo̱ tanuu capitán, quiꞌyaj Jesús a
\p
\v 5 Dan me se catúj Jesús chumanꞌ Capernaum, ne̱ cuchiꞌ ꞌo̱ tanuu capitán romanó ꞌni̱j raꞌa cientó tanuu rihaan soꞌ a. Dan me se cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Jesús,
\v 6 cataj soꞌ a:
\p ―Canó chiꞌii̱ man se‑mo̱zó ꞌu̱nj, Señor. Ne̱ ne nasquiꞌ soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ꞌo̱ naj soꞌ rá veꞌ, ne̱ ranꞌ uxrá soꞌ sayuun, ꞌyaj chiꞌii̱ na̱nj á ―taj tanuu capitán yoꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 7 Ne̱ cataj Jesús rihaan soꞌ a:
\p ―Caꞌa̱nj níꞌ, ne̱ nahu̱un soꞌ, qui̱ꞌyáj á ―taj Jesús a.
\p
\v 8 Ga̱a ne̱ cataj uún tanuu capitán yoꞌ a:
\p ―Señor, né si̱j sa̱ꞌ mé ꞌu̱nj maꞌ. Ne nó xcúún ꞌu̱nj catu̱u̱ so̱ꞌ rá veꞌ tucuaj qui̱ꞌyáj a̱ maꞌ. Ma̱an se caꞌne̱ꞌ u̱u̱n so̱ꞌ suun se vaa nahu̱un se‑mo̱zó ꞌu̱nj, ga̱a ne̱ nahu̱un maꞌa̱n soꞌ ado̱nj.
\v 9 ꞌO̱ se vaa síí rii taꞌngaꞌ rihaan ꞌu̱nj, ne̱ rii taꞌngáꞌ ꞌu̱nj rihaan tanuu, ne̱ taj ꞌu̱nj rihaan ꞌo̱ tanuu se vaa caꞌa̱nj soꞌ, ne̱ ꞌanj soꞌ, ne̱ taj ꞌu̱nj rihaan ꞌó soꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ soꞌ, ne̱ ꞌnaꞌ soꞌ rihaan ꞌu̱nj, ne̱ taj ꞌu̱nj rihaan se‑mo̱zó ꞌu̱nj da̱j quiꞌya̱j soꞌ, ne̱ veé da̱nj ꞌyaj soꞌ ado̱nj ―taj tanuu capitán yoꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 10 Dan me se, ga̱a cuno Jesús nana̱ caꞌmii tanuu capitán yoꞌ, ne̱ caráyaꞌa̱nj Jesús, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij síí noco̱ꞌ rej xco̱ soꞌ a:
\p ―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa taj va̱j a̱ ꞌó rej ne nari̱j man ꞌo̱ síí israelitá síí cuchumán ndoꞌo rá nana̱ aꞌmii ꞌu̱nj nda̱a vaa amán rá tanuu capitán síí yaníj nihánj a̱ maꞌ.
\v 11 Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa asa̱ꞌ guun chij Yaꞌanj roꞌ, caꞌna̱ꞌ ndoꞌo yuvii̱ ma̱n rej síj güii do̱ꞌ, rej ataꞌ güii do̱ꞌ, ne̱ ca̱yáán nij soꞌ rihaan se‑mesa̱ Yaꞌanj, ne̱ cha̱ nij soꞌ ga̱ síí cuꞌna̱j Abraham do̱ꞌ, Isaac do̱ꞌ, Jacob do̱ꞌ ado̱nj.
\v 12 Tana̱nj nij síí israelitá roꞌ, no̱ xcúún nij soꞌ ca̱yáán nij soꞌ rej uun chij Yaꞌanj asuun tza̱j, tza̱j ne̱ naꞌvej rá nij soꞌ a̱ maꞌ. Cheꞌé dan quiriꞌi̱j ga̱nꞌ ndoꞌo nii man nij soꞌ rej rmi̱ꞌ, ne̱ taꞌve̱e uxrá nij soꞌ, ne̱ nda̱a cha̱ ru̱j maꞌa̱n nij soꞌ cúú yanꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij yuvii̱ canocoꞌ man soꞌ a.
\p
\v 13 Canica̱j uún Jesús cataj Jesús rihaan tanuu capitán yoꞌ a:
\p ―Caꞌve̱e caꞌa̱nj so̱ꞌ ya̱j a. Ya̱ cuchumán rá so̱ꞌ se vaa nahu̱un se‑mo̱zó so̱ꞌ qui̱ꞌyáj a. Ne̱ nahu̱un soꞌ chugua̱nj ―taj Jesús rihaan soꞌ a.
\p Ne̱ veé ma̱an orá yoꞌ roꞌ, nahuun sa̱ꞌ se‑mo̱zó tanuu capitán yoꞌ, quiꞌyaj Jesús ado̱nj.
\s Nahuun nii che̱j Pedró do̱ꞌ, queꞌe̱e̱ uxrá ꞌó yuvii̱ do̱ꞌ, quiꞌyaj Jesús a
\p
\v 14 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesús tucuá síí cuꞌna̱j Pedró, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa na̱j nii che̱j Pedró ranꞌ noꞌ chiꞌii̱ nacaa yuva̱a̱ a.
\v 15 Ne̱ canó Jesús raꞌa noꞌ, ga̱a ne̱ veé ma̱an orá dan nahuun noꞌ, quiꞌyaj Jesús, ne̱ naxaga̱a̱ noꞌ, ne̱ quiꞌyaj chuvi̱i noꞌ cha̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj.
\p
\v 16 Rej tiꞌnuu cuchiꞌ yuvii̱ rihaan Jesús a. Dan me se nica̱j nij yuvii̱ man queꞌe̱e̱ uxrá síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán, cuchiꞌ nij yuvii̱ rihaan Jesús a. Ne̱ nana̱ u̱u̱n caꞌmii Jesús rihaan nij nana̱ chre̱e se vaa naxu̱u̱n nij soꞌ man nij soꞌ, ga̱a ne̱ veé dan ne̱ curiha̱nj nij nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, ga̱a ne̱ cunuu sa̱ꞌ nimán nij yuvii̱ yoꞌ cuaj na̱nj ado̱nj. Ne̱ nahuun sa̱ꞌ cunuda̱nj nij síí ranꞌ, quiꞌyaj uún Jesús a.
\p
\v 17 Dan me se quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá cheꞌé síí caꞌne̱j Yaꞌanj, se vaa cataj soꞌ a: “Ninaj níꞌ, ne̱ canó chiꞌii̱ man níꞌ, tza̱j ne̱ nahuun níꞌ, quiꞌyaj soꞌ na̱nj ado̱nj”, taj síí cuꞌna̱j Isaías ga̱a nataꞌ soꞌ ado̱nj.
\s Caꞌmii Jesús ga̱ vi̱j síí tiha̱j guun rá canoco̱ꞌ man soꞌ a
\p
\v 18 Queneꞌen Jesús se vaa ma̱n ndoꞌo yuvii̱ anica̱j rej nicu̱nꞌ soꞌ niꞌya̱j man soꞌ a. Cheꞌé dan caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ se vaa caꞌa̱nj nij soꞌ ga̱ soꞌ nda̱a níchrej na laguaná cuꞌna̱j Galilea a.
\p
\v 19 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ ꞌo̱ síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés ne̱ cataj soꞌ rihaan Jesús a:
\p ―Ca̱nocóꞌ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ me rej maꞌa̱n caꞌa̱nj so̱ꞌ, maestro ―cataj soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 20 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan soꞌ a:
\p ―ꞌO̱ se nij chunee roꞌ, otoj sa̱ꞌ nij xoꞌ rá yuꞌuj ta̱j rque yoꞌóó, ne̱ nij xtâj chéé xta̱ꞌ roꞌ, vaa saca̱ꞌ nij xoꞌ a. Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱, tza̱j ne̱ taj a̱ ꞌó rej qui̱náá ꞌu̱nj coto̱j ꞌu̱nj a̱ maꞌ ―taj Jesús rihaan soꞌ a.
\p
\v 21 Ne̱ vaa ꞌó síí tucuꞌyón snana̱ Jesús cuchiꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Caꞌve̱j so̱ꞌ na̱nj tucuaj, ne̱ nda̱a caviꞌ réj, ga̱a ne̱ cachi̱nꞌ ꞌu̱nj man réj, ga̱a ne̱ ca̱nocóꞌ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ, Señor ―taj ꞌó soꞌ a.
\p
\v 22 Tza̱j ne̱ cataj Jesús rihaan soꞌ a:
\p ―Caꞌne̱ꞌ rá so̱ꞌ cachi̱nꞌ maꞌa̱n nij síí caviꞌ nimán man tuviꞌ soꞌ xnangá á. Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj roꞌ, no̱ xcúún so̱ꞌ ꞌo̱ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj ado̱nj ―taj Jesús rihaan ꞌó soꞌ a.
\s Caꞌneꞌ Jesús suun rihaan na do̱ꞌ, rihaan nana̱ do̱ꞌ, se vaa cunu̱u dínj yoꞌ a
\p
\v 23 Ga̱a ne̱ catúj Jesús rque rihoo chéé rihaan na, ga̱a ne̱ catúj nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ rque rihoo ga̱ soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌanj nij soꞌ a.
\v 24 Veé dan, ne̱ ta̱j niꞌyo̱n nasquiꞌ nucua̱j ndoꞌo rihaan na laguaná, ne̱ me ndoꞌo rá na yoꞌ gu̱un nucua̱j yoꞌ ca̱ráán yoꞌ xráá rihoo a. Tza̱j ne̱ Jesús me se otoj soꞌ ado̱nj.
\v 25 Ga̱a ne̱ caꞌanj nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús rej na̱j soꞌ otoj soꞌ, ne̱ narii nij soꞌ nej rihaan soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Ti̱nanii so̱ꞌ man níꞌ se̱ caviꞌ nu̱ꞌ níꞌ, maan Señor ―taj nij soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 26 Dan me se maꞌa̱n Jesús cataj a:
\p ―Me cheꞌé chuꞌviꞌ ndoꞌo nimán soj ga̱. Yoꞌ me se ataa cuchuma̱n sa̱ꞌ rá soj ni̱ꞌyaj soj manj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\p Ga̱a ne̱ canicunꞌ caya̱ soꞌ, ne̱ nucua̱j caꞌmii soꞌ rihaan na do̱ꞌ, rihaan nana̱ do̱ꞌ a. Ga̱a ne̱ cunuu dínj uxrá rihaan na laguaná yoꞌ, quiꞌyaj Jesús na̱nj ado̱nj.
\v 27 Ne̱ caráyaꞌa̱nj nij snóꞌo yoꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesús, cataj nij soꞌ a:
\p ―Da̱j si̱j me síí nihánj ga̱. ꞌO̱ se nda̱a nana̱ nda̱a na uno aꞌmii soꞌ asunj ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.
\s Quirii Jesús man ri̱i̱ nana̱ chre̱e nimán vi̱j snóꞌo a
\p
\v 28 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ Jesús nda̱a níchrej na laguaná yoꞌ rej ya̱nj nij síí “gadareno” a. Ne̱ vaa yuꞌuj yuvej, rej cachinꞌ nij yuvii̱ xnangá a. Dan me se cavii vi̱j snóꞌo rej ta̱j nij yuꞌuj yuvej yoꞌ, ne̱ cuchiꞌ ro̱j soꞌ rihaan Jesús a. Ro̱j soꞌ me síí nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán, ne̱ qui̱j ndoꞌo yuva̱a̱ ro̱j soꞌ ado̱nj. Cheꞌé ro̱j soꞌ ne síj rá yuvii̱ cache̱n yuvii̱ chrej va̱j rej yoꞌ a̱ maꞌ.
\v 29 Dan me se caguáj ro̱j soꞌ rihaan Jesús, cataj ro̱j soꞌ a:
\p ―Ya̱ neꞌen núj se vaa Taꞌni̱j Yaꞌanj mé so̱ꞌ á. Me cheꞌé caꞌnáꞌ so̱ꞌ rej ma̱n núj ga̱. Caꞌnáꞌ so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ sayuun man núj naꞌ. ꞌO̱ se ataa doj quisi̱j güii qui̱ꞌyáá so̱ꞌ sayuun man núj ado̱nj ―taj ro̱j soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 30 Dan me se rej xco̱ ro̱j soꞌ roꞌ, va̱j ꞌo̱ xꞌneꞌ xi̱j xcáá chá coj ma̱n tacaan a.
\v 31 Ne̱ nij nana̱ chre̱e nu̱u̱ nimán ro̱j snóꞌo yoꞌ roꞌ, cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Jesús, cataj nij soꞌ a:
\p ―Sese quiri̱i̱ so̱ꞌ man núj nimán ro̱j snóꞌo nihánj, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo caꞌne̱j so̱ꞌ man núj, catu̱u̱ núj nimán nij xcáá yoꞌ rugua̱nj ―taj nij nana̱ chre̱e yoꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 32 ―Caꞌa̱nj soj cuaj á ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\p Ga̱a ne̱ caꞌanj nij soꞌ catúj nij soꞌ nimán nij xcáá yoꞌ, ne̱ dan me se ruva̱a̱ uxrá tacaan nicu̱nꞌ tuꞌva na laguaná rej va̱j nij xcáá yoꞌ a. Ne̱ ga̱a catúj nij nana̱ chre̱e nimán nij xcáá yoꞌ, ne̱ ta̱j niꞌyo̱n cunánj ndoꞌo nij xoꞌ caꞌanj nij xoꞌ, ne̱ veé da̱nj vaj nij xoꞌ, ne̱ quinij cunuda̱nj nij xoꞌ rque na, ne̱ canó xráá nij xoꞌ, quiꞌyaj na na̱nj ado̱nj.
\p
\v 33 Ne̱ nij síí tumé xcáá yoꞌ roꞌ, cunánj nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ nda̱a chumanꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan nij síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ nu̱ꞌ se vaa quiranꞌ ro̱j snóꞌo do̱ꞌ, nij xcáá do̱ꞌ a.
\v 34 Ga̱a ne̱ curiha̱nj cunuda̱nj nij síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ, guun rá nij soꞌ nari̱ꞌ nij soꞌ man Jesús a. Dan me se ga̱a queneꞌen nij soꞌ man soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan soꞌ se vaa cu̱riha̱nj soꞌ rej ya̱nj nij soꞌ caꞌa̱nj soꞌ rej yaníj a.
\c 9
\s Tinavij Jesús cacunꞌ tumé ꞌo̱ síí naꞌvee cache̱e̱ a
\p
\v 1 Ga̱a ne̱ cavii Jesús rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj soꞌ chumanꞌ ya̱nj soꞌ, ne̱ catúj soꞌ chumanꞌ yoꞌ a.
\v 2 Ne̱ nica̱j nii man ꞌo̱ síí naꞌvee cache̱e̱ táá rihaan yuvéé, ne̱ caꞌnaꞌ nii rihaan Jesús a. Ne̱ queneꞌen Jesús se vaa cuchumán uxrá rá nij yuvii̱ se vaa nahu̱un sa̱ꞌ síí naꞌvee cache̱e̱ yoꞌ quiꞌya̱j Jesús a. Cheꞌé dan cataj soꞌ rihaan síí ranꞌ yoꞌ a:
\p ―Caꞌne̱j nucua̱j nimán so̱ꞌ cheꞌé se navij cacunꞌ xráá so̱ꞌ, na̱nj tinu̱j ―taj Jesús rihaan síí naꞌvee cache̱e̱ yoꞌ a.
\p
\v 3 Dan me se ya̱nj do̱j síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés rá veꞌ ga̱ Jesús, ne̱ na̱nj nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ a: “Qui̱j vaa nana̱ caꞌmii síí nihánj rihaan Yaꞌanj asânj”, guun nimán nij soꞌ a.
\p
\v 4 Ne̱ queneꞌen Jesús da̱j nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ a:
\p ―Me cheꞌé avii ndoꞌo nana̱ chiꞌi̱i̱ nimán soj ga̱.
\v 5 Tuꞌva rma̱ꞌán ꞌu̱nj se vaa navij cacunꞌ xráá síí nihánj, rá soj a̱ naꞌ. Caꞌve̱e cata̱j u̱u̱n níꞌ navij cacunꞌ xráá síí nihánj naꞌ. Ase caꞌve̱e doj cata̱j níꞌ na̱xagaa soꞌ, ne̱ cache̱e̱ soꞌ cuaj, cata̱j níꞌ xa̱ꞌ.
\v 6 Dan me se me rá ꞌu̱nj xca̱j soj cuentá se vaa ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ roꞌ, no̱ xcúún ꞌu̱nj ti̱navíí ꞌu̱nj cacunꞌ xráá nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\p Dan me se cataj Jesús rihaan síí naꞌvee cache̱e̱ a:
\p ―Na̱xaga̱a̱ so̱ꞌ, ne̱ nacue̱ so̱ꞌ tuvéé so̱ꞌ, ne̱ na̱nꞌ so̱ꞌ tucuá so̱ꞌ á ―taj Jesús rihaan síí na̱j rihaan yuvéé yoꞌ a.
\p
\v 7 Ga̱a ne̱ naxaga̱a̱ soꞌ, ne̱ quinanꞌ soꞌ tucuá soꞌ ado̱nj.
\v 8 Ne̱ queneꞌen nij yuvii̱ se vaa nahuun sa̱ꞌ soꞌ, quiꞌyaj Jesús, ne̱ cheꞌé dan caráyaꞌa̱nj nij soꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ man Jesús, ne̱ veꞌé uxrá caꞌmii nij soꞌ cheꞌé Yaꞌanj, se vaa guun nucua̱j Jesús racuíj ndoꞌo Jesús da̱nj man yuvii̱, quiꞌyaj Yaꞌanj ado̱nj.
\s Cataj Jesús rihaan Mateo se vaa canoco̱ꞌ soꞌ man Jesús a
\p
\v 9 Ga̱a ne̱ cavii Jesús rej yoꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ man ꞌo̱ síí ya̱nj rihaan mesá rej aꞌnéj nii impuestó man yuvii̱ a. Mateo cuꞌna̱j soꞌ a. Dan me se cataj Jesús rihaan soꞌ a:
\p ―Ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj, caꞌa̱nj níꞌ á ―taj Jesús rihaan soꞌ a.
\p Ga̱a ne̱ naxuma̱a̱n soꞌ, ne̱ canocoꞌ soꞌ man Jesús, caꞌanj soꞌ a.
\s Me rá Jesús ra̱cuíj soꞌ man nij síí tumé cacunꞌ a
\p
\v 10 Dan me se ꞌo̱ güii cayáán Jesús rá veꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ ndoꞌo tuviꞌ soꞌ síí aꞌnéj impuestó do̱ꞌ, ꞌó nij síí tumé ndoꞌo cacunꞌ do̱ꞌ, ne̱ catúj nij soꞌ rá veꞌ, ne̱ caꞌanj ca̱yáán nij soꞌ ga̱ Jesús, ne̱ dan me se ma̱n rcuaꞌa̱a̱n nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús do̱ꞌ, ne̱ chá cunuda̱nj nij soꞌ a.
\v 11 Ne̱ queneꞌen nij síí fariseo se vaa chá Jesús ga̱ nij síí aꞌnéj impuestó do̱ꞌ, ga̱ ꞌó nij síí tumé ndoꞌo cacunꞌ do̱ꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús, cataj nij soꞌ a:
\p ―Síí tucuꞌyón nana̱ rihaan soj roꞌ, me cheꞌé chá soꞌ ga̱ nij síí aꞌnéj impuestó do̱ꞌ, ga̱ ꞌó nij síí tumé ndoꞌo cacunꞌ do̱ꞌ, rá núj a ―taj nij síí fariseo rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús a.
\p
\v 12 Ne̱ cuno Jesús nana̱ caꞌmii nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:
\p ―Síí vaa nucua̱j roꞌ, ne nanoꞌ nij soꞌ man doctor naquiꞌyaj conoꞌó man yuvii̱ maꞌ. Ma̱an síí ranꞌ roꞌ, me síí nanoꞌ man doctor ado̱nj.
\v 13 ꞌO̱ se vaa cheꞌé caꞌa̱nj soj tu̱cuꞌyón soj me se me raj cata̱a nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan Danj Yaꞌanj ado̱nj: “Ne uun niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj yuvii̱ rqué xcuu rihaan ꞌu̱nj maꞌ. Tana̱nj uun niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj yuvii̱ ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ ado̱nj.” Dan me se xca̱j soj cuentá se vaa ne caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj canacu̱nj ꞌu̱nj man síí sa̱ꞌ maꞌ. Cheꞌé nij síí tumé cacunꞌ caꞌnaj se vaa nuchra̱nꞌ nimán nij soꞌ ne̱ canoco̱ꞌ nij soꞌ snana̱j ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\s Nataꞌ Jesús me cheꞌé ne tocoꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ a
\p
\v 14 Ga̱a ne̱ nij síí tucuꞌyón snana̱ síí cuꞌna̱j Juan Síí Utaꞌ Ne man yuvii̱ cuchiꞌ rihaan Jesús, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ a:
\p ―Me cheꞌé, ne̱ tocoꞌ núj xꞌnaa man maꞌa̱n núj cara̱a̱ gue̱e̱ núj rihaan Yaꞌanj, ne̱ tocoꞌ nij síí fariseo xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ uún, tza̱j ne̱ nij síí tucuꞌyón snana̱ so̱ꞌ me se ne tocoꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 15 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Ase vaa síí cuchruj saꞌanj vaa ꞌu̱nj, ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e toco̱ꞌ nij síí ma̱n ga̱j xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ, rá soj ga̱. Tza̱j ne̱ vaa güii, ne̱ gu̱un yaníj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ quiꞌya̱j yuvii̱, ga̱a ne̱ nano̱ rá nij síí nihánj, ga̱a ne̱ toco̱ꞌ nij soꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n nij soꞌ ado̱nj.
\s Se̱ guun cuno̱ nij síí noco̱ꞌ tucuáán nga̱ snana̱ Jesús maꞌ
\p
\v 16 ’Tza̱j ne̱ ase vaa yatzíj sinꞌ vaa tucuáán nga̱ noco̱ꞌ soj, ne̱ se̱ guun naꞌne̱j níꞌ mantá naca̱ man yatzíj nga̱ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se sese quiꞌya̱j níꞌ da̱nj, ne̱ güii quina̱nj yuvii̱ yatzíj yoꞌ, ga̱a ne̱ nagüe̱j mantá naca̱ yoꞌ, ne̱ sese cuxu̱u̱n yuvii̱ man yatzíj yoꞌ, ne̱ quisi̱nꞌ yoꞌ, ga̱a ne̱ cunu̱u xi̱j doj yuꞌuj a̱j ta̱j man yatzíj nga̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 17 Ne̱ ase vaa na vinó naca̱ vaa nana̱ tucuꞌyón ꞌu̱nj, ne̱ se̱ guun cara̱a yuvii̱ na vinó naca̱ rque nuj nga̱ maꞌ. Sese da̱nj quiꞌya̱j yuvii̱, ne̱ cuya̱nj na vinó cunu̱u xe̱e̱ na vinó, ne̱ se̱ cacuá nuj nga̱ maꞌ. Cheꞌé dan canu̱u̱ yoꞌ, ne̱ caya̱nj na vinó rihaan yoꞌóó a. Cheꞌé dan araa nii na vinó naca̱ rque nuj naca̱, ne̱ ꞌo̱ mán sa̱ꞌ na vinó rque nuj yoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ a.
\s Nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ chala̱ cunii do̱ꞌ, ꞌo̱ chana̱ chij do̱ꞌ, quiꞌyaj Jesús a
\p
\v 18 Ga̱a caꞌmii Jesús nana̱ yoꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ síí cuꞌna̱j Juan, ne̱ cuchiꞌ ꞌo̱ síí nica̱j suun rihaan Jesús, ne̱ cayáán ru̱j soꞌ, cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Jesús, cataj soꞌ a:
\p ―Tiha̱j caviꞌ taꞌníj chala̱ cunii a. Tza̱j ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, caꞌa̱nj níꞌ, ne̱ cuta̱ꞌ so̱ꞌ raꞌá so̱ꞌ xráá noꞌ, ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún noꞌ na̱nj rugua̱nj ―taj soꞌ, cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 19 Ga̱a ne̱ naxuma̱a̱n Jesús, ne̱ canocoꞌ soꞌ do̱ꞌ, nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ do̱ꞌ, man síí nica̱j suun yoꞌ a.
\p
\v 20 Ga̱a ne̱ ta̱j niꞌyo̱n caꞌnaꞌ ꞌo̱ chana̱ rej xco̱ Jesús, ne̱ quisíj ꞌo̱ chuvi̱j yoꞌ xraꞌ ton man chana̱ yoꞌ, ne̱ canó raꞌa noꞌ do̱j tuꞌva saga̱nꞌ Jesús a.
\v 21 ꞌO̱ se guun rá noꞌ a: “Sese cano̱ raꞌaj saga̱nꞌ Jesús, ne̱ nahu̱un sa̱ꞌ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj”, rá noꞌ a.
\v 22 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesús queneꞌen Jesús man noꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Nari̱ꞌ nucuaj nimán so̱ꞌ, nocoj. ꞌO̱ se cheꞌé se amán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ manj roꞌ, cheꞌé dan nahuun sa̱ꞌ so̱ꞌ ado̱nj ―taj Jesús rihaan chana̱ yoꞌ a.
\p Ne̱ veé ma̱an orá dan nahuun sa̱ꞌ chana̱ yoꞌ ado̱nj.
\p
\v 23 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesús veꞌ tucuá síí nica̱j suun yoꞌ, ne̱ catúj soꞌ rá veꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa ma̱n síí achráá rihuu flauta, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa ma̱n ndoꞌo yuvii̱ rá veꞌ, ne̱ nanó ndoꞌo rá nij yuvii̱ cheꞌé se caviꞌ chala̱ cunii yoꞌ ado̱nj.
\v 24 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Cu̱riha̱nj soj xeꞌ á. ꞌO̱ se ne cavi̱ꞌ chala̱ cunii nihánj maꞌ. Ma̱an se otoj u̱u̱n noꞌ na̱nj á ―taj Jesús rihaan nij yuvii̱ ma̱n rá veꞌ yoꞌ a.
\p Ga̱a ne̱ caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij yuvii̱ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesús a.
\p
\v 25 Ga̱a quisíj quirii Jesús man cunuda̱nj nij yuvii̱ xeꞌ, ne̱ catúj Jesús rej ta̱j chala̱ cunii yoꞌ, ne̱ taꞌaa soꞌ raꞌa noꞌ, ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún chala̱ cunii, ne̱ naxaga̱a̱ noꞌ ado̱nj.
\v 26 Ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rej yoꞌ cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesús a.
\s Naxraꞌ rihaan vi̱j síí tuchri̱i, quiꞌyaj Jesús a
\p
\v 27 Dan me se ga̱a cavii Jesús tucuá síí nica̱j suun yoꞌ, ne̱ canocoꞌ vi̱j síí tuchri̱i man soꞌ a. Ne̱ caguáj ro̱j soꞌ, cataj ro̱j soꞌ a:
\p ―Neꞌen rój se vaa Taꞌníí Taꞌnij Siꞌno̱ David síí cayáán ga̱a naá mé so̱ꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man rój rugua̱nj ―taj ro̱j soꞌ, caguáj ro̱j soꞌ a.
\p
\v 28 Dan me se catúj Jesús rá veꞌ, ne̱ cuchiꞌ ro̱j síí tuchri̱i yoꞌ rihaan soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan ro̱j soꞌ a:
\p ―Amán rá ro̱j so̱j se vaa gu̱un nu̱cuáj naxra̱ꞌ rihaan ro̱j so̱j qui̱ꞌyáj naꞌ ―taj Jesús, xnáꞌanj Jesús man ro̱j soꞌ a.
\p ―Amán rá rój, Señor ―taj ro̱j soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 29 Ga̱a ne̱ cutaꞌ raꞌa Jesús rihaan ro̱j soꞌ, ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Cheꞌé se amán rá ro̱j so̱j, ne̱ cheꞌé dan naxra̱ꞌ rihaan ro̱j so̱j ado̱nj ―taj Jesús a.
\p
\v 30 Veé dan, ne̱ naxraꞌ rihaan ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.
\p Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Jesús suun rihaan ro̱j soꞌ a:
\p ―Tu̱mé uxrá ro̱j so̱j man ro̱j so̱j, ne̱ a̱ ꞌó yuvii̱ se̱ cuno se vaa quiꞌyáá ꞌu̱nj cheꞌé ro̱j so̱j maꞌ ―taj Jesús a.
\p
\v 31 Tza̱j ne̱ curiha̱nj ro̱j soꞌ caꞌanj ro̱j soꞌ, ne̱ uxrá nataꞌ ro̱j soꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ ya̱nj nu̱ꞌ rej yoꞌ nana̱ cheꞌé se vaa quiꞌyaj Jesús na̱nj ado̱nj.
\s Caꞌmii ꞌo̱ síí yaꞌmi̱i, quiꞌyaj Jesús a
\p
\v 32 Tanáj ro̱j soꞌ man Jesús, ne̱ dan me se cuchiꞌ yuvii̱ nica̱j man ꞌo̱ síí yaꞌmi̱i rihaan Jesús a. Síí yaꞌmi̱i yoꞌ me se nana̱ chre̱e nuû nimán soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ne aꞌmii soꞌ, ꞌyaj nana̱ chre̱e yoꞌ a.
\v 33 Dan me se quirii Jesús man nana̱ chre̱e yoꞌ nimán soꞌ, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ síí yaꞌmi̱i caꞌmii soꞌ na̱nj ado̱nj. Queneꞌen nij yuvii̱, ne̱ caráyaꞌa̱nj uxrá nij yuvii̱, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Xa̱ꞌ níꞌ si̱j israelitá, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó síí ꞌyaj da̱nj ne queneꞌe̱n níꞌ a̱ maꞌ ―taj nij yuvii̱ cheꞌé Jesús a.
\p
\v 34 Tza̱j ne̱ cataj nij síí fariseo a:
\p ―Guun nucua̱j soꞌ quirii soꞌ man nana̱ chre̱e, cheꞌé se racuíj nana̱ chre̱e uun chij doj man soꞌ ado̱nj ―taj nij síí fariseo cheꞌé Jesús a.
\s Cunuu ꞌe̱e̱ ndoꞌo rá Jesús man nij yuvii̱ a
\p
\v 35 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesús nu̱ꞌ nij chumanꞌ noco̱o nu̱ꞌ nij chumanꞌ cunii nu̱ꞌ, ne̱ tucuꞌyón soꞌ rihaan nij yuvii̱ ma̱n rá veꞌ tucuꞌyón nij yuvii̱ israelitá stucua̱nj Moisés a. Ne̱ caꞌmii natáj soꞌ nana̱ sa̱ꞌ cheꞌé da̱j vaa uun chij Yaꞌanj, ne̱ nahuun sa̱ꞌ ta̱ranꞌ nij síí ranꞌ do̱ꞌ, nij síí ninaj do̱ꞌ, quiꞌyaj uún soꞌ ado̱nj.
\v 36 Ne̱ ga̱a queneꞌen soꞌ man nij yuvii̱ ri̱i̱ yoꞌ, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ man nij soꞌ a. ꞌO̱ se queneꞌen soꞌ se vaa ase vaa matzinj va̱j maꞌa̱n vaa nij yuvii̱, nuviꞌ síí tumé man nij soꞌ, ne̱ a̱j quiranꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun, ne̱ ninaj ndoꞌo nij soꞌ ado̱nj.
\v 37 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a:
\p ―Ya̱ uxrá, ne̱ vaa ndoꞌo suun rihaan níꞌ, tza̱j ne̱ nij síí ꞌyaj suun yoꞌ me se do̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 38 Cheꞌé dan cachi̱nj niꞌya̱j uxrá soj rihaan Yaꞌanj si̱j uun chij ꞌni̱j raꞌa suun se vaa caꞌne̱j soꞌ doj yuvii̱ quiꞌya̱j se‑su̱u̱n soꞌ á ―taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\c 10
\s Caꞌnéé Jesús man chuvi̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ caꞌa̱nj nata̱ꞌ nij soꞌ a
\p
\v 1 Ga̱a ne̱ canacúún Jesús man chuvi̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ rqué soꞌ rej nucua̱j man nij soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j canaán nij soꞌ rihaan nij nana̱ chre̱e a. Dan me se gu̱un nucua̱j nij soꞌ quiri̱i̱ nij soꞌ man nij nana̱ chre̱e nimán yuvii̱, ne̱ gu̱un nucua̱j nij soꞌ tinahu̱un nij soꞌ nij yuvii̱ ranꞌ da̱j a̱ chiꞌii̱ a.
\p
\v 2 Ne̱ nihánj me se‑chuvi̱i chuvi̱j nij síí cuneꞌ Jesús caꞌa̱nj nata̱ꞌ snana̱ soꞌ a. ꞌO̱ soꞌ me síí cuꞌna̱j Simón síí tucuꞌnáj nii Pedró a. Ne̱ ꞌó soꞌ me tinúú Simón, síí cuꞌna̱j Andrés a. Ne̱ ꞌó soꞌ me síí cuꞌna̱j Jacobo, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo me soꞌ a. Ne̱ ꞌó soꞌ me tinúú Jacobo, síí cuꞌna̱j Juan a.
\v 3 Ne̱ vaa síí cuꞌna̱j Felipé do̱ꞌ, Bartolomé do̱ꞌ, Tomás do̱ꞌ a. Ne̱ ꞌó soꞌ me síí cuꞌna̱j Mateo síí caꞌnéj impuestó man yuvii̱ a. Ne̱ ꞌó soꞌ me síí cuꞌna̱j Jacobo uún, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Alfeo me soꞌ a. Ne̱ ꞌó soꞌ me síí cuꞌna̱j Lebeo síí tucuꞌnáj nii Tadeo a.
\v 4 Ne̱ ꞌó soꞌ me síí cuꞌna̱j Simón uún, ne̱ soꞌ me tuviꞌ nij síí me rá nani̱i̱ raꞌa gobiernó ma̱n Romá a. Ne̱ ꞌó soꞌ me síí cuꞌna̱j Judas Iscariote, ne̱ soꞌ me síí tacuachén man Jesús rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesús a.
\p
\v 5 Dan me se caꞌnéé Jesús man chuvi̱j nij snóꞌo yoꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ a:
\p ―Se̱ caꞌanj nij soj rej ma̱n nij síí yaníj maꞌ. Se̱ caꞌanj soj chiháán nij yuvii̱ samaritano maꞌ.
\v 6 Tana̱nj rihaan ina̱nj nij yuvii̱ israelitá caꞌa̱nj soj á. ꞌO̱ se ase vaa daán Yaꞌanj matzinj vaa nij soꞌ, tza̱j ne̱ caꞌanj niꞌya̱ nij soꞌ ado̱nj.
\v 7 Dan me se caꞌa̱nj soj, ne̱ caꞌmi̱i̱ natáj soj rihaan nij soꞌ, cata̱j soj a: “Nichrunꞌ se vaa gu̱un chij Yaꞌanj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.” Da̱nj cata̱j soj á.
\v 8 Nahu̱un sa̱ꞌ nij síí ranꞌ, quiꞌya̱j soj, ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, quiꞌya̱j soj, ne̱ nahu̱un sa̱ꞌ nij síí ranꞌ luj riꞌyuj, quiꞌya̱j uún soj, ne̱ quiri̱i̱ soj man nij nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱ á. Cuano̱ nihánj me rque̱ u̱u̱n ꞌu̱nj rej nucua̱j man soj quiꞌya̱j soj da̱nj, ne̱ se̱ caꞌnéj soj saꞌanj man nij yuvii̱ maꞌ.
\p
\v 9 ’Se̱ nanoꞌ soj agaꞌ oró míí do̱ꞌ, agaꞌ platá catzi̱i̱ do̱ꞌ, na̱j guun saꞌanj do̱ꞌ, cara̱a soj rque se‑ca̱xra̱nꞌ soj a̱ maꞌ.
\v 10 Se̱ nica̱j soj xnánj soj maꞌ. Se̱ nica̱j soj ꞌó cotoó do̱ꞌ, canj do̱ꞌ maꞌ. Ne̱ chruun garroté se̱ coro̱ꞌ soj cache̱e̱ soj maꞌ. Ma̱an se ga̱a̱ u̱u̱n soj caꞌa̱nj soj á. ꞌO̱ se no̱ xcúún yuvii̱ rque̱ yuvii̱ cha̱ soj cheꞌé suun sa̱ꞌ ꞌyaj soj na̱nj ado̱nj.
\p
\v 11 ’Asa̱ꞌ catúj soj chumanꞌ noco̱o do̱ꞌ, chumanꞌ raꞌa̱ do̱ꞌ, ne̱ xna̱ꞌanj soj man nij yuvii̱ me síí ya̱nj chumanꞌ yoꞌ me síí niꞌya̱nj nimán, ga̱a ne̱ cuchi̱ꞌ soj tucuá síí yoꞌ, ne̱ cara̱nꞌ soj tucuá soꞌ nda̱a se cavi̱i̱ uún soj caꞌa̱nj soj á.
\v 12 Asa̱ꞌ cuchiꞌ soj tucuá síí niꞌya̱nj nimán yoꞌ, ne̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ soj nana̱ sa̱ꞌ rihaan nij síí tucua̱ yoꞌ, cata̱j soj se vaa ga̱a̱ xe̱j nimán nij soꞌ á.
\v 13 Ne̱ sese ya̱ síí niꞌya̱nj nimán me nij síí tucua̱ yoꞌ, ne̱ ya̱ xe̱j ga̱a̱ ca̱yáán nij soꞌ a. Tza̱j ne̱ sese né si̱j sa̱ꞌ me nij soꞌ, ne̱ ca̱nica̱j uún nana̱ sa̱ꞌ caꞌmii soj rihaan maꞌa̱n soj na̱nj ado̱nj.
\v 14 Ne̱ na̱j guun yuvii̱ se̱ caꞌmii sa̱ꞌ ga̱ soj do̱ꞌ, na̱j guun yuvii̱ se̱ caꞌvej rá cuno̱ nana̱ aꞌmii soj do̱ꞌ, cavi̱i̱ soj veꞌ tucuá soꞌ cavi̱i̱ soj chiháán soꞌ cavi̱i̱ soj á. Ne̱ nacuna̱nꞌ soj tacóó soj tucuayu̱u soj yoꞌóó tachru̱u̱ avii chumanꞌ yoꞌ rihaan yoꞌóó á.
\v 15 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa güii caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱, ga̱a ne̱ quira̱nꞌ yuvii̱ ma̱n chumanꞌ yoꞌ doj sayuun rihaan nij síí chiꞌi̱i̱ cumán chumanꞌ Sodoma do̱ꞌ, rihaan yuvii̱ cumán chumanꞌ Gomorra do̱ꞌ ado̱nj.
\s Nataꞌ Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ cheꞌé sayuun quira̱nꞌ nij soꞌ a
\p
\v 16 ’Ni̱ꞌyaj soj á. Caꞌne̱j ꞌu̱nj man soj rej ma̱n síí me rá quiꞌya̱j sayuun man soj a. Ase vaa matzinj va̱j rej ma̱n xcaꞌyanj caꞌnu̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj ado̱nj. Cheꞌé dan ga̱a̱ cu̱u raa̱ soj á. Ase cui̱j raa̱ xcuáá roꞌ, da̱nj cui̱j ga̱a̱ raa̱ soj á. Tza̱j ne̱ ase vaa taj va̱j cacunꞌ tumé chaꞌaa̱n roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj, se̱ tumé soj cacunꞌ maꞌ.
\v 17 Tu̱mé ndoꞌo soj man soj se̱ quiꞌyaj yuvii̱ sayuun man soj maꞌ. Dan me se caꞌa̱nj ni̱caj nij yuvii̱ man soj rihaan nij xꞌneꞌ nij síí ata̱ suun, ne̱ go̱ꞌ ndoꞌo nij soꞌ vará xráá soj rá veꞌ tucuꞌyón nij soꞌ stucua̱nj Moisés a.
\v 18 Ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj nij yuvii̱ man soj rihaan nij síí nica̱j suun do̱ꞌ, rihaan nij síí nica̱j suun rey do̱ꞌ, cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj a. Ne̱ cata̱j xnaꞌanj soj rihaan nij síí nica̱j suun do̱ꞌ, rihaan nij síí yaníj do̱ꞌ, cheꞌej a.
\v 19 Asa̱ꞌ tacuachén nij soꞌ man soj rihaan nij síí nica̱j suun, ne̱ se̱ nanó rá soj da̱j caꞌmi̱i̱ soj rihaan nij soꞌ maꞌ. Ma̱an Nimán Yaꞌanj rque̱ nu̱ꞌ nana̱ caꞌmi̱i̱ soj ma̱an orá yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 20 ꞌO̱ se né maꞌa̱n soj me nij síí caꞌmi̱i̱ rihaan nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se Nimán Rej níꞌ Yaꞌanj me síí rque̱ nana̱ caꞌmi̱i̱ soj na̱nj ado̱nj.
\p
\v 21 ’Dan me se caꞌa̱nj ni̱caj snóꞌo man tinúú snóꞌo rihaan yuvii̱, ne̱ ticavi̱ꞌ nii man tinúú snóꞌo yoꞌ, quiꞌya̱j maꞌa̱n soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj snóꞌo man taꞌníí snóꞌo rihaan yuvii̱, ne̱ ticavi̱ꞌ nii man taꞌníí snóꞌo yoꞌ, quiꞌya̱j soꞌ na̱nj á. Ne̱ cunu̱ꞌ xnii ga̱ rej xnii, ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj xnii man rej xnii rihaan yuvii̱, ne̱ ticavi̱ꞌ nii man rej xnii yoꞌ, quiꞌya̱j xnii ado̱nj.
\v 22 Ne̱ nachri̱ꞌ cunuda̱nj yuvii̱ man soj cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj a. Tza̱j ne̱ síí noco̱ꞌ xraan manj nda̱a se cavi̱ꞌ soꞌ roꞌ, soꞌ me síí nani̱i̱ rihaan sayuun nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.
\v 23 Ne̱ sese quiꞌya̱j nij síí ma̱n ꞌo̱ chumanꞌ sayuun man soj, ne̱ cuna̱nj soj caꞌa̱nj soj ꞌó chumanꞌ á. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa se̱ canó cunuda̱nj nij chumanꞌ ma̱n nij yuvii̱ israelitá caꞌa̱nj soj, ne̱ caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.
\p
\v 24 ’ꞌU̱nj me maestró tihaa̱n man soj, ne̱ da̱j se vaa se‑ruꞌve̱e̱ soj mé ꞌu̱nj uún a. Sese nij ꞌyaj yuvii̱ man ma̱ꞌán ꞌu̱nj, ne̱ se̱ guun rá soj se vaa veꞌé doj quiꞌya̱j yuvii̱ man soj si̱j noco̱ꞌ manj a̱ maꞌ.
\v 25 Dan me se neꞌen síí noco̱ꞌ nana̱ neꞌen mozó neꞌen da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ man maꞌa̱n soꞌ, tza̱j ne̱ me ina̱nj rá soꞌ gu̱un soꞌ nda̱a vaa síí tucuꞌyón nana̱ man soꞌ do̱ꞌ, nda̱a vaa se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ do̱ꞌ a. Dan me se tucuꞌnáj nij yuvii̱ Beelzebú manj, ne̱ yoꞌ me ꞌó se‑chuvi̱i Síí Chre̱e a. Ne̱ ase vaa rej soj vaa ꞌu̱nj a. Cheꞌé dan da̱nj caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ nana̱ vaa da̱nj cheꞌé maꞌa̱n soj na̱nj ado̱nj.
\s Cataj Jesús se vaa se̱ cuchuꞌviꞌ níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ yuvii̱ maꞌ
\p
\v 26 ’Cheꞌé dan se̱ cuchuꞌviꞌ soj ni̱ꞌyaj soj yuvii̱ me rá quiꞌya̱j sayuun man soj maꞌ. ꞌO̱ se nu̱ꞌ nana̱ caꞌmii yuve̱ nij yuvii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj yuve̱ nij yuvii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ yoꞌ roꞌ, nu̱riha̱nj queneꞌe̱n cunuda̱nj yuvii̱ vaa güii ado̱nj.
\v 27 Nana̱ aꞌmii yuve̱ ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ roꞌ, caꞌmi̱i̱ ranga̱ꞌ soj á. Ne̱ nu̱ꞌ se vaa aꞌmii yáá ꞌu̱nj xréé soj roꞌ, cavi̱i̱ soj xráá veꞌ, ne̱ cagua̱j soj caꞌmi̱i̱ natáj soj nana̱ yoꞌ á.
\p
\v 28 ’Ne̱ se̱ cuchuꞌviꞌ soj ni̱ꞌyaj soj nij síí gu̱un nucua̱j ticavi̱ꞌ man ina̱nj nee̱ man soj maꞌ. ꞌO̱ se se̱ guun nucua̱j nij soꞌ ticavi̱ꞌ nij soꞌ man nimán soj a̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa cheꞌé cuchuꞌvi̱ꞌ soj ni̱ꞌyaj soj Yaꞌanj na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se soꞌ me síí gu̱un nucua̱j quiꞌya̱j caca̱a̱ nimán soj caca̱a̱ nee̱ man soj caca̱a̱ rihaan yaꞌan ado̱nj.
\p
\v 29 ’Neꞌen soj da̱j vaa nij xtâj chri̱nꞌ se vaa vi̱j u̱nꞌ yoꞌ nó ꞌo̱ saꞌanj aga̱ꞌ no̱ do̱j tzínꞌ a. Tza̱j ne̱ se̱ guun cavi̱ꞌ ꞌo̱ xoꞌ quini̱j xoꞌ rihaan yoꞌóó, sese naꞌvej Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ cavi̱ꞌ ꞌo̱ xoꞌ maꞌ.
\v 30 Ne̱ Yaꞌanj me se vaa cuentá nu̱ꞌ yuvé raa̱ soj ꞌyaj soꞌ, ne̱ neꞌen soꞌ me daj yuvé raa̱ soj,
\v 31 ne̱ cheꞌé dan se̱ cuchuꞌviꞌ soj cheꞌé sayuun quiꞌya̱j yuvii̱ man soj maꞌ. ꞌO̱ se uxrá doj vaa yuꞌvee nó soj rihaan xtâj chri̱nꞌ yoꞌ, ꞌyaj Yaꞌanj ado̱nj.
\s No̱ xcúún níꞌ nata̱ꞌ níꞌ rihaan yuvii̱ se vaa síí noco̱ꞌ man Jesús me níꞌ a
\p
\v 32 ’Me maꞌa̱n síí nata̱ꞌ ya̱ rihaan yuvii̱ se vaa me soꞌ síí noco̱ꞌ manj roꞌ, vaa güii, ne̱ nata̱ꞌ ꞌu̱nj rihaan Réé ꞌu̱nj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ se vaa si̱j noco̱ꞌ manj me soꞌ a.
\v 33 Ne̱ síí taj xnaꞌanj rihaan yuvii̱ se vaa ne nocoꞌ soꞌ manj roꞌ, vaa güii, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan Réé ꞌu̱nj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ se vaa né si̱j noco̱ꞌ manj me soꞌ a̱ maꞌ.
\s Cataj Jesús se vaa cunu̱ꞌ yuvii̱ ga̱ tuviꞌ yuvii̱ cheꞌé maꞌa̱n soꞌ a
\p
\v 34 ’Se̱ guun rá soj se vaa caꞌnáꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj cheꞌé rej dínj doj ca̱yáán nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ga̱ tuviꞌ yuvii̱ maꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé se caꞌnáꞌ ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, cheꞌé dan cunu̱ꞌ ndoꞌo yuvii̱ ga̱ tuviꞌ yuvii̱ ado̱nj.
\v 35 ꞌO̱ se caꞌnáꞌ ꞌu̱nj cheꞌé rej nata̱ꞌ ꞌu̱nj snana̱j rihaan yuvii̱, tza̱j ne̱ se̱ cuno cunuda̱nj nij yuvii̱ rihanj maꞌ. Cheꞌé dan cunu̱ꞌ snóꞌo ga̱ rej maꞌa̱n soꞌ, ne̱ xa̱ꞌ chana̱, tza̱j ne̱ cunu̱ꞌ noꞌ ga̱ nii noꞌ do̱ꞌ, ga̱ nii che̱j noꞌ do̱ꞌ, cheꞌej a.
\v 36 Ne̱ nij tuviꞌ yuvii̱ síí ma̱n rá veꞌ tucuá yuvii̱ gu̱un síí ta̱j riꞌyunj man yuvii̱ na̱nj á.
\p
\v 37 ’Sese ꞌe̱e̱ doj rá ꞌo̱ soꞌ niꞌya̱j soꞌ rej soꞌ do̱ꞌ, nii soꞌ do̱ꞌ, rihaan se vaa ꞌe̱e̱ rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ mán ꞌu̱nj, ne̱ taj cheꞌé cata̱j soꞌ se vaa si̱j noco̱ꞌ manj me soꞌ maꞌ. Ne̱ sese ꞌe̱e̱ doj rá ꞌo̱ soꞌ niꞌya̱j soꞌ taꞌnij sno̱ꞌo soꞌ do̱ꞌ, taꞌnij cha̱na̱ soꞌ do̱ꞌ, rihaan se vaa ꞌe̱e̱ rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ mán ꞌu̱nj, ne̱ taj cheꞌé cata̱j soꞌ se vaa si̱j noco̱ꞌ manj me soꞌ maꞌ.
\v 38 Ne̱ síí naꞌvej rá quira̱nꞌ sayuun cheꞌé se me soꞌ síí noco̱ꞌ manj roꞌ, taj cheꞌé cata̱j soꞌ se vaa me soꞌ síí noco̱ꞌ manj maꞌ.
\v 39 Síí naꞌvej rá cavi̱ꞌ cheꞌé ꞌu̱nj roꞌ, cavi̱ꞌ nu̱ꞌ soꞌ a. Ne̱ síí cavi̱ꞌ cheꞌé se noco̱ꞌ soꞌ manj roꞌ, soꞌ me síí ga̱a̱ iꞌna̱ꞌ nimán nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.
\s Na̱ruꞌvee Yaꞌanj rihaan nij yuvii̱ racuíj man nij síí ꞌyaj se‑su̱u̱n soꞌ a
\p
\v 40 ’Sese aꞌmii sa̱ꞌ ꞌo̱ soꞌ ga̱ soj, ne̱ si̱j aꞌmii sa̱ꞌ ga̱j me soꞌ ado̱nj. Ne̱ sese aꞌmii sa̱ꞌ soꞌ ga̱j, ne̱ si̱j aꞌmii sa̱ꞌ ga̱ síí caꞌnéé manj rihaan chumii̱ nihánj me uún soꞌ ado̱nj.
\v 41 Sese aꞌmii sa̱ꞌ ꞌo̱ soꞌ ga̱ ꞌo̱ síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj, cheꞌé se veꞌé ꞌyaj soꞌ nataꞌ soꞌ snana̱ Yaꞌanj, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n na̱ruꞌvee Yaꞌanj rihaan soꞌ ga̱ maꞌa̱n síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ado̱nj. Ne̱ sese aꞌmii sa̱ꞌ ꞌo̱ soꞌ ga̱ ꞌo̱ síí sa̱ꞌ ꞌyaj, ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n na̱ruꞌvee Yaꞌanj rihaan soꞌ ga̱ maꞌa̱n síí sa̱ꞌ ꞌyaj ado̱nj.
\v 42 Dan me se a̱ me maꞌa̱n ꞌo̱ síí rqué do̱j na acoj coꞌo̱ ꞌo̱ nij síí noco̱ꞌ u̱u̱n nihánj cheꞌé se‑chu̱vií ꞌu̱nj, ne̱ ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ navij se sa̱ꞌ na̱ruꞌvee Yaꞌanj rihaan síí rqué do̱j na yoꞌ maꞌ ―taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\c 11
\p
\v 1 Dan me se quisíj nana̱ yoꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Jesús rihaan chuvi̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, ne̱ curiha̱nj Jesús rej yoꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ nij chumanꞌ ya̱nj nij yuvii̱ israelitá tu̱cuꞌyón soꞌ rihaan nij soꞌ ne̱ caꞌmi̱i̱ natáj soꞌ rihaan nij soꞌ a.
\s Caꞌmii Jesús cheꞌé Juan Síí Cutaꞌ Ne man yuvii̱ a
\p
\v 2 Dan me se ꞌni̱j síí cuꞌna̱j Juan Síí Cutaꞌ Ne man yuvii̱ tagaꞌ, ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan soꞌ cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Síí Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun a. Cheꞌé dan caꞌnéé soꞌ vi̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ rihaan Jesús a.
\v 3 Ne̱ nana̱ nihánj roꞌ, xnáꞌanj ro̱j soꞌ man Jesús, quiꞌyaj síí cuꞌna̱j Juan a:
\p ―So̱ꞌ me Síí Caꞌna̱ꞌ Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun naꞌ. Ase na̱ꞌvi̱j níꞌ caꞌna̱ꞌ ꞌó soꞌ xa̱ꞌ ―taj ro̱j soꞌ a.
\p
\v 4 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj Jesús rihaan ro̱j soꞌ a:
\p ―Cavi̱i̱ ro̱j so̱j cuchi̱ꞌ uún ro̱j so̱j rihaan Juan, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ro̱j so̱j rihaan soꞌ nu̱ꞌ nana̱ uno ro̱j so̱j do̱ꞌ, nu̱ꞌ se vaa neꞌen ro̱j so̱j do̱ꞌ á.
\v 5 Dan me se nij síí tuchri̱i roꞌ, naxraꞌ rihaan, ne̱ nij síí naꞌvee cache̱e̱ roꞌ, chéé nij soꞌ, ne̱ nij síí ranꞌ luj riꞌyuj roꞌ, nahuun sa̱ꞌ, ne̱ nij síí soꞌo̱ roꞌ, nachuguu̱n xréé nij soꞌ, ne̱ nij síí caviꞌ roꞌ, nuu iꞌna̱ꞌ uún, ne̱ nij síí nique̱ roꞌ, uno nij soꞌ snana̱ Yaꞌanj nana̱ sa̱ꞌ a. Nu̱ꞌ nihánj cata̱j xnaꞌanj ro̱j so̱j rihaan Juan á.
\v 6 Ne̱ cata̱j uún ro̱j so̱j rihaan Juan se vaa, sese se̱ guun naꞌa̱j me maꞌa̱n yuvii̱ ni̱ꞌyaj soꞌ manj, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ quiꞌya̱j Yaꞌanj a. Da̱nj cata̱j ro̱j so̱j rihaan Juan á ―taj Jesús rihaan ro̱j síí tucuꞌyón snana̱ Juan yoꞌ a.
\p
\v 7 Dan me se caꞌanj ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesús caꞌmii soꞌ rihaan cunuda̱nj nij yuvii̱ cheꞌé Juan Síí Cutaꞌ Ne man yuvii̱ a:
\p ―Ga̱a caꞌanj soj rej tacaan queneꞌe̱n soj man Juan roꞌ, ne̱ da̱j ga̱a̱ soꞌ queneꞌe̱n soj, rá soj ga̱. Ase vaa ꞌo̱ rcoo̱ naa̱n ndoꞌo ꞌyaj nana̱ vaa soꞌ, rá soj naꞌ. Guun vi̱j nimán soꞌ cheꞌé tucuáán noco̱ꞌ soꞌ, rá soj naꞌ. Taj maꞌ.
\v 8 ꞌO̱ se da̱j ga̱a̱ soꞌ rá soj, ga̱a caꞌanj soj queneꞌe̱n soj man soꞌ ga̱. Si̱j nu̱u̱ yatzíj laru̱u ndoꞌo me soꞌ, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. ꞌO̱ se nij síí nu̱u̱ yatzíj laru̱u roꞌ, ya̱nj rá veꞌ tucuá síí nica̱j suun rey ado̱nj.
\v 9 ꞌO̱ se da̱j ga̱a̱ Juan rá soj, ga̱a caꞌanj soj queneꞌe̱n soj man soꞌ ga̱. Si̱j nataꞌ snana̱ Yaꞌanj me soꞌ, rá soj naꞌ. Ya̱ uxrá ado̱nj. Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sa̱ꞌ doj vaa soꞌ rihaan cunuda̱nj nij síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ado̱nj.
\v 10 ꞌO̱ se nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan Danj Yaꞌanj roꞌ, taj xnaꞌanj cheꞌé Juan a:
\q Ni̱ꞌyaj soj á.
\q Vaa síí caꞌa̱nj suun cheꞌé ꞌu̱nj,
\q ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj man soꞌ quita̱j ya̱a̱n soꞌ rihaan so̱ꞌ,
\q ne̱ nuchra̱nꞌ nimán yuvii̱ veꞌé caꞌmi̱i̱ yuvii̱ ga̱ so̱ꞌ, quiꞌya̱j soꞌ a.
\m Da̱nj taj Danj Yaꞌanj cheꞌé Juan ado̱nj.
\v 11 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa taj va̱j a̱ ꞌó yuvii̱ me síí noco̱o doj rihaan Juan Síí Utaꞌ Ne man yuvii̱ maꞌ. Tza̱j ne̱ cuano̱ roꞌ, síí noco̱ꞌ doj rej uun chij Yaꞌanj me síí noco̱o doj rihaan Juan a.
\p
\v 12 ’Dan me se asi̱j tucuꞌyón Juan rihaan yuvii̱ nda̱a cuano̱ me se naquiꞌyaj ino̱ ndoꞌo yuvii̱ snana̱ Yaꞌanj da̱j vaa uun chij Yaꞌanj, ne̱ vaa síí sca̱ꞌ ndoꞌo nimán síí me ina̱nj rá cata̱j da̱j vaa uun chij Yaꞌanj ado̱nj.
\v 13 ꞌO̱ se ta̱ranꞌ nij síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj rihaan yuvii̱ ga̱a naá do̱ꞌ, nu̱ꞌ stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nda̱a maꞌa̱n Juan do̱ꞌ, cataj xnaꞌanj ndoꞌo nij soꞌ cheꞌé güii gu̱un chij Yaꞌanj nimán yuvii̱ na̱nj á.
\v 14 Dan me se a̱j neꞌen soj se vaa síí cuꞌna̱j Elías síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj rihaan yuvii̱ ga̱a naá roꞌ, caꞌna̱ꞌ uún soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, taj Danj Yaꞌanj a. Dan me se sese me rá soj gu̱un ya̱ rá soj cuno̱ soj nana̱ nihánj, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa Juan me síí ata̱ se‑su̱u̱n Elías síí cayáán ga̱a naá yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 15 Sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ cuno̱ soj nana̱ nihánj á.
\p
\v 16 ’Ne̱ da̱j vaa yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, rá soj ga̱. Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj á. Ase vaa xnii caꞌanj rihaan yuꞌvee ne̱ tico ga̱ tuviꞌ roꞌ, vaa nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Dan me se yáán nij xnii yoꞌ rihaan yuꞌvee,
\v 17 ne̱ aguáj nij xnii rihaan tuviꞌ xnii, taj nij xnii a: “Nica̱j núj se‑rihu̱u̱ núj, caꞌyánj núj chraꞌ choco̱ꞌ, tza̱j ne̱ me cheꞌé ne raꞌa̱nj soj ga̱. Ne̱ caꞌyánj núj chraꞌ xnangá, tza̱j ne̱ me cheꞌé ne taꞌve̱e soj ga̱”, taj nij xnii rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.
\v 18 ꞌO̱ se caꞌnaꞌ síí cuꞌna̱j Juan Síí Cutaꞌ Ne man yuvii̱, ga̱a ne̱ ne cha̱ ndoꞌo soꞌ do̱ꞌ, ne coꞌo̱ soꞌ na vinó do̱ꞌ maꞌ. Ne̱ cheꞌé dan taj nij yuvii̱ se vaa nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán soꞌ a.
\v 19 Ne̱ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱, ga̱a ne̱ niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj chá ꞌu̱nj do̱ꞌ, coꞌo ꞌu̱nj do̱ꞌ, ga̱a ne̱ cheꞌé dan taj uún nij yuvii̱ se vaa síí cachén chá do̱ꞌ, síí cachén coꞌo do̱ꞌ, mé ꞌu̱nj a. Ne̱ taj uún nij soꞌ se vaa tuvíꞌ ꞌu̱nj me síí aꞌnéj impuestó man yuvii̱ do̱ꞌ, ꞌó nij síí tumé cacunꞌ do̱ꞌ, taj nii a. Da̱nj tuꞌva nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌen uxrá nij soꞌ maꞌ. Sese xca̱j yuvii̱ cuentá da̱j vaa ꞌyaj rój, ne̱ gu̱un ya̱ rá nij yuvii̱ se vaa si̱j cu̱u raa̱ me rój ga̱ síí cuꞌna̱j Juan yoꞌ ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij yuvii̱ a.
\s Caꞌmii Jesús cheꞌé sayuun quira̱nꞌ yuvii̱ ma̱n vaꞌnu̱j chumanꞌ ne caꞌve̱j rá cuno̱ snana̱ Jesús a
\p
\v 20 Síj, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Jesús cutaꞌ Jesús cacunꞌ xráá nij yuvii̱ ma̱n vaꞌnu̱j chumanꞌ cheꞌé se nichra̱j nimán nij soꞌ a. Dan me se nda̱ꞌ se doj a̱ vaa suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj soꞌ chiháán nij soꞌ queneꞌen nij soꞌ rihaan suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj soꞌ ꞌó nij chumanꞌ, tza̱j ne̱ ne nuchra̱nꞌ nimán nij soꞌ ta̱náj nij soꞌ chrej chiꞌi̱i̱ a̱ maꞌ, taj Jesús a.
\v 21 Ne̱ nihánj me nana̱ caꞌmii Jesús cheꞌé nij yuvii̱ ma̱n nij chumanꞌ yoꞌ a:
\p ―Nique̱ soj si̱j ma̱n chumanꞌ Corazín a. Nique̱ soj si̱j ma̱n chumanꞌ Betsaida a. ꞌO̱ se quira̱nꞌ uxrá soj sayuun na̱nj á. Ga̱a naá me se nij síí ma̱n chumanꞌ Tiro do̱ꞌ, nij síí ma̱n chumanꞌ Sidón do̱ꞌ, me síí chiꞌi̱i̱ nimán na̱nj á. Tza̱j ne̱ sese caꞌanj ꞌu̱nj chiháán nij soꞌ quiꞌyáj nij suun sa̱ꞌ noco̱o niꞌya̱j nij soꞌ, ga̱a ne̱ guun ya̱ rá nij soꞌ se vaa tumé nij soꞌ cacunꞌ tza̱j ado̱nj. Ne̱ nuchranꞌ nimán nij soꞌ, ne̱ nda̱a yatzíj nij niha̱nj cunuû nij soꞌ, nda̱a yaj chruun acaa ruvaj caraa nij soꞌ raa̱ nij soꞌ, cheꞌé se quinanó rá nij soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé nij soꞌ asuun tza̱j ado̱nj.
\v 22 Dan me se ya̱j cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa güii caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱ roꞌ, doj a̱ ga̱a̱ sayuun quira̱nꞌ soj rihaan sayuun quira̱nꞌ nij síí chiꞌi̱i̱ cumán chumanꞌ Tiro do̱ꞌ, ma̱n chumanꞌ Sidón do̱ꞌ ado̱nj.
\p
\v 23 ’Ne̱ vaa soj si̱j ma̱n chumanꞌ Capernaum uún á. Síí sa̱ꞌ ina̱nj me maꞌa̱n soj, rá soj naꞌ. Taj maꞌ. Ta̱güéj Yaꞌanj man soj nda̱a rej ma̱n nimán nij síí caviꞌ ado̱nj. Dan me se nij síí ma̱n chumanꞌ Sodoma roꞌ, me síí chiꞌi̱i̱ nimán a. Tza̱j ne̱ sese caꞌanj ꞌu̱nj chiháán nij soꞌ quiꞌyáj nij suun sa̱ꞌ noco̱o niꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cuno nij soꞌ snana̱j, ne̱ guun ya̱ rá nij soꞌ se vaa tumé nij soꞌ cacunꞌ, ne̱ nuchranꞌ nimán nij soꞌ, ne̱ ne caca̱a̱ chiháán nij soꞌ tza̱j maꞌ. Ne̱ na̱j chiháán nij soꞌ nda̱a cuano̱ asuun tza̱j a.
\v 24 Dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa güii caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij yuvii̱ roꞌ, doj a̱ ga̱a̱ sayuun quira̱nꞌ soj rihaan sayuun quira̱nꞌ nij síí chiꞌi̱i̱ cumán chumanꞌ Sodoma yoꞌ ado̱nj ―taj Jesús cheꞌé nij yuvii̱ ne caꞌve̱j rá cuno̱ snana̱ soꞌ a.
\s Cataj Jesús me síí nariꞌ sa̱ꞌ snana̱ soꞌ a
\p
\v 25 Dan me se güii yoꞌ cachíín niꞌya̱j Jesús rihaan Yaꞌanj, cataj soꞌ a:
\p ―Síí ꞌNi̱j Raꞌa xta̱ꞌ do̱ꞌ, Síí ꞌNi̱j Raꞌa chumii̱ do̱ꞌ, mé so̱ꞌ, Ata̱j. Ne̱ sa̱ꞌ uxrá quiꞌyáá so̱ꞌ caráán so̱ꞌ rihaan nij síí avii raa̱ do̱ꞌ, rihaan nij síí acaj cuentá do̱ꞌ, se vaa se̱ cuno nij soꞌ snana̱j maꞌ. Ma̱an nij síí vaa nica̱ꞌ nimán roꞌ, veꞌé cuno nij soꞌ, quiꞌyáá so̱ꞌ ado̱nj.
\v 26 Da̱nj ina̱nj quiꞌyáá so̱ꞌ, cheꞌé yan da̱nj me rá so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, Ata̱j ―taj Jesús rihaan Rej soꞌ Yaꞌanj a.
\p
\v 27 Canica̱j Jesús caꞌmii soꞌ rihaan nij yuvii̱, cataj soꞌ a:
\p ―A̱j rqué Réé ꞌu̱nj Yaꞌanj cunuda̱nj rasu̱u̱n rihanj ado̱nj. Ne̱ a̱ ꞌó síí ne neꞌen da̱j vaa ꞌu̱nj; ma̱an o̱rúnꞌ Réj neꞌen a. ꞌO̱ se Taꞌníí soꞌ mej ado̱nj. Ne̱ a̱ ꞌó yuvii̱ ne neꞌen da̱j vaa Réj maꞌ. Ma̱an o̱rúnꞌ ꞌu̱nj neꞌen da̱j vaa soꞌ ado̱nj. Ne̱ sese me rá ꞌu̱nj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan ꞌó nij yuvii̱ da̱j vaa Réj, ne̱ queneꞌe̱n ꞌó nij soꞌ uún ado̱nj.
\v 28 Ne̱ sese vaa síí navij ndoꞌo rá cheꞌé yan nanoꞌ uxrá soꞌ tucuáán sa̱ꞌ do̱ꞌ, sese vaa síí nanó ndoꞌo rá cheꞌé yan ne gu̱un nucua̱j soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nu̱ꞌ tucuáán sa̱ꞌ tucuáán noco̱ꞌ soꞌ do̱ꞌ, ne̱ caꞌna̱ꞌ nij síí vaa da̱nj rihanj á. ꞌO̱ se nara̱a̱n rá nij síí vaa da̱nj, qui̱ꞌyáj na̱nj ado̱nj.
\v 29 Dan me se canoco̱ꞌ soj manj, ne̱ quiꞌya̱j soj tucuáán tu̱cuꞌyón ꞌu̱nj man soj á. ꞌO̱ se síí vaa nica̱ꞌ nimán mej, ne̱ nari̱ꞌ soj chrej nara̱a̱n rá nimán soj ado̱nj.
\v 30 ꞌO̱ se ne sayu̱u̱n vaa tucuáán cuchruj ꞌu̱nj canoco̱ꞌ soj maꞌ. ꞌO̱ se gu̱un nucua̱j soj quiꞌya̱j soj cunuda̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\c 12
\s Caꞌmii Jesús cheꞌé güii naránj rá a
\p
\v 1 Dan me se naca̱ caꞌmii Jesús nana̱ yoꞌ, ne̱ ꞌo̱ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá me yoꞌ, ne̱ va̱j Jesús rque ꞌo̱ naa̱ ꞌnúú trigó a. Va̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ ga̱ soꞌ, ne̱ naꞌaan rque nij soꞌ a. Cheꞌé dan me guun cheꞌe̱ nij soꞌ cuta nij soꞌ do̱j ꞌnúú trigó chá nij soꞌ a.
\v 2 Tza̱j ne̱ queneꞌen nij síí fariseo se vaa cuta nij soꞌ do̱j ꞌnúú trigó, ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesús a:
\p ―Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ á. Güii naránj rá yuvii̱ me güii cuanꞌ á. Ne nó xcúún nij síí tucuꞌyón snana̱ so̱ꞌ cuta̱ nij soꞌ ꞌnúú trigó cuanꞌ a̱ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 3 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Me cheꞌé, ne̱ ne naya̱a̱ soj rihaan Danj Yaꞌanj da̱j quiꞌyaj síí cuꞌna̱j David ga̱a naá ga̱. Ga̱a naꞌaan rque nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ,
\v 4 ga̱a ne̱ catúj nij tuvi̱ꞌ nij soꞌ rá tucuá Yaꞌanj, ne̱ chá nij soꞌ rachrúún ta̱j rihaan se‑mesa̱ Yaꞌanj a. Ne̱ ne nó xcúún nij soꞌ cha̱ nij soꞌ rachrúún yoꞌ; ma̱an se o̱rúnꞌ nij xrej nó xcúún cha̱ rachrúún yoꞌ a.
\p
\v 5 ’Ne̱ ne naya̱a̱ soj me taj stucua̱nj Moisés cheꞌé nij xrej ꞌyaj suun nuvií noco̱o naꞌ. ꞌO̱ se cheꞌé se‑su̱u̱n nij soꞌ, ꞌyaj nij soꞌ se vaa ne nó xcúún yuvii̱ quiꞌya̱j yuvii̱ güii naránj rá níꞌ si̱j israelitá maꞌ. Tza̱j ne̱ ne tumé nij soꞌ cacunꞌ cheꞌé se vaa ꞌyaj nij soꞌ maꞌ.
\v 6 Ne̱ cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa vaa síí nicu̱nꞌ rihaan soj cuano̱, ne̱ sa̱ꞌ doj vaa soꞌ rihaan nuvií noco̱o yoꞌ ado̱nj.
\v 7 Ne̱ vaa ꞌó nana̱ no̱ rihaan Danj Yaꞌanj taj a: “Ne uun niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj síí rqué xcuu rihaan ꞌu̱nj maꞌ. Tana̱nj uun niha̱ꞌ rá ꞌu̱nj niꞌya̱j ꞌu̱nj yuvii̱ ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ ado̱nj.” Yoꞌ me snana̱ Yaꞌanj nana̱ no̱ rihaan yanj yoꞌ a. Sese cuno soj me taj nana̱ yoꞌ, ne̱ ne cuta̱ꞌ soj cacunꞌ xráá nij síí nihánj tza̱j maꞌ. Ne̱ ne tumé nij síí nihánj cacunꞌ maꞌ.
\v 8 ꞌO̱ se ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ roꞌ, no̱ xcúnj quiri̱i̱ taꞌngaj da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ güii naránj rá na̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.
\s Nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ síí nacoo̱ raꞌa, quiꞌyaj Jesús a
\p
\v 9 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesús rej na̱j naa̱ yoꞌ, ne̱ catúj soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón nij síí ma̱n chumanꞌ yoꞌ stucua̱nj Moisés a.
\v 10 Dan me se yáán ꞌo̱ síí nacoo̱ raꞌa rá veꞌ yoꞌ a. Ne̱ xnáꞌanj nij síí fariseo man Jesús sese no̱ xcúún yuvii̱ quiꞌya̱j conoꞌó yuvii̱ man tuviꞌ yuvii̱ güii naránj rá yuvii̱ a. Da̱nj tuꞌva nij soꞌ rihaan Jesús, cheꞌé yan me rá nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesús cheꞌé nana̱ caꞌmi̱i̱ Jesús ado̱nj.
\v 11 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Sese vaa daán ꞌo̱ soj matzinj, ne̱ sese quini̱j xoꞌ rá yuꞌuj güii naránj rá yuvii̱, ne̱ cuxu̱u̱n síí da̱a̱n man xoꞌ quiri̱i̱ soꞌ man xoꞌ rque yuꞌuj yoꞌ, raj a.
\v 12 Ne̱ vaa se uun uxrá doj yuvii̱ rihaan matzinj yoꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan caꞌve̱e ra̱cuíj yuvii̱ man tuviꞌ yuvii̱ güii naránj rá yuvii̱ á ―taj Jesús rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.
\p
\v 13 Canica̱j Jesús cataj Jesús rihaan síí nacoo̱ raꞌa yoꞌ a:
\p ―Tu̱cuá so̱ꞌ raꞌá so̱ꞌ á ―taj Jesús rihaan soꞌ a.
\p Ga̱a ne̱ tucuá soꞌ raꞌa soꞌ, ne̱ cunuu sa̱ꞌ raꞌa soꞌ, ne̱ ase vaa gue̱e̱ ni̱chrej raꞌa soꞌ rej vaa sa̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa gue̱e̱ níchrej raꞌa soꞌ uún a.
\p
\v 14 Dan me se curiha̱nj nij síí fariseo rá veꞌ yoꞌ, ne̱ caꞌanj nij soꞌ rej yaníj, ne̱ nuchruj ra̱a̱ ta̱ranꞌ nij soꞌ da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j nij soꞌ ne̱ cavi̱ꞌ Jesús a.
\s Caꞌneꞌ Jesús suun rihaan yuvii̱ se vaa se̱ nataꞌ yuvii̱ rihaan tuviꞌ yuvii̱ cheꞌé soꞌ a
\p
\v 15 Tza̱j ne̱ queneꞌen Jesús da̱j me rá nij síí fariseo quiꞌya̱j nij soꞌ man Jesús a. Cheꞌé dan cavii soꞌ rej yoꞌ, ne̱ caꞌanj ndoꞌo yuvii̱ ga̱ soꞌ, ne̱ nahuun cunuda̱nj nij síí ranꞌ va̱j ga̱ nij yuvii̱, quiꞌyaj Jesús a.
\v 16 Ne̱ caꞌneꞌ ndoꞌo soꞌ suun rihaan nij yuvii̱ se vaa se̱ nataꞌ nij yuvii̱ rihaan tuviꞌ yuvii̱ me síí me ya̱ soꞌ a.
\p
\v 17 Da̱nj caꞌmii Jesús, ga̱a ne̱ quisíj ya̱ nu̱ꞌ nana̱ nihánj nana̱ cataj xnaꞌanj Yaꞌanj rihaan síí cuꞌna̱j Isaías síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá a:
\q
\v 18 Ni̱ꞌyaj soj man síí nihánj á.
\q Síí nu̱u̱ rihaan ꞌu̱nj do̱ꞌ, síí narii ꞌu̱nj do̱ꞌ, me soꞌ ado̱nj.
\q ꞌE̱e̱ rá ꞌu̱nj do̱ꞌ, aranꞌ rá nimán ꞌu̱nj do̱ꞌ, niꞌya̱j ꞌu̱nj man soꞌ a.
\q Caꞌne̱j ꞌu̱nj Nimán ꞌu̱nj nimán soꞌ,
\q ne̱ nata̱ꞌ soꞌ rihaan nij síí yaníj se vaa veꞌé caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé nij soꞌ a.
\q
\v 19 Se̱ cunuꞌ soꞌ, se̱ caguáj soꞌ,
\q ne̱ a̱ ꞌó yuvii̱ se̱ cuno snana̱ soꞌ rá callé maꞌ.
\q
\v 20 Rcoo̱ xtunꞌ roꞌ, se̱ tacuachranꞌ soꞌ maꞌ.
\q Ne̱ tuꞌvej agaꞌ yaꞌan avii yachruu̱ roꞌ, se̱ tinaꞌáj soꞌ maꞌ,
\q nda̱a se quiꞌya̱j canaán nana̱ nica̱
\q ga̱a veꞌé caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ na̱nj ado̱nj.
\q
\v 21 Ne̱ ga̱a̱ nucua̱j rá nij síí yaníj man se‑chuvi̱i soꞌ a.
\m Da̱nj taj Yaꞌanj ga̱a naá a.
\s Cutaꞌ nij síí fariseo cacunꞌ rmi̱ꞌ xráá Jesús se vaa caꞌmii Jesús ga̱ Síí Chre̱e a
\p
\v 22 Guun naá do̱j, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ yuvii̱ rihaan Jesús, ne̱ nica̱j nij yuvii̱ man ꞌo̱ síí yaꞌmi̱i aráán rihaan nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán a. Ne̱ nahuun nu̱ꞌ soꞌ, quiꞌyaj Jesús, ne̱ naxraꞌ rihaan soꞌ, ne̱ caꞌmii soꞌ ado̱nj.
\v 23 Dan me se caráyaꞌa̱nj nij yuvii̱ se vaa nahuun sa̱ꞌ soꞌ quiꞌyaj Jesús, ne̱ cataj nij yuvii̱ a:
\p ―Síí nihánj me Taꞌníí Taꞌnij Siꞌno̱ David síí cayáán ga̱a naá, síí caꞌna̱ꞌ ti̱nanii man níꞌ rihaan sayuun, rá soj naꞌ ―taj nij yuvii̱, xnáꞌanj nij yuvii̱ man tuviꞌ yuvii̱ a.
\p
\v 24 Tza̱j ne̱ cuno nij síí fariseo da̱j caꞌmii nij yuvii̱ cheꞌé Jesús, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Né maꞌa̱n síí nihánj rii nana̱ chre̱e maꞌ. Ma̱an se aꞌmii soꞌ ga̱ nana̱ chre̱e uun chij doj, síí cuꞌna̱j Beelzebú, ne̱ cheꞌé dan rii soꞌ nij nana̱ chre̱e nimán yuvii̱ ado̱nj ―taj nij síí fariseo cheꞌé Jesús, caꞌmii ne̱ nij soꞌ a.
\p
\v 25 Dan me se queneꞌen Jesús da̱j vaa nimán nij síí fariseo yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmii soꞌ rihaan nij síí fariseo a:
\p ―Neꞌen soj se vaa sese vaa ꞌo̱ yoꞌóó noco̱o, ne̱ sese xraꞌ taꞌa̱j nij síí uun chij rihaan yoꞌóó noco̱o yoꞌ ne̱ cunu̱ꞌ nij maꞌa̱n nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ vaa güii, ne̱ nu̱ꞌ yoꞌóó noco̱o yoꞌ quiri̱ꞌ nu̱ꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ sese cunu̱ꞌ taꞌa̱j nij yuvii̱ ma̱n maꞌa̱n chumanꞌ ga̱ tuviꞌ yuvii̱, ne̱ vaa güii quiri̱ꞌ nu̱ꞌ chiháán nij soꞌ, quiꞌya̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ sese cunu̱ꞌ taꞌa̱j nij tucua̱ ꞌo̱ soꞌ ga̱ maꞌa̱n tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ vaa güii quiri̱ꞌ nu̱ꞌ nij tucua̱ soꞌ, quiꞌya̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 26 Cheꞌé dan me sese racuíj Síí Chre̱e manj rii ꞌu̱nj tuviꞌ soꞌ nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, ga̱a ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e ꞌo̱ gu̱un chij ndoꞌo soꞌ rihaan nij nana̱ chre̱e, rá soj ga̱.
\v 27 Dan me se uun rá soj se vaa rii ꞌu̱nj nana̱ chre̱e nimán nij yuvii̱, ꞌyaj Síí Chre̱e, síí cuꞌna̱j Beelzebú, cheꞌé se aꞌmii ꞌu̱nj ga̱ soꞌ, rá soj a. Tza̱j ne̱ nij síí tucuꞌyón snana̱ soj me se veé da̱nj rii nij soꞌ nij nana̱ chre̱e nimán yuvii̱ uún a. Ne̱ asa̱ꞌ aꞌvee ꞌyaj nij soꞌ da̱nj, rá soj ga̱. Ne̱ vaa nij soꞌ vaa, veé da̱nj aꞌmii nij soꞌ ga̱ Síí Chre̱e, rá soj ga̱a a̱ naꞌ. Cheꞌé nana̱ caꞌmii soj me se maꞌa̱n nij síí tucuꞌyón snana̱ soj cuta̱ꞌ cacunꞌ xráá soj se vaa caꞌmii ne̱ soj ado̱nj.
\v 28 Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj me se ya̱ Nimán Yaꞌanj me síí racuíj manj rii ꞌu̱nj nana̱ chre̱e nimán yuvii̱ ado̱nj. Cheꞌé dan xca̱j soj cuentá se vaa a̱j guun cheꞌe̱ Yaꞌanj uun chij Yaꞌanj scaꞌnúj soj ado̱nj.
\p
\v 29 ’Ne̱ sese me rá ꞌo̱ soꞌ catu̱u̱ soꞌ rá veꞌ tucuá síí nucua̱j quiꞌya̱j itu̱u̱ soꞌ siꞌyaj síí nucua̱j yoꞌ, ne̱ asino nu̱míj soꞌ man síí nucua̱j yoꞌ, ga̱a ne̱ ca̱nica̱j soꞌ catzi̱j soꞌ tucuá síí nucua̱j yoꞌ ado̱nj.
\p
\v 30 ’Síí naꞌvej rá gu̱un tuvi̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj roꞌ, síí ta̱j riꞌyunj manj me soꞌ a. Ne̱ síí ne racuíj manj naquiꞌya̱j chre̱ꞌ ꞌu̱nj man yuvii̱ canoco̱ꞌ man Yaꞌanj roꞌ, soꞌ me síí tichaꞌnuu̱ man nij yuvii̱, ne̱ aráán soꞌ rihaan nij yuvii̱ se̱ canocoꞌ nij yuvii̱ man Yaꞌanj ado̱nj.
\p
\v 31 ’Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nu̱ꞌ cacunꞌ tu̱mé yuvii̱ do̱ꞌ, nu̱ꞌ nana̱ qui̱j caꞌmi̱i̱ yuvii̱ do̱ꞌ, caꞌve̱e tinavi̱j Yaꞌanj cacunꞌ yoꞌ cheꞌé nij yuvii̱ a. Tza̱j ne̱ sese caꞌmi̱i̱ ꞌo̱ soꞌ nana̱ qui̱j cheꞌé Nimán Yaꞌanj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ navij cacunꞌ yoꞌ xráá soꞌ a̱ maꞌ.
\v 32 Dan me se ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ roꞌ, caꞌve̱e se caꞌmi̱i̱ ꞌo̱ soꞌ nana̱ nij cheꞌej, tza̱j ne̱ caꞌve̱e navi̱j cacunꞌ yoꞌ xráá soꞌ quiꞌya̱j Yaꞌanj na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese caꞌmi̱i̱ ꞌo̱ soꞌ nana̱ nij cheꞌé Nimán Yaꞌanj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ tinavij Yaꞌanj cacunꞌ yoꞌ xráá soꞌ a̱ maꞌ. Dan me se caꞌve̱e se rihaan chumii̱ nihánj do̱ꞌ, caꞌve̱e se nda̱a cavi̱ꞌ soꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ se̱ navij cacunꞌ yoꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj xráá soꞌ a̱ maꞌ.
\s Cataj Jesús se vaa ase vaa nimán yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa nana̱ aꞌmii yuvii̱ a
\p
\v 33 ’Sese sa̱ꞌ vaa ꞌo̱ chruun, ne̱ sa̱ꞌ vaa chruj ma̱n raa̱ chruun yoꞌ a. Sese chiꞌi̱i̱ vaa ꞌo̱ chruun ne̱ chiꞌi̱i̱ vaa chruj ma̱n raa̱ chruun yoꞌ a. Dan me se sese neꞌen yuvii̱ se vaa vaa sa̱ꞌ chruj ma̱n raa̱ chruun, ne̱ neꞌen yuvii̱ se vaa chruun sa̱ꞌ me yoꞌ a. Ne̱ sese neꞌen yuvii̱ se vaa vaa chiꞌi̱i̱ chruj ma̱n raa̱ chruun, ne̱ neꞌen uún yuvii̱ se vaa chruun chiꞌi̱i̱ me yoꞌ ado̱nj.
\v 34 ꞌO̱ se ase vaa xcuáá yuva̱a̱ vaa soj na̱nj á. Chiꞌi̱i̱ vaa nimán soj, ne̱ chiꞌi̱i̱ vaa nana̱ aꞌmii soj ado̱nj. ꞌO̱ se ase vaa se ma̱n nimán yuvii̱ roꞌ, da̱nj vaa nana̱ avii tuꞌva yuvii̱ ado̱nj.
\v 35 Dan me se síí sa̱ꞌ roꞌ, ma̱n ndoꞌo se sa̱ꞌ nimán soꞌ, ne̱ ina̱nj nana̱ sa̱ꞌ aꞌmii soꞌ ado̱nj. Síí chiꞌi̱i̱ roꞌ, ma̱n ndoꞌo se chiꞌi̱i̱ nimán soꞌ, ne̱ ina̱nj nana̱ chiꞌi̱i̱ aꞌmii soꞌ ado̱nj.
\v 36 Ne̱ cuano̱ nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nu̱ꞌ nana̱ aꞌmii rmaꞌa̱n nij yuvii̱ roꞌ, nago̱ꞌ nij yuvii̱ cuentá rihaan Yaꞌanj cheꞌé nu̱ꞌ nana̱ vaa da̱nj nana̱ caꞌmii nij yuvii̱ asa̱ꞌ quisíj güii caꞌne̱ꞌ Yaꞌanj cacunꞌ cheꞌé cunuda̱nj nij yuvii̱ ado̱nj.
\v 37 ꞌO̱ se sese sa̱ꞌ vaa nana̱ caꞌmii so̱ꞌ, ne̱ cata̱j Yaꞌanj se vaa ne tumé so̱ꞌ cacunꞌ maꞌ. Ne̱ sese chiꞌi̱i̱ vaa nana̱ caꞌmii so̱ꞌ, ne̱ cata̱j Yaꞌanj se vaa ya̱ tumé so̱ꞌ cacunꞌ ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.
\s Me rá nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés ga̱ nij síí fariseo quiꞌya̱j Jesús ꞌo̱ suun sa̱ꞌ noco̱o a
\p
\v 38 Dan me se caꞌmii do̱j síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés ga̱ do̱j síí fariseo rihaan Jesús, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Maestro, qui̱ꞌyáá so̱ꞌ ꞌo̱ suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌe̱n núj, ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ rá núj se vaa ya̱ aꞌmii so̱ꞌ á ―taj nij soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 39 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Xa̱ꞌ soj si̱j ꞌyaj ina̱nj se chiꞌi̱i̱ ne̱ naꞌvej rá canoco̱ꞌ xraan man Yaꞌanj me se me rá ga̱a̱ soj qui̱ꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o ni̱ꞌyaj soj, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quiꞌyáj nda̱a vaa me rá soj maꞌ. Ma̱an se queneꞌe̱n soj suun sa̱ꞌ noco̱o ase vaa quiranꞌ síí cuꞌna̱j Jonás síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá roꞌ, da̱nj qui̱ránꞌ ꞌu̱nj, vaa güii, ni̱ꞌyaj soj ado̱nj.
\v 40 ꞌO̱ se ase vaa cunuû síí cuꞌna̱j Jonás vaꞌnu̱j ya̱ güii rque xcuu xi̱j va̱j rque na yaꞌa̱nj roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj ga̱a̱ vaꞌnu̱j ya̱ güii nuvi̱i niga̱nꞌ qui̱náá ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ rque yoꞌóó queneꞌe̱n soj ado̱nj.
\v 41 Nij síí cumán chumanꞌ noco̱o cuꞌna̱j Nínive roꞌ, canicu̱nꞌ nij soꞌ ga̱ maꞌa̱n soj si̱j vaa iꞌna̱ꞌ rihaan chumii̱ nihánj cuano̱ asa̱ꞌ quisíj güii caꞌne̱ꞌ Yaꞌanj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱, ne̱ cuta̱ꞌ nij síí cumán chumanꞌ Nínive yoꞌ cacunꞌ xráá soj ado̱nj. Cuno nij soꞌ nana̱ caꞌmii natáj Jonás, ne̱ nuchranꞌ nimán nij soꞌ, ne̱ canocoꞌ nij soꞌ man Yaꞌanj ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j nicu̱nꞌ rihaan soj cuano̱, tza̱j ne̱ síí vaa se uun doj mé ꞌu̱nj rihaan Jonás ado̱nj.
\v 42 Ne̱ güii caꞌne̱ꞌ Yaꞌanj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ roꞌ, cuchi̱ꞌ chana̱ nica̱j suun reiná guun chij rihaan chumanꞌ na̱j ga̱nꞌ ndoꞌo rihaan yoꞌóó rej sur, ne̱ canicu̱nꞌ noꞌ rihaan soj, quiꞌya̱j Yaꞌanj, ne̱ cuta̱ꞌ noꞌ cacunꞌ xráá soj ado̱nj. ꞌO̱ se ga̱nꞌ ndoꞌo cachéé noꞌ cuchi̱ꞌ noꞌ rihaan rey cuꞌna̱j Salomón, ne̱ cuno noꞌ nana̱ cu̱u tucuꞌyón Salomón man noꞌ ado̱nj. Ne̱ xa̱ꞌ ꞌu̱nj si̱j nicu̱nꞌ rihaan soj cuano̱, tza̱j ne̱ síí cu̱u doj raa̱ mé ꞌu̱nj rihaan Salomón na̱nj ado̱nj.
\s Cataj Jesús da̱j ꞌyaj nana̱ chre̱e ga̱a anica̱j uún nana̱ chre̱e nimán yuvii̱ a
\p
\v 43 ’Ne̱ ga̱a tiha̱j yu̱u̱n avii ꞌo̱ nana̱ chre̱e nimán snóꞌo, ne̱ chéé rmaꞌa̱n nana̱ chre̱e yoꞌ nanoꞌ soꞌ rej ca̱yáán soꞌ, tza̱j ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ quiri̱ꞌ nana̱ chre̱e yoꞌ rej ca̱yáán soꞌ, ga̱a ne̱ me rá uún nana̱ chre̱e yoꞌ ca̱nica̱j soꞌ rej cavii soꞌ ga̱a naá a.
\v 44 Dan me se taj nana̱ chre̱e yoꞌ a: “Ca̱nica̱j uún ꞌu̱nj na̱nꞌ ꞌu̱nj rej cavii ꞌu̱nj a.” Ne̱ ga̱a nucuiꞌ nana̱ chre̱e yoꞌ, ne̱ vaa yaꞌnúj tucuá yoꞌ, ne̱ naruvii rá veꞌ, ne̱ uun yaj ya̱nj rá veꞌ a.
\v 45 Ga̱a ne̱ ꞌanj uún nana̱ chre̱e yoꞌ, ne̱ nica̱j soꞌ ꞌó chi̱j tuviꞌ nana̱ chre̱e yoꞌ síí chiꞌi̱i̱ doj, ne̱ ꞌnaꞌ nique uún soꞌ nimán snóꞌo yoꞌ, ga̱a ne̱ ca̱yáán ta̱ranꞌ nij nana̱ chre̱e yoꞌ a. Dan me se ga̱a naá ga̱a cayáán o̱rúnꞌ nana̱ chre̱e yoꞌ, ne̱ ma̱an taꞌngaꞌ qui̱j vaa nimán snóꞌo yoꞌ, tza̱j ne̱ ga̱a namán ꞌó chi̱j nana̱ chre̱e yoꞌ, ga̱a ne̱ doj a̱ tico nana̱ chre̱e man soꞌ, ne̱ doj a̱ qui̱j vaa nimán snóꞌo yoꞌ, ꞌyaj nij nana̱ chre̱e yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\p ’Ne̱ ase vaa ranꞌ snóꞌo yoꞌ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quira̱nꞌ soj si̱j vaa iꞌna̱ꞌ cuano̱ si̱j naꞌvej rá cuno̱ snana̱ ꞌu̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ a.
\s Ase vaa nii Jesús do̱ꞌ, tinúú Jesús do̱ꞌ, raꞌvij Jesús do̱ꞌ, vaa nij síí uno rihaan Yaꞌanj a
\p
\v 46 Ataa quisi̱j caꞌmii Jesús rihaan nij yuvii̱, ne̱ dan me se cuchiꞌ nii Jesús do̱ꞌ, tinúú Jesús do̱ꞌ, rihaan veꞌ a. Nanoꞌ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ ga̱ Jesús a.
\v 47 Ne̱ cataj ꞌo̱ soꞌ rihaan Jesús a:
\p ―Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ á. Nicu̱nꞌ nií so̱ꞌ ga̱ nij tinúú so̱ꞌ xeꞌ, ne̱ me ndoꞌo rá nij soꞌ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ ga̱ so̱ꞌ ado̱nj ―taj soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 48 Ne̱ cataj uún Jesús rihaan síí cataj xnaꞌanj rihaan Jesús a:
\p ―Me chana̱ me nií ꞌu̱nj rihaan ꞌu̱nj, rá so̱ꞌ ga̱. Me síí me tinúú ꞌu̱nj rihaan ꞌu̱nj, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesús rihaan soꞌ a.
\p
\v 49 Ne̱ ticunꞌ soꞌ raꞌa soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Ni̱ꞌyaj soj á. Ase vaa nií ꞌu̱nj do̱ꞌ, ase vaa tinúú ꞌu̱nj do̱ꞌ, vaa nij síí nihánj ado̱nj.
\v 50 ꞌO̱ se yuvii̱ uno rihaan Réé ꞌu̱nj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ roꞌ, ase vaa tinúú ꞌu̱nj do̱ꞌ, ase vaa raꞌvij ꞌu̱nj do̱ꞌ, ase vaa nií ꞌu̱nj do̱ꞌ, vaa nij soꞌ rihanj ado̱nj ―taj Jesús a.
\c 13
\s Nanó Jesús cuentó cheꞌé ꞌnúú trigó tixꞌnuu̱ ꞌo̱ soꞌ a
\p
\v 1 Dan me se guun naá do̱j, ne̱ curiha̱nj Jesús rá veꞌ, ne̱ caꞌanj ca̱yáán soꞌ tuꞌva na laguaná a.
\v 2 Ne̱ caꞌnaꞌ ri̱i̱ ndoꞌo yuvii̱ rihaan soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cavii soꞌ rque ꞌo̱ rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj ca̱yáán soꞌ rque rihoo yoꞌ, ne̱ canicunꞌ nij yuvii̱ tuꞌva na laguaná yoꞌ a.
\v 3 Ne̱ nanó ndoꞌo Jesús cuentó rihaan nij yuvii̱, cataj soꞌ a:
\p ―Ni̱ꞌyaj soj á. Curiha̱nj ꞌo̱ síí me rá ti̱xꞌnuu̱ ꞌnúú trigó,
\v 4 ne̱ cayuu do̱j ꞌnúú trigó yoꞌ rá chrej chéé yuvii̱, ne̱ caꞌnaꞌ xtâj chá nu̱ꞌ xtâj man ꞌnúú trigó na̱j rá chrej yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 5 Ne̱ ꞌó taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, cayuu rihaan yoꞌóó ta̱j rihaan yuvej a. Cheꞌé dan cuaj xraꞌ stanj leꞌe̱j a.
\v 6 Veé dan, ne̱ quisíj güii, ne̱ cuchrii naa̱ leꞌe̱j, quiꞌyaj naán, cheꞌé se ne caꞌve̱e caꞌa̱nj ni̱j yáá naa̱ leꞌe̱j yoꞌ a̱ maan ado̱nj.
\v 7 Ne̱ ꞌó taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, cayuu scaꞌnúj coj tanj, ne̱ dan me se yo̱o doj cachij coj tanj yoꞌ rihaan naa̱ leꞌe̱j, ne̱ quiriꞌ nu̱ꞌ naa̱ leꞌe̱j, quiꞌyaj coj tanj yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 8 Ne̱ ꞌó taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ roꞌ, cayuu rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ, ne̱ naa̱ yoꞌ roꞌ, cachij sa̱ꞌ a. Dan me se taꞌa̱j coj cavii cientó ya̱ ꞌnúú do̱ꞌ, ꞌó taꞌa̱j coj cavii vaꞌnu̱j chiha̱a̱ (60) ꞌnúú do̱ꞌ, ꞌó taꞌa̱j coj cavii ico̱ chi̱ꞌ (30) ꞌnúú do̱ꞌ na̱nj ado̱nj.
\p
\v 9 ’Sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ cuno̱ soj nana̱ nihánj á ―taj Jesús a.
\p Veé dan quisíj cuentó nanó Jesús a.
\s Nataꞌ Jesús me cheꞌé nanó ndoꞌo soꞌ cuentó rihaan nij yuvii̱ a
\p
\v 10 Ga̱a ne̱ nichrunꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús rihaan soꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man Jesús a:
\p ―Me cheꞌé nanó so̱ꞌ cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n rihaan nij yuvii̱ ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesús a.
\p
\v 11 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ tihaa̱n Yaꞌanj nana̱ sa̱ꞌ yuve̱ rihaan soj cheꞌé da̱j vaa uun chij Yaꞌanj ado̱nj. Dan me se nana̱ ne neꞌen cunuda̱nj yuvii̱ me nana̱ tihaa̱n Yaꞌanj rihaan soj ado̱nj.
\v 12 ꞌO̱ se síí nariꞌ nda̱a vaa me raj cata̱a nana̱ roꞌ, doj a̱ nari̱ꞌ uún soꞌ, ne̱ gu̱un soꞌ síí cu̱u doj raa̱, quiꞌya̱j Yaꞌanj na̱nj ado̱nj. Ne̱ síí naꞌvej rá nari̱ꞌ sa̱ꞌ nda̱a vaa me raj cata̱a nana̱ roꞌ, tana̱nj caꞌne̱e̱ Yaꞌanj do̱j snana̱ Yaꞌanj a̱j nariꞌ soꞌ, ne̱ quina̱j u̱u̱n soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 13 Cheꞌé dan nanoj cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n rihaan nij yuvii̱ yoꞌ, cheꞌé se niꞌya̱j nij soꞌ do̱ꞌ, nanó xre̱j nij soꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌen nij soꞌ do̱ꞌ, ne acaj nij soꞌ cuentá do̱ꞌ maꞌ.
\v 14 Ne̱ ase vaa nana̱ nihánj nana̱ nataꞌ síí cuꞌna̱j Isaías cheꞌé Yaꞌanj ga̱a naá roꞌ, veé da̱nj vaa nij yuvii̱ ne̱ veé da̱nj ꞌyaj nij yuvii̱ cuano̱ ado̱nj:
\q Catu̱u̱ uxrá nana̱ xréé nij soꞌ,
\q tza̱j ne̱ se̱ xcaj nij soꞌ cuentá maꞌ.
\q Ne̱ ni̱ꞌyaj uxrá nij soꞌ,
\q tza̱j ne̱ se̱ queneꞌen nij soꞌ maꞌ.
\q
\v 15 ꞌO̱ se guun nichra̱j rá nimán nij yuvii̱ nihánj ado̱nj.
\q Caráán maꞌa̱n nij soꞌ rihaan nij soꞌ,
\q cheꞌé rej se̱ queneꞌen maꞌa̱n nij soꞌ,
\q ne̱ caráán nij soꞌ xréé nij soꞌ,
\q cheꞌé rej se̱ cuno nij soꞌ uún a̱ maꞌ.
\q Ne̱ ne atúj nana̱ nimán nij soꞌ, ꞌyaj nij soꞌ,
\q cheꞌé rej se̱ xcaj nij soꞌ cuentá ne̱ ca̱nica̱j nimán nij soꞌ maꞌ.
\q ꞌO̱ se naꞌvej rá nij soꞌ nahu̱un sa̱ꞌ nimán nij soꞌ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj a̱ maan ado̱nj.
\m Yoꞌ me snana̱ Yaꞌanj nana̱ nataꞌ Isaías cheꞌé maꞌa̱n Yaꞌanj ga̱a naá a.
\p
\v 16 ’Tza̱j ne̱ quiꞌyaj Yaꞌanj se lu̱j ga̱ soj cheꞌé se a̱j queneꞌen soj se vaa ꞌyáj, ne̱ a̱j cuno soj nana̱ aꞌmij ado̱nj.
\v 17 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa cumán ndoꞌo síí ma̱n ga̱a naá síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj do̱ꞌ, síí sa̱ꞌ nimán do̱ꞌ, guun rá queneꞌe̱n se vaa queneꞌen nij soj, tza̱j ne̱ ne queneꞌe̱n nij soꞌ maꞌ. Ne̱ guun rá nij soꞌ cuno̱ nij soꞌ se vaa uno soj, tza̱j ne̱ ne cuno̱ nij soꞌ maan ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\s Nataꞌ Jesús me se me raj cata̱a cuentó cheꞌé ꞌnúú trigó a
\p
\v 18 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesús a:
\p ―Cheꞌé dan cuno̱ maꞌa̱n soj, cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj me se me raj cata̱a cuentó cheꞌé ꞌnúú trigó tixꞌnuu̱ síí cuchruj naa̱ yoꞌ á.
\v 19 Cunuda̱nj yuvii̱ uno nana̱ cheꞌé da̱j vaa uun chij Yaꞌanj roꞌ, sese ne acaj sa̱ꞌ nij soꞌ cuentá, ne̱ ꞌnaꞌ Síí Chre̱e, ne̱ aꞌnéj Síí Chre̱e nana̱ yoꞌ nimán yuvii̱ yoꞌ a. Dan me se ase vaa ꞌnúú trigó cayuu rá chrej chéé yuvii̱ vaa yuvii̱ yoꞌ a.
\v 20 Ne̱ ꞌnúú trigó cayuu rihaan yoꞌóó ta̱j rihaan yuvej roꞌ, ase vaa síí uno snana̱ Yaꞌanj vaa yoꞌ, ne̱ cuaj uun niha̱ꞌ rá soꞌ canoco̱ꞌ soꞌ nana̱ yoꞌ,
\v 21 tza̱j ne̱ ataa xca̱j sa̱ꞌ soꞌ cuentá, ne̱ ga̱a uun cheꞌe̱ yuvii̱ ꞌyaj yuvii̱ sayuun man soꞌ cheꞌé nana̱ noco̱ꞌ soꞌ, ne̱ cuaj nu̱ꞌ uun naꞌa̱j soꞌ, ne̱ tanáj soꞌ nana̱ yoꞌ cuaj na̱nj ado̱nj.
\v 22 Ne̱ ꞌnúú trigó cayuu scaꞌnúj coj tanj roꞌ, ase vaa síí uno snana̱ Yaꞌanj vaa yoꞌ, tza̱j ne̱ nanó ndoꞌo rá soꞌ cheꞌé rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ me ndoꞌo rá soꞌ quiꞌya̱j canaán soꞌ saꞌanj, ne̱ cheꞌé dan tihaꞌ yuꞌunj soꞌ man maꞌa̱n soꞌ cheꞌé saꞌanj a. Cheꞌé dan me taj se ꞌyáꞌ canoco̱ꞌ sa̱ꞌ soꞌ nana̱ nariꞌ soꞌ, ne̱ ne nuu sa̱ꞌ nimán soꞌ rihaan Yaꞌanj maꞌ.
\v 23 Ne̱ ꞌnúú trigó cayuu rihaan yoꞌóó sa̱ꞌ roꞌ, ase vaa síí uno snana̱ Yaꞌanj vaa yoꞌ, ne̱ xcaj sa̱ꞌ soꞌ cuentá, ne̱ nuu sa̱ꞌ nimán soꞌ rihaan Yaꞌanj a. Ne̱ sa̱ꞌ uxrá ꞌyaj taꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ do̱j ꞌyaj ꞌó taꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ sa̱ꞌ do̱j tzínꞌ ꞌyaj ꞌó taꞌa̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesús, caꞌmii soꞌ cheꞌé cuentó yoꞌ a.
\s Nanó Jesús cuentó cheꞌé coj cachij scaꞌnúj ꞌnúú trigó a
\p
\v 24 Ne̱ nanó soꞌ ꞌó cuentó nii rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ a:
\p ―Ase vaa quiꞌyaj ꞌo̱ síí tixꞌnuu̱ ꞌnúú trigó sa̱ꞌ toꞌóó soꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j Yaꞌanj asa̱ꞌ guun chij Yaꞌanj ado̱nj.
\v 25 Dan me se quisíj tixꞌnuu̱ soꞌ ꞌnúú trigó yoꞌ, ne̱ rej nii̱ orá otoj yuvii̱ catúj ꞌo̱ síí ta̱j riꞌyunj man soꞌ toꞌóó soꞌ, ne̱ tixꞌnuu̱ síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ caân coj chiꞌi̱i̱ rihaan yoꞌóó na̱j ꞌnúú trigó yoꞌ, ne̱ veé dan me se caꞌanj uún soꞌ a.
\v 26 Dan me se xraꞌ ꞌnúú trigó xraꞌ coj xraꞌ, ga̱a ne̱ cayón caa raa̱ ꞌnúú trigó do̱ꞌ, raa̱ coj do̱ꞌ, ne̱ xcaj nij se‑mo̱zó síí toꞌo̱j yoꞌ cuentá se vaa né ꞌnu̱j trigó me nu̱ꞌ naa̱ a. Ma̱an se ma̱n uxrá coj rque naa̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 27 Cheꞌé dan cuchiꞌ nij se‑mo̱zó síí toꞌo̱j yoꞌ rihaan síí toꞌo̱j, ne̱ cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan soꞌ, cataj nij soꞌ a: “Ya̱ ina̱nj ꞌnúú trigó sa̱ꞌ tixꞌnuú so̱ꞌ naꞌ. Me rej cavii coj chiꞌi̱i̱ nihánj ga̱”, taj nij mozó rihaan síí toꞌo̱j yoꞌ a.
\v 28 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ a: “Síí ta̱j riꞌyunj manj me síí tixꞌnuu̱ caân coj chiꞌi̱i̱ rihaan toꞌój ado̱nj”, taj soꞌ rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj nij se‑mo̱zó soꞌ a: “Me rá so̱ꞌ riha̱a̱ núj coj chiꞌi̱i̱ ne̱ naquiꞌya̱j chre̱ꞌ núj coj chiꞌi̱i̱ naꞌ”, taj nij mozó rihaan ruꞌvee yoꞌ a.
\v 29 Tza̱j ne̱ cataj síí toꞌo̱j yoꞌ rihaan nij soꞌ a: “Taj cheꞌé quiꞌya̱j soj da̱nj maꞌ. Sese riha̱a̱ soj man coj yoꞌ, ga̱a ne̱ riha̱a̱ uún soj man taꞌa̱j ꞌnúú trigó yoꞌ ga̱a na̱nj ado̱nj.
\v 30 Caꞌne̱ꞌ rá soj cachi̱j rcuaꞌa̱a̱n coj yoꞌ ga̱ ꞌnúú trigó yoꞌ, ga̱a ne̱ yavii quiri̱i̱ níꞌ naa̱ trigó, ga̱a ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij síí quiri̱i̱ naa̱ se vaa asino naquiꞌya̱j chre̱ꞌ nij soꞌ coj yoꞌ, ga̱a ne̱ nu̱míj nij soꞌ coj yoꞌ, ga̱a ne̱ caca̱a̱ coj yoꞌ ado̱nj. Ga̱a ne̱ naquiꞌya̱j chre̱ꞌ nij soꞌ ꞌnúú trigó sa̱ꞌ, ga̱a ne̱ cara̱a sa̱ꞌ nij soꞌ man yoꞌ rá cuchruu̱ ado̱nj”, cataj síí toꞌo̱j rihaan se‑mo̱zó soꞌ a ―taj Jesús rihaan nij yuvii̱ a.
\s Nanó Jesús cuentó cheꞌé caân cuêj mostazá xlá a
\p
\v 31 Ne̱ nihánj me ꞌó cuentó nanó Jesús rihaan nij yuvii̱ a:
\p ―Ase vaa achij caân cuêj mostazá xlá roꞌ, da̱nj ga̱a̱ cachi̱j xꞌneꞌ nij síí uun chij Yaꞌanj rihaan ado̱nj. Dan me se nica̱j ꞌo̱ soꞌ caân cuêj mostazá xlá, ne̱ axríj soꞌ caân yoꞌ rihaan toꞌóó soꞌ a.
\v 32 Dan me se sꞌni̱i̱ doj vaa caân cuêj mostazá xlá rihaan cunuda̱nj nij caân, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ cachij yoꞌ, ne̱ xi̱j doj vaa yoꞌ rihaan nu̱ꞌ coj axríj nii, ne̱ ase vaa chruun vaa yoꞌ a. Dan me se ayuu nij xtâj va̱j rej xta̱ꞌ raa̱ cuêj yoꞌ, ne̱ ꞌyaj nij xoꞌ saca̱ꞌ nij xoꞌ raa̱ cuêj yoꞌ ado̱nj ―da̱nj cataj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\s Nanó Jesús cuentó cheꞌé levadura se ꞌyaj naraa nana̱ rque rachrúún a
\p
\v 33 Ne̱ nihánj me ꞌó cuentó nanó Jesús rihaan nij yuvii̱ a:
\p ―Dan me se nuchru̱j ra̱a̱ níꞌ cheꞌé ꞌo̱ chana̱ caxríj se cuꞌna̱j levadura se ꞌyaj naraa nana̱ rque rachrúún a. Dan me se ase vaa ꞌo̱ chana̱, ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j noꞌ ꞌo̱ vaꞌnu̱j ya̱ agaꞌ yoꞌóó hariná, ne̱ caxríj ndoꞌo noꞌ se cuꞌna̱j levadura, ne̱ caxríj yuve̱ noꞌ man yoꞌ nda̱a navij naraa ndoꞌo nana̱ rque yoꞌ a. Ase vaa naꞌmanꞌ cunj hariná quiꞌyaj levadura roꞌ, da̱nj ga̱a̱ gu̱un noco̱o xꞌneꞌ nij yuvii̱ uun chij Yaꞌanj rihaan ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\s Nana̱ nihánj nataꞌ me cheꞌé ina̱nj cuentó nanó Jesús rihaan nij yuvii̱ a
\p
\v 34 Ina̱nj cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n nanó Jesús rihaan nij yuvii̱, ga̱a ne̱ aꞌvee nataꞌ soꞌ rihaan nij yuvii̱ a.
\v 35 Da̱nj quiꞌyaj soꞌ, cheꞌé yan me rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nu̱ꞌ se vaa cataj ꞌo̱ síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá, cataj soꞌ a: “Ina̱nj cuentó cheꞌé nij rasu̱u̱n nano̱ ꞌu̱nj rihaan yuvii̱, ne̱ dan me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ cheꞌé se vaa quiꞌyaj Yaꞌanj asi̱j quiꞌyaj Yaꞌanj man nu̱ꞌ chumii̱ nihánj ado̱nj.” Da̱nj caꞌmii síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá a.
\s Nataꞌ Jesús me se me raj cata̱a cuentó cheꞌé coj cachij scaꞌnúj ꞌnúú trigó yoꞌ a
\p
\v 36 Ga̱a ne̱ naꞌnéé Jesús chr
\p ej man nij yuvii̱, ne̱ catúj soꞌ rá veꞌ, ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ rihaan soꞌ a. Ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ a:
\p ―Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj me se me raj cata̱a cuentó cheꞌé coj chiꞌi̱i̱ cachij scaꞌnúj ꞌnúú trigó yoꞌ á ―taj nij soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 37 Ga̱a ne̱ cataj xnaꞌanj Jesús rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ a:
\p ―Síí tixꞌnuu̱ ꞌnúú trigó sa̱ꞌ rihaan yoꞌóó roꞌ, ase vaa ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ vaa soꞌ,
\v 38 ne̱ ase vaa chumii̱ nihánj vaa yoꞌóó yoꞌ, ne̱ ꞌnúú trigó sa̱ꞌ roꞌ, ase vaa nij síí uun chij Yaꞌanj nimán vaa yoꞌ, ne̱ ase vaa coj chiꞌi̱i̱ yoꞌ roꞌ, vaa nij síí noco̱ꞌ man Síí Chre̱e a.
\v 39 Ne̱ ase vaa síí tixꞌnuu̱ caân coj chiꞌi̱i̱ rihaan yoꞌóó yoꞌ roꞌ, vaa maꞌa̱n Síí Chre̱e yoꞌ, ne̱ ase vaa güii caꞌne̱ꞌ Yaꞌanj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, da̱nj vaa güii quiri̱i̱ nii naa̱ yoꞌ, ne̱ ase vaa nij se‑mo̱zó Yaꞌanj vaa nij síí quiri̱i̱ naa̱ yoꞌ ado̱nj.
\v 40 Dan me se ase vaa naquiꞌya̱j chre̱ꞌ nii man coj yoꞌ ne̱ caca̱a̱ yoꞌ rihaan yaꞌan roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quira̱nꞌ nij síí noco̱ꞌ man Síí Chre̱e güii caꞌne̱ꞌ Yaꞌanj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.
\v 41 Dan me se Síí Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ mej, ne̱ güii dan caꞌne̱j ꞌu̱nj man nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj, ne̱ naca̱j nij soꞌ man nu̱ꞌ nij síí ꞌyaj nij ꞌó yuvii̱ rihaan cacunꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ nij síí naꞌvej rá cuno̱ rihaan Yaꞌanj do̱ꞌ, ꞌni̱j scaꞌnúj nij yuvii̱ uun chij ꞌu̱nj rihaan,
\v 42 ne̱ caꞌne̱j nij soꞌ man nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ rque chrúún yaꞌan acaa ndoꞌo na̱nj ado̱nj. Ne̱ yuvii̱ cuma̱n rej yoꞌ me se taꞌve̱e ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ nda̱a cha̱ ru̱j maꞌa̱n nij soꞌ cúú yanꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 43 Ga̱a ne̱ cuchugu̱u̱n nij síí sa̱ꞌ yoꞌ ase vaa chuguu̱n güii rej uun chij Rej nij soꞌ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ ado̱nj. Dan me se sese ta̱j yuꞌuj xréé soj, ne̱ cuno̱ soj nana̱ nihánj á.
\s Nanó Jesús cuentó cheꞌé chrúún saꞌanj nariꞌ ꞌo̱ soꞌ a
\p
\v 44 ’Ase vaa ꞌo̱ chrúún saꞌanj ꞌni̱j yuve̱ rque yoꞌóó roꞌ, da̱nj vaa uun chij Yaꞌanj ado̱nj. Dan me se nariꞌ ꞌo̱ snóꞌo man chrúún saꞌanj yoꞌ, ga̱a ne̱ naráán uún soꞌ yoꞌóó xráá yoꞌ, ne̱ guun niha̱ꞌ uxrá rá soꞌ cheꞌé chrúún saꞌanj nariꞌ soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ cutuꞌvéj soꞌ nu̱ꞌ siꞌyaj soꞌ, ne̱ nica̱j soꞌ saꞌanj, caꞌanj soꞌ, quiránj soꞌ nu̱ꞌ yoꞌóó ꞌni̱j chrúún saꞌanj yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\s Nanó Jesús cuentó cheꞌé chruj perlá tuꞌve̱e̱ ndoꞌo a
\p
\v 45 ’Ne̱ ase vaa síí naránj natuꞌvéj nanoꞌ chruj perlá tuꞌve̱e̱ ndoꞌo quira̱a̱n roꞌ, da̱nj vaa uun chij Yaꞌanj ado̱nj.
\v 46 Dan me se nariꞌ síí naránj natuꞌvéj yoꞌ ꞌo̱ chruj perlá tuꞌve̱e̱ uxrá, ga̱a ne̱ caꞌanj soꞌ cutuꞌvéj soꞌ cunuda̱nj siꞌyaj soꞌ, ne̱ nica̱j soꞌ saꞌanj, quiránj soꞌ man chruj perlá tuꞌve̱e̱ uxrá yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\s Nanó Jesús cuentó cheꞌé xcuaj atúj rque nanj tiguíj nii rá na a
\p
\v 47 ’Ne̱ ase vaa nanj taꞌaa xcuaj roꞌ, da̱nj vaa uun chij Yaꞌanj a. Dan me se tiguíj yuvii̱ nanj rque na, ne̱ da̱j a̱ xcuaj atúj rque nanj yoꞌ a.
\v 48 Nda̱a síj ga̱a caraa nanj yoꞌ, ga̱a ne̱ cuxuun nij yuvii̱ man nanj yoꞌ nda̱a tuꞌva na, ga̱a ne̱ caꞌanj ca̱yáán nij soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ narii nij soꞌ xcuaj sa̱ꞌ, ne̱ narii nij soꞌ xcuaj nij uún a. Ga̱a ne̱ xcuaj sa̱ꞌ roꞌ, caraa nij soꞌ rá scaa a. Tza̱j ne̱ xcuaj nij roꞌ, quiriꞌíj u̱u̱n nij soꞌ man yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 49 Ne̱ ase vaa quiranꞌ nij xcuaj yoꞌ roꞌ, da̱nj quira̱nꞌ yuvii̱ asa̱ꞌ caꞌneꞌ Yaꞌanj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ a. Cavi̱i̱ nij se‑mo̱zó Yaꞌanj ne̱ cuxra̱ꞌ taꞌa̱j nij soꞌ man nij síí chiꞌi̱i̱ ga̱ nij síí vaa sa̱ꞌ a.
\v 50 Quiriꞌi̱j nij soꞌ man nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ rque chrúún yaꞌan yaꞌa̱an ndoꞌo, ga̱a ne̱ taꞌve̱e uxrá nij soꞌ, ne̱ nda̱a cha̱ ru̱j maꞌa̱n nij soꞌ cúú yanꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\s Cataj Jesús me síí neꞌen nu̱ꞌ snana̱ Yaꞌanj a
\p
\v 51 Ne̱ xnáꞌanj Jesús man nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, cataj soꞌ a:
\p ―Cuno soj nu̱ꞌ cuentó nanó ꞌu̱nj cuano̱ naꞌ ―taj Jesús, xnáꞌanj soꞌ man nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\p ―Cuno núj nu̱ꞌ cuentó yoꞌ ado̱nj ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 52 Ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés me se sese nari̱ꞌ uún nij soꞌ nana̱ cheꞌé da̱j vaa uun chij Yaꞌanj, ne̱ síí neꞌen nu̱ꞌ nana̱ me nij soꞌ, ne̱ síí cu̱u raa̱ gu̱un nij soꞌ, quiꞌya̱j nu̱ꞌ nana̱ nariꞌ nij soꞌ ado̱nj. Dan me se ase vaa síí ruꞌvee ne̱ ma̱n rasu̱u̱n nga̱ do̱ꞌ, rasu̱u̱n naca̱ do̱ꞌ, rihaan roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij soꞌ, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá nij soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\s Ne caꞌve̱j rá nij síí ma̱n chiháán Jesús cuno̱ nij soꞌ snana̱ soꞌ maꞌ
\p
\v 53 Dan me se quisíj nanó Jesús nu̱ꞌ cuentó nihánj rihaan yuvii̱, ne̱ curiha̱nj soꞌ rej yoꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ a.
\v 54 Ga̱a ne̱ nucuiꞌ soꞌ chiháán soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ veꞌ tucuꞌyón nij síí ma̱n chiháán soꞌ stucua̱nj Moisés, ne̱ tucuꞌyón soꞌ man nij síí ma̱n rá veꞌ yoꞌ a. Dan me se caráyaꞌa̱nj nij soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Me rej nariꞌ síí nihánj nana̱ cu̱u avii raa̱ síí nihánj ga̱. Me rej nariꞌ soꞌ se nucua̱j ꞌyaj soꞌ suun sa̱ꞌ noco̱o ga̱.
\v 55 Né taꞌni̱j síí acój chruun síí cayáán chiháán níꞌ me soꞌ naꞌ. Ne̱ nii soꞌ me chana̱ cuꞌna̱j Mariá ado̱nj. Ne̱ tinúú soꞌ me síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ, José do̱ꞌ, Simón do̱ꞌ, Judas do̱ꞌ ado̱nj.
\v 56 Ne̱ nij raꞌvij soꞌ me chana̱ ya̱nj chiháán níꞌ na̱nj á. Tza̱j ne̱ ne neꞌen níꞌ me rej me nariꞌ soꞌ suun nihánj quiꞌyaj soꞌ maꞌ ―taj nij síí ma̱n chiháán Jesús rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.
\p
\v 57 Ne̱ guun naco̱o̱ rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesús a. Ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Me rej maꞌa̱n va̱j ꞌo̱ síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj, ne̱ aráj cochro̱j nij yuvii̱ rihaan soꞌ, tza̱j ne̱ nij yuvii̱ ma̱n chiháán soꞌ do̱ꞌ, nij tuviꞌ soꞌ síí ya̱nj tucuá soꞌ do̱ꞌ, naꞌvej rá cara̱a̱ cochro̱j rihaan soꞌ maꞌ ―taj Jesús rihaan nij síí ma̱n chiháán soꞌ chumanꞌ cuꞌna̱j Nazaret yoꞌ a.
\p
\v 58 Ne̱ do̱j suun sa̱ꞌ noco̱o quiꞌyaj Jesús chiháán soꞌ, cheꞌé se ne cuchuma̱n rá nij síí ma̱n chiháán soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man soꞌ a.
\c 14
\s Caviꞌ Juan Síí Cutaꞌ Ne man yuvii̱, quiꞌyaj síí nica̱j suun cuꞌna̱j Herodes a
\p
\v 1 Dan me se cachén do̱j güii, ga̱a ne̱ cuchiꞌ nana̱ rihaan síí nica̱j suun cuꞌna̱j Herodes cheꞌé nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj Jesús a.
\v 2 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ a:
\p ―Síí cuꞌna̱j Jesús roꞌ, ya̱ síí cuꞌna̱j Juan Síí Cutaꞌ Ne man yuvii̱ me soꞌ chugua̱nj. Dan me se cunuu iꞌna̱ꞌ ya̱ uún Juan, rá ꞌu̱nj a. Ese Juan me síí guun nucua̱j quiꞌyaj nij suun sa̱ꞌ noco̱o yoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Herodes rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ a.
\p
\v 3 Da̱nj caꞌmii Herodes, cheꞌé se ga̱a rque̱ doj, ne̱ soꞌ me síí quiꞌyaj taꞌaa nij tanuu man Juan, ne̱ numíj nij tanuu man Juan, ne̱ caxríj Herodes tagaꞌ man Juan a. Da̱nj quiꞌyaj soꞌ cheꞌé chana̱ cuꞌna̱j Herodías nica̱ tinúú Herodes síí cuꞌna̱j Felipé a.
\v 4 Dan me se xcaj Herodes man noꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj Juan rihaan soꞌ se vaa ne nó xcúún soꞌ xca̱j soꞌ man choco̱ꞌ soꞌ maꞌ.
\v 5 Cheꞌé se vaa cataj Juan rihaan soꞌ roꞌ, cheꞌé dan guun ndoꞌo rá Herodes cavi̱ꞌ Juan a. Tza̱j ne̱ cuchuꞌviꞌ soꞌ se vaa caꞌma̱an rá nij yuvii̱ a. ꞌO̱ se síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj me Juan, rá nij yuvii̱ a.
\p
\v 6 Dan me se quisíj güii canuû se‑chaꞌa̱nj maꞌa̱n Herodes, ga̱a ne̱ quiraꞌánj ndoꞌo taꞌníí chana̱ cuꞌna̱j Herodías niꞌya̱j cunuda̱nj nij síí caꞌnaꞌ a. Ne̱ guun niha̱ꞌ rá Herodes queneꞌen soꞌ man chana̱ ya̱a̱n raꞌánj,
\v 7 ga̱a ne̱ cheꞌé dan cataꞌ tuꞌva soꞌ se vaa ya̱ uxrá rque̱ soꞌ rihaan noꞌ me maꞌa̱n rasu̱u̱n cachi̱nj noꞌ rihaan soꞌ a.
\v 8 Dan me se cataj xnaꞌanj chana̱ cuꞌna̱j Herodías rihaan taꞌníí noꞌ da̱j cata̱j noꞌ rihaan Herodes, ga̱a ne̱ canicunꞌ chana̱ ya̱a̱n yoꞌ rihaan Herodes, quiꞌyaj nii noꞌ a. Ne̱ cataj chana̱ ya̱a̱n yoꞌ a:
\p ―Caꞌne̱j so̱ꞌ cúú yave̱ síí cuꞌna̱j Juan rque agaꞌ rcoꞌo̱o, ne̱ rque̱ so̱ꞌ manj nihánj á ―taj chana̱ ya̱a̱n yoꞌ rihaan Herodes, quiꞌyaj nii noꞌ a.
\p
\v 9 Ga̱a ne̱ quinanó ndoꞌo rá Herodes yoꞌ ga̱a cuno soꞌ nana̱ yoꞌ a. Quinanó rá soꞌ se vaa cuno cunuda̱nj nij síí caꞌnaꞌ nana̱ caꞌmii soꞌ se vaa rque̱ soꞌ me maꞌa̱n rasu̱u̱n rihaan chana̱ ya̱a̱n yoꞌ a. Tza̱j ne̱ cataj ya̱ soꞌ se vaa ni̱caj ya̱ chana̱ ya̱a̱n se vaa cachíín noꞌ rihaan soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 10 Ne̱ caꞌneꞌ soꞌ suun rihaan tanuu caꞌa̱nj tanuu tagaꞌ caꞌne̱ꞌ tanuu cúú yave̱ Juan a. Ne̱ da̱nj quiꞌyaj nij tanuu a.
\v 11 Ne̱ caꞌnéé nij tanuu cúú yave̱ Juan rque agaꞌ rcoꞌo̱o, ne̱ caꞌanj nica̱j nij tanuu cúú yave̱ Juan rihaan chana̱ ya̱a̱n yoꞌ, ne̱ caxríj nij soꞌ man yoꞌ ston noꞌ a. Ne̱ caꞌanj nica̱j noꞌ man cúú yave̱ Juan rihaan nii noꞌ a.
\p
\v 12 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ Juan tagaꞌ, ne̱ caꞌanj naca̱j nij soꞌ cúú man Juan, ne̱ cachinꞌ nij soꞌ man soꞌ rque yoꞌóó a. Ga̱a ne̱ caꞌanj nij soꞌ, cataj xnaꞌanj nij soꞌ rihaan Jesús se vaa caviꞌ Juan yoꞌ a.
\s Rqué Jesús se chá ꞌu̱nꞌ míj (5,000) snóꞌo a
\p
\v 13 Dan me se cuno Jesús se vaa guun, ga̱a ne̱ curiha̱nj soꞌ rej yoꞌ, ne̱ dan me se cavii soꞌ rque rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj soꞌ rej tacaan rej taj va̱j yuvii̱ mán a. Ne̱ cuno nij yuvii̱ nana̱ se vaa caꞌanj soꞌ rej tacaan yoꞌ a. Cheꞌé dan curiha̱nj nij yuvii̱ chiháán nij yuvii̱, ne̱ cachéé taco̱j nij yuvii̱ tuꞌva na laguaná, ne̱ caꞌanj nij yuvii̱ rej caꞌanj Jesús a.
\v 14 Ne̱ nanij Jesús rá rihoo, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa a̱j ma̱n ri̱i̱ uxrá yuvii̱, ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá soꞌ man nij yuvii̱, ne̱ nahuun sa̱ꞌ ta̱ranꞌ nij síí ranꞌ caꞌnaꞌ rihaan Jesús, quiꞌyaj soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 15 Dan me se cachén ndoꞌo orá, ne̱ nanij güii, ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús rihaan soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Rcoꞌ tacaan u̱u̱n me nihánj, ne̱ cachén ndoꞌo orá na̱nj ado̱nj. Qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ naꞌne̱j so̱ꞌ chrej man nij yuvii̱ ri̱i̱, caꞌa̱nj nij soꞌ chumanꞌ quira̱a̱n nij soꞌ se cha̱ nij soꞌ á ―taj nij soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 16 ―Taj cheꞌé caꞌa̱nj nij yuvii̱ maꞌ. Ma̱an se rque̱ maꞌa̱n soj se chá cha̱ nij yuvii̱ á ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 17 ―Tza̱j ne̱ taj se chá rihaan núj maꞌ. Ma̱an o̱rúnꞌ ꞌu̱nꞌ rachrúún do̱ꞌ, vi̱j gue̱e̱ xcuaj do̱ꞌ, vaa rihaan núj na̱nj á ―taj nij soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 18 ―Ni̱caj soj man yoꞌ caꞌna̱ꞌ soj rihanj nihánj á ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 19 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Jesús suun rihaan nij yuvii̱ ri̱i̱ caꞌa̱nj ca̱yáán nij yuvii̱ rihaan coj chri̱nꞌ, ga̱a ne̱ coro̱ꞌ soꞌ ꞌu̱nꞌ nij rachrúún ga̱ vi̱j ro̱j xcuaj, ne̱ niꞌya̱j soꞌ rej xta̱ꞌ, ne̱ cataj soꞌ guun niꞌya̱j níꞌ rihaan Yaꞌanj, ga̱a ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ man rachrúún yoꞌ, ne̱ caxríj soꞌ ston nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, ne̱ caxríj nij soꞌ ston nij yuvii̱ a.
\v 20 Ga̱a ne̱ chá ta̱ranꞌ nij yuvii̱, ne̱ caraa rque cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ nda̱a quináj ndoꞌo se chá a. Ga̱a ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ nii man se quináj tuꞌva nij yuvii̱, ne̱ caraa ꞌó chuvi̱j ya̱ scaa a.
\v 21 Ne̱ nij snóꞌo rqué Jesús rachrúún me se ꞌu̱nꞌ míj snóꞌo me nij soꞌ, ne̱ ne quiꞌya̱j contá nii man chana̱ ga̱ xnii maꞌ.
\s Cachéé Jesús rihaan na a
\p
\v 22 Ga̱a ne̱ raꞌya̱nj caꞌneꞌ Jesús suun rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ se vaa cavi̱i̱ nij soꞌ rihoo chéé rihaan na caꞌa̱nj nij soꞌ rej xco̱ na laguaná yoꞌ, quita̱j ya̱a̱n nij soꞌ rihaan Jesús, ne̱ dan me se maꞌa̱n Jesús naꞌne̱j chrej man nij yuvii̱ ri̱i̱, taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\v 23 Dan me se cataj Jesús rihaan nij yuvii̱ se vaa caꞌve̱e caꞌa̱nj nij yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ cavii o̱rúnꞌ soꞌ raa̱ tacaan, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Yaꞌanj a. Ne̱ da̱j doj cata̱ꞌ güii, ne̱ soꞌ me se quináj o̱rúnꞌ soꞌ raa̱ tacaan yoꞌ a.
\p
\v 24 Dan me se ga̱nꞌ uxrá va̱j rihoo nu̱u̱ nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús rihaan na, ne̱ güéj ndoꞌo rihoo yoꞌ rihaan na, quiꞌyaj nana̱, cheꞌé se goꞌ nana̱ rej riha̱a̱n rihoo yoꞌ a.
\v 25 Dan me se rej rá ranga̱ꞌ caꞌanj Jesús rej va̱j nij soꞌ, chéé taco̱j u̱u̱n soꞌ rihaan na yoꞌ, va̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 26 Ne̱ queneꞌen nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ man soꞌ se vaa chéé u̱u̱n soꞌ rihaan na, ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nimán nij soꞌ a.
\p ―Taꞌnaj me yoꞌ asânj ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ, ne̱ caguáj nij soꞌ, cheꞌé se cuchuꞌviꞌ nij soꞌ a.
\p
\v 27 Veé dan, ne̱ nu̱ꞌ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Naquiꞌya̱j nucua̱j soj nimán soj á. ꞌU̱nj ꞌnaꞌ ado̱nj. Se̱ cuchuꞌviꞌ soj maꞌ ―taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 28 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan soꞌ a:
\p ―Sese ya̱ ya̱ veé so̱ꞌ ꞌnaꞌ, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ caꞌve̱e cache̱e̱ ꞌu̱nj rihaan na qui̱ꞌyáá so̱ꞌ, Señor ―taj Pedró rihaan Jesús a.
\p
\v 29 ―Caꞌve̱e caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ á ―taj Jesús rihaan Pedró a.
\p Ne̱ nanij Pedró rá rihoo, ne̱ cachéé soꞌ rihaan na, ne̱ caꞌanj soꞌ rihaan Jesús a.
\v 30 Tza̱j ne̱ niꞌya̱j soꞌ na se vaa cavii ndoꞌo nana̱ rihaan na, ne̱ cuchuꞌviꞌ soꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ caꞌanj ni̱j soꞌ rque na yoꞌ a. Cheꞌé dan caguáj soꞌ man Jesús, cataj soꞌ a:
\p ―Señor, ti̱nanii so̱ꞌ manj rihaan na rugua̱nj ―taj soꞌ a.
\p
\v 31 Veé dan, ne̱ nu̱ꞌ taꞌaa Jesús raꞌa Pedró, ne̱ quirii Jesús man soꞌ rque na, ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Do̱j amán rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ manj ado̱nj. Me cheꞌé guun vi̱j nimán so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesús rihaan soꞌ a.
\p
\v 32 Ga̱a ne̱ catúj ro̱j soꞌ rque rihoo chéé rihaan na, ga̱a ne̱ canicunꞌ nana̱ yoꞌ a.
\v 33 Ga̱a ne̱ caráj gue̱e̱ nij síí ma̱n rque rihoo rihaan Jesús, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Ya̱ ya̱ Taꞌni̱j Yaꞌanj mé so̱ꞌ ado̱nj ―taj nij soꞌ a.
\s Nahuun sa̱ꞌ nij síí ranꞌ ma̱n nu̱ꞌ anica̱j rej cuꞌna̱j Genesaret, quiꞌyaj Jesús a
\p
\v 34 Ga̱a ne̱ cachén nij soꞌ nda̱a tuꞌva na laguaná, ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ rej cuꞌna̱j Genesaret a.
\v 35 Ne̱ nuu ya̱a̱n nij síí ma̱n rej yoꞌ man Jesús, ne̱ caꞌnéé nij soꞌ nana̱ rihaan cunuda̱nj nij síí ya̱nj nu̱ꞌ anica̱j rej yoꞌ se vaa caꞌnaꞌ Jesús a. Ne̱ nica̱j nii man cunuda̱nj nij síí ranꞌ ya̱nj rej yoꞌ caꞌnaꞌ nii rihaan Jesús a.
\v 36 Ne̱ rquee̱ nij yuvii̱ rihaan Jesús se vaa caꞌve̱j Jesús cano̱ raꞌa nij soꞌ do̱j tuꞌva saga̱nꞌ soꞌ a. Ne̱ nu̱ꞌ nij síí canó raꞌa do̱j tuꞌva saga̱nꞌ soꞌ roꞌ, nahuun sa̱ꞌ cunuda̱nj nij soꞌ cuaj na̱nj ado̱nj.
\c 15
\s Nataꞌ Jesús me se ꞌyaj chiꞌi̱i̱ man yuvii̱ a
\p
\v 1 Ga̱a ne̱ nichrunꞌ taꞌa̱j nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, rihaan Jesús, ne̱ síí cavii chumanꞌ Jerusalén me nij soꞌ a. Ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man Jesús, cataj nij soꞌ a:
\p
\v 2 ―Nij síí tucuꞌyón snana̱ so̱ꞌ roꞌ, me cheꞌé ne uno nij soꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj nij síí uun chij ma̱n ga̱a naá ga̱. ꞌO̱ se ne naꞌyaꞌ nij soꞌ ga̱a chá nij soꞌ maꞌ ―taj nij soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 3 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Xa̱ꞌ maꞌa̱n soj, tza̱j ne̱ me cheꞌé ne uno maꞌa̱n soj stucua̱nj Yaꞌanj ꞌyaj maꞌa̱n tucuáán noco̱ꞌ soj ga̱.
\v 4 ꞌO̱ se caꞌneꞌ Yaꞌanj suun a: “Cara̱a̱ co̱chróó so̱ꞌ rihaan réé so̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan nií so̱ꞌ do̱ꞌ á.” Ne̱ cataj uún Yaꞌanj a: “Síí aꞌmii chre̱e cheꞌé rej do̱ꞌ, cheꞌé nii do̱ꞌ, me se yu̱u̱n cheꞌe̱ cavi̱ꞌ soꞌ quiꞌya̱j nii á.” Da̱nj vaa nana̱ cataj xnaꞌanj Yaꞌanj rihaan níꞌ ado̱nj.
\v 5 Tza̱j ne̱ taj soj se vaa sese cata̱j ꞌo̱ soꞌ rihaan rej soꞌ do̱ꞌ, rihaan nii soꞌ do̱ꞌ, se vaa a̱j rqué soꞌ nu̱ꞌ siꞌyaj soꞌ rihaan Yaꞌanj ne̱ cheꞌé dan se̱ caꞌvee ra̱cuíj soꞌ man rej soꞌ do̱ꞌ, man nii soꞌ do̱ꞌ,
\v 6 ne̱ daj chiha̱a̱ míj ne nó xcúún soꞌ cara̱a̱ cochro̱j soꞌ ra̱cuíj soꞌ man rej soꞌ do̱ꞌ, man nii soꞌ do̱ꞌ, taj soj a. Dan me se da̱nj ina̱nj aꞌmii soj ga̱a tucuꞌyón soj stucua̱nj nij síí ma̱n ga̱a naá, ne̱ tiriꞌ soj suun caꞌneꞌ Yaꞌanj quiꞌya̱j yuvii̱ na̱nj ado̱nj.
\v 7 Dan me se síí tuꞌva rmaꞌa̱n me soj na̱nj á. Dan me se caꞌmii natáj síí cuꞌna̱j Isaías snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ da̱j si̱j me soj a. Cataj soꞌ a:
\q
\v 8 Yuvii̱ nihánj me se ma̱an tuꞌva u̱u̱n nij soꞌ aráj cochro̱j nij soꞌ mán ꞌu̱nj,
\q tza̱j ne̱ ga̱nꞌ uxrá nicunꞌ nimán nij soꞌ ga̱ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj.
\q
\v 9 Aráj gue̱e̱ rmaꞌa̱n nij soꞌ rihanj na̱nj á.
\q ꞌO̱ se tucuáán nataꞌ nij soꞌ roꞌ,
\q me suun cavii raa̱ na̱nj yuvii̱ na̱nj ado̱nj.
\m Dan me snana̱ Yaꞌanj a ―taj Jesús rihaan taꞌa̱j nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ a.
\p
\v 10 Ga̱a ne̱ canacúún Jesús man nij yuvii̱ ri̱i̱ caꞌna̱ꞌ nij yuvii̱ rihaan soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij yuvii̱ a:
\p ―Cuno̱ soj nana̱ nihánj, ne̱ xca̱j soj cuentá á.
\v 11 Né se atúj tuꞌva yuvii̱ me se ꞌyaj chiꞌi̱i̱ man yuvii̱ maꞌ. Se avii tuꞌva yuvii̱ roꞌ, ꞌyaj chiꞌi̱i̱ man yuvii̱ ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij yuvii̱ a.
\p
\v 12 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús rihaan Jesús, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Neꞌén so̱ꞌ se vaa caꞌmaan rá nij síí fariseo cheꞌé nana̱ caꞌmii so̱ꞌ rihaan nij soꞌ naꞌ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesús a.
\p
\v 13 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Xa̱ꞌ nij soꞌ, tza̱j ne̱ ase vaa coj xraꞌ maꞌa̱n vaa nij soꞌ do̱ꞌ, vaa nana̱ tucuꞌyón nij soꞌ do̱ꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan, ase vaa tiriꞌ nii man coj xraꞌ maꞌa̱n roꞌ, da̱nj ga̱a̱ tiri̱ꞌ Yaꞌanj man nij soꞌ ga̱ nana̱ tucuꞌyón maꞌa̱n nij soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 14 Se̱ cuno soj aꞌmii nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa síí aráán rihaan vaa nij soꞌ ado̱nj. Dan me se neꞌen soj se vaa sese gu̱un rá síí tuchri̱i ra̱cuíj soꞌ man ꞌó síí tuchri̱i nari̱ꞌ soꞌ chrej caꞌa̱nj soꞌ, ne̱ quini̱j ro̱j síí tuchri̱i yoꞌ rá yuꞌuj na̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\p
\v 15 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan soꞌ a:
\p ―Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj me se me raj cata̱a nana̱ caꞌmii so̱ꞌ cheꞌé se vaa atúj tuꞌva yuvii̱ á ―taj Pedró a.
\p
\v 16 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Vaa soj vaa, ne̱ ataa xca̱j maꞌa̱n soj do̱ꞌ cuentá a̱ naꞌ.
\v 17 Ne̱ neꞌen soj se vaa nu̱ꞌ se atúj tuꞌva yuvii̱ roꞌ, achén yoꞌ rque yuvii̱, ne̱ uriha̱nj yoꞌ ga̱a reꞌé yuvii̱ na̱nj á.
\v 18 Tza̱j ne̱ se uriha̱nj tuꞌva yuvii̱ roꞌ, yoꞌ me nana̱ avii nimán yuvii̱, ne̱ nana̱ yoꞌ me ꞌyaj chiꞌi̱i̱ ndoꞌo man yuvii̱ ado̱nj.
\v 19 ꞌO̱ se nihánj me se chiꞌi̱i̱ avii nimán yuvii̱ a: yan quiꞌya̱j se nij do̱ꞌ, yan ticavi̱ꞌ man tuviꞌ do̱ꞌ, yan coto̱j ga̱ ꞌó yuvii̱ sese né ni̱ca̱ soꞌ me do̱ꞌ, yan coto̱j síí ya̱a̱n ga̱ ꞌo̱ chana̱ ya̱a̱n do̱ꞌ, yan quiꞌya̱j itu̱u̱ siꞌyaj tuviꞌ do̱ꞌ, yan caꞌmi̱i̱ ne̱ cheꞌé tuviꞌ do̱ꞌ, yan nachri̱ꞌ ni̱ꞌyaj man tuviꞌ do̱ꞌ, me nu̱ꞌ se avii nimán yuvii̱ ado̱nj.
\v 20 Ne̱ nu̱ꞌ yoꞌ me se vaa ꞌyaj chiꞌi̱i̱ man yuvii̱ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ cheꞌé nu̱ꞌ se chá yuvii̱ me se caꞌve̱e se ne naꞌyaꞌ yuvii̱ ga̱a chá yuvii̱, tza̱j ne̱ se̱ quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ yoꞌ man yuvii̱ maꞌ ―taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\s Cuchumán rá ꞌo̱ chana̱ cananea se vaa ra̱cuíj Jesús man noꞌ a
\p
\v 21 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesús rej yoꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ rej na̱j chumanꞌ cuꞌna̱j Tiro do̱ꞌ, chumanꞌ cuꞌna̱j Sidón do̱ꞌ a.
\v 22 Dan me se curiha̱nj ꞌo̱ chana̱ cananea chana̱ ya̱nj rej yoꞌ a. Ne̱ caguáj ndoꞌo noꞌ rihaan Jesús, cataj noꞌ a:
\p ―Neꞌenj se vaa Taꞌníí Taꞌnij Siꞌno̱ David síí cayáán ga̱a naá mé so̱ꞌ, Señor. Cheꞌé dan cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ manj rugua̱nj. ꞌO̱ se canó uxrá nana̱ chre̱e man taꞌníj chala̱ cunii na̱nj ado̱nj ―taj chana̱ yoꞌ, caguáj noꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 23 Tza̱j ne̱ a̱ ꞌó nana̱ ne caꞌmi̱i̱ Jesús rihaan noꞌ maꞌ. Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús rihaan soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan soꞌ, cataj nij soꞌ a:
\p ―Qui̱ꞌyáá so̱ꞌ se ndoꞌo, ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan chana̱ yoꞌ se vaa caꞌa̱nj chana̱ yoꞌ na̱nj rugua̱nj. ꞌO̱ se noco̱ꞌ uxrá noꞌ man níꞌ, ne̱ aguáj ndoꞌo noꞌ na̱nj asânj ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 24 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Ina̱nj rihaan nij matzinj caꞌanj niꞌya̱ ma̱n chumanꞌ israelitá caꞌnéé Yaꞌanj mán ꞌu̱nj rá soj naꞌ ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 25 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ chana̱ yoꞌ rihaan Jesús, ne̱ caꞌanj ca̱yáán ru̱j noꞌ rihaan Jesús, ne̱ cataj noꞌ a:
\p ―Señor, ra̱cuíj so̱ꞌ manj rugua̱nj ―taj noꞌ a.
\p
\v 26 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Dan me se neꞌén so̱ꞌ se vaa se̱ caꞌvee ta̱ꞌaa níꞌ coꞌoo ma̱n rihaan nij xnii ne̱ go̱ꞌ níꞌ cha̱ nij chuvee maꞌ ―taj Jesús rihaan chana̱ yoꞌ a.
\p
\v 27 Ga̱a ne̱ cataj noꞌ a:
\p ―Veé da̱nj vaa gue̱e̱, Señor. Tza̱j ne̱ nij chuvee roꞌ, chá nij xoꞌ tachruu̱ ayuu tuꞌva se‑xqui̱ꞌ nij xoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj chana̱ yoꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 28 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Amán uxrá rá so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ manj, nocoj. Cheꞌé dan qui̱ꞌyáj se vaa achíín so̱ꞌ rihanj na̱nj á ―taj Jesús rihaan noꞌ a.
\p Ne̱ veé ma̱an orá dan nahuun sa̱ꞌ taꞌníí chana̱ yoꞌ a.
\s Nahuun sa̱ꞌ uxrá yuvii̱, quiꞌyaj Jesús a
\p
\v 29 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesús rej yoꞌ, ne̱ cachén soꞌ tuꞌva na laguaná cuꞌna̱j Galilea, ga̱a ne̱ cavii soꞌ raa̱ ꞌo̱ tacaan, ne̱ caꞌanj ca̱yáán soꞌ rihaan yoꞌóó a.
\v 30 Ne̱ cuchiꞌ uxrá yuvii̱ rihaan soꞌ, ne̱ caꞌnaꞌ nij yuvii̱ nica̱j nij yuvii̱ man síí ranꞌ rihaan soꞌ a. Dan me se síí chéé rengo̱ do̱ꞌ, síí tuchri̱i do̱ꞌ, síí larihuu̱ raꞌa do̱ꞌ, síí yaꞌmi̱i do̱ꞌ, síí anó me maꞌa̱n chiꞌii̱ do̱ꞌ, cuchiꞌ rihaan Jesús, quiꞌyaj nij yuvii̱, ne̱ cuchruj nij yuvii̱ man nij síí ranꞌ yoꞌ tacóó Jesús, ne̱ nahuun sa̱ꞌ nij soꞌ, quiꞌyaj Jesús a.
\v 31 Ne̱ caráyaꞌa̱nj ndoꞌo nij yuvii̱ ri̱i̱ queneꞌen nij soꞌ se vaa caꞌmii nij síí yaꞌmi̱i yoꞌ do̱ꞌ, se vaa cunu̱u sa̱ꞌ raꞌa nij síí raꞌa̱ larihuu̱ do̱ꞌ, se vaa cachéé sa̱ꞌ nij síí rengo̱ do̱ꞌ, se vaa nachuguu̱n rihaan nij síí tuchri̱i do̱ꞌ a. Ne̱ sa̱ꞌ uxrá caꞌmii nij yuvii̱ cheꞌé Taꞌanj nij yuvii̱ israelitá a.
\s Rqué Jesús se chá caꞌa̱nj míj (4,000) snóꞌo a
\p
\v 32 Ga̱a ne̱ canacúún Jesús caꞌna̱ꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Nuu ꞌe̱e̱ raj man nij yuvii̱ nihánj na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se quisíj vaꞌnu̱j güii mán nij soꞌ ga̱j, ne̱ taj va̱j se cha̱ nij soꞌ a̱ maꞌ. Ne̱ naꞌvej raj caꞌne̱j ꞌu̱nj man nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ maꞌ. ꞌO̱ se va̱j nij soꞌ chrej, ne̱ naꞌaan rque nij soꞌ, ne̱ nina̱j nij soꞌ rá chrej, rá ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\p
\v 33 Ne̱ cataj nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ rihaan soꞌ a:
\p ―ꞌO̱ se rcoꞌ tacaan u̱u̱n me nihánj, ne̱ me rej quiri̱ꞌ níꞌ rachrúún cha̱ cunuda̱nj nij yuvii̱ nihánj ga̱ ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 34 ―Me daj rachrúún vaa rihaan soj ga̱ ―taj Jesús, xnáꞌanj soꞌ man nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\p ―Chi̱j gue̱e̱ rachrúún ga̱ do̱j xcuaj leꞌe̱j vaa rihaan núj na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 35 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Jesús suun rihaan nij yuvii̱ se vaa caꞌa̱nj ca̱yáán nij yuvii̱ rihaan yoꞌóó a.
\v 36 Ga̱a ne̱ nica̱j soꞌ chi̱j rachrúún yoꞌ ga̱ do̱j xcuaj, ne̱ cataj soꞌ guun niꞌya̱j níꞌ rihaan Yaꞌanj, ga̱a ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ man rachrúún yoꞌ do̱ꞌ, man nee̱ xcuaj yoꞌ do̱ꞌ, ne̱ caxríj soꞌ ston nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, ne̱ rqué nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ a.
\v 37 Ga̱a ne̱ chá cunuda̱nj nij yuvii̱, ne̱ nda̱a caraa rque nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ nii se vaa quináj, ne̱ quisíj cunu̱ꞌ chi̱j ya̱ scaa caraa quiꞌyaj se quináj tuꞌva nij yuvii̱ yoꞌ a.
\v 38 Dan me se cunuda̱nj nij soꞌ chá, ne̱ quisíj nda̱a caꞌa̱nj míj nij snóꞌo chá, ne̱ ne quiꞌya̱j contá nii man chana̱ ga̱ xnii maꞌ.
\v 39 Ga̱a ne̱ naꞌnéé Jesús chrej man nij yuvii̱, ne̱ cavii soꞌ rá rihoo chéé rihaan na, ne̱ caꞌanj soꞌ rej cuꞌna̱j Magdala a.
\c 16
\s Cachíín nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ, quiꞌya̱j Jesús ꞌo̱ suun sa̱ꞌ noco̱o a
\p
\v 1 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí fariseo cuchiꞌ nij síí saduceo cuchiꞌ rihaan Jesús, ne̱ me rá nij soꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ sese ya̱ Síí Caꞌnéé Yaꞌanj me Jesús a. Cheꞌé dan cachíín niꞌya̱j nij soꞌ rihaan Jesús se vaa ra̱cuíj Yaꞌanj man Jesús, ne̱ quiꞌya̱j Jesús ꞌo̱ suun sa̱ꞌ noco̱o queneꞌe̱n nij soꞌ a.
\v 2 Ga̱a ne̱ caꞌmii Jesús rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ a:
\p ―Dan me se ga̱a ataꞌ güii, ne̱ niꞌya̱j soj xta̱ꞌ, ne̱ sese mare̱e vaa xta̱ꞌ, ga̱a ne̱ taj soj a: “Xraj, ne̱ xꞌnu̱u̱ aꞌyuj”, taj soj a.
\v 3 Ne̱ rej naꞌya̱a̱n niꞌya̱j soj xta̱ꞌ, ne̱ sese mare̱e vaa rej xta̱ꞌ, ne̱ sese aráán ndoꞌo ngaa rej xta̱ꞌ, ga̱a ne̱ taj soj a: “Corá cama̱nꞌ uxrá maa̱n”, taj uún soj a. Dan me se neꞌen soj xca̱j soj cuentá cheꞌé se vaa neꞌen soj rej xta̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne neꞌen soj xca̱j soj cuentá cheꞌé sayuun quira̱nꞌ soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj vaa güii a̱ maꞌ.
\p
\v 4 ’Ma̱an cheꞌé se yuvii̱ ꞌyaj ina̱nj se chiꞌi̱i̱ ne̱ naꞌvej rá canoco̱ꞌ xraan man Yaꞌanj me soj si̱j israelitá, ne̱ cheꞌé dan me rá soj qui̱ꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o na̱nj á. Tza̱j ne̱ se̱ quiꞌyáj suun sa̱ꞌ noco̱o maꞌ. Ma̱an se queneꞌe̱n soj suun sa̱ꞌ noco̱o ase vaa quiranꞌ síí cuꞌna̱j Jonás síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá roꞌ, da̱nj qui̱ránꞌ ꞌu̱nj, vaa güii na̱nj á ―taj Jesús rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ, rihaan nij síí saduceo do̱ꞌ a.
\p Ga̱a ne̱ tanáj Jesús man nij soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ a.
\s Ne caꞌve̱j rá Jesús cuno̱ nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ stucua̱nj nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ maꞌ
\p
\v 5 Ga̱a ne̱ caꞌanj nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús rej xco̱ na laguaná, ga̱a ne̱ xcaj nij soꞌ cuentá se vaa niꞌyón nij soꞌ, ne ni̱caj nij soꞌ rachrúún cha̱ nij soꞌ a.
\v 6 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Tu̱mé soj man soj se̱ gaa na̱nj quira̱nꞌ soj sayuun, quiꞌya̱j se‑le̱vadura nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ á ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 7 Ne̱ nuchruj ra̱a̱ ndoꞌo nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús cheꞌé nana̱ caꞌmii soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Cheꞌé se taj rachrúún nica̱j níꞌ, ne̱ cheꞌé dan aꞌmii soꞌ cheꞌé levadura se ꞌyaj naraa nana̱ rque rachrúún na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.
\p
\v 8 Ne̱ a̱j neꞌen Jesús da̱j uun nimán nij soꞌ, ne̱ cheꞌé dan cataj soꞌ a:
\p ―Me cheꞌé nanó ndoꞌo rá soj se vaa taj rachrúún rihaan soj ga̱. ꞌO̱ se do̱j amán rá soj niꞌya̱j soj manj vaa ga̱a na̱nj asânj.
\v 9 Me cheꞌé ataa xca̱j soj cuentá ga̱. Nuû rá soj ga̱a vaa ꞌu̱nꞌ gue̱e̱ rachrúún rihaan níꞌ tza̱j ne̱ quisíj chá cunu̱ꞌ ꞌu̱nꞌ míj snóꞌo, quiꞌyáj, ne̱ nda̱a queꞌe̱e̱ scaa se chá quináj ga̱a naquiꞌyaj chre̱ꞌ soj naꞌ.
\v 10 Ne̱ me cheꞌé niꞌyón soj cheꞌé chi̱j rachrúún ga̱. Nuû rá soj ga̱a vaa chi̱j gue̱e̱ rachrúún rihaan níꞌ tza̱j ne̱ quisíj chá cunu̱ꞌ caꞌa̱nj míj snóꞌo, quiꞌyáj, ne̱ nda̱a queꞌe̱e̱ scaa se chá quináj ga̱a naquiꞌyaj chre̱ꞌ uún soj naꞌ.
\v 11 Da̱j me cheꞌé ne̱ ne cuno̱ soj ga̱. Né cheꞌe̱ na̱nj rachrúún caꞌmij rihaan soj maꞌ. Ma̱an se tu̱mé soj man soj se̱ gaa na̱nj quira̱nꞌ soj sayuun quiꞌya̱j se‑le̱vadura nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 12 Ga̱a ne̱ xcaj nij soꞌ cuentá se vaa né cheꞌe̱ na̱nj levadura se ꞌyaj naraa nana̱ rque rachrúún me cataj xnaꞌanj Jesús rihaan nij soꞌ se vaa tu̱mé nij soꞌ man nij soꞌ a. Ma̱an cheꞌe̱ se ne caꞌve̱j rá Jesús tiha̱ꞌ yuꞌunj nij síí fariseo do̱ꞌ, nij síí saduceo do̱ꞌ, man nij soꞌ ga̱ stucua̱nj nij soꞌ roꞌ, cheꞌé dan caꞌmii Jesús nana̱ vaa da̱nj rihaan nij síí noco̱ꞌ man soꞌ na̱nj ado̱nj.
\s Cataj xnaꞌanj Pedró me síí me Jesús a
\p
\v 13 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesús rej na̱j chumanꞌ cuꞌna̱j Cesarea de Filipo, ga̱a ne̱ xnáꞌanj soꞌ man nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, cataj soꞌ a:
\p ―Da̱j taj nij yuvii̱ cheꞌé ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ ga̱. Ne̱ me síí mé ꞌu̱nj, taj nij yuvii̱ ga̱ ―taj Jesús, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.
\p
\v 14 ―Vaa síí taj se vaa síí cuꞌna̱j Juan Síí Cutaꞌ Ne man yuvii̱ do̱ꞌ, Elías síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá do̱ꞌ, Jeremías do̱ꞌ, ꞌó síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá do̱ꞌ, mé so̱ꞌ na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 15 ―Ne̱ maꞌa̱n soj me se me síí mé ꞌu̱nj, rá maꞌa̱n soj ga̱ ―taj Jesús, xnáꞌanj soꞌ man nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\p
\v 16 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Simón Pedró a:
\p ―Síí Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun mé so̱ꞌ, ne̱ Taꞌni̱j Yaꞌanj si̱j vaa iꞌna̱ꞌ ya̱ mé so̱ꞌ na̱nj ado̱nj ―taj soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 17 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan Pedró a:
\p ―Quiꞌyaj uxrá Yaꞌanj se lu̱j cheꞌé so̱ꞌ, Simón taꞌni̱j síí cuꞌna̱j Jonás ado̱nj. ꞌO̱ se né na̱na̱ cataj xnaꞌanj yuvii̱ rihaan so̱ꞌ me nana̱ caꞌmii so̱ꞌ cuano̱ maꞌ. ꞌO̱ se Réé ꞌu̱nj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ me síí racuíj mán so̱ꞌ naríꞌ so̱ꞌ nana̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 18 Ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa ya̱ Pedró cuꞌna̱j so̱ꞌ, cheꞌé se ase vaa yuvej na̱j tacóó veꞌ roꞌ, vaa so̱ꞌ, ne̱ síí nucua̱j ndoꞌo nimán mé so̱ꞌ ado̱nj. Cheꞌé dan, ase vaa ꞌyaj nii uneꞌ nii veꞌ xráá yuvej roꞌ, da̱nj ga̱a̱ qui̱ꞌyáj, cune̱ꞌ ꞌu̱nj man xꞌneꞌ nij síí noco̱ꞌ manj, se vaa gu̱un nucua̱j rá nij soꞌ mán so̱ꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ se̱ quiꞌyaj canaán se ꞌyaj aviꞌ yuvii̱ man xꞌneꞌ nij síí noco̱ꞌ manj a̱ maꞌ.
\v 19 Ne̱ cune̱ꞌ ꞌu̱nj mán so̱ꞌ se vaa guún so̱ꞌ síí caꞌnu̱u̱ taꞌyaa catu̱u̱ ꞌo̱ ꞌo̱ taꞌa̱j yuvii̱ rej uun chij Yaꞌanj, ne̱ na̱j guun rasu̱u̱n cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ se vaa ne nó xcúún yuvii̱ quiꞌya̱j yuvii̱ rihaan yoꞌóó nihánj me se veé da̱nj maꞌa̱n Yaꞌanj naꞌvej quiꞌya̱j yuvii̱ da̱nj maꞌ. Ne̱ na̱j guun rasu̱u̱n cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ se vaa caꞌve̱e quiꞌya̱j yuvii̱ rihaan yoꞌóó nihánj me se veé da̱nj maꞌa̱n Yaꞌanj aꞌvej quiꞌya̱j yuvii̱ da̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan Pedró a.
\p
\v 20 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Jesús suun rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ se vaa se̱ nataꞌ nij soꞌ rihaan a̱ ꞌó yuvii̱ se vaa Síí Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun me soꞌ, taj soꞌ a.
\s Cataj xnaꞌanj Jesús se vaa cavi̱ꞌ soꞌ, ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a
\p
\v 21 Dan me se güii yoꞌ guun cheꞌe̱ Jesús cataj xnaꞌanj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ se vaa no̱ xcúún soꞌ caꞌa̱nj soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ quira̱nꞌ ndoꞌo soꞌ sayuun quiꞌya̱j nij síí uun chij do̱ꞌ, nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ a. Ne̱ ticavi̱ꞌ nii man soꞌ, ne̱ cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, cataj soꞌ a.
\v 22 Ga̱a ne̱ quirii yaníj Pedró man Jesús, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ cataj soꞌ se vaa ne nó xcúún Jesús caꞌmi̱i̱ Jesús da̱nj maꞌ. Ne̱ cataj Pedró a:
\p ―Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá Yaꞌanj mán so̱ꞌ, Señor. Daj chiha̱a̱ míj se̱ quiránꞌ so̱ꞌ da̱nj maꞌ ―taj Pedró rihaan Jesús a.
\p
\v 23 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesús, ne̱ caꞌmii soꞌ rihaan Pedró a:
\p ―Naxu̱u̱n so̱ꞌ mán so̱ꞌ rihanj á. Naꞌvej raj que̱neꞌenj mán so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se ase tuꞌva Síí Chre̱e roꞌ, da̱nj tuꞌvá so̱ꞌ, ne̱ aráán so̱ꞌ chrej rihanj cu̱noj rihaan Yaꞌanj na̱nj á. Da̱nj tuꞌvá so̱ꞌ, cheꞌé se ne acaj so̱ꞌ cuentá da̱j me rá Yaꞌanj ado̱nj. Ma̱an se ina̱nj acaj so̱ꞌ cuentá da̱j me rá yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan Pedró a.
\p
\v 24 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a:
\p ―Sese me rá ꞌo̱ soꞌ canoco̱ꞌ soꞌ manj, ne̱ se̱ guun rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ se vaa me rá maꞌa̱n soꞌ quiꞌya̱j soꞌ maꞌ. Ne̱ caꞌve̱e se quira̱nꞌ uxrá soꞌ sayuun do̱ꞌ, caꞌve̱e se nda̱a cachro̱n nii man soꞌ rihaan rcutze̱ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ ꞌo̱ canoco̱ꞌ xraan soꞌ manj ado̱nj.
\v 25 Tza̱j ne̱ sese vaa ꞌo̱ síí me rá ti̱nanii man maꞌa̱n rihaan sayuun, ne̱ vaa güii ꞌo̱ cavi̱ꞌ nimán soꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese cavi̱ꞌ ꞌo̱ soꞌ cheꞌé se vaa me soꞌ síí noco̱ꞌ manj, ne̱ vaa güii cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ ado̱nj.
\v 26 Ne̱ a̱ me se quiri̱ꞌ ꞌo̱ soꞌ sese quiꞌya̱j canaán soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n ma̱n rihaan chumii̱ nihánj ne̱ caꞌa̱nj niꞌya̱ nimán maꞌa̱n soꞌ, rá soj ga̱. Taj va̱j a̱ ꞌó rasu̱u̱n caꞌve̱e na̱ruꞌvee ꞌo̱ soꞌ cheꞌé nimán soꞌ a̱ maꞌ.
\p
\v 27 ’ꞌO̱ se ya̱ ya̱ caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱, ne̱ niꞌndaj ya̱ sa̱ꞌ veꞌé ga̱a̱ ꞌu̱nj, quiꞌya̱j Réé ꞌu̱nj, ne̱ caꞌna̱ꞌ nij se‑mo̱zó soꞌ ga̱ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj. Ga̱a ne̱ na̱ruꞌvee ꞌu̱nj rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ soꞌ cheꞌé se vaa quiꞌyaj ꞌo̱ ꞌo̱ soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 28 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa xa̱ꞌ taꞌa̱j soj si̱j nicu̱nꞌ nihánj cuano̱ me se ga̱a ataa a̱ cavi̱ꞌ taꞌa̱j soj, ne̱ ya̱ queneꞌe̱n taꞌa̱j soj asa̱ꞌ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ gu̱un chij ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\c 17
\s Chuguu̱n ndoꞌo man Jesús niꞌya̱j vaꞌnu̱j síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a
\p
\v 1 Cachén vata̱nꞌ güii, ga̱a ne̱ nica̱j Jesús man síí cuꞌna̱j Pedró do̱ꞌ, síí cuꞌna̱j Jacobo do̱ꞌ, tinúú Jacobo síí cuꞌna̱j Juan do̱ꞌ, caꞌanj soꞌ raa̱ ꞌo̱ quij xca̱a̱n rej taj va̱j a̱ ꞌó yuvii̱ a.
\v 2 Ga̱a ne̱ ꞌo̱ cunuu ino̱ cunuda̱nj man Jesús niꞌya̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, ne̱ dan me se chuguu̱n ndoꞌo rihaan soꞌ ase vaa chuguu̱n güii na̱nj á. Ne̱ nuu catzi̱i̱ ndoꞌo saga̱nꞌ soꞌ, ne̱ ase vaa yaꞌan chuguu̱n vaa saga̱nꞌ soꞌ a.
\v 3 Ga̱a ne̱ ta̱j niꞌyo̱n naquiꞌyaa síí cuꞌna̱j Moisés ga̱ síí cuꞌna̱j Elías síí cayáán ga̱a naá rihaan nij soꞌ, ne̱ caꞌmii ro̱j soꞌ ga̱ Jesús a.
\v 4 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan Jesús a:
\p ―Cuna̱j uxrá vaa mán núj nihánj ga̱ so̱ꞌ, Señor. Sese me rá so̱ꞌ, ne̱ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj vaꞌnu̱j veꞌ yacataj ca̱yáán soj na̱nj á. ꞌO̱ veꞌ ca̱yáán so̱ꞌ, ne̱ ꞌó veꞌ ca̱yáán Moisés, ne̱ ꞌó veꞌ ca̱yáán Elías rugua̱nj ―taj Pedró rihaan Jesús a.
\p
\v 5 Ataa quisi̱j caꞌmii Pedró, ne̱ caꞌnaꞌ ꞌo̱ ngaa chuguu̱n ndoꞌo, ne̱ caráán ngaa chuguu̱n yoꞌ man ta̱ranꞌ nij soꞌ a. Dan me se Yaꞌanj roꞌ, caꞌmii nana̱ cuno nij soꞌ rque ngaa yoꞌ, ne̱ cataj Yaꞌanj a:
\p ―Síí nihánj me Taꞌníj ado̱nj. ꞌE̱e̱ raj niꞌya̱j man soꞌ, ne̱ aranꞌ rá nimanj niꞌya̱j ꞌu̱nj man soꞌ ado̱nj. Cuno̱ soj rihaan soꞌ á ―taj Yaꞌanj cuno nij soꞌ a.
\p
\v 6 Ga̱a cuno nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús nana̱ yoꞌ, ne̱ quinij ru̱j nij soꞌ nda̱a canó rihaan nij soꞌ yoꞌóó, ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij soꞌ a.
\v 7 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ Jesús rihaan nij soꞌ, ne̱ cutaꞌ raꞌa soꞌ xráá nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Canicu̱nꞌ caya̱ soj, ne̱ se̱ cuchuꞌviꞌ soj maꞌ ―taj soꞌ a.
\p
\v 8 Ga̱a ne̱ naxca̱j rihaan nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ da̱j o̱rúnꞌ Jesús nicunꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ na̱nj ado̱nj.
\s Ase vaa síí cuꞌna̱j Elías roꞌ, da̱nj vaa Juan Síí Cutaꞌ Ne man yuvii̱ a
\p
\v 9 Ga̱a ne̱ ga̱a nanij nij soꞌ tacóó quij yoꞌ me se caꞌneꞌ Jesús suun rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ a:
\p ―Se̱ nataꞌ soj rihaan a̱ ꞌó yuvii̱ cheꞌé se vaa queneꞌen soj cuanꞌ maꞌ. Nda̱a quisíj cavíꞌ ꞌu̱nj ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj, ga̱a ne̱ caꞌve̱e nata̱ꞌ soj se vaa queneꞌen soj da̱j quiránꞌ ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 10 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ a:
\p ―Me cheꞌé taj nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés se vaa asino caꞌna̱ꞌ síí cuꞌna̱j Elías síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá, ga̱a ne̱ caꞌve̱e caꞌne̱ꞌ Yaꞌanj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ga̱ ―taj nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesús a.
\p
\v 11 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Ya̱ aꞌmii nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés, taj nij soꞌ se vaa asino caꞌna̱ꞌ Elías, ga̱a ne̱ naquiꞌya̱j sa̱ꞌ soꞌ nu̱ꞌ rasu̱u̱n ado̱nj.
\v 12 Tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa a̱j caꞌnaꞌ Elías, tza̱j ne̱ ne xca̱j nij yuvii̱ cuentá me si̱j me soꞌ maꞌ. Ma̱an se quiꞌyaj ya̱ nij yuvii̱ nda̱a vaa me rá maꞌa̱n nij yuvii̱ man soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ veé da̱nj qui̱ránꞌ ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ quiꞌya̱j nij yuvii̱ yoꞌ ado̱nj ―taj Jesús a.
\p
\v 13 Ga̱a ne̱ xcaj nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús cuentá se vaa caꞌmii Jesús cheꞌé síí cuꞌna̱j Juan Síí Cutaꞌ Ne man yuvii̱ se vaa síí nacaj se‑su̱u̱n Elías me Juan yoꞌ a.
\s Nahuun sa̱ꞌ ꞌo̱ xnii nu̱u̱ nana̱ chre̱e nimán, quiꞌyaj Jesús a
\p
\v 14 Ga̱a ne̱ caꞌanj nij soꞌ rej va̱j ndoꞌo yuvii̱, ne̱ cuchiꞌ ꞌo̱ snóꞌo rihaan Jesús, ne̱ caꞌanj ca̱yáán ru̱j soꞌ rihaan Jesús, ne̱ cataj soꞌ a:
\p
\v 15 ―Señor, cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man taꞌníj rugua̱nj. ꞌO̱ se ranꞌ soꞌ chiꞌii̱ snúú, ne̱ cheꞌé dan ranꞌ ndoꞌo soꞌ sayuun na̱nj ado̱nj. Veé dan, ne̱ ina̱nj naxruꞌ soꞌ rihaan yaꞌan do̱ꞌ, naxruꞌ soꞌ rque na do̱ꞌ a.
\v 16 Ne̱ caꞌnaꞌ nica̱j ꞌu̱nj man soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ so̱ꞌ, tza̱j ne̱ taj se quiꞌyáꞌ nahu̱un sa̱ꞌ soꞌ, quiꞌyaj nij soꞌ maꞌ ―taj snóꞌo yoꞌ a.
\p
\v 17 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Dan me se síí ne amán rá me soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj cuano̱, ne̱ chiꞌi̱i̱ vaa nimán soj, ne̱ a̱ me daj cache̱j ga̱ soj, ne̱ a̱ me daj ga̱a̱ naj nimanj ni̱ꞌyaj ꞌu̱nj man soj ga̱. Ni̱caj soj man xnii caꞌna̱ꞌ soj rihanj cuaj á ―taj Jesús a.
\p
\v 18 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ Jesús suun rihaan nana̱ chre̱e nu̱u̱ nimán xnii se vaa ta̱náj yoꞌ man xnii a. Ga̱a ne̱ curiha̱nj nana̱ chre̱e nimán xnii, caꞌanj yoꞌ, ne̱ veé ma̱an orá dan nahuun sa̱ꞌ xnii yoꞌ a.
\p
\v 19 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ ina̱nj maꞌa̱n nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús rihaan Jesús, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ a:
\p ―Me cheꞌé ne gu̱un nucua̱j núj caꞌve̱e quiri̱i̱ núj man nana̱ chre̱e yoꞌ nimán xnii ga̱ ―cataj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesús a.
\p
\v 20 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Cheꞌé se do̱j amán rá soj, cheꞌé dan ne caꞌve̱e gu̱un nucua̱j soj maꞌ. Tza̱j ne̱ neꞌen soj se vaa caân ma̱n raa̱ cuêj mostazá xlá, ne̱ nda̱ꞌ se tzínꞌ vaa yoꞌ, tza̱j ne̱ asa̱ꞌ achij yoꞌ, ne̱ ase vaa chruun vaa yoꞌ a. Ne̱ ase vaa caân cuêj mostazá xlá yoꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ maꞌa̱n soj ado̱nj. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sese ya̱ amán rá soj ne̱ sese cata̱j soj rihaan ꞌo̱ quij se vaa cu̱riha̱nj quij yoꞌ rej nicu̱nꞌ yoꞌ, ne̱ cavi̱i̱ quij yoꞌ ne̱ caꞌa̱nj yoꞌ níchrej ado̱nj. Ne̱ gu̱un nucua̱j soj quiꞌya̱j soj cunuda̱nj na̱nj ado̱nj.
\v 21 Ne̱ nana̱ chre̱e vaa da̱nj roꞌ, se̱ caꞌvee quiꞌya̱j níꞌ cu̱riha̱nj nij soꞌ nimán yuvii̱ sese ne achíín niꞌya̱j ndoꞌo níꞌ rihaan Yaꞌanj ne̱ sese ne tocoꞌ níꞌ xꞌnaa man maꞌa̱n níꞌ cheꞌé se aráj gue̱e̱ níꞌ rihaan Yaꞌanj maꞌ ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\s Cataj xnaꞌanj uún Jesús se vaa cavi̱ꞌ soꞌ ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a
\p
\v 22 Dan me se cunuu chre̱ꞌ uún ta̱ranꞌ nij soꞌ estadó Galilea, ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a:
\p ―Dan me se ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ me se vaa güii nago̱ꞌ nii mán ꞌu̱nj rihaan yuvii̱,
\v 23 ne̱ ticavi̱ꞌ nij yuvii̱ manj, ga̱a ne̱ cache̱n vaꞌnu̱j güii, tza̱j ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\p Ga̱a ne̱ quinanó ndoꞌo rá nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\s Xnáꞌanj Pedró man Jesús cheꞌé impuestó cheꞌé nuvií noco̱o a
\p
\v 24 Catúj nij soꞌ chumanꞌ Capernaum, ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij síí caꞌnéj impuestó cheꞌé nuvií rihaan síí cuꞌna̱j Pedró, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man Pedró, cataj nij soꞌ a:
\p ―Síí tucuꞌyón nana̱ rihaan soj roꞌ, oꞌ soꞌ impuestó cheꞌé nuvií noco̱o naꞌ ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 25 ―Oꞌ soꞌ impuestó ado̱nj ―taj Pedró rihaan nij soꞌ a.
\p Ga̱a ne̱ catúj Pedró rá veꞌ, ne̱ me rá Pedró xna̱ꞌanj Pedró cheꞌé impuestó yoꞌ, tza̱j ne̱ asino Jesús xnáꞌanj man Pedró, cataj soꞌ a:
\p ―Simón, da̱j uun rá so̱ꞌ ga̱. Nij síí nica̱j suun rey uun chij rihaan yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me se me síí aꞌnéj nij soꞌ impuestó rihaan ga̱. Rihaan maꞌa̱n taꞌníí nij soꞌ naꞌ. Ase rihaan ꞌó yuvii̱ xa̱ꞌ ―taj Jesús, xnáꞌanj soꞌ man Pedró a.
\p
\v 26 ―Rihaan ꞌó yuvii̱ ado̱nj ―taj Pedró rihaan Jesús a.
\p Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Cheꞌé dan taj cheꞌé go̱ꞌ taꞌníí síí nica̱j suun impuestó maꞌ.
\v 27 Tza̱j ne̱ se̱ guun caꞌma̱an rá nij síí aꞌnéj impuestó cheꞌé nuvií noco̱o, quiꞌya̱j níꞌ maꞌ. Cheꞌé dan caꞌa̱nj so̱ꞌ tuꞌva na laguaná, ne̱ ta̱güéj so̱ꞌ ꞌo̱ agaꞌ taꞌaa xcuaj rque na, ne̱ ta̱ꞌaa so̱ꞌ xcuaj cano̱ agaꞌ asino ya̱a̱n á. Ga̱a ne̱ nuxra̱ꞌ so̱ꞌ tuꞌva xcuaj yoꞌ, ne̱ quiri̱ꞌ so̱ꞌ saꞌanj aga̱ꞌ vaa tuꞌvee yuvii̱ ꞌyaj suun caꞌa̱nj güii tuꞌva xcuaj yoꞌ, ne̱ go̱ꞌ so̱ꞌ saꞌanj yoꞌ cheꞌé ro̱ꞌ rihaan nij síí aꞌnéj impuestó á ―taj Jesús a.
\c 18
\s Cataj Jesús me síí gu̱un síí noco̱o rej uun chij Yaꞌanj a
\p
\v 1 Veé ma̱an orá dan cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús rihaan soꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ a:
\p ―Me síí gu̱un síí noco̱o doj rej uun chij Yaꞌanj ga̱ ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 2 Ga̱a ne̱ canacúún Jesús caꞌna̱ꞌ ꞌo̱ xnii leꞌe̱j rihaan soꞌ, ne̱ cachrón soꞌ man xnii leꞌe̱j yoꞌ tanu̱u̱ nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ,
\v 3 ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa no̱ xcúún soj nuchra̱nꞌ nimán soj, ne̱ ase vaa xnii leꞌe̱j nihánj roꞌ, da̱nj ga̱a̱ soj á. Sese naꞌvej rá soj quiꞌya̱j soj da̱nj, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ catúj soj rej uun chij Yaꞌanj a̱ maꞌ.
\v 4 Dan me se sese naquiꞌya̱j nica̱ꞌ ꞌo̱ soꞌ nimán soꞌ ase vaa nimán xnii leꞌe̱j nihánj, ne̱ gu̱un soꞌ síí noco̱o doj rej uun chij Yaꞌanj na̱nj ado̱nj.
\v 5 Ne̱ me maꞌa̱n ꞌo̱ síí aráj cochro̱j ne̱ aꞌmii sa̱ꞌ ga̱ ꞌo̱ xnii leꞌe̱j nihánj cheꞌé se‑chu̱vií ꞌu̱nj, ne̱ adi̱ꞌ ma̱ꞌanj me aráj cochro̱j ne̱ aꞌmii sa̱ꞌ soꞌ ga̱ vaa na̱nj ado̱nj.
\p
\v 6 ’Dan me se me maꞌa̱n ꞌo̱ síí quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ nimán ꞌo̱ síí leꞌe̱j amán rá niꞌya̱j manj, ne̱ caꞌve̱e a̱ doj cavi̱i̱ sa̱ꞌ síí quiꞌyaj da̱nj sese toco̱ꞌ nii ꞌo̱ yuvej xi̱j váj ꞌnúú trigó gaán chihá soꞌ ne̱ ta̱güéj nii man soꞌ rque na yaꞌa̱nj na̱nj ado̱nj.
\v 7 Nique̱ ndoꞌo nij síí ma̱n rihaan chumii̱ nihánj, cheꞌé se vaa yaꞌnúj uxrá rihaan nij soꞌ canoco̱ꞌ nij soꞌ chrej chiꞌi̱i̱ na̱nj á. Ne̱ ina̱nj da̱nj vaa chumii̱ nihánj, ma̱n ndoꞌo chrej chiꞌi̱i̱ canoco̱ꞌ yuvii̱ ado̱nj. Tza̱j ne̱ nique̱ síí ꞌyaj anocoꞌ yuvii̱ chrej chiꞌi̱i̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se daj chiha̱a̱ míj se̱ cavii sa̱ꞌ soꞌ maꞌ.
\p
\v 8 ’Dan me se sese raꞌá so̱ꞌ do̱ꞌ, tacóó so̱ꞌ do̱ꞌ, me rá quiꞌya̱j cacunꞌ, ne̱ táá a̱ se caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ man yoꞌ, ga̱a ne̱ se̱ gaa na̱nj caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan yaꞌan quiꞌya̱j yoꞌ na̱nj ado̱nj. Taj se ꞌyaj sese taj va̱j tacóó so̱ꞌ do̱ꞌ, raꞌá so̱ꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ Yaꞌanj ga̱a na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese quita̱j raꞌá so̱ꞌ do̱ꞌ, tacóó so̱ꞌ do̱ꞌ, ne̱ quiꞌyaj nij yoꞌ cacunꞌ, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan yaꞌan, quiꞌya̱j nij yoꞌ, ne̱ dan me se yoꞌ me rej cu̱nuû so̱ꞌ nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj á.
\v 9 Veé da̱nj uún sese me rá rlij rihaan so̱ꞌ quiꞌya̱j yoꞌ cacunꞌ, ne̱ táá a̱ se quiri̱i̱ so̱ꞌ man yoꞌ, ne̱ síí rihaan canuu̱ ga̱a̱ so̱ꞌ, tza̱j ne̱ caꞌve̱e ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ Yaꞌanj ga̱a ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese cu̱nuû rlij rihaan so̱ꞌ ne̱ quiꞌyaj yoꞌ cacunꞌ, ne̱ caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan yaꞌan, quiꞌya̱j yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\s Veꞌé ndoꞌo tumé Yaꞌanj man nij síí nica̱ꞌ nimán síí noco̱ꞌ man soꞌ a
\p
\v 10 ’Tu̱mé soj man soj se̱ cataj soj se vaa taj yuꞌvee nó ꞌo̱ tuviꞌ soj síí nica̱ꞌ nimán maꞌ. ꞌO̱ se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa vaa se‑mo̱zó Réé ꞌu̱nj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ tumé man ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ niga̱nj nicunꞌ nij soꞌ rihaan Réj, ne̱ uno Réj nu̱ꞌ nana̱ nataꞌ nij soꞌ rihaan Réj a.
\v 11 ꞌO̱ se xa̱ꞌ ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱, tza̱j ne̱ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj cheꞌé rej ti̱nanii ꞌu̱nj man nij síí caꞌanj niꞌya̱ rihaan sayuun a.
\p
\v 12 ’Nano̱ xre̱j soj se vaa cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ á. Neꞌen soj se vaa sese vaa ꞌo̱ cientó daán ꞌo̱ soꞌ matzinj, ne̱ sese caꞌa̱nj niꞌya̱ o̱rúnꞌ matzinj yoꞌ, ne̱ ta̱náj síí da̱a̱n matzinj yoꞌ man caꞌa̱nj chiha̱a̱ xnu̱ꞌ caꞌa̱nj (99) matzinj yoꞌ raa̱ quij, ne̱ caꞌa̱nj soꞌ nano̱ꞌ soꞌ matzinj caꞌanj niꞌya̱ yoꞌ ado̱nj.
\v 13 Ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sese nari̱ꞌ soꞌ daán soꞌ matzinj, ne̱ gu̱un niha̱ꞌ uxrá rá nimán soꞌ na̱nj ado̱nj. Do̱j tzínꞌ ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soꞌ cheꞌé caꞌa̱nj chiha̱a̱ xnu̱ꞌ caꞌa̱nj nij matzinj ne caꞌa̱nj niꞌya̱ a. Tza̱j ne̱ cheꞌé matzinj nariꞌ uún soꞌ roꞌ, doj a̱ ga̱a̱ niha̱ꞌ rá soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 14 Dan me se ase vaa naꞌvej rá soꞌ caꞌa̱nj niꞌya̱ o̱rúnꞌ daán soꞌ matzinj roꞌ, da̱nj vaa naꞌvej rá Rej níꞌ síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ caꞌa̱nj niꞌya̱ a̱ ꞌó síí nica̱ꞌ vaa nimán síí noco̱ꞌ man soꞌ na̱nj ado̱nj.
\s Caꞌmii Jesús cheꞌé da̱j caꞌmi̱i̱ níꞌ rihaan tinúú níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé tinúú níꞌ a
\p
\v 15 ’Ne̱ sese quiꞌya̱j tinúú so̱ꞌ cacunꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ caꞌa̱nj o̱rúnꞌ so̱ꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan soꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé soꞌ á. Ne̱ sese cuno̱ soꞌ rihaan so̱ꞌ, ne̱ dan me se a̱j quiꞌyaj canaán so̱ꞌ naꞌmii sa̱ꞌ soꞌ ga̱ so̱ꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 16 Tza̱j ne̱ sese ne cuno̱ soꞌ rihaan so̱ꞌ ne̱ ni̱caj so̱ꞌ ꞌó tinúú so̱ꞌ do̱ꞌ, yavíj tinúú so̱ꞌ do̱ꞌ, caꞌa̱nj so̱ꞌ rihaan tinúú so̱ꞌ síí tumé cacunꞌ yoꞌ, ne̱ nda̱a síj, ga̱a ne̱ canicu̱nꞌ vi̱j vaꞌnu̱j soj si̱j cuno̱ nana̱ caꞌmi̱i̱ soꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un ya̱ rá soj a. Sese ꞌo̱ cuya̱a̱n ga̱a̱ nana̱ caꞌmi̱i̱ vi̱j vaꞌnu̱j síí queneꞌen, ne̱ ya̱ vaa nana̱ caꞌmii nij soꞌ a.
\v 17 Ne̱ sese ne cuno̱ síí tumé cacunꞌ rihaan vi̱j vaꞌnu̱j nij tinu̱j nij soj, ga̱a ne̱ caꞌa̱nj soj nata̱ꞌ soj rihaan xꞌneꞌ nij síí noco̱ꞌ man Yaꞌanj ya̱nj chiháán soj á. Ne̱ sese ne cuno̱ soꞌ rihaan xꞌneꞌ nij síí noco̱ꞌ man Yaꞌanj, ga̱a ne̱ gu̱un yaníj soj rihaan soꞌ á. Dan me se ase vaa ꞌo̱ síí yaníj do̱ꞌ, ase vaa ꞌo̱ síí tihaꞌ yuꞌunj cheꞌé impuestó do̱ꞌ, da̱nj ga̱a̱ soꞌ rihaan soj ado̱nj.
\p
\v 18 ’Cuano̱ nihánj me cata̱j yá ꞌu̱nj rihaan soj se vaa a̱ me maꞌa̱n rasu̱u̱n se̱ caꞌvee quiꞌya̱j yuvii̱ rihaan yoꞌóó nihánj rá soj, ne̱ veé da̱nj naꞌvej rá Yaꞌanj quiꞌya̱j yuvii̱ uún a. Ne̱ na̱j guun rasu̱u̱n cata̱j soj se vaa caꞌve̱e quiꞌya̱j yuvii̱ rihaan yoꞌóó nihánj, ne̱ veé da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j yuvii̱, rá maꞌa̱n Yaꞌanj uún a.
\p
\v 19 ’Dan me se cata̱j uún ꞌu̱nj rihaan soj, ne̱ sese vaa vi̱j soj ꞌo̱ gu̱un rá cachi̱nj niꞌya̱j rihaan Réj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj se vaa achiin man soj rihaan yoꞌóó nihánj, ne̱ rque̱ soꞌ man soj se vaa achiin man soj a.
\v 20 Ese me rej maꞌa̱n nuu chre̱ꞌ vi̱j vaꞌnu̱j yuvii̱ cheꞌé se‑chu̱vií ꞌu̱nj cachi̱nj niꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ veé da̱nj nicu̱nꞌ ma̱ꞌanj ga̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\s Cataj Jesús se vaa no̱ xcúún ndoꞌo níꞌ cara̱a̱ xꞌnaa níꞌ cheꞌé tinúú níꞌ a
\p
\v 21 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ síí cuꞌna̱j Pedró rihaan Jesús, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man soꞌ, cataj soꞌ a:
\p ―Me daj nó xcúnj cara̱a̱ xꞌnaj cheꞌé tinúj síí quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ manj ga̱. Chi̱j ya̱ cara̱a̱ xꞌnaj naꞌ ―taj Pedró, xnáꞌanj soꞌ a.
\p
\v 22 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan soꞌ a:
\p ―Ne neꞌen uxrá so̱ꞌ maꞌ. ꞌO̱ se na̱j guun cacunꞌ quiꞌyaj tinúú so̱ꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌneꞌ rá so̱ꞌ ga̱ suun aráj xꞌnaa rihaan tinúú so̱ꞌ maꞌ.
\p
\v 23 ’Dan me se ase vaa quiꞌyaj ꞌo̱ síí nica̱j suun rey roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j Yaꞌanj rej uun chij Yaꞌanj ado̱nj. Dan me se síí nica̱j suun rey yoꞌ me se ꞌo̱ güii, ne̱ guun rá soꞌ nachi̱nꞌ soꞌ saꞌanj man nij se‑mo̱zó soꞌ a.
\v 24 Dan me se guun cheꞌe̱ soꞌ caꞌne̱e̱ soꞌ saꞌanj vaa xcúún, ne̱ asino ya̱a̱n nica̱j nii man ꞌo̱ síí ꞌyaj xcúún niꞌndaj ya̱ míj millón pesó caꞌnaꞌ nii rihaan síí nica̱j suun rey yoꞌ a.
\v 25 Ne̱ taj yan va̱j saꞌanj nica̱j síí ꞌyaj xcúún yoꞌ narque̱ soꞌ rihaan rey a̱ maꞌ. Cheꞌé dan cataj xnaꞌanj síí nica̱j suun rey yoꞌ se vaa cane̱ꞌ mozó cane̱ꞌ nica̱ mozó cane̱ꞌ taꞌníí mozó cane̱ꞌ nu̱ꞌ siꞌyaj mozó cane̱ꞌ, ga̱a ne̱ nari̱ꞌ rey se‑saꞌa̱nj rey, taj rey a.
\v 26 Ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j mozó yoꞌ rihaan síí nica̱j suun rey yoꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j uxrá soꞌ, cataj soꞌ a: “Cara̱a̱ xꞌnaa uxrá so̱ꞌ do̱j, ne̱ vaa güii narque̱j cunuda̱nj saꞌanj mán so̱ꞌ, señor”, taj se‑mo̱zó soꞌ rihaan soꞌ a.
\v 27 Ga̱a ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá síí nica̱j suun rey niꞌya̱j soꞌ man se‑mo̱zó soꞌ, ne̱ caꞌnéj soꞌ xcúún xráá mozó yoꞌ, ne̱ caꞌneꞌ rá soꞌ, caꞌanj u̱u̱n mozó yoꞌ, quiꞌyaj soꞌ a.
\p
\v 28 ’Veé dan, ga̱a ne̱ curiha̱nj mozó yoꞌ, caꞌanj soꞌ, ga̱a ne̱ nariꞌ tuviꞌ soꞌ ga̱ ꞌó mozó ꞌyaj suun rcuaꞌa̱a̱n ga̱ soꞌ, ne̱ mozó yoꞌ me síí quiꞌyaj xcúún rihaan mozó caráj xꞌnaa rey rihaan a. Ne̱ xcúún yoꞌ me saꞌanj vaa tuꞌvee yuvii̱ ꞌyaj suun caꞌa̱nj yavii a. Ga̱a ne̱ taꞌaa soꞌ gaán chihá tuviꞌ soꞌ mozó yoꞌ, ne̱ cataj soꞌ a: “Narque̱ so̱ꞌ nu̱ꞌ se vaa ꞌyaj xcúún so̱ꞌ rihanj cuaj vi̱j”, taj soꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ a.
\v 29 Ga̱a ne̱ cayáán ru̱j ꞌó mozó yoꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ síí nachinꞌ xcúún yoꞌ, ga̱a ne̱ cataj soꞌ a: “Cara̱a̱ xꞌnaa so̱ꞌ, ne̱ vaa güii, ne̱ narque̱j saꞌanj mán so̱ꞌ chugua̱nj”, taj mozó yoꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ a.
\v 30 Tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá soꞌ cara̱a̱ xꞌnaa soꞌ rihaan tuviꞌ soꞌ mozó yoꞌ a̱ maꞌ. Ma̱an se caꞌanj soꞌ, ne̱ caxríj soꞌ tagaꞌ man tuviꞌ soꞌ, ne̱ nda̱a se narque̱ ya̱ tuviꞌ soꞌ nu̱ꞌ se vaa ꞌyaj xcúún yoꞌ rihaan soꞌ, ga̱a ne̱ caꞌne̱ꞌ rá soꞌ a.
\p
\v 31 ’Veé dan, ga̱a ne̱ queneꞌen ꞌó nij se‑mo̱zó síí nica̱j suun rey da̱j quiꞌyaj síí caxríj tagaꞌ man tuviꞌ, ne̱ nanó ndoꞌo rá nij soꞌ a. Cheꞌé dan cuchiꞌ nij soꞌ rihaan síí nica̱j suun rey yoꞌ, ne̱ nataꞌ nij soꞌ cunuda̱nj rihaan rey a.
\v 32 Ga̱a ne̱ caꞌnéé síí nica̱j suun rey yoꞌ nana̱ rihaan mozó caxríj tagaꞌ man tuviꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ soꞌ rihaan soꞌ a. Dan me se caꞌnaꞌ soꞌ rihaan rey, ga̱a ne̱ caꞌmii rey rihaan soꞌ a: “Mozó chiꞌi̱i̱ nimán mé so̱ꞌ á. ꞌU̱nj me se caꞌnéj u̱u̱n ꞌu̱nj xcúún xráá so̱ꞌ, cheꞌé se cachíín ni̱ꞌyáá so̱ꞌ rihanj a.
\v 33 Ne̱ ase vaa cunuu ꞌe̱e̱ raj mán so̱ꞌ roꞌ, da̱nj vaa no̱ xcúún so̱ꞌ cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ mozó ꞌyaj suun ga̱ so̱ꞌ raj ado̱nj”, taj soꞌ rihaan se‑mo̱zó soꞌ a.
\v 34 Ga̱a ne̱ caꞌmaan ndoꞌo rá síí nica̱j suun, ne̱ tacuachén soꞌ man mozó yoꞌ rihaan síí ꞌni̱j raꞌa tagaꞌ, ne̱ naquiꞌyaj naca̱ síí nica̱j suun yoꞌ xcúún xráá mozó, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ se vaa se̱ curiha̱nj mozó yoꞌ tagaꞌ nda̱a na̱ruꞌvee ya̱ soꞌ nu̱ꞌ se vaa quiꞌyaj xcúún soꞌ a.
\p
\v 35 ’Ne̱ ase vaa quiꞌyaj síí nica̱j suun yoꞌ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj quiꞌya̱j Réj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ cheꞌé soj, sese naꞌvej rá soj cara̱a̱ xꞌnaa soj rihaan tinúú soj na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\c 19
\s Cataj Jesús se vaa ne nó xcúún yuvii̱ quiriꞌi̱j yuvii̱ man nica̱ yuvii̱ a
\p
\v 1 Ga̱a ne̱ quisíj caꞌmii Jesús nana̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ curiha̱nj soꞌ estadó Galilea, ne̱ caꞌanj soꞌ nda̱a rne̱j tuꞌva chráá cuꞌna̱j Jordán, nda̱a estadó Judea a.
\v 2 Ne̱ canocoꞌ ri̱i̱ uxrá yuvii̱ man soꞌ, ne̱ nahuun sa̱ꞌ nij síí ranꞌ, quiꞌyaj soꞌ a.
\p
\v 3 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ do̱j síí fariseo rihaan Jesús, ne̱ me rá nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesús cheꞌé nana̱ caꞌmi̱i̱ Jesús a. Cheꞌé dan xnáꞌanj nij soꞌ man Jesús, cataj nij soꞌ a:
\p ―Sese ne cuna̱j ꞌyaj chana̱ nica̱ ꞌo̱ snóꞌo, rá snóꞌo yoꞌ, ne̱ caꞌve̱e quiriꞌi̱j soꞌ man noꞌ taj stucua̱nj Moisés naꞌ ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 4 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―A̱j nayaa soj nana̱ no̱ rihaan Danj Yaꞌanj nana̱ taj se vaa asi̱j quiꞌyaj Yaꞌanj chumii̱, ne̱ quiꞌyaj Yaꞌanj snóꞌo, ne̱ quiꞌyaj Yaꞌanj chana̱ a.
\v 5 Ne̱ vaa ꞌó nana̱ taj a: “Cheꞌé dan ta̱náj snóꞌo man rej soꞌ do̱ꞌ, man nii soꞌ do̱ꞌ, ne̱ gu̱un rcuaꞌa̱a̱n soꞌ ga̱ chana̱ nica̱ soꞌ, ne̱ ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ro̱j soꞌ ado̱nj.” Da̱nj taj Danj Yaꞌanj a.
\v 6 Dan me se né vi̱j ranꞌ yuvii̱ me ro̱j soꞌ asi̱j xcaj tuviꞌ ro̱j soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa o̱rúnꞌ yuvii̱ roꞌ, vaa ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj. Dan me se maꞌa̱n Yaꞌanj quiꞌyaj xcaj tuviꞌ ro̱j soꞌ, ne̱ cheꞌé dan ne nó xcúún a̱ ꞌó yuvii̱ caꞌne̱ꞌ tanu̱u̱ yuvii̱ man ro̱j soꞌ maꞌ ―taj Jesús rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.
\p
\v 7 Ga̱a ne̱ cataj nij síí fariseo a:
\p ―Sese da̱nj vaa, ne̱ me cheꞌé caꞌneꞌ Moisés suun se vaa na̱xcaj snóꞌo ꞌo̱ yanj cataj xnaꞌanj se vaa quiriꞌíj soꞌ chana̱ nica̱ soꞌ, ne̱ caꞌve̱e quiriꞌi̱j soꞌ man noꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 8 Ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Cheꞌé se nichra̱j ndoꞌo nimán soj roꞌ, cheꞌé dan caꞌvej rá Moisés na̱xcaj soj yanj yoꞌ, ne̱ quiriꞌi̱j soj nica̱ soj a. Tza̱j ne̱ asi̱j guun cheꞌe̱ Yaꞌanj quiꞌyaj Yaꞌanj man yuvii̱, ne̱ ne vaa da̱nj maꞌ.
\v 9 Cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sese ne coto̱j chana̱ nica̱ ꞌo̱ soꞌ ga̱ ꞌó snóꞌo, ne̱ sese riꞌíj soꞌ man chana̱ yoꞌ ne̱ xcaj soꞌ man ꞌó chana̱, ne̱ tumé soꞌ cacunꞌ ase vaa síí otoj ga̱ chana̱ né ni̱ca̱ me vaa soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 10 Ga̱a ne̱ cataj nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús rihaan soꞌ a:
\p ―Sese ne nó xcúún snóꞌo quiriꞌi̱j soꞌ man chana̱ nica̱ soꞌ, ne̱ taj cheꞌé xca̱j snóꞌo man chana̱ maꞌ. Vaa cheꞌé doj ca̱yáán maꞌa̱n soꞌ ado̱nj ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 11 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Né tucua̱nj canoco̱ꞌ cunuda̱nj snóꞌo me nana̱ caꞌmii soj maꞌ. Ma̱an se do̱j nij snóꞌo canoco̱ꞌ tucuáán yoꞌ, quiꞌya̱j Yaꞌanj na̱nj ado̱nj.
\v 12 Dan me se vaa síí asi̱j caꞌngaa naꞌvej rá soꞌ xca̱j soꞌ man chana̱, tza̱j ne̱ vaa ꞌó soꞌ uún, ne̱ ga̱a me soꞌ xnii, ne̱ naquiꞌyaj capuú nii man soꞌ, ne̱ ga̱a achij xnii, ga̱a ne̱ naꞌvej rá soꞌ xca̱j soꞌ man chana̱ ga̱a a̱ maan ado̱nj. Dan me se vaa ꞌó soꞌ uún, ne̱ caꞌve̱e na̱nj xca̱j soꞌ chana̱, tza̱j ne̱ ma̱an se noco̱ꞌ ndoꞌo soꞌ man Yaꞌanj, ne̱ me ndoꞌo rá soꞌ gu̱un chij Yaꞌanj nimán nij yuvii̱, ne̱ ꞌyaj ndoꞌo soꞌ se‑su̱u̱n Yaꞌanj, ne̱ naꞌvej ina̱nj rá maꞌa̱n soꞌ xca̱j soꞌ chana̱ a̱ maan ado̱nj. Sese vaa ꞌo̱ síí uun nucua̱j noco̱ꞌ tucuáán yoꞌ, ne̱ cuna̱j ꞌyaj soꞌ ado̱nj ―taj Jesús a.
\s Cataj Jesús me cheꞌé aranꞌ rá soꞌ niꞌya̱j soꞌ man xnii leꞌe̱j a
\p
\v 13 Ga̱a ne̱ nica̱j nij yuvii̱ man nij xnii leꞌe̱j caꞌnaꞌ nij yuvii̱ rihaan Jesús a. Me rá nij yuvii̱ cuta̱ꞌ Jesús raꞌa soꞌ raa̱ nij xnii leꞌe̱j, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soꞌ rihaan Yaꞌanj cheꞌé nij xnii leꞌe̱j yoꞌ a. Tza̱j ne̱ caxríj yuva̱a̱ nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús man nij yuvii̱ yoꞌ a.
\v 14 Tza̱j ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Caꞌne̱ꞌ rá soj caꞌna̱ꞌ nij xnii leꞌe̱j rihanj á. Se̱ caráán soj chrej rihaan nij soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se nij síí vaa da̱j se vaa xnii leꞌe̱j roꞌ, síí aꞌvej rá gu̱un chij Yaꞌanj nimán me nij soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\p
\v 15 Ga̱a ne̱ cutaꞌ soꞌ raꞌa soꞌ raa̱ nij xnii leꞌe̱j, ga̱a ne̱ curiha̱nj soꞌ rej yoꞌ a.
\s ꞌO̱ síí me rá ca̱yáán ga̱ Yaꞌanj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj caꞌmii ga̱ Jesús a
\p
\v 16 Dan me se cuchiꞌ ꞌo̱ síí tachru̱u̱ rihaan Jesús, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man Jesús, cataj soꞌ a:
\p ―Me suun sa̱ꞌ qui̱ꞌyáj, ne̱ caꞌve̱e ca̱yánj ga̱ Yaꞌanj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ga̱a maestro̱ꞌ ―taj soꞌ a.
\p
\v 17 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Me cheꞌé xnáꞌanj so̱ꞌ manj cheꞌé se sa̱ꞌ ga̱. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ Yaꞌanj me síí sa̱ꞌ ado̱nj. Tza̱j ne̱ sese me rá so̱ꞌ ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ Yaꞌanj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, ne̱ cu̱nó so̱ꞌ nij suun noco̱o ya̱ ya̱ caꞌneꞌ Yaꞌanj cuno̱ níꞌ á ―taj Jesús a.
\p
\v 18 ―Me nana̱ ga̱ ―taj síí tachru̱u̱ yoꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesús a.
\p Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Nana̱ nihánj a: “Se̱ ticavíꞌ so̱ꞌ yuvii̱ maꞌ. Se̱ cotoj so̱ꞌ ga̱ ꞌó yuvii̱ sese né ni̱ca̱ so̱ꞌ me maꞌ. Se̱ quiꞌyaj itu̱u̱ so̱ꞌ siꞌyaj ꞌó yuvii̱ maꞌ. Se̱ nanó so̱ꞌ cuentó ne̱ cheꞌé yuvii̱ maꞌ.
\v 19 Cara̱a̱ co̱chróó so̱ꞌ rihaan réé so̱ꞌ do̱ꞌ, rihaan nií so̱ꞌ do̱ꞌ á. Ase vaa ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man ma̱ꞌán so̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ á.” Yoꞌ me nana̱ cu̱nó so̱ꞌ ado̱nj ―taj Jesús rihaan síí tachru̱u̱ yoꞌ a.
\p
\v 20 ―Nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ unoj ado̱nj. Vaa ꞌó se vaa achiin qui̱ꞌyáj naꞌ ―taj síí tachru̱u̱ yoꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 21 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan soꞌ a:
\p ―Sese me rá so̱ꞌ cunu̱u sa̱ꞌ ina̱nj nimán so̱ꞌ, ne̱ cavi̱i̱ so̱ꞌ caꞌa̱nj so̱ꞌ, ne̱ cutuꞌve̱e̱ so̱ꞌ nu̱ꞌ siꞌyáá so̱ꞌ, ne̱ saꞌanj quiri̱ꞌ so̱ꞌ roꞌ, caxri̱i̱ so̱ꞌ ston nij síí nique̱, ne̱ cuma̱n ndoꞌo siꞌyáá so̱ꞌ rej xta̱ꞌ, quiꞌya̱j Yaꞌanj na̱nj ado̱nj. Ne̱ dan me se caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ, ne̱ ca̱nocóꞌ so̱ꞌ manj, caꞌa̱nj níꞌ á ―taj Jesús a.
\p
\v 22 Dan me se cuno síí tachru̱u̱ yoꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Jesús rihaan soꞌ, ne̱ caꞌanj soꞌ, ne̱ nanó ndoꞌo rá soꞌ a. ꞌO̱ se síí ruꞌvee me soꞌ, ne̱ vaa ndoꞌo siꞌyaj soꞌ a.
\p
\v 23 Ga̱a ne̱ caꞌmii Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, cataj soꞌ a:
\p ―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa sayu̱u̱n uxrá vaa caꞌve̱j rá nij ruꞌvee gu̱un chij Yaꞌanj nimán nij soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 24 Dan me se neꞌen soj se vaa sayu̱u̱n ndoꞌo vaa cache̱n xcuu camelló rihaan yuꞌuj ta̱j tacúún cúú nuvá, tza̱j ne̱ cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa caꞌve̱e a̱ doj cache̱n xcuu yoꞌ yuꞌuj ta̱j tacúún cúú nuvá, nda̱a rá se vaa síí ruꞌvee, ne̱ se̱ guun caꞌve̱j rá soꞌ gu̱un chij Yaꞌanj nimán soꞌ a̱ maꞌ ―taj Jesús a.
\p
\v 25 Dan me se cuno nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús nana̱ caꞌmii soꞌ, ne̱ caráyaꞌa̱nj uxrá nij soꞌ, cataj nij soꞌ a:
\p ―Cheꞌé dan me se me síí gu̱un nucua̱j nani̱i̱ rihaan sayuun ga̱ ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 26 Niꞌya̱j Jesús man nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Se̱ guun nucua̱j yuvii̱ nani̱i̱ maꞌa̱n nij yuvii̱ rihaan sayuun maꞌ. Sayu̱u̱n uxrá vaa rihaan nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ xa̱ꞌ Yaꞌanj me se ne sayu̱u̱n a̱ doj vaa rihaan soꞌ a̱ maꞌ. Me maꞌa̱n rasu̱u̱n caꞌve̱e quiꞌya̱j soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj soꞌ a.
\p
\v 27 Ga̱a ne̱ cataj Pedró rihaan Jesús a:
\p ―Ne̱ núj ga̱. A̱j tanáj núj nu̱ꞌ siꞌyaj núj, ne̱ nocoꞌ núj mán so̱ꞌ ado̱nj. Da̱j quira̱nꞌ núj ga̱ ―taj Pedró, xnáꞌanj soꞌ a.
\p
\v 28 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ rihaan soj se vaa asa̱ꞌ cunuu naca̱ chumii̱ nihánj, ne̱ asa̱ꞌ guun cheꞌe̱j cayánj rihaan chruun xlá ya̱ veꞌé vaa, ne̱ ca̱yáán chuvi̱j nij soj si̱j noco̱ꞌ manj chruun xlá sa̱ꞌ ndoꞌo, ne̱ caꞌne̱ꞌ soj cacunꞌ cheꞌé chuvi̱j nij xꞌneꞌ nij yuvii̱ israelitá ado̱nj.
\v 29 Ne̱ síí tanáj veꞌ tucuá tanáj tinúú tanáj raꞌvij tanáj rej tanáj nii tanáj taꞌníí tanáj yoꞌóó tanáj canoco̱ꞌ soꞌ manj roꞌ, uxrá ya̱ doj a̱ quiri̱ꞌ soꞌ rasu̱u̱n, ne̱ ca̱yáán soꞌ ga̱ Yaꞌanj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.
\v 30 Tza̱j ne̱ queꞌe̱e̱ uxrá nij síí guun chij ndoꞌo rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, gu̱un nij soꞌ síí noco̱ꞌ, ne̱ queꞌe̱e̱ uxrá nij síí ne gu̱un chij rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, gu̱un chij nij soꞌ, quiꞌya̱j Yaꞌanj vaa güii na̱nj ado̱nj.
\c 20
\s Nanó Jesús cuentó cheꞌé da̱j na̱ruꞌvee Yaꞌanj rihaan nij síí ꞌyaj se‑su̱u̱n soꞌ a
\p
\v 1 ’Ase vaa quiꞌyaj ꞌo̱ síí toꞌo̱j rej ma̱n ndoꞌo coj chruj uvá roꞌ, da̱nj vaa uun chij Yaꞌanj ado̱nj. Dan me se síí toꞌo̱j yoꞌ roꞌ, rej taxre̱j curiha̱nj soꞌ nano̱ꞌ soꞌ síí quiꞌya̱j suun rihaan toꞌóó soꞌ rej ma̱n coj chruj uvá yoꞌ a.
\v 2 Ga̱a ne̱ ꞌo̱ caꞌmii soꞌ ga̱ nij síí quiꞌya̱j suun rihaan toꞌóó soꞌ, se vaa ꞌo̱ saꞌanj denario go̱ꞌ soꞌ cheꞌé suun quiꞌya̱j suun ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ ꞌo̱ güii, ne̱ caꞌnéé soꞌ man nij soꞌ, quiꞌya̱j suun nij soꞌ rihaan toꞌóó soꞌ a.
\p
\v 3 ’Ga̱a ne̱ agaꞌ u̱u̱n curiha̱nj uún síí toꞌo̱j yoꞌ, caꞌanj soꞌ rihaan yuꞌvee, ga̱a ne̱ queneꞌen soꞌ doj snóꞌo nicu̱nꞌ maꞌa̱n u̱u̱n rihaan yuꞌvee, ne̱ taj va̱j suun rihaan nij soꞌ a.
\v 4 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a: “Caꞌa̱nj soj quiꞌya̱j suun soj rihaan toꞌój, ne̱ na̱ruꞌvee ꞌu̱nj rihaan soj cheꞌé nu̱ꞌ suun quiꞌya̱j suun soj ado̱nj”, taj soꞌ rihaan nij mozó a. Dan me se caꞌanj nij snóꞌo yoꞌ quiꞌyaj suun nij soꞌ uún toꞌóó síí toꞌo̱j yoꞌ a.
\p
\v 5 ’Ga̱a ne̱ caxu̱j do̱ꞌ, agaꞌ vaꞌnu̱j do̱ꞌ, curiha̱nj uún síí toꞌo̱j yoꞌ, ne̱ nariꞌ soꞌ doj síí quiꞌya̱j suun rihaan toꞌóó soꞌ, ne̱ caꞌnéé soꞌ man nij soꞌ quiꞌya̱j suun nij soꞌ rihaan toꞌóó soꞌ uún a.
\p
\v 6 ’Ga̱a ne̱ agaꞌ ꞌu̱nꞌ curiha̱nj uún síí toꞌo̱j yoꞌ, ne̱ nariꞌ soꞌ doj síí nicu̱nꞌ maꞌa̱n rihaan yuꞌvee, ne̱ cataj soꞌ a: “Me cheꞌé nicunꞌ maꞌa̱n soj nu̱ꞌ güii nihánj ga̱. Taj va̱j suun quiꞌyaj suun soj naꞌ”, taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij soꞌ a.
\v 7 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ a: “Ma̱an se taj síí rqué suun man núj quiꞌya̱j suun núj maꞌ”, taj nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj síí toꞌo̱j yoꞌ a: “Caꞌa̱nj soj quiꞌya̱j suun soj rihaan toꞌój á”, taj soꞌ rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 8 ’Veé dan, ga̱a ne̱ nichrunꞌ cata̱ꞌ güii tuꞌva quij, ga̱a ne̱ caꞌneꞌ síí toꞌo̱j yoꞌ suun rihaan se‑mo̱zó soꞌ síí tumé saꞌanj se vaa na̱ruꞌvee soꞌ saꞌanj rihaan nij síí quiꞌyaj suun rihaan toꞌóó soꞌ yoꞌ a: “Canacu̱nj so̱ꞌ caꞌna̱ꞌ nij síí quiꞌyaj suun yoꞌ, ne̱ na̱ruꞌvee so̱ꞌ rihaan nij soꞌ á. Asino ya̱a̱n na̱ruꞌvee so̱ꞌ rihaan nij síí catúj suun agaꞌ ꞌu̱nꞌ, ga̱a ne̱ na̱ruꞌvee so̱ꞌ rihaan nij síí catúj suun rej naꞌya̱a̱n á”, taj soꞌ rihaan síí tumé saꞌanj yoꞌ a.
\p
\v 9 ’Dan me se asino ya̱a̱n caꞌnaꞌ nij síí catúj agaꞌ ꞌu̱nꞌ rihaan síí tumé saꞌanj, ne̱ ꞌo̱ saꞌanj denario quiriꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a.
\v 10 Ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ nij síí catúj rej naꞌya̱a̱n rihaan síí tumé saꞌanj yoꞌ a. Noco̱o doj saꞌanj quiri̱ꞌ nij soꞌ, rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ veé da̱nj ꞌo̱ saꞌanj denario quiriꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ uún a.
\v 11 Nacaj nij soꞌ saꞌanj, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ caꞌmii nij nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ síí toꞌo̱j yoꞌ,
\v 12 ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ a: “Síí nihánj me se o̱rúnꞌ orá gue̱e̱ quiꞌyaj suun nij soꞌ, tza̱j ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n naruꞌvee so̱ꞌ rihaan nij soꞌ ga̱ núj, ne̱ quiꞌyaj suun núj nu̱ꞌ güii, ne̱ goꞌ uxrá naán xráá núj ado̱nj”, taj nij soꞌ rihaan síí toꞌo̱j yoꞌ a.
\v 13 Ga̱a ne̱ síí toꞌo̱j yoꞌ cataj rihaan ꞌo̱ nij mozó a: “Ne ta̱ꞌyunj mán so̱ꞌ, maan tinu̱j. Ma̱an se a̱j caꞌmii níꞌ cheꞌé se vaa quiꞌya̱j suun so̱ꞌ cheꞌé ꞌo̱ saꞌanj denario cheꞌé ꞌo̱ güii a.
\v 14 Naca̱j so̱ꞌ saꞌanj quiꞌyaj canaán so̱ꞌ, caꞌa̱nj so̱ꞌ á. Ma̱an se ina̱nj me raj cuya̱a̱n na̱ruꞌvej rihaan síí nihánj na̱nj ado̱nj.
\v 15 Ne nó xcúnj qui̱ꞌyáj se vaa rii nimanj, rá so̱ꞌ naꞌ. Xco̱j ruva̱a̱ rá so̱ꞌ, cheꞌé se quiꞌyáj se lu̱j rihaan tuvíꞌ so̱ꞌ naꞌ”, taj síí toꞌo̱j yoꞌ rihaan síí quiꞌyaj suun rihaan toꞌóó soꞌ a.
\p
\v 16 ’Veé da̱nj gu̱un rej rihaan níꞌ a. Nij síí noco̱ꞌ ndoꞌo cuano̱ roꞌ, gu̱un nij soꞌ síí gu̱un chij, ne̱ nij síí uun chij cuano̱ roꞌ, gu̱un nij soꞌ síí noco̱ꞌ, quiꞌya̱j Yaꞌanj vaa güii na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\s Síj vaꞌnu̱j cataj xnaꞌanj Jesús se vaa cavi̱ꞌ soꞌ ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ a
\p
\v 17 Ga̱a ne̱ cavii Jesús caꞌanj soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ caꞌanj chuvi̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ ga̱ soꞌ, quiꞌyaj soꞌ a. Veé asi̱j va̱j o̱rúnꞌ chaꞌnu̱j nij soꞌ chrej, ne̱ caꞌmii Jesús rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ a:
\p
\v 18 ―Ni̱ꞌyaj soj á. Va̱j níꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ ta̱ꞌaa nii manj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱, ne̱ nago̱ꞌ nii manj rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ a. Ne̱ caꞌne̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ cheꞌej, ne̱ cata̱j nij soꞌ se vaa cavi̱ꞌ ꞌu̱nj a.
\v 19 Ga̱a ne̱ nago̱ꞌ nij soꞌ manj rihaan nij síí yaníj, ne̱ caꞌnga̱ꞌ naco̱o̱ nij síí yaníj queneꞌe̱n nij soꞌ manj, ne̱ go̱ꞌ nij soꞌ cuartá xráj, ne̱ cachro̱n nij soꞌ manj rihaan rcutze̱ a. Tza̱j ne̱ cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj, quiꞌya̱j Yaꞌanj ado̱nj ―taj Jesús a.
\s Cachíín niꞌya̱j nii Jacobo ga̱ Juan se vaa ca̱ta̱ ro̱j soꞌ suun sa̱ꞌ doj quiꞌya̱j Jesús a
\p
\v 20 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nii ro̱j síí cuꞌna̱j Jacobo ga̱ Juan rihaan Jesús, ne̱ taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo me uún ro̱j soꞌ a. Dan me se cuchiꞌ nij taꞌni̱j noꞌ rihaan Jesús, ga̱a ne̱ canicunꞌ ru̱j noꞌ rihaan Jesús, ne̱ cataj noꞌ se vaa vaa se cachi̱nj niꞌya̱j noꞌ rihaan soꞌ, rá noꞌ a.
\p
\v 21 ―Me se achiin mán so̱ꞌ ga̱ ―taj Jesús, xnáꞌanj soꞌ man noꞌ a.
\p Ne̱ cataj noꞌ a:
\p ―Caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ suun se vaa asa̱ꞌ guun chij so̱ꞌ, ne̱ quita̱j ro̱j taꞌníj xꞌnúú so̱ꞌ, ne̱ ꞌo̱ soꞌ ca̱yáán rej nuva̱ꞌ so̱ꞌ, ne̱ ꞌó soꞌ ca̱yáán rej ni̱chruún so̱ꞌ, ne̱ quiri̱i̱ taꞌngaꞌ ro̱j soꞌ ga̱ so̱ꞌ, cata̱j so̱ꞌ, raj a ―taj chana̱ yoꞌ a.
\p
\v 22 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ a:
\p ―Ne neꞌen ro̱j so̱j me rasu̱u̱n cachíín niꞌya̱j ro̱j so̱j rihanj nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se gu̱un nucua̱j ro̱j so̱j quira̱nꞌ ro̱j so̱j sayuun nda̱a vaa qui̱ránꞌ ꞌu̱nj naꞌ ―taj Jesús, xnáꞌanj soꞌ a.
\p ―Gu̱un nucua̱j rój na̱nj ado̱nj ―taj ro̱j soꞌ a.
\p
\v 23 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Ya̱ ya̱ quira̱nꞌ ro̱j so̱j sayuun ga̱j na̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ né ꞌu̱nj me síí nari̱i̱ me síí ca̱yáán xꞌnúú ꞌu̱nj rej nuva̱ꞌ ꞌu̱nj do̱ꞌ, rej ni̱chruún ꞌu̱nj do̱ꞌ maꞌ. O̱rúnꞌ Réj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ cata̱j xnaꞌanj me síí quiri̱i̱ taꞌngaꞌ ga̱j na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\p
\v 24 Ga̱a cuno ꞌó chi̱ꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús se vaa caꞌmii ro̱j tinu̱j ro̱j soꞌ rihaan Jesús, ne̱ caꞌmaan rá nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man ro̱j soꞌ a.
\v 25 Ga̱a ne̱ canacúún Jesús man cunuda̱nj nij soꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Neꞌen soj se vaa nij síí ata̱ suun ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me se rii taꞌngaꞌ uxrá nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ nij síí ata̱ suun noco̱o me se niha̱ꞌ rá nij soꞌ gu̱un chij nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.
\v 26 Tza̱j ne̱ se̱ gaa da̱nj scaꞌnúj nij soj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se sese me rá nij soj gu̱un chij nij soj rihaan tuviꞌ nij soj, ne̱ gu̱un nij soj mozó rihaan ta̱ranꞌ tuviꞌ nij soj á.
\v 27 Ne̱ xa̱ꞌ nij síí uun rá gu̱un chij doj rihaan tuviꞌ nij soꞌ, tza̱j ne̱ ase vaa mozó nu̱u̱ rihaan ꞌo̱ ruꞌvee roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij soj rihaan ta̱ranꞌ tuviꞌ nij soj na̱nj ado̱nj.
\v 28 Dan me se nda̱ꞌ se Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ mej, tza̱j ne̱ ne caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ne̱ gu̱un nij yuvii̱ mozó rihanj maꞌ. ꞌO̱ se caꞌnáꞌ ꞌu̱nj ra̱cuíj man nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj nayo̱n ma̱ꞌanj rihaan yuvii̱ ne̱ cavi̱ꞌ ꞌu̱nj cheꞌé cacunꞌ ata̱ nij soꞌ, ga̱a ne̱ nani̱i̱ nij soꞌ rihaan sayuun, qui̱ꞌyáj na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\s Naxraꞌ rihaan vi̱j síí tuchri̱i, quiꞌyaj Jesús a
\p
\v 29 Ga̱a ne̱ cavii nij soꞌ chumanꞌ Jericó, ne̱ cachéé ri̱i̱ ndoꞌo yuvii̱ xcó Jesús a.
\v 30 Ne̱ vaa vi̱j síí tuchri̱i ya̱nj tuꞌva chrej, ne̱ cuno ro̱j soꞌ cuentó se vaa cache̱n Jesús rej ya̱nj ro̱j soꞌ a. Cheꞌé dan caguáj ro̱j soꞌ, cataj ro̱j soꞌ a:
\p ―Taꞌníí Taꞌnij Siꞌno̱ David síí cayáán ga̱a naá mé so̱ꞌ, Señor. Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man rój rugua̱nj ―taj ro̱j soꞌ a.
\p
\v 31 Tza̱j ne̱ taj nij yuvii̱ rihaan ro̱j soꞌ a:
\p ―Dínj tuꞌva ro̱j so̱j á.
\p Tza̱j ne̱ doj a̱ nucua̱j caguáj ro̱j soꞌ, cataj ro̱j soꞌ a:
\p ―Taꞌníí Taꞌnij Siꞌno̱ David síí cayáán ga̱a naá mé so̱ꞌ, Señor. Cunu̱u ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man rój rugua̱nj ―taj uún ro̱j soꞌ a.
\p
\v 32 Ga̱a ne̱ canicunꞌ Jesús, ne̱ canacúún Jesús man ro̱j soꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ ro̱j soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Da̱j qui̱ꞌyáj man ro̱j so̱j, rá ro̱j so̱j ga̱ ―taj Jesús, xnáꞌanj soꞌ man ro̱j soꞌ a.
\p
\v 33 Ga̱a ne̱ cataj ro̱j soꞌ a:
\p ―Nachugu̱u̱n rihaan rój, rá rój ado̱nj.
\p
\v 34 Ga̱a ne̱ cunuu ꞌe̱e̱ rá Jesús man ro̱j soꞌ, ne̱ cutaꞌ Jesús raꞌa Jesús rihaan ro̱j soꞌ, ga̱a ne̱ veé ma̱an orá dan cunuu sa̱ꞌ rihaan ro̱j soꞌ na̱nj ado̱nj. Ga̱a ne̱ caꞌanj ro̱j soꞌ ga̱ Jesús a.
\c 21
\s Catúj Jesús chumanꞌ Jerusalén a
\p
\v 1 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ Jesús cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ cuchiꞌ tuꞌva chumanꞌ cuꞌna̱j Betfagé a. Na̱j chumanꞌ yoꞌ tacóó tacaan cuꞌna̱j Tacaan ma̱n Chruun Olivó, ne̱ nichru̱nꞌ naj chumanꞌ Jerusalén ga̱ chumanꞌ cuꞌna̱j Betfagé yoꞌ a. Ga̱a ne̱ caꞌnéé Jesús man vi̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ caꞌa̱nj ro̱j soꞌ rque chumanꞌ yoꞌ,
\v 2 ne̱ cataj soꞌ rihaan ro̱j soꞌ a:
\p ―Catu̱u̱ ro̱j so̱j chumanꞌ nihánj, chumanꞌ na̱j rihaan níꞌ, ne̱ nu̱ꞌ nari̱ꞌ ro̱j so̱j ꞌo̱ burró cha̱na̱ numi̱i, ne̱ vaa taꞌníí xoꞌ burró leꞌe̱j nicu̱nꞌ ga̱ xoꞌ ado̱nj. Nache̱ ro̱j so̱j man burró cha̱na̱ yoꞌ, ne̱ ni̱caj ro̱j so̱j man ro̱j xoꞌ caꞌna̱ꞌ ro̱j so̱j rihaan ꞌu̱nj á.
\v 3 Ne̱ sese xna̱ꞌanj nii man ro̱j so̱j me cheꞌé nache ro̱j so̱j burró, ne̱ cata̱j ro̱j so̱j a: “Síí ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ achiin ro̱j xcuu nihánj rihaan chugua̱nj. Tza̱j ne̱ rque do̱j nanica̱j uún ro̱j xoꞌ, quiꞌya̱j soꞌ na̱nj á” ―taj Jesús rihaan ro̱j so̱ꞌ a.
\p
\v 4 Dan me se nu̱ꞌ yoꞌ quiꞌyaj Jesús, ne̱ quisíj nda̱a vaa taj síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá a. Ne̱ síí nataꞌ yoꞌ roꞌ, cataj soꞌ a:
\q
\v 5 Cata̱j soj rihaan nij síí ma̱n chumanꞌ Sion a:
\q “Ni̱ꞌyaj soj á.
\q Síí gu̱un chij rihaan soj roꞌ, ꞌnaꞌ soꞌ rihaan soj ado̱nj.
\q Síí nica̱ꞌ nimán me soꞌ,
\q ne̱ quita̱j soꞌ xráá burró a.
\q Xráá taꞌníí xcuu ꞌyaj suun quita̱j soꞌ na̱nj ado̱nj.”
\m Da̱nj cataj nij síí nataꞌ yoꞌ a.
\p
\v 6 Dan me se caꞌanj ro̱j síí tucuꞌyón snana̱ Jesús, ne̱ quiꞌyaj ro̱j soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj Jesús rihaan ro̱j soꞌ a.
\v 7 Dan me se nica̱j ro̱j soꞌ man ro̱j taꞌni̱j ro̱j burró cha̱na̱ yoꞌ caꞌanj ro̱j soꞌ rihaan Jesús, ne̱ cutaꞌ ro̱j soꞌ yatzíj xráá ro̱j xcuu, ne̱ cavii Jesús a.
\v 8 Ne̱ ri̱i̱ uxrá yuvii̱ cuchruj yatzíj saga̱nꞌ nij yuvii̱ rá chrej, ne̱ taꞌa̱j nij tuviꞌ nij soꞌ roꞌ, caꞌneꞌ coj chruun ma̱n tacaan, ne̱ caraa nij soꞌ rá chrej, cache̱e̱ ro̱j burró yoꞌ rihaan yatzíj do̱ꞌ, rihaan coj chruun do̱ꞌ a.
\v 9 Ne̱ va̱j uxrá yuvii̱ quitáá ya̱a̱n rihaan Jesús, ne̱ va̱j uxrá yuvii̱ noco̱ꞌ rej xco̱ Jesús a. Ne̱ caguáj nij yuvii̱, cataj nij yuvii̱ a:
\p ―Síí sa̱ꞌ uxrá me Taꞌníí Taꞌnij Siꞌno̱ David síí cayáán ga̱a naá na̱nj á. ꞌNaꞌ síí caꞌnéé Síí ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ na̱nj á. Se lu̱j ndoꞌo ꞌyaj Yaꞌanj cheꞌé soꞌ a. Síí sa̱ꞌ uxrá me Yaꞌanj si̱j nicu̱nꞌ xta̱ꞌ na̱nj ado̱nj ―taj nij yuvii̱, caguáj nij yuvii̱ a.
\p
\v 10 Dan me se catúj Jesús chumanꞌ Jerusalén, ne̱ caráyaꞌa̱nj ta̱ranꞌ nij yuvii̱ ma̱n chumanꞌ yoꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Me síí atúj chumanꞌ ga̱ ―taj nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén, xnáꞌanj nij soꞌ man nij yuvii̱ atúj chumanꞌ Jerusalén a.
\p
\v 11 ―Síí nihánj me Jesús síí cavii chumanꞌ Nazaret chumanꞌ na̱j estadó Galilea, ne̱ síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj me soꞌ ado̱nj ―taj nij yuvii̱ catúj chumanꞌ Jerusalén, niꞌya̱j nij soꞌ man Jesús a.
\s Quirii Jesús man nij yuvii̱ tuꞌvéj rasu̱u̱n rej ya̱nj nuvií noco̱o a
\p
\v 12 Ga̱a ne̱ catúj Jesús rej ya̱nj nuvií noco̱o, ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ quirii soꞌ man nu̱ꞌ nij síí tuꞌvéj rasu̱u̱n do̱ꞌ, man nij síí quiránj rasu̱u̱n ma̱n rej ya̱nj nuvií noco̱o do̱ꞌ a. Ne̱ tiguíj raꞌa soꞌ nij chruun mesá natuná nii saꞌanj rihaan, ne̱ tiguíj raꞌa soꞌ chruun xlá ta̱j nij síí tuꞌvéj chaꞌaa̱n a.
\v 13 Ga̱a ne̱ caꞌmii soꞌ rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ a:
\p ―Ya̱ uxrá taj Danj Yaꞌanj se vaa tucuá Yaꞌanj rej achíín niꞌya̱j yuvii̱ rihaan Yaꞌanj me nihánj ado̱nj. Tza̱j ne̱ ase vaa yuꞌuj yuvej rej atúj yuve̱ síí itu̱u̱ vaa tucuá Yaꞌanj nihánj, quiꞌyaj soj na̱nj á ―taj Jesús a.
\p
\v 14 Ga̱a ne̱ catúj nij síí tuchri̱i catúj nij síí rengo̱ catúj rej ya̱nj nuvií, ne̱ nahuun sa̱ꞌ nij soꞌ, quiꞌyaj Jesús a.
\v 15 Ne̱ ma̱n xnii catúj rej ya̱nj nuvií, ne̱ caguáj nij xnii cataj nij xnii a:
\p ―Síí sa̱ꞌ uxrá me Taꞌníí Taꞌnij Siꞌno̱ David síí cayáán ga̱a naá na̱nj ado̱nj ―taj nij xnii a.
\p Ne̱ vaa xrej ata̱ suun noco̱o vaa síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés vaa, ne̱ queneꞌen nij soꞌ nu̱ꞌ suun sa̱ꞌ quiꞌyaj Jesús rej ya̱nj nuvií, ne̱ cuno nij soꞌ nana̱ caguáj nij xnii a. Ga̱a ne̱ caꞌmaan rá nij soꞌ,
\v 16 ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Unó so̱ꞌ nana̱ aguáj nij xnii nihánj naꞌ. Me cheꞌé aꞌvej so̱ꞌ cagua̱j xnii da̱nj ga̱ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesús a.
\p Ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Ya̱ unó ꞌu̱nj a. Me cheꞌé ne naya̱a̱ nij soj nana̱ no̱ rihaan Danj Yaꞌanj ga̱. Ga̱a naá, ne̱ caꞌmii ꞌo̱ soꞌ rihaan Yaꞌanj, cataj soꞌ se vaa niꞌndaj ya̱ veꞌé caꞌmii xnii do̱ꞌ, neꞌej utzii too do̱ꞌ, cheꞌé Yaꞌanj, quiꞌyaj maꞌa̱n Yaꞌanj, taj nana̱ no̱ rihaan Danj Yaꞌanj a ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 17 Ga̱a ne̱ tanáj Jesús man nij soꞌ, ne̱ curiha̱nj soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ caꞌanj soꞌ chumanꞌ Betania, ne̱ caranꞌ soꞌ ꞌo̱ yanꞌ a.
\s Canacoo̱ ꞌo̱ chruun higó, quiꞌyaj Jesús a
\p
\v 18 Rej naꞌya̱a̱n cavii uún Jesús, ne̱ ga̱a caꞌanj soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ naꞌaan rque soꞌ a.
\v 19 Ga̱a ne̱ queneꞌen soꞌ ꞌo̱ chruun higó nicu̱nꞌ tuꞌva chrej, ne̱ caꞌanj soꞌ tacóó chruun yoꞌ, tza̱j ne̱ taj va̱j a̱ ꞌó chruj higó ne quiri̱ꞌ soꞌ a̱ maꞌ. Ma̱an na̱nj coj u̱u̱n táá raa̱ chruun yoꞌ a. Ga̱a ne̱ caꞌmii soꞌ rihaan chruun yoꞌ, cataj soꞌ a:
\p ―Daj chiha̱a̱ míj se̱ cumán chruj raá so̱ꞌ maꞌ ―taj Jesús a.
\p Ne̱ nu̱ꞌ caꞌmii soꞌ rihaan chruun, ne̱ ma̱an orá dan canacoo̱ chruun higó yoꞌ a.
\v 20 Ga̱a ne̱ caráyaꞌa̱nj nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús, queneꞌen nij soꞌ se vaa quiranꞌ chruun yoꞌ a. Ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Asa̱ꞌ caꞌvee nu̱ꞌ nacoo̱ chruun nihánj cuano̱ ga̱ ―taj nij soꞌ, caráyaꞌa̱nj nij soꞌ a.
\p
\v 21 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa sese se̱ guun vi̱j rá soj ne̱ ꞌo̱ cuchuma̱n rá soj, ne̱ doj a̱ quiꞌya̱j soj vaa güii, se vaa quiꞌyáá ꞌu̱nj man chruun nihánj ado̱nj. Dan me se cata̱j xnaꞌanj nij soj rihaan quij xca̱a̱n yoꞌ se vaa cu̱riha̱nj quij rej nicu̱nꞌ quij ne̱ caꞌa̱nj ni̱j quij rque na yaꞌa̱nj, ne̱ ya̱ caꞌa̱nj ni̱j yoꞌ rque na yaꞌa̱nj, quiꞌya̱j soj ado̱nj.
\v 22 Ne̱ nu̱ꞌ se vaa cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Yaꞌanj roꞌ, rque̱ Yaꞌanj rihaan soj, sese ya̱ ya̱ cuchuma̱n rá soj na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\s Xnáꞌanj nii man Jesús me síí caꞌneꞌ suun rihaan soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa ꞌyaj soꞌ a
\p
\v 23 Ga̱a ne̱ catúj Jesús rej ya̱nj nuvií noco̱o, ne̱ tucuꞌyón soꞌ nana̱ man nij síí ma̱n rej ya̱nj nuvií yoꞌ a. Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ do̱ꞌ, rihaan soꞌ, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ a:
\p ―Me síí caꞌneꞌ suun rihaan so̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa ꞌyáá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 24 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Vaa ꞌu̱nj uún, ne̱ vaa ꞌo̱ nana̱ xna̱ꞌanj ꞌu̱nj man nij soj, ne̱ sese ya̱ cata̱j xnaꞌanj nij soj nana̱ yoꞌ rihanj, ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj me síí caꞌneꞌ suun rihanj a.
\v 25 Dan me se me síí caꞌneꞌ suun rihaan Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man yuvii̱, rá soj ga̱. Yaꞌanj naꞌ. Ase nij yuvii̱ xa̱ꞌ. Cata̱j xnaꞌanj nij soj rihanj á ―taj Jesús a.
\p Ga̱a ne̱ nuchruj ra̱a̱ ndoꞌo nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ, cataj nij soꞌ a:
\p ―Sese cata̱j níꞌ se vaa Yaꞌanj caꞌneꞌ suun rihaan Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man yuvii̱, ne̱ cata̱j Jesús rihaan níꞌ me cheꞌé ne cuchuma̱n rá níꞌ nana̱ caꞌmii Juan, cata̱j soꞌ a.
\v 26 Tza̱j ne̱ sese cata̱j níꞌ se vaa né si̱j caꞌneꞌ Yaꞌanj suun rihaan me Juan, ne̱ caꞌma̱an rá nij yuvii̱, ne̱ quira̱nꞌ níꞌ sayuun, quiꞌya̱j nij yuvii̱ na̱nj á. ꞌO̱ se nij yuvii̱ me se síí caꞌnéé Yaꞌanj nata̱ꞌ snana̱ Yaꞌanj me Juan, rá cunuda̱nj nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.
\p
\v 27 Ga̱a ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesús a:
\p ―Ne neꞌen núj me síí caꞌneꞌ suun rihaan Juan cuta̱ꞌ ne soꞌ man yuvii̱ maꞌ ―taj nij soꞌ a.
\p Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Cheꞌé dan se̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj me síí caꞌneꞌ suun rihanj qui̱ꞌyáj nda̱a vaa ꞌyáj maꞌ ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\s Nanó Jesús cuentó cheꞌé ro̱j taꞌníí ꞌo̱ soꞌ a
\p
\v 28 Ga̱a ne̱ nanó Jesús cuentó nihánj cuno nij soꞌ a:
\p ―Ne̱ da̱j vaa nana̱ nihánj nana̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj, rá soj ga̱. Vaa vi̱j taꞌníí ꞌo̱ soꞌ a. Ne̱ cuchiꞌ soꞌ rihaan ꞌo̱ taꞌníí soꞌ, cataj soꞌ a: “Cuanꞌ cavi̱i̱ so̱ꞌ quiꞌya̱j suun so̱ꞌ rque naa̱ chruj uvá, rej”, taj soꞌ rihaan taꞌníí soꞌ a.
\v 29 “Se̱ caꞌanj ꞌu̱nj maꞌ”, taj xnii yoꞌ rihaan rej soꞌ a. Tza̱j ne̱ orá nii doj canica̱j nimán soꞌ, ne̱ caꞌanj quiꞌya̱j suun soꞌ a.
\v 30 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ rej xnii rihaan ꞌó taꞌníí soꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj soꞌ se vaa caꞌa̱nj xnii yoꞌ, quiꞌya̱j suun yoꞌ a. “Caꞌa̱nj ꞌu̱nj, ata̱j”, taj soꞌ rihaan rej soꞌ a. Tza̱j ne̱ ne caꞌa̱nj soꞌ quiꞌya̱j suun soꞌ maꞌ.
\v 31 Ne̱ me taꞌníí snóꞌo yoꞌ cuno sa̱ꞌ rihaan soꞌ, rá soj ga̱ ―taj Jesús, xnáꞌanj Jesús man nij soꞌ a.
\p ―Xnii caꞌanj quiꞌya̱j suun roꞌ, cuno ya̱ soꞌ rihaan rej soꞌ a ―taj nij soꞌ rihaan Jesús a.
\p Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj cuano̱ se vaa nij síí tihaꞌ yuꞌunj man yuvii̱ cheꞌé impuestó do̱ꞌ, nij chana̱ niha̱ꞌ rá ga̱ chii do̱ꞌ, táá ya̱a̱n rihaan soj aꞌvej rá nij soꞌ gu̱un chij Yaꞌanj nimán nij soꞌ, ne̱ náj xco̱ nij soj ado̱nj.
\v 32 ꞌO̱ se cuchiꞌ Juan rihaan nij soj, ne̱ tucuꞌyón soꞌ rihaan nij soj da̱j quiꞌya̱j soj cuno̱ sa̱ꞌ soj rihaan Yaꞌanj, tza̱j ne̱ ne cuchuma̱n rá nij soj nana̱ caꞌmii soꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ nij síí tihaꞌ yuꞌunj man yuvii̱ cheꞌé impuestó do̱ꞌ, nij chana̱ niha̱ꞌ rá ga̱ chii do̱ꞌ, cuchumán rá nana̱ caꞌmii Juan na̱nj ado̱nj. Ne̱ queneꞌen soj se vaa cuchumán rá nij soꞌ, tza̱j ne̱ ne nuchra̱nꞌ nimán soj, ne̱ ne cuchuma̱n rá maꞌa̱n soj maꞌ.
\s Nanó Jesús cuentó cheꞌé yuvii̱ chiꞌi̱i̱ ꞌyaj suun rihaan naa̱ a
\p
\v 33 ’Ne̱ cuno̱ uún nij soj ꞌó cuentó nihánj á: Dan me se vaa ꞌo̱ síí toꞌo̱j, ne̱ cuchruj soꞌ ꞌo̱ naa̱ chruj uvá, ne̱ quiꞌyaj soꞌ chingá nu̱ꞌ anica̱j tuꞌva naa̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ gáán soꞌ yuꞌuj rej xtu̱nꞌ chruj uvá ne̱ cavi̱i̱ na, ne̱ cuneꞌ soꞌ ꞌo̱ veꞌ nataꞌ ca̱yáán nij síí tu̱mé naa̱ yoꞌ a. Ga̱a ne̱ tanáj soꞌ man naa̱ yoꞌ rihaan síí quiꞌya̱j suun naa̱ yoꞌ, ne̱ curiha̱nj soꞌ caꞌanj soꞌ ga̱nꞌ a.
\p
\v 34 ’Ga̱a quisíj yavii cuta̱ nii chruj uvá, ne̱ caꞌnéé síí xna̱a̱ yoꞌ man ꞌó taꞌa̱j nij se‑mo̱zó soꞌ rihaan nij síí nu̱u̱ tumé xnaa̱ soꞌ cuxra̱ꞌ taꞌa̱j nij soꞌ nda̱a vaa quiri̱ꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ, ne̱ caꞌna̱ꞌ ni̱caj ꞌó nij mozó taꞌa̱j uvá rihaan síí xna̱a̱ a.
\v 35 Ga̱a ne̱ taꞌaa nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ man ꞌó nij mozó cuchiꞌ uún a. Dan me se goꞌ uxrá nij soꞌ chruun xráá ꞌo̱ mozó yoꞌ, ne̱ ticaviꞌ nij soꞌ man ꞌó mozó yoꞌ, ne̱ goꞌ uxrá nij soꞌ yahij man ꞌó mozó yoꞌ ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ caviꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 36 Ga̱a ne̱ caꞌnéé uún síí xna̱a̱ yoꞌ man ꞌó da̱nj mozó caꞌa̱nj uún rej na̱j xnaa̱ soꞌ a. Tza̱j ne̱ nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ roꞌ, veé da̱nj quiꞌyaj uún nij soꞌ man nij mozó yoꞌ a.
\p
\v 37 ’Veé dan, ga̱a ne̱ caꞌnéé síí xna̱a̱ yoꞌ taꞌníí soꞌ rej ma̱n nij síí nu̱u̱ tumé xnaa̱ soꞌ a. ꞌO̱ se guun rá síí xna̱a̱ yoꞌ a: “Cara̱a̱ cochro̱j nij síí tumé naa̱ rihaan taꞌníj sese caꞌa̱nj taꞌníj tza̱j xe̱e̱”, rá síí xna̱a̱ yoꞌ a.
\v 38 Tza̱j ne̱ queneꞌen nij síí tumé naa̱ man taꞌníí síí xna̱a̱, ne̱ cataj nij soꞌ a: “Síí nihánj me síí gu̱un síí xna̱a̱ naa̱ nihánj vaa güii na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan ticavi̱ꞌ níꞌ man soꞌ, ne̱ gu̱un xna̱a̱ maꞌa̱n níꞌ man naa̱ nihánj chugua̱nj”, taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.
\v 39 Ga̱a ne̱ taꞌaa nij soꞌ man taꞌníí síí xna̱a̱ yoꞌ, ne̱ quirii nij soꞌ xeꞌ, ne̱ ticaviꞌ nij soꞌ man taꞌníí síí xna̱a̱ ado̱nj.
\v 40 Ne̱ asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún síí xna̱a̱ yoꞌ, ne̱ da̱j quiꞌya̱j soꞌ man nij síí nu̱u̱ tumé xnaa̱ soꞌ, rá nij soj ga̱ ―taj Jesús, xnáꞌanj soꞌ man nij xrej do̱ꞌ, man nij síí uun chij do̱ꞌ a.
\p
\v 41 ―Quiꞌya̱j ndoꞌo síí xna̱a̱ yoꞌ sayuun man nij síí chiꞌi̱i̱ ꞌyaj suun xnaa̱ soꞌ, ne̱ ticavi̱ꞌ soꞌ man nij soꞌ na̱nj ado̱nj. Ne̱ ta̱cuachén soꞌ xnaa̱ soꞌ rihaan ꞌó síí tu̱mé xnaa̱ soꞌ, ne̱ yavii cuta̱ nii chruj uvá roꞌ, veꞌé rque̱ nij soꞌ chruj yoꞌ rihaan síí xna̱a̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 42 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Me cheꞌé ne naya̱a̱ nij soj nana̱ nihánj nana̱ no̱ rihaan Danj Yaꞌanj ga̱:
\q Yuvej quiriꞌíj nij síí cuneꞌ veꞌ roꞌ,
\q guun yuvej sa̱ꞌ vaa se uun doj
\q rihaan cunuda̱nj nij yuvej ma̱n tacóó veꞌ yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\q Maꞌa̱n Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ quiꞌyaj da̱nj,
\q ne̱ cuna̱j uxrá vaa yoꞌ, rá níꞌ ado̱nj,
\m taj Danj Yaꞌanj a.
\v 43 Cheꞌé dan cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan nij soj se vaa caꞌne̱ꞌ rá Yaꞌanj ga̱ yan uun chij soꞌ rihaan nij soj, ne̱ cune̱ꞌ soꞌ man ꞌó nij yuvii̱ gu̱un chij soꞌ rihaan, ne̱ veꞌé quiꞌya̱j ꞌó nij yuvii̱ yoꞌ nu̱ꞌ se vaa me rá Yaꞌanj quiꞌya̱j nij soꞌ na̱nj á.
\v 44 Ne̱ yuvej yoꞌ me se ase vaa yuvej yoꞌ vaa ꞌu̱nj, ne̱ ase vaa yuvii̱ acoꞌ cheꞌé yuvej yoꞌ vaa yuvii̱ naꞌvej rá cuno̱ rihaan ꞌu̱nj, ne̱ uxrá quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun na̱nj ado̱nj. Ne̱ ase vaa yuvii̱ quinij yuvej yoꞌ xráá roꞌ, vaa nij yuvii̱ quiꞌya̱j uxrá ꞌu̱nj sayuun man na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\p
\v 45 Dan me se cuno nij xrej ata̱ suun noco̱o cuno nij síí fariseo cuno cuentó nanó Jesús, ne̱ xcaj nij soꞌ cuentá se vaa cheꞌe̱ maꞌa̱n nij soꞌ me cuentó nanó Jesús a. Ase vaa nij síí nu̱u̱ tumé naa̱ vaa maꞌa̱n nij soꞌ niꞌya̱j Jesús a.
\v 46 Ga̱a ne̱ nanoꞌ nij soꞌ da̱j ga̱a̱ ta̱ꞌaa nij soꞌ man Jesús, tza̱j ne̱ cuchuꞌviꞌ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man nij yuvii̱ a. ꞌO̱ se síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj me Jesús, rá nij yuvii̱ a.
\c 22
\s Nanó Jesús cuentó cheꞌé nij síí catu̱u̱ rihaan Yaꞌanj asa̱ꞌ guun chij Yaꞌanj a
\p
\v 1 Ga̱a ne̱ caꞌmii uún Jesús, nanó soꞌ doj cuentó rihaan nij soꞌ, cataj soꞌ a:
\p
\v 2 ―Ase vaa quiꞌyaj ꞌo̱ síí nica̱j suun rey roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún Yaꞌanj rej uun chij Yaꞌanj ado̱nj. Dan me se síí nica̱j suun rey yoꞌ me se quiꞌyaj soꞌ chaꞌanj cheꞌé taꞌníí soꞌ síí naraꞌa̱a a.
\v 3 Ne̱ vaa yuvii̱ navi̱j rá chaꞌanj ga̱ soꞌ, ne̱ caꞌnéé soꞌ se‑mo̱zó soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ rihaan nij yuvii̱, cata̱j xnaꞌanj se‑mo̱zó soꞌ rihaan nij yuvii̱ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ tucuá soꞌ navi̱j rá nij soꞌ chaꞌanj naraꞌa̱a yoꞌ, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j nij yuvii̱ yoꞌ caꞌna̱ꞌ nij soꞌ tucuá síí nica̱j suun rey maꞌ.
\v 4 Ga̱a ne̱ caꞌnéé uún soꞌ man ꞌó nij se‑mo̱zó soꞌ rihaan nij síí navi̱j rá chaꞌanj ga̱ soꞌ, ne̱ caꞌnéé soꞌ nana̱ rihaan nij yuvii̱ yoꞌ se vaa ya̱ ya̱ a̱j quiꞌyaj chuvi̱i soꞌ cha̱ niꞌyánj nij soꞌ do̱ꞌ, se vaa a̱j ticaviꞌ soꞌ scúj a̱j ticaviꞌ soꞌ xcuu leꞌe̱j rami̱i̱ ndoꞌo a̱j ticaviꞌ soꞌ do̱ꞌ, se vaa a̱j vaa chuvi̱i nu̱ꞌ rasu̱u̱n quiꞌyaj soꞌ a. Cheꞌé dan caꞌna̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ navi̱j rá nij soꞌ chaꞌanj ga̱ soꞌ, ne̱ cheꞌé dan caꞌnéé soꞌ nana̱ rihaan nij síí navi̱j rá chaꞌanj ga̱ soꞌ a.
\p
\v 5 ’Tza̱j ne̱ ne caꞌna̱ꞌ a̱ ꞌó nij soꞌ a̱ maꞌ. Ma̱an se taꞌa̱j nij soꞌ caꞌanj quiꞌya̱j suun xnaa̱ nij soꞌ, ne̱ ꞌó taꞌa̱j nij soꞌ caꞌanj cutuꞌve̱e̱ uún a.
\v 6 Ne̱ ꞌó nij soꞌ taꞌaa man nij se‑mo̱zó síí nica̱j suun rey, ne̱ quiꞌyaj chiꞌi̱i̱ nij soꞌ man mozó yoꞌ, ne̱ ticaviꞌ nij soꞌ man mozó nacúún man nij soꞌ a.
\v 7 Ga̱a ne̱ caꞌmaan ndoꞌo rá síí nica̱j suun rey yoꞌ, ne̱ caꞌnéé soꞌ man nij se‑tanu̱u soꞌ caꞌa̱nj ticavi̱ꞌ nij soꞌ man síí ticaviꞌ man se‑mo̱zó soꞌ do̱ꞌ, caꞌa̱nj caxri̱i̱ yaꞌan nij tanuu man se‑chuma̱nꞌ nij soꞌ do̱ꞌ a.
\p
\v 8 ’Ga̱a ne̱ caꞌmii síí nica̱j suun rey rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ, cataj soꞌ a: “Síj quiꞌyaj chuvi̱i níꞌ navi̱j rá níꞌ chaꞌanj, tza̱j ne̱ nij síí me rá ꞌu̱nj navi̱j rá chaꞌanj ga̱j me se né si̱j sa̱ꞌ me nij soꞌ ne̱ ne nó xcúún nij soꞌ caꞌna̱ꞌ nij soꞌ maꞌ.
\v 9 Cheꞌé dan caꞌa̱nj soj rej noná tuviꞌ chrej, ne̱ na̱j guun yuvii̱ nari̱ꞌ soj roꞌ, cata̱j xnaꞌanj soj rihaan yuvii̱ yoꞌ se vaa caꞌna̱ꞌ nij soꞌ navi̱j rá nij soꞌ chaꞌanj ga̱ níꞌ á.” Da̱nj caꞌmii soꞌ rihaan se‑mo̱zó soꞌ,
\v 10 ga̱a ne̱ curiha̱nj nij mozó, ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ nij soꞌ man cunuda̱nj nij yuvii̱ nariꞌ nij soꞌ rá chrej, ne̱ dan me se taꞌa̱j nij yuvii̱ yoꞌ me síí chiꞌi̱i̱, ne̱ taꞌa̱j nij yuvii̱ yoꞌ me síí sa̱ꞌ a. Dan me se quisíj caraa nu̱ꞌ veꞌ ca̱nuû chaꞌanj, ga̱a ne̱ caꞌanj ca̱yáán ta̱ranꞌ nij yuvii̱ rihaan mesá cha̱ niꞌyánj nij soꞌ a.
\p
\v 11 ’Ga̱a ne̱ catúj síí nica̱j suun rey yoꞌ rá veꞌ chá niꞌyánj nij soꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ man ꞌo̱ soꞌ, se vaa nuviꞌ yatzíj nu̱u̱ nij síí navij rá chaꞌanj naraꞌa̱a nuû soꞌ a.
\v 12 Ga̱a ne̱ cataj síí nica̱j suun rey rihaan soꞌ a: “Me cheꞌé catúj so̱ꞌ rá veꞌ nihánj veꞌ anuû chaꞌanj, ne̱ nuviꞌ yatzíj naraꞌa̱a nuû so̱ꞌ, ga̱ tinu̱ꞌ”, taj soꞌ a. Ne̱ guun naꞌa̱j soꞌ, ne̱ ne caꞌmi̱i̱ soꞌ maꞌ.
\v 13 Ga̱a ne̱ caꞌneꞌ síí nica̱j suun rey yoꞌ suun rihaan nij se‑mo̱zó soꞌ, cataj soꞌ a: “Nu̱míj soj tacóó síí nihánj nu̱míj soj raꞌa síí nihánj nu̱míj soj, ne̱ quiriꞌi̱j soj man soꞌ xeꞌ caꞌa̱nj soꞌ rej rmi̱ꞌ á”, taj síí nica̱j suun rey yoꞌ a. Rej rmi̱ꞌ yoꞌ me se yoꞌ me rej taꞌve̱e ndoꞌo yuvii̱ ne̱ nda̱a cha̱ ru̱j yuvii̱ cúú yanꞌ yuvii̱ ado̱nj.
\v 14 ꞌO̱ se nacúún Yaꞌanj man queꞌe̱e̱ uxrá yuvii̱ caꞌna̱ꞌ nij yuvii̱ ca̱yáán nij yuvii̱ ga̱ soꞌ, tza̱j ne̱ do̱j vaa nij yuvii̱ narii Yaꞌanj ca̱yáán ga̱ soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\s Caꞌmii Jesús cheꞌé impuestó go̱ꞌ níꞌ rihaan gobiernó do̱ꞌ, cheꞌé se rque̱ níꞌ rihaan Yaꞌanj do̱ꞌ a
\p
\v 15 Ga̱a ne̱ curiha̱nj nij síí fariseo, ne̱ nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ ga̱ tuviꞌ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ xráá Jesús cheꞌé nana̱ caꞌmi̱i̱ Jesús a.
\v 16 Ga̱a ne̱ caꞌnéé nij soꞌ man nij síí tucuꞌyón snana̱ maꞌa̱n nij soꞌ do̱ꞌ, man nij síí noco̱ꞌ man síí cuꞌna̱j Herodes do̱ꞌ, cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan Jesús a. Ne̱ cataj nij soꞌ rihaan Jesús a:
\p ―Neꞌen núj se vaa nana̱ ya̱ ina̱nj aꞌmii so̱ꞌ, ne̱ ya̱ tucuꞌyón so̱ꞌ rihaan yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ canoco̱ꞌ yuvii̱ man Yaꞌanj, maestro. Ne̱ ne chuꞌvíꞌ so̱ꞌ niꞌya̱j so̱ꞌ man yuvii̱ da̱j cata̱j yuvii̱ maꞌ. Ne̱ ꞌo̱ cuya̱a̱n vaa nu̱ꞌ yuvii̱ rihaan so̱ꞌ chugua̱nj.
\v 17 Cheꞌé dan cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj da̱j quiꞌya̱j yuvii̱, rá so̱ꞌ á: No̱ xcúún yuvii̱ go̱ꞌ yuvii̱ impuestó rihaan síí nica̱j suun emperador cuꞌna̱j César naꞌ. Ase se̱ goꞌ yuvii̱ xa̱ꞌ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesús a.
\p
\v 18 Tza̱j ne̱ queneꞌen Jesús se vaa me rá nij soꞌ quiꞌya̱j chiꞌi̱i̱ nij soꞌ man soꞌ a. Cheꞌé dan cataj soꞌ a:
\p ―Me cheꞌé me rá soj tiha̱ꞌ yuꞌunj soj manj ne̱ cuta̱ꞌ soj cacunꞌ xráj ga̱. ꞌO̱ se síí tihaꞌ yuꞌunj man yuvii̱ me soj, ne̱ qui̱j vaa nimán soj ado̱nj.
\v 19 Ti̱haa̱n soj rihanj da̱j vaa saꞌanj oꞌ nii cheꞌé impuestó á ―taj Jesús rihaan nij síí me rá tiha̱ꞌ yuꞌunj yoꞌ a.
\p Ga̱a ne̱ nanoꞌ nij soꞌ saꞌanj aga̱ꞌ oꞌ yuvii̱ cheꞌé impuestó, ne̱ tihaa̱n nij soꞌ saꞌanj aga̱ꞌ yoꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 20 ―Me síí riha̱a̱n nó rihaan saꞌanj aga̱ꞌ nihánj ga̱. Ne̱ me síí se‑chuvi̱i nó rihaan saꞌanj aga̱ꞌ nihánj ga̱ ―taj Jesús, xnáꞌanj soꞌ man nij síí me rá tiha̱ꞌ yuꞌunj yoꞌ a.
\p
\v 21 Ga̱a ne̱ cataj nij yuvii̱ yoꞌ a:
\p ―César a ―taj nij soꞌ a.
\p Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Cheꞌé dan go̱ꞌ soj siꞌyaj síí nica̱j suun cuꞌna̱j César rihaan maꞌa̱n soꞌ, ne̱ rque̱ soj siꞌyaj Yaꞌanj rihaan Yaꞌanj á ―taj Jesús a.
\p
\v 22 Dan me se cuno nij soꞌ nana̱ caꞌmii Jesús, ne̱ caꞌanj rá nij soꞌ, ne̱ tanáj nij soꞌ man Jesús, ne̱ caꞌanj nij soꞌ a.
\s Cataj Jesús se vaa ya̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ a
\p
\v 23 Veé ma̱an güii yoꞌ cuchiꞌ do̱j nij síí saduceo rihaan Jesús a. Nij síí saduceo roꞌ, aꞌmii nana̱ nihánj se vaa daj chiha̱a̱ míj se̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún yuvii̱ asa̱ꞌ caviꞌ yuvii̱, taj nij soꞌ a. Dan me se xnáꞌanj nij soꞌ man Jesús,
\v 24 ne̱ cataj nij soꞌ nana̱ nihánj a:
\p ―Cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Moisés nana̱ nihánj cuno̱ níꞌ a: “Sese caviꞌ ꞌo̱ soꞌ, ne̱ sese taj va̱j taꞌníí soꞌ, ne̱ no̱ xcúún tinúú soꞌ xca̱j tinúú soꞌ man choco̱ꞌ soꞌ chana̱ quináj, ne̱ coto̱j tinúú síí caviꞌ ga̱ choco̱ꞌ soꞌ, ne̱ cuchru̱j noꞌ neꞌej, ne̱ gu̱un taꞌni̱j síí caviꞌ man neꞌej yoꞌ a”, taj Moisés ga̱a naá, maestro.
\v 25 Dan me se vaa chi̱j nij tinu̱j ꞌo̱ nij soꞌ ya̱nj ga̱ núj a. Síí chava̱ꞌ roꞌ, xcaj man chana̱, tza̱j ne̱ caviꞌ soꞌ, ne̱ taj va̱j neꞌej cuchruj chana̱ nica̱ soꞌ, quiꞌyaj soꞌ, ne̱ cheꞌé dan quináj u̱u̱n chana̱ yoꞌ, ne̱ cheꞌé dan xcaj scueꞌe̱e̱ síí caviꞌ yoꞌ man choco̱ꞌ soꞌ a.
\v 26 Tza̱j ne̱ caviꞌ soꞌ uún, ne̱ quináj u̱u̱n chana̱ xca̱j scueꞌe̱e̱ soꞌ uún, ne̱ veé dan me se xcaj chi̱j nij tinu̱j nij soꞌ man chana̱ yoꞌ, tza̱j ne̱ caviꞌ ta̱ranꞌ nij soꞌ na̱nj á.
\v 27 Síj, ga̱a ne̱ caviꞌ maꞌa̱n chana̱ yoꞌ uún a.
\v 28 Ne̱ dan me se asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, ga̱a ne̱ me nij tinu̱j nij soꞌ ni̱caj man chana̱ yoꞌ, rá so̱ꞌ ga̱. ꞌO̱ se ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ nij soꞌ, ne̱ nica̱ ta̱ranꞌ nij tinu̱j nij soꞌ guun o̱rúnꞌ noꞌ a ―taj nij síí saduceo, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesús a.
\p
\v 29 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Ne neꞌen uxrá soj maꞌ. ꞌO̱ se ne neꞌen soj me taj Danj Yaꞌanj, ne̱ ne neꞌen soj se vaa nucua̱j ndoꞌo Yaꞌanj maꞌ.
\v 30 ꞌO̱ se asa̱ꞌ cunuu iꞌna̱ꞌ uún nij síí caviꞌ, ne̱ se̱ xcaj tuviꞌ nij soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se ase vaa nij se‑mo̱zó Yaꞌanj rej xta̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 31 Tza̱j ne̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj da̱j ga̱a̱ queneꞌe̱n soj se vaa ya̱ ya̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún yuvii̱ asa̱ꞌ caviꞌ yuvii̱ ado̱nj. Ataa naya̱a̱ soj nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii maꞌa̱n Yaꞌanj naꞌ. Dan me se snana̱ Yaꞌanj taj a:
\v 32 “Yaꞌanj noco̱ꞌ nij síí ma̱n ga̱a naá síí cuꞌna̱j Abraham do̱ꞌ, Isaac do̱ꞌ, Jacob do̱ꞌ, mej a.” Da̱nj caꞌmii Yaꞌanj cheꞌé nij síí ma̱n ga̱a naá yoꞌ a. Dan me se né Taꞌa̱nj nij xnangá me Yaꞌanj maꞌ. Ina̱nj nij síí vaa iꞌna̱ꞌ aꞌvee nocoꞌ man Yaꞌanj na̱nj ado̱nj. Cheꞌé dan, nda̱ꞌ se síí cayáán ga̱a naá me vaꞌnu̱j nij soꞌ, tza̱j ne̱ vaa iꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan Yaꞌanj na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\p
\v 33 Dan me se cuno nij yuvii̱ nana̱ caꞌmii Jesús, ga̱a ne̱ caráyaꞌa̱nj uxrá nij soꞌ cheꞌé stucua̱nj soꞌ a.
\s Cataj Jesús me suun me suun noco̱o doj cuno̱ níꞌ a
\p
\v 34 Dan me se cuchiꞌ nana̱ rihaan nij síí fariseo se vaa sa̱ꞌ uxrá caꞌmii Jesús rihaan nij síí saduceo ne̱ taj va̱j nana̱ nariꞌ nij síí saduceo caꞌmi̱i̱ uún nij soꞌ rihaan Jesús maꞌ. Ga̱a ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij síí fariseo nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j maꞌa̱n nij soꞌ a.
\v 35 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj ꞌo̱ nij soꞌ ꞌo̱ nana̱ man Jesús, queneꞌe̱n soꞌ sese gu̱un nucua̱j Jesús cata̱j xnaꞌanj Jesús nana̱ yoꞌ a. Dan me se cataj soꞌ a:
\p
\v 36 ―Me suun caꞌneꞌ Moisés rihaan níꞌ me suun noco̱o doj cuno̱ níꞌ ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ a.
\p
\v 37 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―“Nda̱a nimán yá so̱ꞌ gu̱un rá so̱ꞌ ni̱ꞌyaj so̱ꞌ man Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ, ne̱ ꞌo̱ nda̱a cúú yave̱ yá so̱ꞌ cuchuma̱n rá ni̱ꞌyaj man Yaꞌanj na̱nj ado̱nj.”
\v 38 Ne̱ nihánj me ya̱ suun noco̱o doj na̱nj á.
\v 39 Ne̱ ase vaa suun yoꞌ, da̱nj vaa ꞌó suun nihánj suun me rá Yaꞌanj cuno̱ uún níꞌ a: “Adi̱ꞌ se ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man ma̱ꞌán so̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ ꞌe̱e̱ rá so̱ꞌ man tuvíꞌ so̱ꞌ á.”
\v 40 Nu̱ꞌ tucuáán cuchruj síí cuꞌna̱j Moisés ga̱a naá do̱ꞌ, nu̱ꞌ nana̱ nataꞌ nij síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá do̱ꞌ, nocoꞌ man ro̱j suun nihánj na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\s Síí Caꞌne̱j Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun roꞌ, né na̱nj yuvii̱ me soꞌ maꞌ
\p
\v 41 Dan me se nuu chre̱ꞌ nij síí fariseo rihaan Jesús, ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesús man nij soꞌ, cataj soꞌ a:
\p
\v 42 ―Da̱j si̱j me Síí Caꞌne̱j Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun, rá nij soj ga̱. Me síí tuvi̱ꞌ me soꞌ, rá soj ga̱ ―taj Jesús, xnáꞌanj soꞌ man nij síí fariseo a.
\p ―Taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ rey cuꞌna̱j David síí cayáán ga̱a naá me soꞌ na̱nj á ―taj nij síí fariseo a.
\p
\v 43 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Tza̱j ne̱ ga̱a cunuû Nimán Yaꞌanj nimán David, ne̱ cataj David se vaa Síí ꞌNi̱j Raꞌa man maꞌa̱n David me soꞌ na̱nj á. Dan me se cataj soꞌ a:
\q
\v 44 Caꞌmii Yaꞌanj Si̱j ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ rihaan Síí ꞌNi̱j Raꞌa manj a:
\q “Caꞌa̱nj ca̱yáán so̱ꞌ xꞌnúú ꞌu̱nj rej nuva̱ꞌ ꞌu̱nj,
\q nda̱a se quisi̱j quiꞌya̱j canaán ꞌu̱nj
\q rihaan ta̱ranꞌ nij síí ta̱j riꞌyunj mán so̱ꞌ,
\q ne̱ quiri̱i̱ taꞌngáꞌ so̱ꞌ rihaan nij soꞌ ado̱nj”,
\m taj David  a.
\v 45 Dan me se Síí ꞌNi̱j Raꞌa man David me Síí Caꞌne̱j Yaꞌanj, taj David yoꞌ a. Sese ꞌni̱j raꞌa soꞌ man David, ne̱ me cheꞌé taj soj se vaa na̱nj taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ David me soꞌ ga̱. Taj cheꞌé cata̱j soj se vaa na̱nj yuvii̱ me soꞌ maꞌ ―taj Jesús rihaan nij síí fariseo yoꞌ a.
\p
\v 46 Ne̱ a̱ ꞌó nij soꞌ ne gu̱un nucua̱j cata̱j xnaꞌanj ꞌo̱ nana̱ rihaan Jesús, ne̱ güii yoꞌ rej rihaan me se a̱ ꞌó nij soꞌ ne quisi̱j rá xna̱ꞌanj doj nana̱ man Jesús a̱ maꞌ.
\c 23
\s Caꞌmii Jesús cheꞌé cacunꞌ tumé nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nij síí fariseo do̱ꞌ a
\p
\v 1 Ga̱a ne̱ caꞌmii Jesús rihaan nij yuvii̱ do̱ꞌ, rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ do̱ꞌ,
\v 2 cataj soꞌ a:
\p ―Nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nij síí fariseo do̱ꞌ, ata̱ nij soꞌ se‑su̱u̱n síí cuꞌna̱j Moisés síí cayáán ga̱a naá a.
\v 3 Cheꞌé dan, nu̱ꞌ nana̱ cata̱j nij soꞌ rihaan soj roꞌ, cuno̱ soj nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ, ne̱ da̱nj quiꞌya̱j gue̱e̱ soj á. Tza̱j ne̱ se̱ quiꞌyaj soj nda̱a vaa ꞌyaj nij soꞌ a̱ maꞌ. ꞌO̱ se taj xnaꞌanj nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j yuvii̱, tza̱j ne̱ ne ꞌyaj maꞌa̱n nij soꞌ se vaa taj nij soꞌ maꞌ.
\v 4 Ne̱ aꞌneꞌ uxrá nij soꞌ suun rihaan yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ canoco̱ꞌ yuvii̱ man Yaꞌanj, ne̱ dan me se ase vaa yuvii̱ araa ndoꞌo rasu̱u̱n ꞌe̱e̱ xráá tuviꞌ vaa nij soꞌ, tza̱j ne̱ a̱ doj ne racuíj nij soꞌ man yuvii̱ ca̱ta̱ yuvii̱ rasu̱u̱n ꞌe̱e̱ yoꞌ a̱ maꞌ. A̱ ꞌó raa̱ raꞌa nij soꞌ ne racuíj nij soꞌ man yuvii̱ na̱nj maan ado̱nj.
\v 5 Nu̱ꞌ suun sa̱ꞌ ꞌyaj nij soꞌ roꞌ, ma̱an cheꞌé rej queneꞌe̱n yuvii̱ ꞌyaj nij soꞌ da̱nj na̱nj ado̱nj. ꞌO̱ se caxra̱ꞌ ndoꞌo vaa nij chrúún leꞌe̱j nu̱u̱ snana̱ Yaꞌanj no̱ rihaan nij soꞌ, ꞌyaj nij soꞌ, ne̱ xca̱a̱n ndoꞌo vaa yiquitzij noco̱ꞌ tuꞌva saga̱nꞌ nij soꞌ, ꞌyaj uún nij soꞌ a.
\v 6 Ne̱ niha̱ꞌ rá nij soꞌ nano̱ꞌ nij soꞌ rej sa̱ꞌ doj quita̱j nij soꞌ ga̱a ꞌanj nij soꞌ chaꞌanj, ne̱ niha̱ꞌ rá nij soꞌ nano̱ꞌ nij soꞌ chruun xlá sa̱ꞌ doj quita̱j nij soꞌ rá veꞌ tucuꞌyón yuvii̱ stucua̱nj Moisés a.
\v 7 Ne̱ niha̱ꞌ rá nij soꞌ ga̱a veꞌé aꞌmii yuvii̱ ga̱ nij soꞌ ga̱a chéé nij soꞌ yuꞌvee, ne̱ niha̱ꞌ rá nij soꞌ cata̱j yuvii̱ Síí uun chij rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 8 ’Tza̱j ne̱ maꞌa̱n soj roꞌ, se̱ guun cata̱j yuvii̱ Síí uun chij rihaan maꞌa̱n soj, quiꞌya̱j soj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se vaa o̱rúnꞌ síí uun chij rihaan soj, ne̱ tinu̱j ta̱ranꞌ soj na̱nj á.
\v 9 Ne̱ se̱ guun cata̱j soj Ata̱j Chij rihaan yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se vaa o̱rúnꞌ Rej soj síí nicu̱nꞌ xta̱ꞌ á.
\v 10 Ne̱ se̱ guun cata̱j yuvii̱ se vaa noco̱ꞌ nij yuvii̱ man soj, quiꞌya̱j soj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se o̱rúnꞌ Síí Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun me síí canoco̱ꞌ soj man na̱nj ado̱nj.
\v 11 Ne̱ me maꞌa̱n tuviꞌ soj síí nu̱u̱ rihaan soj roꞌ, yoꞌ me síí sa̱ꞌ doj rihaan ta̱ranꞌ soj,
\v 12 ne̱ xa̱ꞌ síí me rá ti̱cavii sa̱ꞌ man maꞌa̱n, tza̱j ne̱ quiri̱ꞌ soꞌ, ne̱ gu̱un naꞌa̱j soꞌ, ne̱ xa̱ꞌ síí ꞌyaj nica̱ꞌ nimán, tza̱j ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij yuvii̱ a.
\p
\v 13 Ga̱a ne̱ canica̱j Jesús caꞌmii Jesús rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ, rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, cataj soꞌ a:
\p ―Nique̱ soj si̱j fariseo do̱ꞌ, si̱j naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ a. Quira̱nꞌ uxrá nij soj sayuun na̱nj ado̱nj. Síí nucuiꞌ rá me nij soj ado̱nj. Dan me se aráán soj chrej catu̱u̱ yuvii̱ rej uun chij Yaꞌanj a. ꞌO̱ se ne uun chij Yaꞌanj nimán soj, ꞌyaj soj maꞌ. Ne̱ nda̱a nij síí me rá gu̱un chij Yaꞌanj nimán roꞌ, aráán soj chrej cuno̱ nij soꞌ rihaan Yaꞌanj ado̱nj.
\p
\v 14 ’Nique̱ soj si̱j fariseo do̱ꞌ, si̱j naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ a. Quira̱nꞌ uxrá soj sayuun ado̱nj. Síí nucuiꞌ rá me nij soj ado̱nj. Dan me se aꞌnéj nij soj veꞌ tucuá chana̱ caviꞌ nica̱, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ guun tucua̱ nij soj man veꞌ yoꞌ, ꞌyaj maꞌa̱n nij soj a. Ne̱ ra̱a̱n ndoꞌo achíín niꞌya̱j nij soj rihaan Yaꞌanj, cheꞌé rej gu̱un rá yuvii̱ se vaa síí sa̱ꞌ noco̱ꞌ Yaꞌanj me nij soj a. Cheꞌé dan doj a̱ ga̱a̱ sayuun quira̱nꞌ soj quiꞌya̱j Yaꞌanj vaa güii ado̱nj.
\p
\v 15 ’Nique̱ soj si̱j naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, si̱j fariseo do̱ꞌ na̱nj á. Quira̱nꞌ uxrá nij soj sayuun na̱nj ado̱nj. Síí nucuiꞌ rá me nij soj á. Dan me se chéé soj nda̱a rej xco̱ tuꞌva na yaꞌa̱nj do̱ꞌ, nda̱a rej xco̱ quij do̱ꞌ, nanoꞌ soj ꞌo̱ síí canoco̱ꞌ man soj, ga̱a ne̱ quisíj canocoꞌ ꞌo̱ soꞌ man soj ꞌyaj soj, ga̱a ne̱ nuu chiꞌi̱i̱ doj nimán soꞌ rihaan nimán soj, ꞌyaj soj, ne̱ quita̱j ya̱a̱n soꞌ rihaan soj caꞌa̱nj ta̱ranꞌ nij soj rihaan yaꞌan ado̱nj.
\p
\v 16 ’Nique̱ soj cheꞌé sayuun quira̱nꞌ soj na̱nj á. Ase vaa síí tuchri̱i vaa soj, tza̱j ne̱ me rá soj ti̱haa̱n soj rihaan yuvii̱ da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j yuvii̱ a. Caꞌve̱e se utaꞌ ꞌo̱ soꞌ raa̱ nuvií noco̱o se vaa ya̱ vaa nana̱ aꞌmii soꞌ, tza̱j ne̱ taj se ꞌyaj sese aꞌmii ne̱ soꞌ maꞌ, taj soj a. Tza̱j ne̱ sese utaꞌ ꞌo̱ soꞌ raa̱ agaꞌ oró míí nu̱u̱ rá nuvií noco̱o, ga̱a ne̱ cheꞌé dan ya̱ vaa nana̱ aꞌmii soꞌ, ne̱ no̱ xcúún soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa cataj soꞌ, taj soj a.
\v 17 Ase vaa síí niꞌyo̱n do̱ꞌ, ase vaa síí tuchri̱i do̱ꞌ, vaa soj ado̱nj. Me cheꞌé ne neꞌen soj se vaa nuvií noco̱o me se sa̱ꞌ doj vaa yoꞌ rihaan agaꞌ oró míí nu̱u̱ rque nuvií yoꞌ ga̱. ꞌO̱ se neꞌen soj se vaa cheꞌé maꞌa̱n nuvií noco̱o yoꞌ roꞌ, nuu gue̱e̱ agaꞌ oró míí yoꞌ rihaan Yaꞌanj ado̱nj.
\v 18 Ne̱ taj uún soj se vaa sese utaꞌ ꞌo̱ soꞌ raa̱ chraan altar acaa xcuu rqué yuvii̱ rihaan Yaꞌanj se vaa ya̱ vaa nana̱ aꞌmii soꞌ, ne̱ taj se ꞌyaj sese aꞌmii ne̱ soꞌ maꞌ, taj uún soj a. Tza̱j ne̱ sese utaꞌ soꞌ raa̱ xcuu ta̱j rihaan chraan altar yoꞌ, ne̱ no̱ xcúún soꞌ quiꞌya̱j soꞌ nu̱ꞌ nda̱a vaa taj soꞌ, taj uún soj a.
\v 19 Dan me se ase vaa síí tuchri̱i vaa soj ado̱nj. Me cheꞌé ne neꞌen soj se vaa sa̱ꞌ doj vaa chraan altar yoꞌ rihaan xcuu ta̱j rihaan yoꞌ ga̱. ꞌO̱ se cheꞌé maꞌa̱n chraan altar roꞌ, cheꞌé dan nuu gue̱e̱ xcuu yoꞌ rihaan Yaꞌanj na̱nj á.
\v 20 Cheꞌé dan sese utaꞌ ꞌo̱ soꞌ raa̱ chraan altar yoꞌ, ne̱ né ra̱a o̱rúnꞌ chraan altar yoꞌ me se utaꞌ soꞌ raa̱ maꞌ. ꞌO̱ se utaꞌ soꞌ raa̱ chraan altar do̱ꞌ, raa̱ nu̱ꞌ se ta̱j rihaan chraan altar yoꞌ do̱ꞌ ado̱nj.
\v 21 Ne̱ sese utaꞌ ꞌo̱ soꞌ raa̱ nuvií noco̱o, ne̱ né ina̱nj raa̱ nuvií noco̱o me se utaꞌ soꞌ raa̱ maꞌ. ꞌO̱ se utaꞌ soꞌ raa̱ nuvií noco̱o do̱ꞌ, raa̱ maꞌa̱n Yaꞌanj si̱j ya̱nj nuvií noco̱o do̱ꞌ ado̱nj.
\v 22 Ne̱ sese utaꞌ ꞌo̱ soꞌ raa̱ rej xta̱ꞌ, ne̱ né ina̱nj rej xta̱ꞌ me se utaꞌ soꞌ raa̱ maꞌ. ꞌO̱ se utaꞌ soꞌ raa̱ rej xta̱ꞌ do̱ꞌ, raa̱ chruun xlá sa̱ꞌ chruun ta̱j maꞌa̱n Yaꞌanj ga̱a rii taꞌngaꞌ Yaꞌanj do̱ꞌ, raa̱ maꞌa̱n Yaꞌanj si̱j ta̱j rihaan chruun xlá sa̱ꞌ yoꞌ do̱ꞌ, utaꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj.
\p
\v 23 ’Nique̱ soj si̱j naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, si̱j fariseo do̱ꞌ na̱nj á. Quira̱nꞌ uxrá soj sayuun ado̱nj. Síí nucuiꞌ rá me nij soj na̱nj á. Dan me se sese vaa nuu xlá do̱ꞌ, coj eneldo do̱ꞌ, coj cominó do̱ꞌ, rihaan soj, ne̱ rqué soj ꞌo̱ nánj coj rihaan Yaꞌanj rihaan da̱j a̱ chi̱ꞌ nánj coj yoꞌ a. Tza̱j ne̱ nana̱ noco̱o doj me se ne ꞌyaj soj maꞌ. Ne aꞌneꞌ nica̱ soj cacunꞌ cheꞌé tuviꞌ soj maꞌ. Ne ꞌe̱e̱ rá soj tuviꞌ soj maꞌ. Ne uun nucua̱j rá tuviꞌ soj man soj maꞌ. Tza̱j ne̱ Yaꞌanj roꞌ, me rá quiꞌya̱j soj nu̱ꞌ nana̱ noco̱o nihánj, ne̱ naꞌvej rá Yaꞌanj ta̱náj xco̱ soj a̱ ꞌó nana̱ leꞌe̱j doj maꞌ.
\v 24 Dan me se ase vaa síí tuchri̱i vaa soj, tza̱j ne̱ me rá soj ti̱haa̱n soj rihaan yuvii̱ da̱j quiꞌya̱j yuvii̱ ado̱nj. Ase vaa síí rii nda̱a ꞌo̱ yacoo̱ leꞌe̱j rque na coꞌo̱ roꞌ, vaa soj, tza̱j ne̱ chumánj u̱u̱n soj cunu̱ꞌ xcuu camelló vaa gue̱e̱ na̱nj ado̱nj.
\p
\v 25 ’Nique̱ soj si̱j naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, si̱j fariseo do̱ꞌ na̱nj á. Quira̱nꞌ uxrá nij soj sayuun ado̱nj. Síí nucuiꞌ rá me nij soj na̱nj á. Dan me se ase vaa vasó do̱ꞌ, coꞌoo do̱ꞌ, ne̱ sa̱ꞌ uxrá naꞌnuꞌ nii xráá yoꞌ, tza̱j ne̱ rque yoꞌ roꞌ, me se vaa nacaj gue̱e̱ yoꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa gue̱e̱ soj, ne̱ xráá soj me se veꞌé naruvii, tza̱j ne̱ nimán soj me se qui̱j vaa, ne̱ niha̱ꞌ uxrá rá soj quiꞌya̱j itu̱u̱ soj siꞌyaj tuviꞌ soj, ne̱ taj se ꞌyáꞌ caꞌne̱ꞌ rá soj a̱ maꞌ.
\v 26 Ase vaa síí tuchri̱i vaa soj si̱j fariseo ado̱nj. Ase vaa ꞌyaj yuvii̱ naꞌnuꞌ rque vasó do̱ꞌ, coꞌoo do̱ꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌya̱j uún soj, naquiꞌya̱j sa̱ꞌ soj nimán soj á. Nda̱a síj, ga̱a ne̱ sa̱ꞌ ina̱nj quiꞌya̱j soj queneꞌe̱n yuvii̱ chugua̱nj.
\p
\v 27 ’Nique̱ soj si̱j naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, si̱j fariseo do̱ꞌ na̱nj á. Quira̱nꞌ uxrá nij soj sayuun ado̱nj. Síí nucuiꞌ rá me nij soj na̱nj á. Dan me se ase vaa chraan na̱j xnangá rihaan santó roꞌ, vaa soj a. ꞌO̱ se xráá chraan roꞌ, vaa catzi̱i̱, ne̱ veꞌé ndoꞌo ruviꞌ yoꞌ, tza̱j ne̱ rque chraan mán cúú riꞌyuj ado̱nj.
\v 28 Dan me se ase vaa síí nica̱ nimán vaa soj chéé soj niꞌya̱j yuvii̱, tza̱j ne̱ ꞌyaj yuve̱ ndoꞌo soj se chiꞌi̱i̱, ne̱ ne uno uxrá soj rihaan Yaꞌanj a̱ maꞌ. Ina̱nj da̱nj vaa nimán soj na̱nj ado̱nj.
\p
\v 29 ’Nique̱ soj si̱j naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, si̱j fariseo do̱ꞌ na̱nj á. Quira̱nꞌ uxrá soj sayuun ado̱nj. Síí nucuiꞌ rá me nij soj na̱nj á. Dan me se veꞌé uneꞌ soj chraan yan na̱j cúú man nij síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá do̱ꞌ, man nij síí vaa sa̱ꞌ nimán cayáán ga̱a naá do̱ꞌ, ne̱ veꞌé tumé soj man chraan yoꞌ a.
\v 30 Ne̱ taj soj se vaa sese cayáán soj ga̱ xi̱i soj nij síí ma̱n ga̱a naá roꞌ, ne̱ ne ticavi̱ꞌ soj man nij síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj nda̱a vaa quiꞌyaj maꞌa̱n xi̱i soj asuun tza̱j maꞌ. Da̱nj aꞌmii soj,
\v 31 taj xnaꞌanj maꞌa̱n soj se vaa ya̱ taꞌníí taꞌnij siꞌno̱ nij síí ticaviꞌ man nij síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá me maꞌa̱n soj na̱nj á.
\v 32 Ne̱ ataa quisi̱j cacunꞌ quiꞌyaj nij xi̱i soj nij síí ma̱n ga̱a naá yoꞌ a. Tza̱j ne̱ ti̱síj soj cacunꞌ yoꞌ ado̱nj.
\p
\v 33 ’Ase vaa xcuáá yuva̱a̱ vaa soj, ne̱ taj se qui̱ꞌyáꞌ nani̱i̱ soj rihaan sayuun quiꞌya̱j Yaꞌanj man soj maꞌ. Caca̱a̱ soj rihaan yaꞌan ado̱nj.
\v 34 Cheꞌé dan xa̱ꞌ soj, tza̱j ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj síí nata̱ꞌ snana̱ Yaꞌanj caꞌne̱j ꞌu̱nj síí caꞌmi̱i̱ nana̱ cu̱u caꞌne̱j ꞌu̱nj síí tu̱cuꞌyón snana̱ Yaꞌanj caꞌne̱j ꞌu̱nj rihaan soj a. Ga̱a ne̱ ticavi̱ꞌ soj man taꞌa̱j nij soꞌ, ne̱ cachro̱n soj man taꞌa̱j nij soꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ go̱ꞌ soj cuartá xráá taꞌa̱j nij soꞌ rque veꞌ tucuꞌyón soj stucua̱nj Moisés, ne̱ cuna̱nj nij soꞌ rihaan soj, cu̱riha̱nj nij soꞌ ꞌo̱ chumanꞌ, ne̱ canoco̱ꞌ uxrá soj man nij soꞌ nda̱a ꞌó chumanꞌ uún, quiꞌya̱j soj vaa güii na̱nj ado̱nj.
\v 35 Nda̱a síj, ga̱a ne̱ nu̱ꞌ ton cayanj man nij síí sa̱ꞌ rihaan Yaꞌanj rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, nu̱ꞌ cacunꞌ yoꞌ roꞌ, nata̱ꞌ xráá nij soj a. Dan me se asi̱j ton cayanj man síí sa̱ꞌ cuꞌna̱j Abel ne̱ nda̱a ton cayanj man síí cuꞌna̱j Zacarías taꞌníí síí cuꞌna̱j Berequías ga̱a caviꞌ soꞌ rihaan nuvií nichru̱nꞌ yan nicu̱nꞌ chraan altar roꞌ, nu̱ꞌ cacunꞌ yoꞌ roꞌ, nata̱ꞌ xráá nij soj a.
\v 36 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa quira̱nꞌ maꞌa̱n soj si̱j vaa iꞌna̱ꞌ cuano̱ sayuun cheꞌé nu̱ꞌ cacunꞌ yoꞌ ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí fariseo do̱ꞌ, rihaan nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ a.
\s Nataꞌ Jesús da̱j quira̱nꞌ nij síí ma̱n chumanꞌ Jerusalén a
\p
\v 37 Ga̱a ne̱ cataj uún Jesús a:
\p ―Nanó uxrá raj cheꞌé soj si̱j ma̱n chumanꞌ Jerusalén nihánj na̱nj á. Dan me se ticaviꞌ soj man nij síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj, ne̱ goꞌ soj yahij man nij síí caꞌnéé Yaꞌanj cuchi̱ꞌ rihaan soj ado̱nj. Guun queꞌe̱e̱ ndoꞌo guun rá ꞌu̱nj naquiꞌya̱j chre̱ꞌ ꞌu̱nj man soj tu̱mé ꞌu̱nj man soj, tza̱j ne̱ taj se quiꞌyáꞌ caꞌve̱e maꞌ. Dan me se ase vaa ꞌyaj xee naquiꞌyaj chre̱ꞌ xee man taꞌníí xoꞌ ca̱ráán xoꞌ xcóó xoꞌ xráá taꞌníí xoꞌ roꞌ, da̱nj guun raj qui̱ꞌyáj man soj, tza̱j ne̱ ne caꞌve̱j rá soj qui̱ꞌyáj da̱nj a̱ maꞌ.
\v 38 Ya̱j me se tucuá soj roꞌ, quina̱j u̱u̱n na̱nj á.
\v 39 ꞌO̱ se cuano̱ nihánj me se cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa rej rihaan níꞌ roꞌ, se̱ queneꞌen uún soj manj maꞌ. Tza̱j ne̱ nda̱a güii caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj queneꞌe̱n soj manj, ne̱ cata̱j soj a: “ꞌNaꞌ síí caꞌnéé Síí ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ na̱nj á. Se lu̱j ndoꞌo ꞌyaj Yaꞌanj cheꞌé soꞌ a”, cata̱j soj a ―taj Jesús niꞌya̱j soꞌ man nij síí ma̱n Jerusalén yoꞌ a.
\c 24
\s Cataj Jesús se vaa cane̱e̱ nu̱ꞌ nuvií noco̱o ya̱nj chumanꞌ Jerusalén a
\p
\v 1 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Jesús rej ya̱nj nuvií noco̱o, caꞌanj soꞌ, ne̱ cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ rihaan soꞌ a. Guun rá nij soꞌ queneꞌe̱n Jesús da̱j vaa nij veꞌ ma̱n rej ya̱nj nuvií noco̱o yoꞌ a.
\v 2 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Dan me se neꞌen soj nu̱ꞌ veꞌ ma̱n rej ya̱nj nuvií noco̱o nihánj naꞌ. Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa vaa güii, ne̱ cane̱e̱ nu̱ꞌ yoꞌ, ne̱ a̱ ꞌó yuvej se̱ quitáá xráá tuviꞌ yuvej nihánj a̱ maꞌ ―taj Jesús a.
\s Caꞌmii Jesús cheꞌé sayuun gu̱un rihaan chumii̱ vaa güii a
\p
\v 3 Dan me se caꞌanj ca̱yáán Jesús raa̱ tacaan cuꞌna̱j Tacaan ma̱n Chruun Olivó, ne̱ cuchiꞌ o̱rúnꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ rihaan soꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj aman cane̱e̱ nu̱ꞌ nuvií noco̱o yoꞌ do̱ꞌ, a̱ me suun noco̱o caꞌna̱ꞌ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ asa̱ꞌ quisíj caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ queneꞌe̱n núj ne̱ navi̱j nu̱ꞌ chumii̱ nihánj do̱ꞌ, ga̱a maestro̱ꞌ ―taj nij soꞌ, xnáꞌanj nij soꞌ man Jesús a.
\p
\v 4 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Tu̱mé ndoꞌo soj man soj se̱ gaa na̱nj tiha̱ꞌ yuꞌunj yuvii̱ man soj á.
\v 5 ꞌO̱ se caꞌna̱ꞌ uxrá yuvii̱ cata̱j a: “ꞌU̱nj me Síí Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun”, cata̱j nij soꞌ, ne̱ dan me se tiha̱ꞌ yuꞌunj uxrá nij soꞌ man tuviꞌ nij soꞌ na̱nj á.
\p
\v 6 ’Dan me se vaa güii, ne̱ queneꞌe̱n soj se vaa cunu̱ꞌ uxrá chumanꞌ ga̱ tuviꞌ chumanꞌ a. Ne̱ cuno̱ uxrá soj nana̱ se vaa unuꞌ chumanꞌ ma̱n ga̱nꞌ ga̱ tuviꞌ chumanꞌ yoꞌ a. Tu̱mé soj man soj se̱ cuchuꞌviꞌ nimán soj maꞌ. Ma̱an se vaa cheꞌé gu̱un sayuun yoꞌ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj guun da̱nj, ga̱a ne̱ se̱ caꞌanj niꞌya̱ chumii̱ nihánj nu̱ꞌ orá maꞌ. ꞌO̱ se quina̱j chumii̱ nihánj doj ado̱nj.
\v 7 Dan me se cunu̱ꞌ uxrá ꞌo̱ chumanꞌ noco̱o ga̱ ꞌó chumanꞌ noco̱o, ne̱ cunu̱ꞌ ꞌo̱ gobiernó ga̱ ꞌó gobiernó a. Ne̱ cache̱n xꞌnaa cache̱n yuún noco̱o cache̱n queꞌe̱e̱ chumanꞌ a.
\v 8 Nu̱ꞌ sayuun nihánj roꞌ, ase vaa guun cheꞌe̱ ꞌo̱ chana̱ veꞌee̱ rque noꞌ cuchru̱j noꞌ neꞌej roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nu̱ꞌ sayuun nihánj na̱nj ado̱nj.
\p
\v 9 ’Ga̱a ne̱ caꞌa̱nj ni̱caj yuvii̱ man taꞌa̱j soj rihaan nij síí nica̱j suun, ne̱ quira̱nꞌ taꞌa̱j soj sayuun ne̱ cavi̱ꞌ taꞌa̱j soj na̱nj á. Ne̱ nachri̱ꞌ cunuda̱nj nij xꞌneꞌ nij yuvii̱ aꞌmii ꞌo̱ ꞌo̱ xnaꞌánj ni̱ꞌyaj nij soꞌ man soj, cheꞌé se me soj síí noco̱ꞌ manj ado̱nj.
\v 10 Ga̱a ne̱ ta̱náj queꞌe̱e̱ tinúú soj chrej sa̱ꞌ, ne̱ ta̱cuachén tinúú soj síí tanáj chrej sa̱ꞌ man ꞌó tinúú soj rihaan síí nica̱j suun, ne̱ nachri̱ꞌ uún tinúú soj síí tanáj chrej sa̱ꞌ man taꞌa̱j soj si̱j noco̱ꞌ manj na̱nj á.
\v 11 Ga̱a ne̱ caꞌna̱ꞌ uxrá síí nata̱ꞌ rihaan yuvii̱ se vaa si̱j nataꞌ snana̱ Yaꞌanj me nij soꞌ, cata̱j nij soꞌ, tza̱j ne̱ caꞌmi̱i̱ ne̱ u̱u̱n nij soꞌ, ne̱ tiha̱ꞌ yuꞌunj uxrá nij soꞌ man yuvii̱ ado̱nj.
\v 12 Ga̱a ne̱ xnaꞌa̱nj ndoꞌo se chiꞌi̱i̱ quiꞌya̱j yuvii̱, ne̱ caꞌne̱ꞌ rá nij yuvii̱ ga̱ suun noco̱ꞌ snana̱ Yaꞌanj, ne̱ cheꞌé dan ta̱náj uxrá nij síí noco̱ꞌ manj chrej sa̱ꞌ chrej ꞌe̱e̱ rá man tuviꞌ a.
\v 13 Tza̱j ne̱ síí noco̱ꞌ xraan manj nda̱a se cavi̱ꞌ soꞌ roꞌ, soꞌ me síí nani̱i̱ rihaan sayuun nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj ado̱nj.
\v 14 Ne̱ caꞌmi̱i̱ natáj yuvii̱ nana̱ sa̱ꞌ nihánj nana̱ cheꞌé da̱j vaa uun chij Yaꞌanj cuno̱ yuvii̱ ma̱n nu̱ꞌ chumii̱, ne̱ xca̱j cunuda̱nj nij xꞌneꞌ nij yuvii̱ ino̱ vaa stucua̱nj cuentá cheꞌé nana̱ sa̱ꞌ a. Síj ga̱a ne̱ caꞌve̱e navi̱j chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\p
\v 15 Ne̱ soj si̱j naya̱a̱ nana̱ nihánj nana̱ cachro̱nj rihaan yanj nihánj roꞌ, xca̱j uxrá soj cuentá me taj nana̱ nihánj nana̱ caꞌmii Jesús cheꞌé se chiꞌi̱i̱ á.
\p Dan me se cataj uún Jesús a:
\p ―A̱j neꞌen soj se vaa cataj xnaꞌanj síí cuꞌna̱j Daniel síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá cheꞌé ꞌo̱ se chiꞌi̱i̱ quiꞌya̱j ndoꞌo sayuun man yuvii̱, ne̱ dan me se güii queneꞌe̱n soj se chiꞌi̱i̱ yoꞌ rej gue̱e̱ vaa rque nuvií noco̱o,
\v 16 ne̱ ꞌo̱ cuna̱nj nij síí ma̱n estadó Judea caꞌa̱nj nij soꞌ raa̱ quij á.
\v 17 Ne̱ síí ta̱j xráá veꞌ tucuá roꞌ, se̱ catúj soꞌ rá veꞌ tucuá soꞌ quiri̱i̱ soꞌ siꞌyaj soꞌ maꞌ.
\v 18 Ne̱ síí ꞌyaj suun tacaan roꞌ, se̱ canica̱j soꞌ ta̱ꞌaa soꞌ saga̱nꞌ soꞌ maꞌ. Ma̱an se cuaj cuna̱nj nij soꞌ na̱nj á.
\v 19 Nique̱ chana̱ nu̱u̱ rque do̱ꞌ, chana̱ vaa taꞌníí neꞌej utzii do̱ꞌ, güii caꞌna̱ꞌ sayuun yoꞌ a. ꞌO̱ se sayu̱u̱n ga̱a̱ cuna̱nj chana̱ yoꞌ ado̱nj.
\v 20 Cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Yaꞌanj se vaa se̱ caꞌnaꞌ sayuun yoꞌ tiempó acoj ndoꞌo do̱ꞌ, güii no̱ xcúún yuvii̱ nara̱a̱n rá yuvii̱ do̱ꞌ maꞌ.
\v 21 ꞌO̱ se güii caꞌna̱ꞌ sayuun roꞌ, qui̱j ndoꞌo gu̱un na̱nj á. Qui̱j doj ga̱a̱ sayuun yoꞌ rihaan nu̱ꞌ nij sayuun quiranꞌ yuvii̱ nu̱ꞌ caꞌnaꞌ, ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ quiranꞌ uún yuvii̱ sayuun vaa da̱nj maꞌ.
\v 22 Sese queꞌe̱e̱ uxrá güii gu̱un sayuun, ne̱ se̱ nanii yuvii̱ rihaan sayuun yoꞌ maꞌ. Tza̱j ne̱ vaa güii quisi̱j sayuun, quiꞌya̱j Yaꞌanj, cheꞌé rej nani̱i̱ nij síí narii soꞌ canoco̱ꞌ man soꞌ ado̱nj.
\p
\v 23 ’Ne̱ güii yoꞌ me se sese cata̱j yuvii̱ rihaan soj a: “Ni̱ꞌyaj so̱ꞌ á. Nihánj nicunꞌ Síí Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun ado̱nj”, ase cata̱j yuvii̱ a: “Rej yoꞌ nicunꞌ soꞌ ado̱nj”, ne̱ se̱ cuchumán rá soj maꞌ.
\v 24 ꞌO̱ se caꞌna̱ꞌ uxrá síí ne̱ síí cata̱j se vaa Síí Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun me nij soꞌ, ne̱ caꞌna̱ꞌ uxrá síí ne̱ síí cata̱j se vaa nataꞌ nij soꞌ snana̱ Yaꞌanj, ne̱ quiꞌya̱j nij soꞌ da̱j a̱ suun noco̱o, ne̱ tiha̱ꞌ yuꞌunj nij soꞌ man cunuda̱nj nij yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱ na̱nj ado̱nj. Nda̱a nij síí narii Yaꞌanj man roꞌ, sese taj va̱j Yaꞌanj tu̱mé man nij soꞌ, ne̱ cuchuma̱n rá nij soꞌ ni̱ꞌyaj nij soꞌ man nij síí tihaꞌ yuꞌunj yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 25 Nihánj me se cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj da̱j gu̱un rihaan chumii̱ nihánj na̱nj á.
\v 26 Cheꞌé dan me sese cata̱j yuvii̱ rihaan soj se vaa va̱j ꞌu̱nj rej tacaan naco̱o̱, ne̱ se̱ caꞌanj soj rej tacaan naco̱o̱ nano̱ꞌ soj manj maꞌ. Ne̱ sese cata̱j yuvii̱ rihaan soj se vaa yáán ꞌu̱nj rá ꞌo̱ veꞌ, ne̱ se̱ cuchumán rá soj maꞌ.
\v 27 Dan me se nda̱a rá se uun ga̱a raa̱n rej síj güii ne̱ ꞌo̱ chuguu̱n nu̱ꞌ xta̱ꞌ nda̱a rej ataꞌ güii roꞌ, ne̱ neꞌen cunuda̱nj yuvii̱ se vaa raa̱n rihaan chumii̱ a. Ne̱ ase uun rá soj neꞌen soj ga̱a raa̱n roꞌ, da̱nj gu̱un rá soj asa̱ꞌ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ ado̱nj.
\v 28 A̱j neꞌen soj da̱j ꞌyaj yachrúú va̱j rej xta̱ꞌ, ne̱ neꞌen maꞌa̱n xoꞌ me rej na̱j nee̱ cha̱ xoꞌ a. Ne̱ ase uun rá yachrúú roꞌ, da̱nj gu̱un rá maꞌa̱n soj asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. Queneꞌe̱n maꞌa̱n soj si̱j ma̱n rihaan chumii̱ nihánj me rej caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ado̱nj.
\s Da̱j ga̱a̱ caꞌna̱ꞌ uún Jesús rihaan chumii̱ nihánj a
\p
\v 29 ’Síj quiranꞌ yuvii̱ sayuun yoꞌ, ga̱a ne̱ gu̱un rmi̱ꞌ güii gu̱un rmi̱ꞌ yavii gu̱un rmi̱ꞌ, ne̱ cayu̱u nij yatiꞌ xta̱ꞌ ne̱ quina̱a̱n ta̱ranꞌ nij rasu̱u̱n nucua̱j ma̱n rej xta̱ꞌ do̱ꞌ a.
\v 30 Ga̱a ne̱ vaa se curuvi̱ꞌ rej xta̱ꞌ queneꞌe̱n soj, ne̱ xca̱j soj cuentá se vaa da̱j doj caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ a. Ga̱a ne̱ cunuda̱nj nij xꞌneꞌ yuvii̱ ino̱ vaa stucua̱nj ma̱n rihaan chumii̱ nihánj roꞌ, nano̱ ndoꞌo rá maꞌa̱n nij soꞌ, ga̱a ne̱ queneꞌe̱n nij soꞌ mán ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ na̱nj ado̱nj. Dan me se xráá ngaa quita̱j ꞌu̱nj caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ gu̱un nucua̱j ndoꞌoj quiri̱i̱ taꞌngaj, ne̱ niꞌndaj ya̱ sa̱ꞌ veꞌé curuvi̱ꞌ ꞌu̱nj caꞌna̱j ado̱nj.
\v 31 Ga̱a ne̱ caꞌya̱nj nii chruun aꞌyánj, qui̱ꞌyáj, ne̱ caꞌne̱j ꞌu̱nj man nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj caꞌna̱ꞌ nij soꞌ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ naquiꞌya̱j chre̱ꞌ nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj man nij síí narii Yaꞌanj man canoco̱ꞌ manj a. Dan me se caꞌa̱nj nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj rihaan nu̱ꞌ chumii̱ nihánj, nano̱ꞌ nij soꞌ ta̱ranꞌ nij síí cunu̱u chre̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj.
\s Cataj Jesús da̱j queneꞌe̱n níꞌ se vaa nichrunꞌ caꞌna̱ꞌ uún soꞌ a
\p
\v 32 ’Tu̱cuꞌyón soj nana̱ nihánj nana̱ cheꞌé chruun higó á: Ga̱a nahuun yaꞌni̱j tahúj chruun, ne̱ naca coj yaꞌni̱j raa̱ chruun, ne̱ neꞌen soj se vaa nichrunꞌ ꞌnaꞌ tiempó maan a.
\v 33 Dan me se xca̱j uún soj cuentá se vaa asa̱ꞌ queneꞌen soj nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱, ne̱ nichrunꞌ caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj na̱nj ado̱nj. Dan me se ase vaa síí nicu̱nꞌ taꞌyaa roꞌ, ga̱a̱ ꞌu̱nj ado̱nj.
\v 34 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ quisi̱j nu̱ꞌ rasu̱u̱n nihánj nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ na̱nj á. Ne̱ ya̱ queneꞌe̱n taꞌa̱j nij síí vaa iꞌna̱ꞌ cuano̱ nu̱ꞌ rasu̱u̱n nihánj ga̱a ataa cavi̱ꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 35 Vaa güii caꞌa̱nj niꞌya̱ chumii̱ ga̱ xta̱ꞌ, tza̱j ne̱ snana̱j me se daj chiha̱a̱ míj se̱ caꞌanj niꞌya̱ yoꞌ maꞌ.
\s Cataj xnaꞌanj Jesús se vaa ne neꞌen níꞌ me güii caꞌna̱ꞌ uún soꞌ maꞌ
\p
\v 36 ’Nihánj me cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa a̱ ꞌó síí ne neꞌen me güii caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj maꞌ. Caꞌve̱e se nda̱a se‑mo̱zó Yaꞌanj ma̱n rej xta̱ꞌ, caꞌve̱e se nda̱a ma̱ꞌanj Taꞌni̱j Yaꞌanj, tza̱j ne̱ ne neꞌen núj me güii me yoꞌ maꞌ. O̱rúnꞌ Réj me síí neꞌen na̱nj ado̱nj.
\p
\v 37 ’Ase vaa quiꞌyaj yuvii̱ ga̱a cayáán síí cuꞌna̱j Noé rihaan chumii̱ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ quiꞌya̱j uún yuvii̱ asa̱ꞌ caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj.
\v 38 Dan me se ga̱a cayáán Noé, ne̱ da̱j doj ca̱ráán na yaꞌa̱nj rihaan chumii̱, tza̱j ne̱ chá yuvii̱ do̱ꞌ, coꞌo yuvii̱ do̱ꞌ, ne̱ xcaj tuviꞌ nij yuvii̱ do̱ꞌ; ina̱nj da̱nj quiꞌyaj nij yuvii̱ nda̱a quisíj güii catúj nij tuvi̱ꞌ Noé rque rihoo xi̱j chéé rihaan na a.
\v 39 Ne̱ ne xca̱j nij yuvii̱ cuentá nda̱a se ca̱ráán na yaꞌa̱nj xráá nij soꞌ maꞌ. Ma̱an se nda̱a quisíj caráán na yaꞌa̱nj xráá cunuda̱nj nij soꞌ, ne̱ da̱nj gaa xcaj nij soꞌ cuentá na̱nj á. Ne̱ ase vaa ne xca̱j nij yuvii̱ ma̱n ga̱a naá cuentá se vaa quira̱nꞌ nij soꞌ sayuun roꞌ, da̱nj ga̱a̱ uún yuvii̱ asa̱ꞌ quisíj caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj ado̱nj. ꞌO̱ se nda̱a síj güii queneꞌe̱n nij soꞌ manj, ga̱a ne̱ xca̱j nij soꞌ cuentá na̱nj á.
\p
\v 40 ’Ne̱ asa̱ꞌ quisíj güii yoꞌ, ne̱ cu̱nuû vi̱j ro̱j snóꞌo quiꞌya̱j suun ro̱j soꞌ yoꞌóó, ne̱ naca̱j se‑mo̱zó Yaꞌanj man ꞌo̱ soꞌ, ne̱ quina̱j ꞌó soꞌ a.
\v 41 Ne̱ cu̱nuû vi̱j ro̱j chana̱ ga̱j ro̱j noꞌ ꞌnúú trigó, ne̱ naca̱j se‑mo̱zó Yaꞌanj man ꞌo̱ noꞌ, ne̱ quina̱j ꞌó noꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 42 Cheꞌé dan tu̱mé uxrá soj man soj á. ꞌO̱ se ne neꞌen soj me güii caꞌna̱ꞌ Síí ꞌNi̱j Raꞌa man soj a̱ maꞌ.
\v 43 Dan me se sese ꞌo̱ síí tucua̱ veꞌ roꞌ, a̱j neꞌen soꞌ me orá caꞌna̱ꞌ síí itu̱u̱ ne̱ quiꞌya̱j itu̱u̱ síí itu̱u̱ rasu̱u̱n ma̱n tucuá soꞌ, ne̱ uxrá tumé soꞌ tucuá soꞌ, ne̱ se̱ quiꞌyaj itu̱u̱ síí itu̱u̱ tucuá soꞌ tza̱j maꞌ.
\v 44 Dan me se taꞌngaꞌ da̱nj vaa gue̱e̱ ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱, ne̱ ne neꞌen soj me orá caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj maan ado̱nj. Cheꞌé dan ꞌo̱ cuma̱n naꞌvi̱j soj á.
\s Da̱j quira̱nꞌ síí veꞌé ꞌyaj suun rihaan Yaꞌanj do̱ꞌ, síí ne sa̱ꞌ ꞌyaj suun rihaan Yaꞌanj do̱ꞌ a
\p
\v 45 ’Cheꞌé dan me sese cuneꞌ síí tucua̱ ꞌo̱ veꞌ man ꞌo̱ se‑mo̱zó soꞌ se vaa tu̱mé mozó yoꞌ man tuviꞌ mozó rque̱ soꞌ se chá rihaan nij soꞌ orá chá nij soꞌ, ne̱ da̱j quiꞌya̱j mozó yoꞌ, rá soj ga̱. Sese ya̱ ya̱ si̱j veꞌé ꞌyaj suun me soꞌ do̱ꞌ, sese ya̱ ya̱ si̱j avii raa̱ me soꞌ do̱ꞌ, ne̱ da̱j quiꞌya̱j soꞌ, rá soj ga̱.
\v 46 Ga̱a ne̱ güii nama̱n se‑ruꞌve̱e̱ mozó roꞌ, sese queneꞌe̱n se‑ruꞌve̱e̱ mozó se vaa veꞌé ꞌyaj suun mozó se‑su̱u̱n ruꞌvee, ne̱ cavi̱i̱ sa̱ꞌ uxrá mozó yoꞌ, quiꞌya̱j se‑ruꞌve̱e̱ mozó yoꞌ ado̱nj.
\v 47 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa cune̱ꞌ ruꞌvee yoꞌ man mozó yoꞌ gu̱un soꞌ síí tumé man cunuda̱nj siꞌyaj ruꞌvee yoꞌ a.
\v 48 Tza̱j ne̱ sese vaa chiꞌi̱i̱ nimán mozó yoꞌ, ne̱ gu̱un rá mozó se vaa uun ra̱a̱n ndoꞌo se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ,
\v 49 ga̱a ne̱ gu̱un cheꞌe̱ soꞌ go̱ꞌ soꞌ man tuviꞌ soꞌ mozó, ne̱ cha̱ soꞌ coꞌo̱ soꞌ ga̱ tuviꞌ soꞌ síí xno̱ a.
\v 50 Dan me se ne neꞌen soꞌ aman nama̱n se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ a. Ne naꞌvi̱j soꞌ caꞌna̱ꞌ ruꞌvee a. Tza̱j ne̱ síj güii síj orá síj, ne̱ caꞌna̱ꞌ maꞌa̱n se‑ruꞌve̱e̱ mozó yoꞌ,
\v 51 ga̱a ne quiꞌya̱j uxrá soꞌ sayuun man mozó yoꞌ ne̱ cata̱j soꞌ se vaa caꞌa̱nj mozó yoꞌ rihaan yaꞌan ga̱ ꞌó nij síí nucuiꞌ rá a. Ne̱ yuvii̱ ma̱n rihaan yaꞌan yoꞌ roꞌ, taꞌvee uxrá, ne̱ nda̱a chá ru̱j maꞌa̱n nij yuvii̱ cúú yanꞌ nij yuvii̱ chugua̱nj.
\c 25
\s Nanó Jesús cuentó cheꞌé chi̱ꞌ chana̱ ya̱a̱n me rá catu̱u̱ rej anuû chaꞌanj naraꞌa̱a a
\p
\v 1 ’Dan me se güii caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj gu̱un chij ꞌu̱nj me se ase vaa chi̱ꞌ chana̱ ya̱a̱n roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nij yuvii̱ me rá catu̱u̱ rihaan Yaꞌanj ado̱nj. Dan me se nica̱j nij chana̱ ya̱a̱n yoꞌ saga̱ꞌ nij noꞌ agaꞌ yaꞌan, ne̱ caꞌanj na̱ꞌvi̱j nij noꞌ man síí naraꞌa̱a a.
\v 2 Dan me se ꞌu̱nꞌ nij chana̱ ya̱a̱n yoꞌ roꞌ, me chana̱ niꞌyo̱n, ne̱ yuꞌunꞌ nij chana̱ ya̱a̱n yoꞌ roꞌ, me chana̱ acaj cuentá a.
\v 3 ꞌO̱ se nij chana̱ niꞌyo̱n yoꞌ roꞌ, nica̱j nij noꞌ saga̱ꞌ nij noꞌ agaꞌ yaꞌan, tza̱j ne̱ taj va̱j casté acaa nica̱j nij noꞌ a̱ maꞌ.
\v 4 Ne̱ nij chana̱ acaj cuentá roꞌ, nica̱j nij noꞌ saga̱ꞌ nij noꞌ agaꞌ yaꞌan do̱ꞌ, agaꞌ nu̱u̱ casté acaa do̱ꞌ a.
\v 5 Dan me se guun ra̱a̱n síí naraꞌa̱a, ne̱ caꞌnaꞌ nej rihaan ta̱ranꞌ nij chana̱ ya̱a̱n yoꞌ, ne̱ cotoj ta̱ranꞌ nij noꞌ a.
\v 6 Guun ya̱nꞌ, ne̱ caguáj yuvii̱ cataj yuvii̱ a: “ꞌNaꞌ síí naraꞌa̱a ga̱ chana̱ ya̱a̱n na̱nj á. Caꞌna̱ꞌ soj nari̱ꞌ tuviꞌ soj ga̱ soꞌ á”, cataj nij yuvii̱ rihaan chi̱ꞌ nij chana̱ ya̱a̱n yoꞌ a.
\v 7 Ga̱a ne̱ cuno nij chana̱ ya̱a̱n, ne̱ raꞌya̱nj naxaga̱a̱ ta̱ranꞌ nij noꞌ, ne̱ naquiꞌyaj sa̱ꞌ nij noꞌ saga̱ꞌ nij noꞌ agaꞌ yaꞌan a.
\v 8 Ne̱ cataj nij chana̱ niꞌyo̱n rihaan nij chana̱ acaj cuentá a: “Quiꞌya̱j soj do̱j se ndoꞌo, rque̱ soj do̱j casté acaa rihaan núj rugua̱nj. Naꞌáj saga̱ꞌ núj agaꞌ yaꞌan na̱nj chugua̱nj”, taj nij chana̱ niꞌyo̱n yoꞌ rihaan nij tuviꞌ noꞌ a.
\v 9 Ga̱a ne̱ nij tuviꞌ noꞌ chana̱ acaj cuentá me se cataj a: “Ma̱an se se̱ quisíj casté acaa caca̱a̱ rihaan ta̱ranꞌ níꞌ maꞌ. Caꞌa̱nj soj rej aneꞌ casté acaa, ne̱ quira̱a̱n soj man yoꞌ á”, taj nij chana̱ acaj cuentá yoꞌ rihaan nij chana̱ niꞌyo̱n a.
\v 10 Veé dan, ne̱ caꞌanj nij chana̱ niꞌyo̱n yoꞌ quira̱a̱n nij noꞌ casté acaa, ne̱ caꞌnaꞌ síí naraꞌa̱a, ne̱ nij chana̱ a̱j vaa chuvi̱i chru̱u̱n quiꞌyaj me se catúj nij noꞌ rá veꞌ anuû chaꞌanj ga̱ síí naraꞌa̱a, ne̱ caráán nii taꞌyaa yoꞌ a.
\v 11 Cachén doj, ga̱a ne̱ caꞌnaꞌ nij chana̱ niꞌyo̱n uún, ne̱ cataj nij noꞌ a: “Caꞌnu̱u̱ so̱ꞌ taꞌyaa catu̱u̱ núj, socoj”, cataj nij noꞌ rihaan síí naraꞌa̱a a.
\v 12 Ne̱ cataj síí naraꞌa̱a yoꞌ a: “Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ne neꞌén ꞌu̱nj man soj maꞌ”, taj soꞌ rihaan nij chana̱ niꞌyo̱n yoꞌ a.
\p
\v 13 ’Cheꞌé dan tu̱mé uxrá nij soj man soj á. ꞌO̱ se ne neꞌen soj me güii caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ne neꞌen soj me orá caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj ne neꞌen soj maꞌ.
\s Nanó Jesús cuentó cheꞌé síí caxríj saꞌanj ston se‑mo̱zó soꞌ a
\p
\v 14 ’ꞌÓ nana̱ nataꞌ da̱j ga̱a̱ güii caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj gu̱un chij ꞌu̱nj me se ase vaa quiꞌyaj ꞌo̱ ruꞌvee ga̱ se‑mo̱zó ruꞌvee roꞌ, da̱nj ga̱a̱ qui̱ꞌyáj ga̱ soj si̱j noco̱ꞌ manj ado̱nj. Dan me se guun rá ruꞌvee yoꞌ caꞌa̱nj soꞌ ꞌó chumanꞌ, ne̱ canacúún soꞌ man nij se‑mo̱zó soꞌ, ne̱ caxríj soꞌ se‑saꞌa̱nj soꞌ ston nij mozó yoꞌ a.
\v 15 Dan me se ston ꞌo̱ soꞌ caxríj soꞌ ꞌu̱nꞌ nanj saꞌanj aga̱ꞌ tuꞌve̱e̱ uxrá a. Ston ꞌó soꞌ caxríj soꞌ vi̱j nanj saꞌanj a. Ne̱ ston ꞌó soꞌ caxríj soꞌ ꞌo̱ nanj saꞌanj a. Da̱nj quiꞌyaj soꞌ, caxríj soꞌ saꞌanj ston ꞌo̱ ꞌo̱ nij se‑mo̱zó soꞌ, ne̱ ston ꞌo̱ ꞌo̱ mozó yoꞌ caxríj soꞌ nda̱a vaa gu̱un nucua̱j mozó tinaca̱ mozó yoꞌ a. Ne̱ cavii soꞌ, caꞌanj soꞌ a.
\p
\v 16 ’Síj caꞌanj soꞌ, ne̱ cavii síí nica̱j ꞌu̱nꞌ nanj saꞌanj caꞌanj soꞌ, ne̱ quiꞌyaj suun soꞌ, ne̱ quiꞌyaj canaán soꞌ yuꞌunꞌ nanj saꞌanj raa̱ nanj saꞌanj quiriꞌ soꞌ a.
\v 17 Ne̱ ase vaa quiꞌyaj soꞌ roꞌ, da̱nj vaa quiꞌyaj síí nica̱j vi̱j nanj saꞌanj uún, ne̱ quiꞌyaj canaán soꞌ yavíj nanj saꞌanj uún a.
\v 18 Tza̱j ne̱ síí quiriꞌ ꞌo̱ nanj saꞌanj yoꞌ me se cavii soꞌ caꞌanj soꞌ, ne̱ gáán soꞌ ꞌo̱ yuꞌuj, ne̱ caxríj yuve̱ soꞌ man saꞌanj caxríj ruꞌvee ston soꞌ a.
\p
\v 19 ’Veé dan, ne̱ guun ra̱a̱n uxrá, ne̱ namán se‑ruꞌve̱e̱ vaꞌnu̱j nij mozó, ne̱ xnáꞌanj ruꞌvee man ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ da̱j quiꞌyaj nij soꞌ ga̱ saꞌanj caxríj ruꞌvee ston nij soꞌ a.
\v 20 Ne̱ cuchiꞌ síí quiriꞌ ꞌu̱nꞌ nanj saꞌanj rihaan ruꞌvee, ne̱ rqué soꞌ chi̱ꞌ nanj saꞌanj man se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ, cataj soꞌ a: “ꞌU̱nꞌ nanj saꞌanj rqué so̱ꞌ manj, señor. Ne̱ ya̱j roꞌ, nuu yoꞌ chi̱ꞌ nanj saꞌanj, quiꞌyáj na̱nj á”, taj soꞌ a.
\v 21 Ne̱ cataj ruꞌvee yoꞌ rihaan se‑mo̱zó soꞌ a: “Cuna̱j uxrá vaa quiꞌyáá so̱ꞌ chugua̱nj. Mozó sa̱ꞌ mé so̱ꞌ, ne̱ ga̱a̱ nucua̱j raj mán so̱ꞌ ado̱nj. Veꞌé tumé so̱ꞌ man do̱j siꞌyáj á. Cheꞌé dan, ne̱ ya̱j ca̱yáán so̱ꞌ tu̱mé so̱ꞌ noco̱o doj siꞌyáj á. Caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ veꞌé ca̱yáán níꞌ na̱nj á”, taj soꞌ rihaan se‑mo̱zó soꞌ a.
\p
\v 22 ’Ga̱a ne̱ cuchiꞌ síí quiriꞌ vi̱j nanj saꞌanj uún, ne̱ cataj soꞌ a: “Rqué so̱ꞌ vi̱j nanj saꞌanj rihanj, señor. Ne̱ ya̱j, ne̱ nuu yoꞌ caꞌa̱nj nanj saꞌanj, quiꞌyáj na̱nj á”, taj soꞌ a.
\v 23 Ne̱ cataj ruꞌvee yoꞌ rihaan soꞌ a: “Cuna̱j uxrá vaa quiꞌyáá so̱ꞌ chugua̱nj. Mozó sa̱ꞌ mé so̱ꞌ uún, ne̱ ga̱a̱ nucua̱j raj mán so̱ꞌ uún ado̱nj. Veꞌé tumé so̱ꞌ man do̱j siꞌyáj, ne̱ cheꞌé dan ya̱j ca̱yáán so̱ꞌ tu̱mé so̱ꞌ noco̱o doj siꞌyáj ya̱ ado̱nj. Caꞌna̱ꞌ so̱ꞌ, ca̱yáán so̱ꞌ ga̱ ꞌu̱nj, ne̱ veꞌé ca̱yáán níꞌ na̱nj á”, taj ruꞌvee yoꞌ rihaan ꞌó se‑mo̱zó soꞌ a.
\p
\v 24 ’Veé dan, ne̱ cuchiꞌ síí quiriꞌ ꞌo̱ nanj saꞌanj uún rihaan se‑ruꞌve̱e̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a: “Neꞌén ꞌu̱nj se vaa si̱j sca̱ꞌ ndoꞌo nimán mé so̱ꞌ, señor. Neꞌén ꞌu̱nj se vaa ꞌó yuvii̱ unô ꞌnúú, ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ me síí rii u̱u̱n naa̱ na̱nj ado̱nj. Ne̱ ꞌó yuvii̱ tixꞌnuu̱ ꞌnúú trigó, ne̱ ma̱ꞌán so̱ꞌ naranꞌ u̱u̱n man ꞌnúú trigó yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 25 Cheꞌé dan cuchuꞌvíꞌ ꞌu̱nj, ne̱ caꞌanj ꞌu̱nj, ne̱ caxríj yuve̱ ꞌu̱nj se‑saꞌa̱nj so̱ꞌ rque yoꞌóó na̱nj ado̱nj. Dan me se naca̱j gue̱e̱ uún so̱ꞌ se‑saꞌa̱nj so̱ꞌ na̱nj á”, taj mozó yoꞌ rihaan ruꞌvee a.
\v 26 Ne̱ cataj ruꞌvee yoꞌ rihaan mozó a: “Mozó chiꞌi̱i̱ nimán do̱ꞌ, mozó rmi̱i̱ do̱ꞌ, mé so̱ꞌ na̱nj á. Sese da̱nj neꞌén so̱ꞌ se vaa ꞌó yuvii̱ unô ꞌnúú, ne̱ ma̱ꞌanj rii naa̱, ne̱ sese neꞌén so̱ꞌ se vaa ꞌó yuvii̱ tixꞌnuu̱ ꞌnúú trigó, ne̱ ꞌu̱nj naranꞌ ꞌnúú trigó yoꞌ,
\v 27 ne̱ me cheꞌé ne ta̱cuachén so̱ꞌ se‑saꞌa̱nj ꞌu̱nj rihaan nij síí nutaꞌ raa̱ saꞌanj ga̱. Ga̱a ne̱ asa̱ꞌ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj, ne̱ nica̱j ꞌu̱nj se‑saꞌa̱nj ꞌu̱nj ga̱ saꞌanj nataꞌ raa̱ yoꞌ ga̱”, taj ruꞌvee yoꞌ rihaan mozó yoꞌ a.
\p
\v 28 ’Ne̱ caꞌmii uún ruꞌvee yoꞌ rihaan ꞌó nij se‑mo̱zó soꞌ, cataj soꞌ a: “Caꞌne̱e̱ soj nanj saꞌanj nica̱j mozó chiꞌi̱i̱ nihánj, ne̱ ta̱cuachén soj rihaan síí nica̱j chi̱ꞌ nanj saꞌanj á.
\v 29 ꞌO̱ se síí neꞌen sa̱ꞌ quiꞌya̱j se‑su̱nj me se vaa güii, ne̱ doj a̱ gu̱un nucua̱j soꞌ quiꞌya̱j soꞌ se‑su̱nj ado̱nj. Ne̱ síí ne neꞌen quiꞌya̱j se‑su̱nj me se caꞌne̱e̱ ꞌu̱nj suun leꞌe̱j nii ata̱ soꞌ, ne̱ quina̱j u̱u̱n soꞌ, qui̱ꞌyáj ado̱nj.
\v 30 Ne̱ mozó chiꞌi̱i̱ yoꞌ me se taj se uun soꞌ rihanj maꞌ. Quiriꞌi̱j soj man soꞌ xeꞌ rej rmi̱ꞌ á. Ne̱ yuvii̱ ma̱n rej rmi̱ꞌ yoꞌ me se taꞌvee uxrá ne̱ nda̱a chá ru̱j maꞌa̱n nij yuvii̱ cúú yanꞌ nij soꞌ na̱nj ado̱nj”, taj ruꞌvee rihaan ꞌó nij se‑mo̱zó soꞌ a.
\s Caꞌmii Jesús cheꞌé güii caꞌne̱ꞌ soꞌ cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ a
\p
\v 31 ’Asa̱ꞌ caꞌnaꞌ uún ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ niꞌndaj ya̱ sa̱ꞌ veꞌé ga̱a̱ caꞌna̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ caꞌna̱ꞌ cunuda̱nj nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj nij síí gue̱e̱ a. Ne̱ asa̱ꞌ caꞌnáꞌ ꞌu̱nj, ne̱ quita̱j ꞌu̱nj rihaan xrúún ꞌu̱nj chruun xlá niꞌndaj ya̱ veꞌé vaa, ne̱ caꞌne̱ꞌ ꞌu̱nj cacunꞌ cheꞌé yuvii̱ ado̱nj.
\v 32 Dan me se naquiꞌya̱j chre̱ꞌ nij se‑mo̱zó ꞌu̱nj man ta̱ranꞌ nij yuvii̱ ma̱n cunuda̱nj nij xꞌneꞌ yuvii̱ ma̱n rihaan chumii̱, ne̱ canicu̱nꞌ nij yuvii̱ rihaan ꞌu̱nj, ne̱ cuxra̱ꞌ taꞌa̱j ꞌu̱nj man nij yuvii̱ ado̱nj. Dan me se ase vaa ꞌyaj síí tumé matzinj uxraꞌ taꞌa̱j soꞌ man nij matzinj ga̱ nij tana roꞌ, da̱nj ga̱a̱ qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj, cuxra̱ꞌ taꞌa̱j ꞌu̱nj man nij yuvii̱ yoꞌ na̱nj ado̱nj.
\v 33 Dan me se nij síí sa̱ꞌ roꞌ, ase vaa matzinj ga̱a̱ nij soꞌ rihanj, ne̱ cache̱n nij soꞌ canicu̱nꞌ nij soꞌ rej nuva̱ꞌ ꞌu̱nj, ne̱ nij síí chiꞌi̱i̱ roꞌ, ase vaa tana ga̱a̱ nij soꞌ rihanj, ne̱ cache̱n nij soꞌ canicu̱nꞌ nij soꞌ rej ni̱chruún ꞌu̱nj a.
\p
\v 34 ’Ne̱ guún ꞌu̱nj síí nica̱j suun rey, quiri̱i̱ taꞌngáꞌ ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ, ne̱ dan me se caꞌmi̱i̱ ꞌu̱nj rihaan nij síí nicu̱nꞌ rej nuva̱ꞌ ꞌu̱nj, cata̱j ꞌu̱nj a: “Caꞌna̱ꞌ soj si̱j ꞌyaj Réé ꞌu̱nj se lu̱j rihaan á. Ni̱caj soj rej sa̱ꞌ ndoꞌo ca̱yáán soj rej quiꞌyaj chuvi̱i Réé ꞌu̱nj asi̱j güii quiꞌyaj soꞌ chumii̱ á.
\v 35 ꞌO̱ se quinaꞌaan rquej, ne̱ rqué soj se chaj ado̱nj. Ne̱ nacoó ꞌu̱nj na, ne̱ rqué soj na coꞌo̱j ado̱nj. Ne̱ ase vaa síí ꞌnaꞌ ꞌó chumanꞌ vaa ꞌu̱nj rihaan soj, tza̱j ne̱ veꞌé caꞌmii soj ga̱j a.
\v 36 Tachrinj u̱u̱n vaa saga̱nꞌ ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ rqué soj yatzíj manj ado̱nj. Ne̱ canó chiꞌii̱ manj, ne̱ cuchiꞌ soj rej náj, ne̱ taj yaꞌanj soj manj ado̱nj. Quiꞌnij ꞌu̱nj tagaꞌ, ne̱ cuchiꞌ soj tagaꞌ, ne̱ caꞌmii soj ga̱j ado̱nj”, cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij síí nicu̱nꞌ rej nuva̱ꞌ ꞌu̱nj a.
\p
\v 37 ’Ga̱a ne̱ caꞌmi̱i̱ nij síí sa̱ꞌ yoꞌ, cata̱j nij soꞌ rihanj a: “Aman queneꞌen núj se vaa naꞌaan rqué so̱ꞌ, ne̱ rqué núj se chá so̱ꞌ, Señor. Aman queneꞌen núj se vaa nacoó so̱ꞌ na, ne̱ rqué núj na coꞌo so̱ꞌ ga̱.
\v 38 Aman ase vaa síí ꞌnaꞌ ꞌó chumanꞌ vaa so̱ꞌ rihaan núj, ne̱ caꞌmii núj ga̱ so̱ꞌ ga̱. Aman queneꞌen núj se vaa tachrinj u̱u̱n vaa saga̱nꞌ so̱ꞌ, ne̱ rqué núj yatzíj cu̱nuû so̱ꞌ ga̱.
\v 39 Aman queneꞌen núj se vaa canó chiꞌii̱ mán so̱ꞌ do̱ꞌ, se vaa catúj so̱ꞌ tagaꞌ do̱ꞌ, ne̱ cuchiꞌ núj racuíj núj mán so̱ꞌ ga̱”, cata̱j nij síí sa̱ꞌ, xna̱ꞌanj nij soꞌ manj a.
\p
\v 40 ’Ga̱a ne̱ cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ a: “Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa racuíj ndoꞌo soj man nij tinúú ꞌu̱nj ga̱a quiranꞌ nij soꞌ sayuun vaa da̱nj na̱nj á. Nda̱ꞌ se síí nica̱ꞌ ndoꞌo me taꞌa̱j nij soꞌ, tza̱j ne̱ racuíj ndoꞌo soj man nij soꞌ, ne̱ cheꞌé se racuíj ndoꞌo soj man nij tinúú ꞌu̱nj, ne̱ cheꞌé dan me soj síí racuíj man ma̱ꞌanj ado̱nj”, cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 41 ’Ga̱a ne̱ cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij síí nicu̱nꞌ rej ni̱chruún ꞌu̱nj a: “Naxu̱u̱n soj man soj rihanj cuaj á. Ma̱an se cataj ya̱ Yaꞌanj se vaa ina̱nj sayuun quira̱nꞌ soj, caꞌa̱nj soj rihaan yaꞌan, caca̱a̱ soj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj á. Dan me se quiꞌyaj Yaꞌanj yaꞌan yoꞌ caca̱a̱ Síí Chre̱e caca̱a̱ nij nana̱ chre̱e caca̱a̱, ne̱ caca̱a̱ nij soj caca̱a̱ ga̱ soꞌ ado̱nj.
\v 42 ꞌO̱ se quinaꞌaan rquej ga̱a naá, tza̱j ne̱ ne rque̱ soj a̱ doj se chá cha̱j maꞌ. Nacoó ꞌu̱nj na, tza̱j ne̱ ne rque̱ soj a̱ doj na coꞌo̱j maꞌ.
\v 43 Ase vaa síí ꞌnaꞌ ꞌó chumanꞌ vaa ꞌu̱nj rihaan soj, tza̱j ne̱ ne caꞌmi̱i̱ sa̱ꞌ soj ga̱j maꞌ. Tachrinj u̱u̱n nuû ꞌu̱nj, tza̱j ne̱ ne rque̱ soj a̱ doj yatzíj maꞌ. Canó chiꞌii̱ manj do̱ꞌ, quiꞌnij ꞌu̱nj tagaꞌ do̱ꞌ, tza̱j ne̱ a̱ ꞌó güii ne cuchi̱ꞌ soj ra̱cuíj soj manj maꞌ”, cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 44 ’Ga̱a ne̱ cata̱j maꞌa̱n nij síí chiꞌi̱i̱ yoꞌ a: “Señor, aman queneꞌen núj mán so̱ꞌ se vaa naꞌaan rqué so̱ꞌ do̱ꞌ, se vaa nacoó so̱ꞌ na do̱ꞌ, se vaa ase vaa síí caꞌnaꞌ ꞌó chumanꞌ vaa so̱ꞌ do̱ꞌ, se vaa achiin yatzíj cu̱nuû so̱ꞌ do̱ꞌ, se vaa canó chiꞌii̱ mán so̱ꞌ do̱ꞌ, se vaa quiꞌnij so̱ꞌ tagaꞌ do̱ꞌ, ne̱ ne ra̱cuíj núj mán so̱ꞌ ga̱”, cata̱j nij soꞌ, xna̱ꞌanj nij soꞌ manj a.
\p
\v 45 ’Ga̱a ne̱ cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ a: “Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa a̱ ꞌó xcoꞌ ne ra̱cuíj soj man nij tinúú ꞌu̱nj ga̱a quiranꞌ nij soꞌ sayuun vaa da̱nj maꞌ. Ne̱ nda̱ꞌ se síí nica̱ꞌ ndoꞌo me taꞌa̱j nij soꞌ, tza̱j ne̱ no̱ xcúún nij soj ra̱cuíj soj man nij soꞌ ado̱nj. Ne̱ cheꞌé se ne ra̱cuíj soj man nij soꞌ roꞌ, cheꞌé dan né si̱j racuíj manj me soj maꞌ”, cata̱j ꞌu̱nj rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 46 ’Ga̱a ne̱ caꞌa̱nj nij soꞌ rej quira̱nꞌ ndoꞌo nij soꞌ sayuun nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj, tza̱j ne̱ nij síí sa̱ꞌ roꞌ, veꞌé ca̱yáán nij soꞌ ga̱ Yaꞌanj nu̱ꞌ cavii nu̱ꞌ caꞌanj na̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\c 26
\s ꞌO̱ guun rá nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, se vaa cavi̱ꞌ Jesús a
\p
\v 1 Síj cataj xnaꞌanj Jesús nu̱ꞌ nana̱ yoꞌ, ga̱a ne̱ caꞌmii uún soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, cataj soꞌ a:
\p
\v 2 ―Neꞌen soj se vaa cache̱n vi̱j güii, ga̱a ne̱ ca̱nuû Chaꞌanj Pascuá, ne̱ ta̱cuachén nii mán ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ rihaan nij síí cachro̱n manj rihaan rcutze̱ na̱nj ado̱nj ―taj Jesús a.
\p
\v 3 Ga̱a ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, rihaan veꞌ xi̱j tucuá xrej ata̱ suun noco̱o doj síí cuꞌna̱j Caifás a.
\v 4 Ne̱ ꞌo̱ guun rá cunuda̱nj nij soꞌ se vaa tiha̱ꞌ yuꞌunj nij soꞌ man Jesús, ne̱ ta̱ꞌaa nij soꞌ man Jesús, ne̱ cavi̱ꞌ Jesús, quiꞌya̱j nij soꞌ, rá nij soꞌ a.
\v 5 Tza̱j ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Se̱ taꞌaa níꞌ man soꞌ ga̱a anuû chaꞌanj maꞌ. Sese da̱nj quiꞌya̱j níꞌ, ne̱ caꞌma̱an rá nij yuvii̱, ne̱ gu̱un sayuun, quiꞌya̱j nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ a.
\s Caxríj ꞌo̱ chana̱ casté raa̱ Jesús a
\p
\v 6 Dan me se yáán Jesús chumanꞌ cuꞌna̱j Betania, ne̱ ya̱nj soꞌ rá ꞌo̱ veꞌ tucuá síí cuꞌna̱j Simón síí quiranꞌ luj riꞌyuj,
\v 7 ne̱ yáán Jesús rihaan mesá, ne̱ cuchiꞌ ꞌo̱ chana̱ rihaan soꞌ, ne̱ nica̱j chana̱ ꞌo̱ agaꞌ catzi̱i̱ nu̱u̱ casté gunꞌ da̱j, ne̱ casté tuꞌve̱e̱ ndoꞌo me yoꞌ a. Ga̱a ne̱ caxríj chana̱ casté raa̱ Jesús a.
\v 8 Ne̱ caꞌmaan rá nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Me cheꞌé tiriꞌ rmaꞌa̱n chana̱ nihánj casté sa̱ꞌ ga̱.
\v 9 Me cheꞌé ne cutuꞌve̱e̱ noꞌ casté, ne̱ quiri̱ꞌ uxrá noꞌ saꞌanj, ne̱ caxri̱i̱ noꞌ saꞌanj ston nij síí nique̱ ga̱ ―cataj nij soꞌ, niꞌya̱j nij soꞌ man chana̱ yoꞌ a.
\p
\v 10 Ne̱ queneꞌen Jesús da̱j vaa caꞌmii nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:
\p ―Me cheꞌé aꞌmii soj da̱nj niꞌya̱j soj man chana̱ nihánj ga̱. ꞌO̱ se veꞌé uxrá vaa quiꞌyaj noꞌ manj na̱nj á.
\v 11 ꞌO̱ se síí nique̱ me se da̱j a̱ güii mán nij síí nique̱ ga̱ soj, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j soj da̱nj ga̱ síí nique̱ ado̱nj. Tza̱j ne̱ ꞌu̱nj me se vaa güii caꞌa̱nj ꞌu̱nj, ne̱ quina̱j u̱u̱n soj, ne̱ se̱ caꞌvee quiꞌya̱j soj se lu̱j cheꞌej maꞌ.
\v 12 Dan me se caxríj chana̱ nihánj casté raj, cheꞌé rej xca̱j soj cuentá se vaa nichrunꞌ güii cachi̱nꞌ nii manj ado̱nj.
\v 13 Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj cuano̱ se vaa me rej maꞌa̱n caꞌmi̱i̱ natáj yuvii̱ nana̱ sa̱ꞌ nihánj rihaan nij yuvii̱ ma̱n rihaan nu̱ꞌ chumii̱ nihánj roꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj uún nij yuvii̱ rihaan tuviꞌ yuvii̱ cheꞌé se vaa quiꞌyaj chana̱ nihánj manj, ne̱ se̱ niꞌyón yuvii̱ man noꞌ maꞌ ―taj Jesús a.
\s Cutuꞌvéj síí cuꞌna̱j Judas man Jesús rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesús a
\p
\v 14 Ga̱a ne̱ cavii síí cuꞌna̱j Judas Iscariote, caꞌanj soꞌ rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o a. Dan me se ꞌo̱ chuvi̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús me Judas yoꞌ a.
\v 15 Dan me se cataj soꞌ rihaan nij xrej a:
\p ―A̱ me se rque̱ soj manj, ne̱ ra̱cuíj ꞌu̱nj man soj ta̱cuachén ꞌu̱nj man Jesús rihaan soj ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij xrej a.
\p Ne̱ rqué nij soꞌ ico̱ chi̱ꞌ (30) saꞌanj platá catzi̱i̱ man Judas yoꞌ a.
\v 16 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Judas nuchruj ra̱a̱ soꞌ aman gu̱un nucua̱j soꞌ ra̱cuíj soꞌ man nij xrej ata̱ suun noco̱o, ta̱cuachén soꞌ man Jesús rihaan nij soꞌ a.
\s Cataj Jesús se vaa ta̱cuachén ꞌo̱ nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ man soꞌ rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man soꞌ a
\p
\v 17 Ne̱ güii ꞌo̱ ga̱a tiha̱j guun cheꞌe̱ Chaꞌanj Pascuá ga̱a chá nij yuvii̱ israelitá rachrúún ne atúj levadura me se cuchiꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús rihaan Jesús, ne̱ xnáꞌanj nij soꞌ man soꞌ, cataj nij soꞌ a:
\p ―Me rej quiꞌya̱j chuvi̱i núj cha̱ xtiꞌno̱ níꞌ Chaꞌanj Pascuá, rá so̱ꞌ ga̱ ―taj nij soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 18 Ne̱ cataj xnaꞌanj Jesús rihaan nij soꞌ se vaa catu̱u̱ nij soꞌ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ cuchi̱ꞌ nij soꞌ rihaan ꞌo̱ soꞌ, ne̱ caꞌmi̱i̱ nij soꞌ nana̱ nihánj rihaan soꞌ a: “Taj xnaꞌanj maestró rihaan so̱ꞌ se vaa da̱j doj quisi̱j se‑ora̱ soꞌ a. Ne̱ cha̱ xtiꞌno̱ soꞌ do̱ꞌ, nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ do̱ꞌ, Chaꞌanj Pascuá tucuá so̱ꞌ na̱nj á”, cata̱j nij soꞌ rihaan síí ya̱nj chumanꞌ yoꞌ, taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 19 Dan me se quiꞌyaj nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús nda̱a vaa cataj xnaꞌanj Jesús rihaan nij soꞌ, ne̱ quiꞌyaj chuvi̱i nij soꞌ cha̱ xtiꞌno̱ nij soꞌ Chaꞌanj Pascuá a.
\p
\v 20 Ne̱ rej tiꞌnuu me se cayáán Jesús ga̱ chuvi̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ rihaan mesá a.
\v 21 Ne̱ ga̱a chá nij soꞌ, ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa ta̱cuachén ꞌo̱ nij soj manj rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj manj ado̱nj ―taj Jesús a.
\p
\v 22 Ga̱a ne̱ quinanó ndoꞌo rá nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús, ne̱ guun cheꞌe̱ nij soꞌ nda̱a ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ xnáꞌanj man Jesús, cataj ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a:
\p ―Señor, ꞌu̱nj me síí quiꞌya̱j da̱nj naꞌ ―taj ꞌo̱ ꞌo̱ nij soꞌ a.
\p
\v 23 Ga̱a ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Síí tiguíj rachrúún ga̱ ꞌu̱nj rá coꞌoo roꞌ, soꞌ me síí ta̱cuachén manj rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj manj ado̱nj.
\v 24 ꞌO̱ se taj Danj Yaꞌanj se vaa caꞌa̱nj ꞌu̱nj cavi̱ꞌ ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ ne̱ ya̱ da̱nj qui̱ránꞌ ꞌu̱nj ado̱nj. Tza̱j ne̱ nique̱ ndoꞌo síí ta̱cuachén manj rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj manj na̱nj á. Quira̱nꞌ uxrá soꞌ sayuun na̱nj á. Snóꞌo yoꞌ me se sese ne caꞌnga̱a̱ soꞌ, ne̱ cavii sa̱ꞌ soꞌ doj asuun tza̱j ado̱nj ―taj Jesús a.
\p
\v 25 Ne̱ síí cuꞌna̱j Judas síí me rá ta̱cuachén man Jesús rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesús me se xnáꞌanj soꞌ man Jesús, cataj soꞌ a:
\p ―Maestro, ꞌu̱nj me síí quiꞌya̱j da̱nj naꞌ ―taj maꞌa̱n soꞌ, xnáꞌanj maꞌa̱n soꞌ man Jesús uún a.
\p ―Ya̱ uxrá cataj so̱ꞌ á. Veé so̱ꞌ quiꞌya̱j da̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan soꞌ a.
\s Rqué Jesús rachrúún cha̱ nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ do̱ꞌ, na vinó coꞌo̱ nij soꞌ do̱ꞌ a
\p
\v 26 Ne̱ ga̱a chá nij soꞌ, ne̱ taꞌaa Jesús ꞌo̱ rachrúún, ne̱ cataj soꞌ guun niꞌya̱j níꞌ rihaan Yaꞌanj, ne̱ cuxraꞌ taꞌa̱j soꞌ rachrúún, ne̱ rqué soꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Ta̱ꞌaa soj rachrúún nihánj, cha̱ soj man yoꞌ á. Nee̱ manj me rachrúún nihánj ado̱nj ―taj soꞌ a.
\p
\v 27 Ga̱a ne̱ taꞌaa Jesús agaꞌ tazá nu̱u̱ na vinó, ne̱ cataj soꞌ guun niꞌya̱j níꞌ rihaan Yaꞌanj, ne̱ tacuachén soꞌ agaꞌ nu̱u̱ na vinó rihaan nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Coꞌo̱ ta̱ranꞌ soj na vinó nihánj á.
\v 28 ꞌO̱ se ton manj me na nihánj, ne̱ cheꞌé ton manj roꞌ, cataꞌ tuꞌva Yaꞌanj da̱j quiꞌya̱j Yaꞌanj ga̱ soj a. Dan me se cheꞌé se caya̱nj ton manj roꞌ, cheꞌé dan me tinavi̱j Yaꞌanj cacunꞌ tumé ri̱i̱ yuvii̱ ado̱nj.
\v 29 Cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj se vaa se̱ coꞌo uún ꞌu̱nj na vinó nihánj nda̱a quisi̱j güii coꞌo̱ naca̱ ꞌu̱nj ga̱ soj rej uun chij Réé ꞌu̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\p
\v 30 Ga̱a ne̱ cachráá ta̱ranꞌ nij soꞌ chraꞌ rihaan Yaꞌanj, ne̱ cavii nij soꞌ, caꞌanj nij soꞌ tacaan cuꞌna̱j Tacaan ma̱n Chruun Olivó a.
\s Cataj xnaꞌanj Jesús se vaa cata̱j síí cuꞌna̱j Pedró se vaa né si̱j noco̱ꞌ man Jesús me soꞌ a
\p
\v 31 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Danj Yaꞌanj taj se vaa quira̱nꞌ chiꞌii̱ síí tumé matzinj, quiꞌya̱j Yaꞌanj, ne̱ cuna̱nj nij matzinj chaꞌnu̱u̱ nij xoꞌ a. Ne̱ ya̱ ase vaa daán ꞌu̱nj matzinj vaa soj, ne̱ nii̱ corá gu̱un naꞌa̱j ta̱ranꞌ soj, ne̱ se̱ canocoꞌ soj manj a̱ maꞌ.
\v 32 Tza̱j ne̱ asa̱ꞌ quisíj cunuu iꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj, ne̱ quita̱j ya̱a̱n ꞌu̱nj rihaan soj caꞌa̱nj ꞌu̱nj estadó Galilea, ne̱ nari̱ꞌ tuviꞌ níꞌ rej yoꞌ na̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a.
\p
\v 33 Ga̱a ne̱ cataj síí cuꞌna̱j Pedró rihaan soꞌ a:
\p ―Caꞌve̱e se ta̱náj ta̱ranꞌ nij soꞌ mán so̱ꞌ, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ tanáj ꞌu̱nj mán so̱ꞌ maꞌ ―taj Pedró a.
\p
\v 34 Ne̱ cataj Jesús a:
\p ―Ya̱ ya̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ cuano̱ se vaa a̱j neꞌén ꞌu̱nj se vaa nii̱ corá ga̱a ataa cagua̱j taꞌloo, ne̱ vaꞌnu̱j ya̱ cata̱j so̱ꞌ rihaan yuvii̱ se vaa né si̱j noco̱ꞌ manj mé so̱ꞌ maꞌ ―taj Jesús rihaan Pedró a.
\p
\v 35 Ne̱ cataj Pedró a:
\p ―Taj maꞌ. Caꞌve̱e se ticavi̱ꞌ yuvii̱ man níꞌ, tza̱j ne̱ daj chiha̱a̱ míj se̱ cataj ꞌu̱nj se vaa né si̱j noco̱ꞌ mán so̱ꞌ mej maꞌ ―taj Pedró rihaan Jesús a.
\p Ne̱ ase vaa cataj Pedró roꞌ, da̱nj cataj ta̱ranꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús a.
\s Caꞌanj Jesús rej Getsemaní ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Yaꞌanj a
\p
\v 36 Ga̱a ne̱ caꞌanj Jesús ga̱ nij soꞌ nda̱a ꞌó rej cuꞌna̱j Getsemaní, ne̱ cataj xnaꞌanj Jesús rihaan nij soꞌ a:
\p ―Ca̱yáán soj nihánj, na̱ꞌvi̱j soj mán ꞌu̱nj, ne̱ caꞌa̱nj ꞌu̱nj ga̱nꞌ do̱j tzínꞌ, ne̱ cachi̱nj ni̱ꞌyáj rihaan Réj a ―taj Jesús a.
\p
\v 37 Ne̱ nica̱j Jesús man Pedró do̱ꞌ, man ro̱j taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo do̱ꞌ, caꞌanj soꞌ, ne̱ guun cheꞌe̱ soꞌ quinanó ndoꞌo rá nimán soꞌ a.
\v 38 Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan vaꞌnu̱j nij síí caꞌanj ga̱ soꞌ a:
\p ―Nanó uxrá rá nimanj ado̱nj. Ma̱an cheꞌé rej nanó ndoꞌo rá nimanj, quiꞌya̱j cavi̱ꞌ ꞌu̱nj, raj a. Quina̱j soj nihánj, ne̱ se̱ cotoj soj maꞌ ―taj Jesús rihaan vaꞌnu̱j nij soꞌ a.
\p
\v 39 Ga̱a ne̱ cavii soꞌ yaníj do̱j tzínꞌ, ne̱ caꞌanj ca̱yáán ru̱j soꞌ nda̱a canó rihaan soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Yaꞌanj, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Sese caꞌve̱e, ne̱ ca̱ráán raꞌá so̱ꞌ xráj, se̱ gaa na̱nj quira̱nꞌ uxrá ꞌu̱nj sayuun, tza̱j ne̱ sese ma̱ꞌán so̱ꞌ me rá qui̱ránꞌ ꞌu̱nj sayuun, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa me rá ma̱ꞌán so̱ꞌ, ne̱ se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa me rá ma̱ꞌanj, maan Ata̱j ―taj Jesús, cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Yaꞌanj a.
\p
\v 40 Ga̱a ne̱ canica̱j uún soꞌ caꞌnaꞌ soꞌ rihaan vaꞌnu̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa cotoj cunuda̱nj nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ cataj soꞌ rihaan Pedró a:
\p ―Dan me se xa̱ꞌ soj me se a̱ ꞌó orá ne gu̱un nucua̱j soj ni̱ꞌyaj soj ga̱j a̱ maꞌ.
\v 41 Ma̱an se ni̱ꞌyaj soj, ne̱ cachi̱nj niꞌya̱j soj rihaan Yaꞌanj se vaa ca̱ráán Yaꞌanj rihaan Síí Chre̱e se̱ caxríj Síí Chre̱e chrej chiꞌi̱i̱ rque soj á. ꞌO̱ se niha̱ꞌ rá soj quiꞌya̱j soj se sa̱ꞌ, tza̱j ne̱ ne gu̱un nucua̱j soj maꞌ ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 42 Ga̱a ne̱ caꞌanj uún soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j uún soꞌ rihaan Yaꞌanj, cataj soꞌ a:
\p ―Sese se̱ caꞌvee nani̱i̱ ꞌu̱nj rihaan sayuun ase vaa, ne̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ nda̱a vaa me rá so̱ꞌ, Ata̱j ―taj Jesús, cachíín niꞌya̱j soꞌ a.
\p
\v 43 Ga̱a ne̱ canica̱j uún soꞌ caꞌnaꞌ soꞌ, ne̱ queneꞌen soꞌ se vaa cotoj uún vaꞌnu̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a. ꞌO̱ se caꞌnaꞌ ndoꞌo nej rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 44 Ga̱a ne̱ tanáj soꞌ man nij soꞌ, ne̱ caꞌanj uún soꞌ, ne̱ cachíín niꞌya̱j uún soꞌ rihaan Yaꞌanj, ne̱ ase vaa cachíín niꞌya̱j soꞌ ga̱a rque̱ roꞌ, da̱nj vaa cachíín niꞌya̱j uún soꞌ rihaan Yaꞌanj a.
\v 45 Ga̱a ne̱ canica̱j uún soꞌ caꞌnaꞌ soꞌ rihaan vaꞌnu̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Caꞌve̱e coto̱j soj caꞌve̱e nara̱a̱n rá soj á. Ni̱ꞌyaj soj á. Da̱j doj quisi̱j orá ta̱cuachén ꞌo̱ soꞌ mán ꞌu̱nj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱ rihaan síí tumé ndoꞌo cacunꞌ ado̱nj.
\v 46 Na̱xagaa soj, caꞌa̱nj níꞌ na̱nj á. Ni̱ꞌyaj soj á. ꞌNaꞌ síí ta̱cuachén manj rihaan síí ta̱j riꞌyunj manj na̱nj chugua̱nj ―taj Jesús a.
\s Taꞌaa nii man Jesús a
\p
\v 47 Dan me se nicu̱nꞌ Jesús caꞌmii soꞌ, ne̱ nu̱ꞌ caꞌnaꞌ síí cuꞌna̱j Judas ꞌo̱ chuvi̱j nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús, ne̱ caꞌnaꞌ uxrá yuvii̱ ga̱ soꞌ, ne̱ nica̱j nij yuvii̱ neê espadá do̱ꞌ, chruun do̱ꞌ a. Dan me se yuvii̱ caꞌnéé nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, me nij soꞌ a.
\v 48 Ne̱ Judas cataj xnaꞌanj rihaan nij yuvii̱ da̱j ga̱a̱ quiꞌya̱j soꞌ ga̱ Jesús, ga̱a ne̱ cunu̱u ya̱a̱n nij yuvii̱ man Jesús, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Síí cachro̱n tuꞌvaj roꞌ, soꞌ me síí ta̱ꞌaa soj cuaj á ―taj Judas a.
\p
\v 49 Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ cuchiꞌ soꞌ cuaj rihaan Jesús, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Caꞌnaꞌ uxrá ꞌu̱nj, na̱nj maestro ―taj soꞌ rihaan Jesús a.
\p Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ cachrón tuꞌva̱ soꞌ xruu̱ Jesús a.
\v 50 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj Jesús man Judas, cataj soꞌ a:
\p ―Me cheꞌé caꞌnáꞌ so̱ꞌ, ga̱ tinu̱ꞌ ―taj soꞌ rihaan Judas a.
\p Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij yuvii̱ rihaan Jesús, ne̱ taꞌaa nij yuvii̱ man Jesús a.
\p
\v 51 Ne̱ ꞌo̱ síí nicu̱nꞌ ga̱ Jesús me se quirii soꞌ taneê soꞌ neê espadá, ne̱ goꞌ soꞌ neê espadá yoꞌ raa̱ ꞌo̱ se‑mo̱zó xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ veé dan güéj nu̱ꞌ xréé mozó yoꞌ, quiꞌyaj soꞌ a.
\v 52 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan síí nica̱j neê espadá yoꞌ a:
\p ―Naꞌne̱j sa̱ꞌ so̱ꞌ taneê so̱ꞌ á. ꞌO̱ se nu̱ꞌ yuvii̱ nica̱j neê espadá roꞌ, veé neê espadá quiꞌya̱j cavi̱ꞌ nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj.
\v 53 Ne̱ ne neꞌén so̱ꞌ se vaa gu̱un nu̱cuáj cachi̱nj ni̱ꞌyáj rihaan Réj, ne̱ caꞌna̱ꞌ ri̱i̱ uxrá se‑mo̱zó Réj rihanj cuano̱ ra̱cuíj nij soꞌ manj a̱ naꞌ.
\v 54 Tza̱j ne̱ sese da̱nj qui̱ꞌyáj, ga̱a ne̱ asa̱ꞌ caꞌve̱e quisi̱j nu̱ꞌ nana̱ no̱ rihaan Danj Yaꞌanj nana̱ taj xnaꞌanj da̱j ga̱a̱ qui̱ránꞌ ꞌu̱nj ga̱ ―taj Jesús rihaan síí nica̱j neê espadá yoꞌ a.
\p
\v 55 Ne̱ cataj Jesús rihaan nij yuvii̱ a:
\p ―Me cheꞌé nica̱j soj neê espadá nica̱j soj chruun nica̱j soj, caꞌnaꞌ soj ga̱. Síí itu̱u̱ mé ꞌu̱nj, rá soj naꞌ. Ne̱ ꞌo̱ se guun queꞌe̱e̱ güii cayáán ꞌu̱nj rihaan rej ya̱nj nuvií noco̱o, tucuꞌyón ꞌu̱nj snana̱j rihaan nij yuvii̱, tza̱j ne̱ ne ta̱ꞌaa soj manj a.
\v 56 Tza̱j ne̱ nihánj me se qui̱ránꞌ ꞌu̱nj nu̱ꞌ se vaa taj nana̱ cachrón nij síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá rihaan yanj a ―taj Jesús a.
\p Ga̱a ne̱ tanáj cunuda̱nj nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús man soꞌ, ne̱ cunánj nij soꞌ, caꞌanj nij soꞌ a.
\s Cutaꞌ nii cacunꞌ xráá Jesús a
\p
\v 57 Dan me se nij síí taꞌaa man Jesús me se nica̱j nij soꞌ man Jesús caꞌanj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Caifás xrej ata̱ suun noco̱o doj a. Ne̱ a̱j nuu chre̱ꞌ nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, rihaan Caifás yoꞌ a.
\v 58 Ne̱ ga̱nꞌ ga̱nꞌ canocoꞌ síí cuꞌna̱j Pedró xcó Jesús, ne̱ cuchiꞌ soꞌ rihaan chingá rej ya̱nj Caifás yoꞌ, ne̱ catúj soꞌ rá chingá ne̱ caꞌanj ca̱yáán soꞌ ga̱ nij se‑mo̱zó xrej ma̱n rá chingá, queneꞌe̱n soꞌ da̱j quira̱nꞌ Jesús a.
\p
\v 59 Dan me se nanoꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, nanoꞌ nu̱ꞌ Xꞌneꞌ Nij Síí Ata̱ Suun Noco̱o Doj rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, man yuvii̱ cata̱j xnaꞌanj cheꞌé cacunꞌ tumé Jesús a. Me rá nij soꞌ nari̱ꞌ nij soꞌ cacunꞌ rmi̱ꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ xráá Jesús ne̱ cavi̱ꞌ Jesús, rá nij soꞌ a.
\v 60 Tza̱j ne̱ taj va̱j a̱ ꞌó cacunꞌ tumé Jesús a̱ maꞌ. Cheꞌé dan nda̱ꞌ se cuchiꞌ uxrá síí ne̱ rihaan nij cuese̱ caꞌmii ne̱ nij soꞌ, tza̱j ne̱ taj va̱j cacunꞌ quiriꞌ nij soꞌ cuta̱ꞌ nij soꞌ xráá Jesús a̱ maꞌ. Veé dan, ne̱ cuchiꞌ vi̱j ro̱j soꞌ,
\v 61 ne̱ cataj ro̱j soꞌ a:
\p ―Síí nihánj cataj se vaa gu̱un nucua̱j soꞌ ta̱cuanee soꞌ nuvií noco̱o snuvií Yaꞌanj, ne̱ rque vaꞌnu̱j güii cune̱ꞌ uún soꞌ nuvií yoꞌ, taj soꞌ chugua̱nj ―taj ro̱j soꞌ a.
\p
\v 62 Ga̱a ne̱ canicunꞌ xrej ata̱ suun noco̱o doj, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man Jesús, cataj soꞌ a:
\p ―Me cheꞌé ne aꞌmii so̱ꞌ ga̱. Da̱j vaa nana̱ nihánj nana̱ aꞌmii ro̱j síí nihánj cheꞌé so̱ꞌ ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesús a.
\p
\v 63 Tza̱j ne̱ dínj táá Jesús a. Ga̱a ne̱ cataj uún xrej ata̱ suun noco̱o doj rihaan Jesús a:
\p ―Ase vaa nana̱ taj xnaꞌanj maꞌa̱n Yaꞌanj rihaan so̱ꞌ roꞌ, da̱nj ga̱a̱ nana̱ nihánj nana̱ cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ á. ꞌU̱nj me síí ya̱ ya̱ caꞌne̱ꞌ suun rihaan so̱ꞌ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ sese ya̱ ya̱ Síí Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun ne̱ Taꞌníí Yaꞌanj mé so̱ꞌ á ―taj soꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 64 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan soꞌ a:
\p ―Ya̱ vaa nana̱ caꞌmii ma̱ꞌán so̱ꞌ ado̱nj. Ne̱ vaj a̱ doj cata̱j xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan so̱ꞌ se vaa nda̱a ya̱j queneꞌe̱n soj manj Si̱j Caꞌnéé Yaꞌanj Ni̱caj Yuꞌunj man Yuvii̱, ne̱ queneꞌe̱n soj se vaa quita̱j ꞌu̱nj rej nuva̱ꞌ Yaꞌanj ne̱ ni̱caj ꞌu̱nj se‑nucua̱j soꞌ gu̱un chij ꞌu̱nj ado̱nj. Ne̱ queneꞌe̱n uún soj se vaa caꞌna̱ꞌ uún ꞌu̱nj rihaan chumii̱ nihánj, ne̱ quita̱j ꞌu̱nj xráá ngaa xta̱ꞌ caꞌna̱j ado̱nj ―taj Jesús rihaan xrej ata̱ suun noco̱o doj yoꞌ a.
\p
\v 65 Ga̱a ne̱ caꞌmaan rá xrej yoꞌ, ne̱ cutzinꞌ xrej yoꞌ saga̱nꞌ maꞌa̱n xrej, ne̱ cataj xrej rihaan tuviꞌ xrej a:
\p ―Ni̱ꞌyaj soj vi̱j. Qui̱j uxrá tuꞌva síí nihánj rihaan Yaꞌanj asânj. Se̱ cachiin doj síí caꞌna̱ꞌ cata̱j xnaꞌanj rihaan níꞌ cheꞌé cacunꞌ tumé síí nihánj a̱ maꞌ. Ma̱an se cuano̱ nihánj me se cuno maꞌa̱n soj nana̱ qui̱j caꞌmii soꞌ se vaa ca̱yáán maꞌa̱n soꞌ rej xꞌnu̱j Yaꞌanj, taj soꞌ ado̱nj.
\v 66 Da̱j quiꞌya̱j níꞌ man soꞌ, rá soj ga̱ ―taj xrej, xnáꞌanj xrej man nij tuviꞌ xrej a.
\p ―No̱ xcúún soꞌ cavi̱ꞌ soꞌ á ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 67 Ga̱a ne̱ quirii talúj nij soꞌ rihaan Jesús, ne̱ goꞌ nij soꞌ man Jesús a. Ne̱ coxro taꞌa̱j nij soꞌ xruu̱ Jesús,
\v 68 ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Sese ya̱ ya̱ Síí Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun mé so̱ꞌ, ne̱ cata̱j xnaꞌanj so̱ꞌ rihaan núj me síí goꞌ mán so̱ꞌ vi̱j ―taj nij soꞌ a.
\s Cataj Pedró se vaa né si̱j noco̱ꞌ man Jesús me soꞌ a
\p
\v 69 Veé dan, ne̱ ya̱nj Jesús ga̱ ꞌó nij soꞌ rá veꞌ, ne̱ ya̱nj síí cuꞌna̱j Pedró xeꞌ rá chingá a.
\p Ne̱ cuchiꞌ ꞌo̱ mozó cha̱na̱ rihaan soꞌ, ne̱ cataj noꞌ a:
\p ―So̱ꞌ me ꞌo̱ síí cachéé ga̱ Jesús síí cavii estadó Galilea ado̱nj ―taj mozó cha̱na̱ yoꞌ rihaan Pedró a.
\p
\v 70 ―Taj maꞌ. Ne neꞌén ꞌu̱nj me taj so̱ꞌ maꞌ ―taj Pedró cuno ta̱ranꞌ nij yuvii̱ cayáán ga̱ soꞌ a.
\p
\v 71 Ga̱a ne̱ curiha̱nj Pedró, ne̱ canicunꞌ soꞌ rej atúj yuvii̱ chingá a. Ga̱a ne̱ queneꞌen ꞌó mozó cha̱na̱ man soꞌ, ne̱ caꞌmii noꞌ rihaan nij yuvii̱ nicu̱nꞌ rihaan veꞌ ga̱ Pedró, cataj noꞌ a:
\p ―Síí nihánj cachéé ga̱ Jesús síí cavii chumanꞌ Nazaret asânj ―taj chana̱ yoꞌ a.
\p
\v 72 Ga̱a ne̱ nucua̱j ndoꞌo caꞌmii uún Pedró, cataj soꞌ a:
\p ―Taj maꞌ. A̱ doj ne neꞌenj man snóꞌo yoꞌ maꞌ. Caꞌve̱e quiꞌya̱j Yaꞌanj sayuun mán ꞌu̱nj sese aꞌmii ne̱ ꞌu̱nj á ―taj Pedró yoꞌ a.
\p
\v 73 Ne̱ corá nii cuchiꞌ nij síí nicu̱nꞌ nichru̱nꞌ rihaan Pedró, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Ya̱ ya̱ ꞌo̱ síí cachéé ga̱ Jesús mé so̱ꞌ ado̱nj. ꞌO̱ se ase vaa aꞌmii nij síí cachéé ga̱ Jesús roꞌ, vaa aꞌmii so̱ꞌ chugua̱nj ―taj nij soꞌ rihaan Pedró a.
\p
\v 74 Ga̱a ne̱ guun cheꞌe̱ Pedró nucua̱j doj caꞌmii Pedró, cataj Pedró se vaa caꞌve̱e quiꞌya̱j Yaꞌanj sayuun man soꞌ sese né na̱na̱ ya̱ me nana̱ aꞌmii soꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Ne neꞌenj man snóꞌo yoꞌ maꞌ ―taj uún Pedró a.
\p Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ caguáj taꞌloo a.
\v 75 Ga̱a ne̱ ninuj rá Pedró nda̱a vaa cataj Jesús rihaan soꞌ quii se vaa ga̱a ataa cagua̱j taꞌloo, ne̱ vaꞌnu̱j cata̱j Pedró se vaa né si̱j noco̱ꞌ man Jesús me maꞌa̱n Pedró maꞌ. Ga̱a ne̱ curiha̱nj Pedró xeꞌ, ne̱ uxrá taꞌvee Pedró a.
\c 27
\s Caꞌanj nica̱j nii man Jesús rihaan síí cuꞌna̱j Pilató a
\p
\v 1 Rej ranga̱ꞌ nuchruj ra̱a̱ ta̱ranꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, nij síí uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá do̱ꞌ, da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ cavi̱ꞌ Jesús a.
\v 2 Ga̱a ne̱ numíj nij soꞌ man soꞌ, ne̱ caꞌanj nica̱j nij soꞌ man soꞌ rihaan síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Pilató, ne̱ tacuachén nij soꞌ man Jesús rihaan soꞌ a.
\s Ticaviꞌ Judas man maꞌa̱n soꞌ a
\p
\v 3 Dan me se síí cuꞌna̱j Judas me síí tacuachén man Jesús rihaan nij síí ta̱j riꞌyunj man Jesús ga̱a asino ya̱a̱n, ne̱ xcaj soꞌ cuentá se vaa ya̱ ya̱ ticavi̱ꞌ nii man Jesús ne̱ maꞌa̱n soꞌ me síí tumé cacunꞌ se vaa cavi̱ꞌ Jesús a. Cheꞌé dan canica̱j nimán soꞌ, ne̱ me rá soꞌ narque̱ uún soꞌ ico̱ chi̱ꞌ (30) saꞌanj platá catzi̱i̱ yoꞌ rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, rihaan nij síí uun chij do̱ꞌ a. Dan me se cuchiꞌ soꞌ rihaan nij soꞌ,
\v 4 ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Tumé ꞌu̱nj cacunꞌ se vaa tacuachén ꞌu̱nj man ꞌo̱ síí sa̱ꞌ ina̱nj rihaan soj na̱nj ado̱nj ―taj Judas yoꞌ a.
\p ―Né se‑cacu̱nꞌ núj me cacunꞌ tumé so̱ꞌ maꞌ. Xca̱j ma̱ꞌán so̱ꞌ cuentá da̱j ga̱a̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ na̱nj á ―taj nij soꞌ rihaan Judas a.
\p
\v 5 Ga̱a ne̱ nica̱j soꞌ saꞌanj aga̱ꞌ yoꞌ, riꞌíj u̱u̱n soꞌ rá nuvií noco̱o, ne̱ cavii soꞌ caꞌanj soꞌ, ne̱ tocoꞌ va̱j soꞌ man maꞌa̱n soꞌ, ne̱ caviꞌ soꞌ a.
\p
\v 6 Ga̱a ne̱ naranꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o man saꞌanj aga̱ꞌ yoꞌ, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Ne nó xcúún níꞌ cara̱a níꞌ saꞌanj nihánj rá chrúún saꞌanj ta̱j rihaan Yaꞌanj maꞌ. ꞌO̱ se saꞌanj curuꞌvee níꞌ cheꞌé rej cavi̱ꞌ ꞌo̱ yuvii̱ me saꞌanj nihánj ado̱nj ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 7 Dan me se nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ, ne̱ nica̱j nij soꞌ saꞌanj yoꞌ, ne̱ quiránj nij soꞌ Toꞌóó Síí Rii Xruj a. Ne̱ guun yoꞌóó yoꞌ santó cachinꞌ nii man me maꞌa̱n yuvii̱ ꞌnaꞌ ꞌó chumanꞌ yuvii̱ caviꞌ chumanꞌ Jerusalén a.
\v 8 Cheꞌé dan cuꞌna̱j yoꞌóó yoꞌ Yoꞌóó To̱n nda̱a cuano̱ a.
\v 9 Dan me se quisíj quiꞌyaj nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa cataj síí cuꞌna̱j Jeremías síí nataꞌ snana̱ Yaꞌanj ga̱a naá ga̱a cataj soꞌ a: “Ga̱a ne̱ nica̱j nij soꞌ ico̱ chi̱ꞌ (30) saꞌanj aga̱ꞌ a. Saꞌanj yoꞌ me saꞌanj no̱ ꞌo̱ soꞌ, cataj nij yuvii̱ israelitá a.
\v 10 Ne̱ nica̱j nij soꞌ saꞌanj yoꞌ quiránj nij soꞌ toꞌóó síí rii xruj, nda̱a vaa caꞌneꞌ Síí ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ suun rihanj na̱nj ado̱nj”, taj Jeremías a.
\s Caꞌmii Pilató ga̱ Jesús a
\p
\v 11 Dan me se canicunꞌ Jesús rihaan síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Pilató, ne̱ xnáꞌanj Pilató man Jesús, cataj soꞌ a:
\p ―So̱ꞌ me síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá naꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesús a.
\p ―Veé ya̱ nda̱a vaa cataj so̱ꞌ roꞌ, veé da̱nj vaa na̱nj á ―taj Jesús rihaan soꞌ a.
\p
\v 12 Ne̱ cutaꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, cacunꞌ xráá Jesús a. Tza̱j ne̱ ne caꞌmi̱i̱ Jesús a̱ ꞌó nana̱ maꞌ.
\v 13 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj uún Pilató man Jesús, cataj soꞌ a:
\p ―A̱j cunó so̱ꞌ cataj nij soꞌ se vaa tumé ndoꞌo so̱ꞌ cacunꞌ naꞌ. Me cheꞌé ne aꞌmii so̱ꞌ ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man Jesús a.
\p
\v 14 Tza̱j ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ ne caꞌmi̱i̱ Jesús a̱ ꞌó nana̱ rihaan soꞌ cheꞌé cacunꞌ cutaꞌ nii xráá soꞌ a. Veé dan, ne̱ caráyaꞌa̱nj uxrá síí nica̱j suun gobernador yoꞌ cheꞌé yan quiꞌyaj soꞌ da̱nj a.
\s Cataj Pilató se vaa cavi̱ꞌ Jesús rihaan rcutze̱ a
\p
\v 15 Ne̱ vaa ꞌo̱ tucuáán noco̱ꞌ síí nica̱j suun gobernador se vaa rii soꞌ man ꞌo̱ síí ꞌni̱j tagaꞌ ꞌo̱ ꞌo̱ Chaꞌanj Pascuá, ne̱ tinavij u̱u̱n soꞌ cacunꞌ tumé síí uriha̱nj tagaꞌ yoꞌ a. Me maꞌa̱n ꞌo̱ síí ꞌni̱j tagaꞌ aꞌmii nij yuvii̱ cheꞌé se vaa quiri̱i̱ soꞌ, ne̱ caꞌve̱e quiꞌya̱j soꞌ nda̱a vaa taj nij yuvii̱ a.
\v 16 Ne̱ veé yoꞌ yoꞌ roꞌ, ꞌni̱j ꞌo̱ síí cuꞌna̱j Barrabás tagaꞌ, ne̱ queneꞌen cunuda̱nj nij yuvii̱ se vaa tumé ndoꞌo soꞌ cacunꞌ a.
\v 17 Dan me se nuu chre̱ꞌ nij yuvii̱ rihaan síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Pilató, ne̱ xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱, cataj soꞌ a:
\p ―Me síí quiri̱i̱ ꞌu̱nj, rá soj ga̱. Síí cuꞌna̱j Barrabás naꞌ. Ase síí cuꞌna̱j Jesús si̱j tucuꞌnáj nii Síí Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun xa̱ꞌ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ a.
\p
\v 18 Da̱nj caꞌmii soꞌ, cheꞌé se neꞌen soꞌ se vaa ma̱an cheꞌé se guun xco̱j ruva̱a̱ rá nij xrej ata̱ suun noco̱o me tacuachén nij xrej man Jesús rihaan maꞌa̱n soꞌ a.
\p
\v 19 Ne̱ ga̱a yáán Pilató yoꞌ rihaan xrúún soꞌ chruun xlá, ne̱ caꞌnéé nica̱ soꞌ nana̱ cuchiꞌ rihaan soꞌ, taj noꞌ a: “Se̱ quiꞌyáá so̱ꞌ sayuun man síí sa̱ꞌ yoꞌ maꞌ. ꞌO̱ se asi̱j naꞌya̱a̱n me se nanó ndoꞌo raj cheꞌé yan tucuaꞌnuꞌ snóꞌo yoꞌ manj ado̱nj”, taj nica̱ Pilató rihaan soꞌ a.
\p
\v 20 Tza̱j ne̱ cataj xnaꞌanj nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, rihaan ri̱i̱ nij yuvii̱ se vaa caꞌmi̱i̱ nij yuvii̱ cheꞌé síí cuꞌna̱j Barrabás rihaan Pilató, ne̱ cata̱j nij yuvii̱ se vaa cavi̱ꞌ Jesús a. Ne̱ cuchumán rá nij yuvii̱ a.
\v 21 Ga̱a ne̱ xnáꞌanj síí nica̱j suun gobernador cuꞌna̱j Pilató man nij yuvii̱, cataj soꞌ a:
\p ―Me ya̱ ya̱ ro̱j síí quiri̱j, rá soj ga̱ ―taj soꞌ, xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ a.
\p ―Barrabás a ―taj nij yuvii̱ rihaan soꞌ a.
\p
\v 22 Ga̱a ne̱ cataj Pilató a:
\p ―Ne̱ me qui̱ꞌyáá ꞌu̱nj ga̱ síí cuꞌna̱j Jesús si̱j tucuꞌnáj nii Síí Caꞌnéé Yaꞌanj Ti̱nanii man Yuvii̱ rihaan Sayuun, rá soj ga̱ ―taj uún Pilató, xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ a.
\p ―Cavi̱ꞌ soꞌ rihaan rcutze̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á ―taj ta̱ranꞌ nij yuvii̱ a.
\p
\v 23 Ga̱a ne̱ cataj Pilató a:
\p ―Tza̱j ne̱ me cacunꞌ tumé soꞌ ga̱ ―taj Pilató, xnáꞌanj soꞌ man nij yuvii̱ a.
\p Tza̱j ne̱ doj a̱ caguáj nij yuvii̱ a:
\p ―Cavi̱ꞌ soꞌ rihaan rcutze̱ qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á ―cataj nij yuvii̱ caguáj nij yuvii̱ a.
\p
\v 24 Dan me se queneꞌen Pilató se vaa taj se ꞌyáꞌ naꞌma̱a̱n rá nij yuvii̱, tana̱nj doj a̱ caꞌmaan rá nij yuvii̱, ne̱ doj a̱ quiꞌya̱j nij yuvii̱ sayuun rá Pilató a. Cheꞌé dan nica̱j soꞌ na, ne̱ naꞌyaꞌ soꞌ niꞌya̱j nij yuvii̱ a. Ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Se̱ tumé ꞌu̱nj cacunꞌ sese cavi̱ꞌ síí nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se maꞌa̱n soj me síí quiꞌya̱j cavi̱ꞌ soꞌ ado̱nj ―taj Pilató a.
\p
\v 25 Ga̱a ne̱ cataj nij yuvii̱ rihaan soꞌ a:
\p ―Veé maꞌa̱n núj do̱ꞌ, maꞌa̱n taꞌníí núj do̱ꞌ, me síí tu̱mé cacunꞌ se vaa cavi̱ꞌ soꞌ na̱nj ado̱nj ―taj nij yuvii̱ yoꞌ a.
\p
\v 26 Ga̱a ne̱ quirii Pilató man Barrabás tagaꞌ cheꞌé nij yuvii̱ a. Ne̱ goꞌ nij tanuu cuartá xráá Jesús, quiꞌyaj Pilató, ne̱ tacuachén Pilató man soꞌ rihaan nij tanuu se vaa cachro̱n nij tanuu man soꞌ rihaan rcutze̱ a.
\s Caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij tanuu niꞌya̱j nij soꞌ man Jesús a
\p
\v 27 Ga̱a ne̱ caꞌanj nica̱j nij tanuu ꞌyaj suun rihaan síí nica̱j suun gobernador man Jesús rá tucuá suun ya̱nj gobernador yoꞌ a. Ne̱ naquiꞌyaj chre̱ꞌ nij tanuu man ta̱ranꞌ nij tuviꞌ tanu̱u nij soꞌ a.
\v 28 Ga̱a ne̱ quirii nij soꞌ saga̱nꞌ Jesús man Jesús, ne̱ naꞌnéé nij soꞌ saga̱nꞌ rey yatzéj mare̱e chro̱n man Jesús,
\v 29 ne̱ quiꞌyaj nij soꞌ cachriin tanj, ne̱ cutaꞌ nij soꞌ cachriin tanj raa̱ Jesús, ne̱ caxríj nij soꞌ ꞌo̱ rihaa ston Jesús da̱j se vaa ꞌo̱ chruun vará nica̱j síí ata̱ suun a. Ga̱a ne̱ caꞌanj ca̱yáán ru̱j nij tanuu rihaan Jesús, ne̱ caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesús, ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Ya̱ ya̱ si̱j nica̱j suun rey rii taꞌngaꞌ rihaan nij yuvii̱ israelitá mé so̱ꞌ ei ―taj nij soꞌ tihaꞌ nij soꞌ man Jesús a.
\p
\v 30 Ga̱a ne̱ quirii talúj nij soꞌ man Jesús, ne̱ nacaj nij soꞌ vará noco̱ꞌ raꞌa Jesús, ne̱ goꞌ nij soꞌ vará raa̱ Jesús a.
\v 31 Síj caꞌngaꞌ naco̱o̱ nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesús, ga̱a ne̱ quirii uún nij soꞌ saga̱nꞌ rey yatzéj mare̱e chro̱n nu̱u̱ Jesús, ne̱ naꞌnéé uún nij soꞌ saga̱nꞌ Jesús man soꞌ, ga̱a ne̱ nica̱j nij soꞌ man Jesús caꞌanj nij soꞌ yan cachro̱n nij soꞌ man Jesús rihaan rcutze̱ a.
\s Cachrón nij tanuu man Jesús rihaan rcutze̱ a
\p
\v 32 Dan me se cavii nij soꞌ, ne̱ nariꞌ nij soꞌ man ꞌo̱ síí cavii chumanꞌ Cirene, ne̱ soꞌ me síí cuꞌna̱j Simón a. Ne̱ rquee̱ uxrá nij tanuu man síí cuꞌna̱j Simón yoꞌ ca̱ta̱ soꞌ rcutze̱ cano̱ Jesús rihaan a.
\p
\v 33 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ nij soꞌ tacaan cuꞌna̱j Gólgota, ne̱ Gólgota me raj cata̱a Tacaan Cúú Yave̱ Xnangá a.
\v 34 Ga̱a ne̱ rqué nij tanuu do̱j na vinó nachej ga̱ na e̱ꞌ man Jesús coꞌo̱ soꞌ a. Ne̱ do̱j tzínꞌ tiguíj daa Jesús, ne̱ ne caꞌve̱j rá soꞌ coꞌo̱ soꞌ maꞌ.
\p
\v 35 Veé dan, ne̱ cachrón nij tanuu man Jesús rihaan rcutze̱, ne̱ tico tixaj nij soꞌ cheꞌé saga̱nꞌ Jesús,
\v 36 ga̱a ne̱ caꞌanj ca̱yáán nij soꞌ rihaan yoꞌóó, ne̱ tumé nij soꞌ man Jesús a.
\v 37 Ne̱ cachrón nij tanuu ꞌo̱ rcuchra̱ꞌ raa̱ rcutze̱, ne̱ no̱ letrá rihaan rcuchra̱ꞌ taj xnaꞌanj me cheꞌé cavi̱ꞌ Jesús a: “Síí nihánj me Jesús, ne̱ síí nica̱j suun rey uun chij rihaan nij yuvii̱ israelitá me soꞌ a”, taj letrá yoꞌ a.
\p
\v 38 Ga̱a ne̱ cachrón nij tanuu man yavíj snóꞌo rihaan yavíj rcutze̱ yoꞌ, ne̱ yavíj ro̱j soꞌ me síí itu̱u̱ a. Dan me se nicu̱nꞌ ꞌo̱ soꞌ rej nuva̱ꞌ Jesús, ne̱ nicu̱nꞌ ꞌó soꞌ rej nichru̱un Jesús a.
\v 39 Ga̱a ne̱ cachén yuvii̱ rej nicu̱nꞌ Jesús, ne̱ caꞌmii chiꞌi̱i̱ ndoꞌo nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesús a. Dan me se tucunó nij yuvii̱ raa̱ nij yuvii̱,
\v 40 cataj nij yuvii̱ a:
\p ―Ta̱cuanee so̱ꞌ man nuvií noco̱o, ne̱ rque vaꞌnu̱j güii cune̱ꞌ so̱ꞌ ꞌó nuvií noco̱o, rá so̱ꞌ naꞌ. Dan me se sese ya̱ ya̱ Taꞌni̱j Yaꞌanj mé so̱ꞌ, ne̱ ti̱nanii so̱ꞌ mán so̱ꞌ rihaan rcutze̱, ne̱ nani̱j so̱ꞌ rihaan yoꞌóó ya̱j vi̱j ―taj nij yuvii̱ yoꞌ rihaan Jesús a.
\p
\v 41 Ne̱ ase vaa quiꞌyaj nij yuvii̱ yoꞌ roꞌ, da̱nj quiꞌyaj uún nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, nij síí naquiꞌyaj cu̱u stucua̱nj Moisés do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, caꞌmii chiꞌi̱i̱ nij soꞌ, cataj nij soꞌ a:
\p
\v 42 ―Tinanii síí nihánj man ꞌó yuvii̱ rihaan sayuun, rá soꞌ, tza̱j ne̱ ne gu̱un nucua̱j soꞌ ti̱nanii soꞌ man maꞌa̱n soꞌ rihaan rcutze̱ a̱ maan asânj. Sese ya̱ ya̱ si̱j nica̱j suun rey uun chij rihaan níꞌ si̱j israelitá me soꞌ, ne̱ nani̱j soꞌ cuano̱ rihaan yoꞌóó, ne̱ cuchuma̱n rá níꞌ ni̱ꞌyaj níꞌ man soꞌ ado̱nj.
\v 43 Dan me se nucua̱j rá soꞌ man Yaꞌanj se vaa cavi̱i̱ sa̱ꞌ soꞌ, quiꞌya̱j Yaꞌanj a. Caꞌve̱e ti̱nanii Yaꞌanj man soꞌ cuano̱, sese si̱j ꞌe̱e̱ rá Yaꞌanj man me soꞌ á. ꞌO̱ se maꞌa̱n soꞌ taj se vaa Taꞌni̱j Yaꞌanj me maꞌa̱n soꞌ ado̱nj ―taj nij soꞌ, caꞌmii chiꞌi̱i̱ ndoꞌo nij soꞌ niꞌya̱j nij soꞌ man Jesús a.
\p
\v 44 Ne̱ ase vaa caꞌmii nij soꞌ roꞌ, da̱nj caꞌmii uún ro̱j síí itu̱u̱ noco̱ꞌ rihaan rcutze̱ rej xꞌnu̱j Jesús, caꞌmii ro̱j soꞌ nana̱ nij rihaan Jesús a.
\s Caviꞌ Jesús a
\p
\v 45 Veé dan, ne̱ caxu̱j, ne̱ yu̱u̱n cheꞌe̱ guun rmi̱ꞌ nu̱ꞌ rihaan yoꞌóó nda̱a quisíj agaꞌ vaꞌnu̱j rej anocoꞌ güii a.
\v 46 Veé dan, ne̱ quisíj agaꞌ vaꞌnu̱j, ga̱a ne̱ nucua̱j ndoꞌo caguáj Jesús, cataj soꞌ a:
\p ―Elí, Elí, lama sabactani ―taj soꞌ, caguáj soꞌ xnaꞌánj aꞌmii maꞌa̱n soꞌ, ne̱ nana̱ caguáj soꞌ me raj cata̱a a: Yaꞌanj noco̱ꞌ ꞌu̱nj mé so̱ꞌ á. Me cheꞌé tanáj u̱u̱n so̱ꞌ mán ꞌu̱nj ga̱, taj nana̱ caguáj Jesús a.
\p
\v 47 Ne̱ cuno taꞌa̱j nij síí nicu̱nꞌ rej xꞌnu̱j Jesús nana̱ caguáj soꞌ, tza̱j ne̱ ne cuno̱ nij soꞌ me taj Jesús maꞌ. Ma̱an se cataj nij soꞌ a:
\p ―Nacúún síí nihánj man síí cuꞌna̱j Elías asânj ―taj nij soꞌ rihaan tuviꞌ nij soꞌ a.
\p
\v 48 Ga̱a ne̱ nu̱ꞌ raꞌya̱nj cunánj ꞌo̱ síí nicu̱nꞌ rej xꞌnu̱j Jesús, ne̱ nica̱j soꞌ yataa̱n, ne̱ caraa soꞌ na vinó yu̱u̱ rque yataa̱n, ne̱ cutaꞌ soꞌ raa̱ ꞌo̱ rihaa, ne̱ ruꞌmaan soꞌ yataa̱n tuꞌva Jesús, ne̱ coꞌo Jesús na yu̱u̱ yoꞌ, quiꞌyaj soꞌ a.
\v 49 Tza̱j ne̱ caꞌmii ꞌó nij yuvii̱, cataj nij soꞌ a:
\p ―Dínj qui̱ꞌyáá so̱ꞌ á. Queneꞌe̱n níꞌ sese caꞌna̱ꞌ Elías ti̱nanii Elías man soꞌ rihaan rcutze̱ ado̱nj ―taj nij yuvii̱ yoꞌ a.
\p
\v 50 Ga̱a ne̱ sca̱ꞌ caguáj uún Jesús, ne̱ caviꞌ soꞌ a.
\v 51 Veé dan, ne̱ quisinꞌ yatzíj mantá cortiná noco̱ꞌ rá nuvií noco̱o nda̱a rej ra̱a̱, ne̱ ꞌo̱ quinij caꞌanj nda̱a tacóó yoꞌ a. Dan me se cachén yuún, ne̱ quixraꞌ taꞌa̱j nij yuvej,
\v 52 ne̱ xꞌnúj rej cachinꞌ nii man nij síí caviꞌ, ne̱ cunuu iꞌna̱ꞌ uún queꞌe̱e̱ nij síí noco̱ꞌ man Yaꞌanj caviꞌ asi̱j rque̱ a.
\v 53 Ne̱ ga̱a quisíj orá cunuu iꞌna̱ꞌ uún maꞌa̱n Jesús, ne̱ curiha̱nj nij síí cunuu iꞌna̱ꞌ uún yoꞌ, ne̱ catúj nij soꞌ chumanꞌ gue̱e̱ chumanꞌ Jerusalén, ne̱ queneꞌen uxrá yuvii̱ man nij soꞌ a.
\p
\v 54 Veé dan, ne̱ nicu̱nꞌ tanuu capitán romanó ꞌni̱j raꞌa cientó tanuu, ne̱ nicu̱nꞌ ꞌó nij tanuu tumé man Jesús a. Ne̱ queneꞌen nij soꞌ cachén yuún, ne̱ queneꞌen nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa guun, ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij soꞌ, ne̱ dan me se cataj nij soꞌ a:
\p ―Ya̱ ya̱ Taꞌni̱j Yaꞌanj me síí nihánj asânj ―taj nij soꞌ a.
\p
\v 55 Ne̱ ga̱nꞌ doj nicunꞌ queꞌe̱e̱ chana̱, niꞌya̱j u̱u̱n nij chana̱ man Jesús a. Chana̱ noco̱ꞌ man Jesús asi̱j cavii Jesús estadó Galilea me nij chana̱ yoꞌ, ne̱ racuíj nij chana̱ yoꞌ man Jesús a.
\v 56 ꞌO̱ noꞌ me chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena, ne̱ ꞌó noꞌ me chana̱ cuꞌna̱j Mariá nii ro̱j síí cuꞌna̱j Jacobo ga̱ José a. Ne̱ ꞌó noꞌ me nii ro̱j taꞌníí síí cuꞌna̱j Zebedeo a.
\s Cachinꞌ nii man Jesús a
\p
\v 57 Ne̱ rej ataꞌ güii caꞌnaꞌ ꞌo̱ síí ruꞌvee síí cavii chumanꞌ Arimatea a. José cuꞌna̱j soꞌ, ne̱ soꞌ me síí tucuꞌyón snana̱ Jesús a.
\v 58 Dan me se caꞌanj soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilató, ne̱ cachíín niꞌya̱j soꞌ rihaan Pilató se vaa caꞌve̱j Pilató cachi̱nꞌ soꞌ man Jesús a. Ne̱ Pilató roꞌ, cataj se vaa caꞌve̱e quiꞌya̱j soꞌ da̱nj a.
\v 59 Ne̱ nica̱j José cúú man Jesús, ne̱ nacutáj soꞌ yatzíj mantá naruvii xráá Jesús,
\v 60 ne̱ rihaan toꞌóó soꞌ táá ꞌo̱ yuꞌuj yuvej rej achinꞌ nii man nij síí caviꞌ, tza̱j ne̱ yuꞌuj naca̱ me yoꞌ a. Maꞌa̱n soꞌ me síí quiꞌyaj gáán nii yuꞌuj yoꞌ, ne̱ taj va̱j xnangá na̱j rque yuꞌuj maꞌ. Ne̱ caxríj soꞌ man Jesús rque yuꞌuj yoꞌ, ne̱ caráán soꞌ yuvej xi̱j tuꞌva yuꞌuj yoꞌ a.
\v 61 Ne̱ cayáán chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena cayáán ꞌó chana̱ cuꞌna̱j Mariá cayáán tuꞌva yuꞌuj yoꞌ a.
\s Tumé tanuu man yuꞌuj nu̱u̱ Jesús a
\p
\v 62 Veé dan, ne̱ taxre̱j, ne̱ nda̱a quisíj quiꞌyaj chuvi̱i nij yuvii̱ israelitá cheꞌé güii nara̱a̱n rá nij soꞌ, ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, nij síí fariseo do̱ꞌ, ne̱ caꞌanj nij soꞌ rihaan síí cuꞌna̱j Pilató,
\v 63 ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Nu̱u̱ rá núj da̱j cataj síí tihaꞌ yuꞌunj yoꞌ ga̱a vaa iꞌna̱ꞌ soꞌ, señor. Dan me se cataj soꞌ se vaa cache̱n vaꞌnu̱j güii, ga̱a ne̱ cunu̱u iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, cataj soꞌ ado̱nj.
\v 64 Cheꞌé dan caꞌne̱ꞌ so̱ꞌ suun rihaan tanuu se vaa tu̱mé tanuu man yuꞌuj na̱j soꞌ nda̱a se quisi̱j vaꞌnu̱j güii yoꞌ rugua̱nj. Sese se̱ quiꞌyaj níꞌ da̱nj, ne̱ caꞌna̱ꞌ nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ, ne̱ quiri̱i̱ nij soꞌ cúú man soꞌ, ne̱ cata̱j nij soꞌ rihaan nij yuvii̱ se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ na̱nj ado̱nj. Asa̱ꞌ quisíj, ga̱a ne̱ doj a̱ tiha̱ꞌ yuꞌunj uún nij soꞌ man nij yuvii̱ na̱nj ado̱nj ―taj nij soꞌ rihaan Pilató a.
\p
\v 65 Ne̱ cataj Pilató rihaan nij soꞌ a:
\p ―Vaa tanuu rihaan soj ado̱nj. Ni̱caj soj man tanuu caꞌa̱nj soj tu̱mé soj man yuꞌuj yoꞌ á. Neꞌen maꞌa̱n soj da̱j quiꞌya̱j soj á ―taj Pilató rihaan nij soꞌ a.
\p
\v 66 Ga̱a ne̱ cavii nij soꞌ caꞌanj nij soꞌ tumé nij soꞌ man yuꞌuj yuvej yoꞌ a. Dan me se cachrón nij soꞌ yánj nichra̱j tuꞌva yuvej caráán tuꞌva yuꞌuj yoꞌ, ne̱ caꞌneꞌ nij soꞌ suun rihaan tanuu tu̱mé tanuu yuꞌuj a.
\c 28
\s Cunuu iꞌna̱ꞌ uún Jesús a
\p
\v 1 Dan me se caꞌanj güii cueta̱nꞌ güii naránj rá nij yuvii̱ israelitá, ne̱ naꞌya̱a̱n cotungó me yoꞌ, ne̱ da̱j doj quisi̱j güii a. Ne̱ caꞌnaꞌ chana̱ cuꞌna̱j Mariá Magdalena do̱ꞌ, ꞌó chana̱ cuꞌna̱j Mariá do̱ꞌ, queneꞌe̱n ro̱j chana̱ yuꞌuj catúj Jesús a.
\v 2 Veé dan, ne̱ cachén uxrá yuún, ne̱ cavii ꞌo̱ se‑mo̱zó Síí ꞌNi̱j Raꞌa man níꞌ rej xta̱ꞌ, caꞌnaꞌ soꞌ, nanij soꞌ tuꞌva yuꞌuj yoꞌ, ga̱a ne̱ quirii yaníj soꞌ yuvej aráán tuꞌva yuꞌuj yoꞌ, ne̱ caꞌanj ca̱yáán soꞌ xráá yuvej yoꞌ a.
\v 3 Da̱j se uun rá ro̱j noꞌ neꞌen ro̱j noꞌ ga̱a raa̱n roꞌ, da̱nj guun rá ro̱j noꞌ ga̱a curuviꞌ soꞌ a. Ne̱ da̱j se uun rá ro̱j noꞌ neꞌen ro̱j noꞌ yuꞌveꞌ catzi̱i̱ ndoꞌo roꞌ, da̱nj guun rá ro̱j noꞌ neꞌen ro̱j noꞌ saga̱nꞌ soꞌ a.
\v 4 Ga̱a ne̱ cuchuꞌviꞌ ndoꞌo nij tanuu ma̱n tumé tuꞌva yuꞌuj yoꞌ, ne̱ quiriꞌíj ndoꞌo man nij soꞌ a. Dan me se ase vaa mán síí caviꞌ vaa mán nij soꞌ rihaan yoꞌóó a.
\v 5 Veé dan, ne̱ cuchiꞌ ro̱j chana̱ yoꞌ rihaan se‑mo̱zó Yaꞌanj, ne̱ cataj se‑mo̱zó Yaꞌanj rihaan ro̱j noꞌ a:
\p ―Se̱ cuchuꞌviꞌ ro̱j so̱j maꞌ. ꞌO̱ se a̱j neꞌén ꞌu̱nj se vaa nanoꞌ ro̱j so̱j man Jesús síí caviꞌ rihaan rcutze̱ ado̱nj.
\v 6 Taj va̱j soꞌ naj nihánj a̱ maꞌ. ꞌO̱ se cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ, nda̱a vaa cataj xnaꞌanj soꞌ rihaan soj na̱nj á. Catu̱u̱ ro̱j so̱j ni̱ꞌyaj ro̱j so̱j rej quinaj soꞌ á.
\v 7 Ga̱a ne̱ raꞌya̱nj caꞌa̱nj ro̱j so̱j, cata̱j xnaꞌanj ro̱j so̱j rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ se vaa cunuu iꞌna̱ꞌ uún soꞌ á. Veé dan me se quita̱j ya̱a̱n soꞌ rihaan soj caꞌa̱nj soꞌ estadó Galilea, ne̱ caꞌa̱nj soj nda̱a rej yoꞌ, ne̱ queneꞌe̱n soj man soꞌ á. Da̱nj ga̱a̱ cata̱j xnaꞌanj ro̱j so̱j rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ á. Veé dan me quisíj nana̱ cataj xnaꞌanj ꞌu̱nj rihaan soj a ―taj se‑mo̱zó Yaꞌanj rihaan ro̱j chana̱ yoꞌ a.
\p
\v 8 Veé dan, ne curiha̱nj ro̱j chana̱ caꞌanj ro̱j noꞌ a. Veé ro̱j noꞌ cuchuꞌviꞌ, ne̱ veé ro̱j noꞌ guun niha̱ꞌ rá uún a. Veé dan me se cunánj ndoꞌo ro̱j noꞌ, cata̱j xnaꞌanj ro̱j noꞌ rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús nu̱ꞌ se vaa queneꞌen ro̱j noꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj se‑mo̱zó Yaꞌanj rihaan ro̱j noꞌ do̱ꞌ a.
\v 9 Ne̱ ma̱an orá dan nariꞌ tuviꞌ maꞌa̱n Jesús ga̱ ro̱j chana̱ yoꞌ, ne̱ cataj soꞌ a:
\p ―Rangaꞌ na̱nj á ―taj Jesús rihaan ro̱j noꞌ a.
\p Ga̱a ne̱ cuchiꞌ ro̱j chana̱ yoꞌ rihaan Jesús, ne̱ caꞌanj ca̱yáán ru̱j ro̱j noꞌ rihaan soꞌ, ne̱ taꞌaa ro̱j noꞌ tacóó Jesús, ne̱ caráj gue̱e̱ ro̱j noꞌ rihaan Jesús a.
\v 10 Ga̱a ne̱ cataj Jesús rihaan ro̱j chana̱ a:
\p ―Se̱ cuchuꞌviꞌ ro̱j so̱j maꞌ. Ma̱an se caꞌa̱nj ro̱j so̱j cata̱j xnaꞌanj ro̱j so̱j rihaan nij tinúú ꞌu̱nj se vaa cavi̱i̱ nij soꞌ caꞌa̱nj nij soꞌ nda̱a estadó Galilea, ne̱ nda̱a yoꞌ queneꞌe̱n nij soꞌ manj á ―taj Jesús rihaan ro̱j chana̱ yoꞌ a.
\s Nana̱ cataj nij tanuu rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o a
\p
\v 11 Ne̱ ga̱a quisíj caꞌanj ro̱j chana̱ yoꞌ, ne̱ dan me se cavii taꞌa̱j nij tanuu ma̱n tuꞌva yuꞌuj yoꞌ caꞌanj nij soꞌ chumanꞌ, ne̱ cataj xnaꞌanj nij tanuu rihaan nij xrej ata̱ suun noco̱o nu̱ꞌ se vaa guun a.
\v 12 Ne̱ cunuu chre̱ꞌ nij xrej ata̱ suun noco̱o ga̱ nij síí uun chij, ne̱ nuchruj ra̱a̱ nij soꞌ da̱j quiꞌya̱j nij soꞌ a. Ga̱a ne̱ caxríj uxrá nij soꞌ saꞌanj ston nij tanuu yoꞌ,
\v 13 ne̱ cataj nij soꞌ a:
\p ―Cata̱j soj se vaa rej nii̱ cotoj soj, ne̱ nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ roꞌ, caꞌnaꞌ quirii man soꞌ a. Da̱nj cata̱j soj á.
\v 14 Ne̱ sese cuchi̱ꞌ nana̱ yoꞌ rihaan síí nica̱j suun gobernador, ne̱ sese me rá soꞌ quiꞌya̱j soꞌ sayuun man soj, ne̱ maꞌa̱n núj ca̱ráán raꞌa sayuun xráá soj na̱nj á ―taj nij soꞌ rihaan nij tanuu a.
\p
\v 15 Dan me se guun ya̱ rá nij tanuu, ne̱ taꞌaa nij soꞌ saꞌanj yoꞌ, ne̱ quiꞌyaj nij soꞌ nu̱ꞌ se vaa cataj xnaꞌanj nij xrej ata̱ suun noco̱o do̱ꞌ, nij síí uun chij do̱ꞌ, rihaan nij soꞌ a. Ne̱ ase vaa nana̱ caꞌmii nij tanuu rihaan yuvii̱ roꞌ, taꞌngaꞌ da̱nj vaa nana̱ tichaꞌnuu̱ nij yuvii̱ israelitá rihaan yuvii̱ nda̱a ya̱j na̱nj ado̱nj.
\s Suun caꞌneꞌ Jesús rihaan nij síí tucuꞌyón snana̱ soꞌ a
\p
\v 16 Ga̱a ne̱ caꞌanj xa̱a̱n nij síí tucuꞌyón snana̱ Jesús nda̱a estadó Galilea, ne̱ cavii nij soꞌ raa̱ ꞌo̱ quij a. Da̱nj quiꞌyaj nij soꞌ, ese cuno nij soꞌ nana̱ cataj xnaꞌanj Jesús rihaan nij soꞌ ga̱a rque̱ a.
\v 17 Ga̱a ne̱ queneꞌen nij soꞌ man Jesús, ne̱ caráj gue̱e̱ nij soꞌ rihaan soꞌ, tza̱j ne̱ ne gu̱un ya̱ rá taꞌa̱j nij soꞌ se vaa ya̱ ya̱ Jesús me soꞌ a̱ maꞌ.
\v 18 Ga̱a ne̱ cuchiꞌ Jesús rihaan nij soꞌ, ne̱ cataj soꞌ rihaan nij soꞌ a:
\p ―Ya̱j me se ꞌu̱nj me síí uun chij xta̱ꞌ do̱ꞌ, nu̱ꞌ rihaan yoꞌóó do̱ꞌ, quiꞌyaj Yaꞌanj ado̱nj.
\v 19 Cheꞌé dan caꞌa̱nj soj rihaan ꞌo̱ ꞌo̱ nij xꞌneꞌ yuvii̱ ino̱ vaa stucua̱nj, ne̱ ti̱haa̱n soj man nij soꞌ cheꞌé rej gu̱un nij soꞌ síí tucuꞌyón snana̱j, quiꞌya̱j soj á. Ne̱ cuta̱ꞌ ne soj man nij soꞌ, ne̱ cata̱ꞌ tuꞌva soj se‑chuvi̱i Réé ꞌu̱nj Yaꞌanj do̱ꞌ, se‑chu̱vií ꞌu̱nj Taꞌni̱j Yaꞌanj do̱ꞌ, se‑chuvi̱i Nimán Yaꞌanj do̱ꞌ, ga̱a cuta̱ꞌ ne soj man nij soꞌ á.
\v 20 Ne̱ tu̱cuꞌyón soj rihaan nij yuvii̱ se vaa quiꞌya̱j nij yuvii̱ nu̱ꞌ suun caꞌnéꞌ ꞌu̱nj rihaan soj á. Veé dan yu̱u̱n cheꞌe̱ cache̱e̱ ꞌu̱nj ga̱ soj da̱j a̱ güii, nda̱a se navi̱j nu̱ꞌ chumii̱ nihánj na̱nj ado̱nj ―taj Jesús rihaan nij soꞌ a.