﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:08,200
Beꞌro Festo Romapʉ oꞌóta basiocã ĩꞌagʉ̃,

2
00:00:08,200 --> 00:00:09,200
Pablore,

3
00:00:09,200 --> 00:00:15,100
tojo nicã ãpẽrã buꞌiri daꞌreri wiꞌipʉ nirãrẽ Julio surara wiogʉre coꞌtedutiwĩ.

4
00:00:15,100 --> 00:00:19,860
Julio surara wiogʉ Augusto wãmetiri curuacjʉ̃ niwĩ.

5
00:00:19,860 --> 00:00:23,060
Yʉꞌʉ Luca quẽꞌrã na meꞌrã waꞌawʉ.

6
00:00:23,060 --> 00:00:32,280
Ʉ̃sã niꞌcãwʉ̃ yucʉsʉ Adramitio wãmetiri macã cjãwʉ̃ Asia cjase petaripʉ waꞌapjʉ meꞌrã mʉjãsãjã waꞌawʉ.

7
00:00:32,280 --> 00:00:38,920
Apĩ Aristarco wãmetigʉ Macedonia diꞌta Tesalónica wãmetiri macãcjʉ̃ ʉ̃sã meꞌrã waꞌawĩ.

8
00:00:38,920 --> 00:00:44,540
Cesareapʉ wijaꞌcãrã ape nʉmʉ ʉ̃sã Sidṍ wãmetiri macãpʉre etawʉ.

9
00:00:44,540 --> 00:00:45,980
Topʉ ʉ̃sã etacã,

10
00:00:45,980 --> 00:00:47,980
Julio Pablore pajañaꞌgʉ̃,

11
00:00:47,980 --> 00:00:49,240
aꞌtiro weewĩ.

12
00:00:49,240 --> 00:00:53,820
Tocjãrã cʉ̃ meꞌrãcjãrã cʉ̃ ʉasenojõrẽ oꞌoato nígʉ̃,

13
00:00:53,820 --> 00:00:56,260
na tiropʉ sijadutigʉ duꞌuoꞌowĩ.

14
00:00:56,260 --> 00:00:58,840
Ʉ̃sã ti macãpʉ níꞌcãrã wijawãꞌcã,

15
00:00:58,840 --> 00:01:02,800
Chipre nʉcʉ̃rõrẽ diacjʉ̃camocã peꞌe yʉꞌrʉawʉ.

16
00:01:02,800 --> 00:01:05,800
Tia peꞌe wĩꞌrõ tutuatiwʉ.

17
00:01:05,800 --> 00:01:06,800
Ʉ̃sã Cilicia,

18
00:01:06,800 --> 00:01:11,280
Panfilia wãmetise diꞌta tiro ti maarẽta yʉꞌrʉtẽrĩ pẽꞌa,

19
00:01:11,280 --> 00:01:15,320
Mira wãmetiri macãpʉ Licia diꞌtapʉre ejawʉ.

20
00:01:15,320 --> 00:01:20,840
Ti macãpʉ apewʉpʉ mʉjãsãjãrãtirã tiwʉpʉ sãñaꞌcãrã dijawʉ.

21
00:01:20,840 --> 00:01:27,400
Beꞌro surara wiogʉ apewʉ Alejandría cjãwʉ̃ Italiapʉ waꞌapjʉre bocaejawĩ.

22
00:01:27,400 --> 00:01:29,120
Ʉ̃sã tiwʉpʉ mʉjãsãjã,

23
00:01:29,120 --> 00:01:30,560
waꞌa waꞌawʉ tja.

24
00:01:30,560 --> 00:01:34,240
Wĩꞌrõ ʉ̃sãrẽ ʉpʉtʉ wẽe cãꞌmotaꞌayucã,

25
00:01:34,240 --> 00:01:36,480
ʉ̃sã peje nʉmʉrĩ yoogowʉ.

26
00:01:36,480 --> 00:01:41,760
Ʉ̃sã ʉpʉtʉ piꞌetíca beꞌropʉ ejawʉ Gnido wãmetiri macã põtẽorõpʉre.

27
00:01:41,760 --> 00:01:46,560
Wĩꞌrõ apero peꞌe wẽose ye buꞌiri diacjʉ̃ yʉꞌrʉamasĩti,

28
00:01:46,560 --> 00:01:48,640
apero peꞌe majãmiawʉ̃.

29
00:01:48,640 --> 00:01:51,560
Salmón peta tiro peꞌe yʉꞌrʉaa,

30
00:01:51,560 --> 00:01:54,840
Creta nʉcʉ̃rõrẽ cũpe peꞌe bajaqueꞌawʉ.

31
00:01:54,840 --> 00:01:56,280
Ʉ̃sã sumutopʉ yʉꞌrʉaa,

32
00:01:56,280 --> 00:02:02,360
ʉpʉtʉ daꞌrayʉꞌrʉaꞌcãrã caributirãpʉ Añurĩ Peta wãmetiropʉre ejawʉ.

33
00:02:02,360 --> 00:02:05,400
Ti peta Lasea wãmetiri macã pʉꞌto niwʉ̃.

34
00:02:05,400 --> 00:02:09,040
Ʉ̃sã ʉpʉtʉ yoogoꞌque ye buꞌiri judío masã beꞌtiri bosenʉmʉ yʉꞌrʉatojacaro niwʉ̃.

35
00:02:09,040 --> 00:02:11,960
Tojo weero wĩꞌrõ ʉpʉtʉ waꞌa,

36
00:02:11,960 --> 00:02:17,120
puꞌecʉ nʉꞌcãtjo cãꞌrõacã dʉꞌsawʉ.

37
00:02:17,120 --> 00:02:19,200
Ʉ̃sã yʉꞌrʉacã,

38
00:02:19,200 --> 00:02:21,080
ʉpʉtʉ waro wiopesa niwʉ̃.

39
00:02:21,080 --> 00:02:21,840
Tere masĩgʉ̃,

40
00:02:21,840 --> 00:02:23,360
Pablo narẽ weremiwĩ:

41
00:02:23,360 --> 00:02:25,400
—Marĩ yʉꞌrʉacã,

42
00:02:25,400 --> 00:02:26,680
wio nisaꞌa.

43
00:02:26,680 --> 00:02:27,720
Aꞌtiwʉ,

44
00:02:27,720 --> 00:02:29,480
tiwʉ cjase apeque,

45
00:02:29,480 --> 00:02:32,080
marĩ quẽꞌrãrẽ mirĩtawio nisaꞌa.

46
00:02:32,080 --> 00:02:34,400
Tojo weerã marĩ aꞌtopʉta tojánírã yujupʉ,

47
00:02:34,400 --> 00:02:35,160
nimiwĩ.

48
00:02:35,160 --> 00:02:36,280
Cʉ̃ tojo nimicã,

49
00:02:36,280 --> 00:02:39,180
surara wiogʉ Pablo ucũsere tʉꞌotiwĩ.

50
00:02:39,180 --> 00:02:40,080
Tiwʉ wiogʉ,

51
00:02:40,080 --> 00:02:42,800
tiwʉ autugʉre na ucũse peꞌere ẽjõpeowĩ.

52
00:02:42,800 --> 00:02:45,520
Ti peta peꞌe puꞌecʉ nicã ñaꞌa niporo.

53
00:02:45,520 --> 00:02:53,360
Tojo weerã tiwʉpʉ sãñarã pãjãrã ti nʉcʉ̃rõ Cretare yʉꞌrʉa waꞌasĩꞌrĩwã Fenice wãmetiri macãpʉ.

54
00:02:53,360 --> 00:02:56,480
“Topʉ apetero weerã puꞌecʉ tõꞌorãsaꞌa”,

55
00:02:56,480 --> 00:02:56,920
niwã.

56
00:02:56,920 --> 00:03:00,320
Ti peta peꞌere ʉpʉtʉ wĩꞌrõ wẽetiporo.

57
00:03:00,320 --> 00:03:04,520
Tojo weerã sajatiro wĩꞌrõ wẽetuuwãꞌcãticã,

58
00:03:04,520 --> 00:03:08,120
tiwʉ daꞌrarã peꞌe “Yʉꞌrʉaroʉaꞌa Fenicepʉ”,

59
00:03:08,120 --> 00:03:09,120
ni wãcũwã.

60
00:03:09,120 --> 00:03:12,520
Tojo wee ʉ̃sã Creta wãmetiri nʉcʉ̃rõ sumutopʉ yʉꞌrʉawʉ.

61
00:03:12,520 --> 00:03:18,620
Ʉ̃sã wijáca beꞌro maata wĩꞌrõ ʉpʉtʉ wẽewãꞌcãtiwʉ ʉ̃sã pʉꞌto nʉcʉ̃rõ tiro peꞌe.

62
00:03:18,620 --> 00:03:20,620
Te wĩꞌrõ Nordeste wãmetiwʉ.

63
00:03:20,620 --> 00:03:24,620
Tiwʉre wĩꞌrõ ʉpʉtʉ wẽecãꞌmotaꞌawʉ.

64
00:03:24,620 --> 00:03:24,920
Tojo wẽecã,

65
00:03:24,920 --> 00:03:29,620
wĩꞌrõ wẽepõtẽorõ peꞌe waꞌata basiotiwʉ.

66
00:03:29,620 --> 00:03:30,820
Basioticã ĩꞌa,

67
00:03:30,820 --> 00:03:34,620
to wẽewãꞌcãrõ peꞌeta ʉ̃sãrẽ sʉꞌori miawʉ̃.

68
00:03:34,620 --> 00:03:41,620
Ʉ̃sã niꞌcã nʉcʉ̃rõ Cauda wãmetiri nʉcʉ̃rõacãpʉre eja,

69
00:03:41,620 --> 00:03:41,620
yʉꞌrʉawʉ wĩꞌrõ ʉpʉtʉ wẽopũrĩtiro peꞌe.

70
00:03:41,620 --> 00:03:47,420
Tiwʉ siropʉ niꞌcãwʉ̃ yucʉsʉ cãꞌwʉ̃acã pajipjʉ mirĩcã,

71
00:03:47,420 --> 00:03:49,620
na yʉꞌrʉapjʉ dʉꞌteponoꞌwʉ̃.

72
00:03:49,620 --> 00:03:52,220
Wĩꞌrõ ʉpʉtʉ wẽecã,

73
00:03:52,220 --> 00:03:56,520
tiwʉacãrẽ ʉpʉtʉ daꞌratjĩarãpʉ pajipjʉjopʉ miisãawʉ̃.

74
00:03:56,520 --> 00:03:58,620
Tiwʉre wejemorõpeotoja,

75
00:03:58,620 --> 00:04:03,520
pũnʉꞌmo dari meꞌrã wĩꞌrõ meꞌrã batari nírã pajipjʉta warʉa,

76
00:04:03,520 --> 00:04:05,020
dʉꞌtewã.

77
00:04:05,020 --> 00:04:06,120
Beꞌro na ui,

78
00:04:06,120 --> 00:04:09,620
Sirte wãmetiro nucũporojopʉ marĩrẽ wẽewãꞌcãrĩ nírã,

79
00:04:09,620 --> 00:04:12,620
na “Suꞌti caseri wĩꞌrõ miato” ni,

80
00:04:12,620 --> 00:04:14,620
dʉꞌteõꞌoꞌque caserire pãacãꞌwã.

81
00:04:14,620 --> 00:04:18,520
Na pã́áca beꞌro wĩꞌrõ wẽorõ peꞌeta waꞌawʉ.

82
00:04:18,520 --> 00:04:21,740
Ape nʉmʉ mejãrõta wĩꞌrõ wẽecã ĩꞌarã,

83
00:04:21,740 --> 00:04:22,740
aꞌtiro weewã.

84
00:04:22,740 --> 00:04:29,080
Tiwʉpʉ apeque sãñasere paꞌsa tutuapjʉ tojato nírã cõꞌadʉowã.

85
00:04:29,080 --> 00:04:33,840
Ape nʉmʉ ʉ̃sã basuta niꞌcãrẽ tiwʉ cjase suꞌti caserire,

86
00:04:33,840 --> 00:04:35,840
na dʉꞌteꞌque darire,

87
00:04:35,840 --> 00:04:39,960
na tuatuꞌque sẽꞌrẽrĩrẽ doqueñonemowʉ̃ tja.

88
00:04:39,960 --> 00:04:42,160
Peje nʉmʉrĩ mujĩpũ ʉmʉcocjʉ̃,

89
00:04:42,160 --> 00:04:43,860
ñocõa ne bajutiwã.

90
00:04:43,860 --> 00:04:46,640
Tojo weerã ʉ̃sã noꞌo diácjʉ̃ waꞌarãsari,

91
00:04:46,640 --> 00:04:48,140
nita basiotiwʉ.

92
00:04:48,140 --> 00:04:50,680
Wĩꞌrõ quẽꞌrã tojo wẽenuꞌcũcãꞌwʉ̃.

93
00:04:50,680 --> 00:04:52,580
Tojo wee “Ʉ̃sã ne yʉꞌrʉsome”,

94
00:04:52,580 --> 00:04:54,400
ni wãcũmiwʉ̃.

95
00:04:54,400 --> 00:04:56,260
Peje nʉmʉrĩ ʉ̃sã baꞌatiwʉ.

96
00:04:56,260 --> 00:04:57,200
Tojo weecã ĩꞌa,

97
00:04:57,200 --> 00:05:00,040
Pablo na waꞌteropʉ níꞌcʉ wãꞌcãnʉꞌcã,

98
00:05:00,040 --> 00:05:01,120
narẽ niwĩ:

99
00:05:01,120 --> 00:05:06,960
—Mʉsãrẽ sõꞌopʉ Cretapʉ yʉꞌʉ wereꞌquere tʉꞌocã,

100
00:05:06,960 --> 00:05:08,200
añu niboapã.

101
00:05:08,200 --> 00:05:10,080
Marĩ topʉ wijatirã,

102
00:05:10,080 --> 00:05:11,760
aꞌtiwʉre dojorẽ,

103
00:05:11,760 --> 00:05:15,080
tiwʉ cjasere bajuriotiboapã.

104
00:05:15,080 --> 00:05:18,400
Niꞌcãrõacãrẽ mʉsã uiticãꞌña.

105
00:05:18,400 --> 00:05:19,760
Ne niꞌcʉ̃ wẽrĩsome.

106
00:05:19,760 --> 00:05:23,160
Aꞌtiwʉ diaꞌcʉ̃ bajudutirosaꞌa.

107
00:05:23,160 --> 00:05:25,080
Yʉꞌʉ Õꞌacʉ̃rẽ ẽjõpeogʉ niꞌi.

108
00:05:25,080 --> 00:05:26,560
Cʉ̃ yʉꞌʉ wiogʉ nimi.

109
00:05:26,560 --> 00:05:32,840
Niꞌcãcã ñami niꞌcʉ̃ cʉ̃rẽ werecoꞌtegʉ yʉꞌʉ tiropʉ bajuami.

110
00:05:32,840 --> 00:05:34,880
Aꞌtiro ni wereami:

111
00:05:34,880 --> 00:05:36,600
“Ne uiticãꞌña.

112
00:05:36,600 --> 00:05:41,320
Mʉꞌʉ Augusto wiogʉ tiropʉ besenoꞌgʉ̃ waꞌagʉsaꞌa.

113
00:05:41,320 --> 00:05:43,840
Õꞌacʉ̃ mʉꞌʉ sẽrĩsere añurõ tʉꞌoami.

114
00:05:43,840 --> 00:05:46,920
Tojo weerã aꞌtiwʉpʉ nirã́ yʉꞌrʉpeꞌticãꞌrãsama.

115
00:05:46,920 --> 00:05:49,960
Ne niꞌcʉ̃ wẽrĩsome”,

116
00:05:49,960 --> 00:05:51,260
niami.

117
00:05:51,260 --> 00:05:53,160
Tojo weerã mʉsã wãcũtutuaya.

118
00:05:53,160 --> 00:05:55,160
Yʉꞌʉ Õꞌacʉ̃rẽ ẽjõpeoꞌo.

119
00:05:55,160 --> 00:05:57,460
Cʉ̃ níꞌque diacjʉ̃ta waꞌarosaꞌa.

120
00:05:57,460 --> 00:06:01,300
Wĩꞌrõ diaꞌcʉ̃ marĩrẽ nʉcʉ̃rõpʉ wẽequepeorosaꞌa,

121
00:06:01,300 --> 00:06:02,200
niwĩ Pablo.

122
00:06:02,200 --> 00:06:07,920
Pʉa semana ʉ̃sã Cretare wijáca beꞌro ejacãti pajiri maa Adriático wãmetiri maajopʉre.

123
00:06:07,920 --> 00:06:09,920
Wĩꞌrõ ʉpʉtʉ wẽocãꞌmotaꞌayucã,

124
00:06:09,920 --> 00:06:10,920
yoogocãti.

125
00:06:10,920 --> 00:06:14,120
Ñami deco nicã tiwʉcjãrã daꞌrarã,

126
00:06:14,120 --> 00:06:16,820
“Marĩ diꞌta tiropʉ ejarã weetʉꞌsaꞌa”,

127
00:06:16,820 --> 00:06:16,920
niwã.

128
00:06:16,920 --> 00:06:20,040
Tojo weerã na ¿noꞌocãꞌrõ ʉ̃ꞌcʉ̃amiti?

129
00:06:20,040 --> 00:06:21,140
nírã,

130
00:06:21,140 --> 00:06:22,980
niꞌcã da yuta da meꞌrã dijoo,

131
00:06:22,980 --> 00:06:23,280
queoñaꞌwã.

132
00:06:23,280 --> 00:06:26,080
Na tojo weecã,

133
00:06:26,080 --> 00:06:27,440
treinta y seis metros ʉ̃ꞌcʉ̃awʉ̃.

134
00:06:27,440 --> 00:06:30,400
To beꞌroacã tja apaturi queoñaꞌwã.

135
00:06:30,400 --> 00:06:33,720
Veintisiete metrota nicaro niwʉ̃ majã.

136
00:06:33,720 --> 00:06:35,080
Ñami niyucã,

137
00:06:35,080 --> 00:06:36,960
na ʉ̃tãpagapʉ doquewãrĩ nírã,

138
00:06:36,960 --> 00:06:38,080
aꞌtiro weewã.

139
00:06:38,080 --> 00:06:45,480
Baꞌparitise cõme pjĩrĩ pacare te yapuripʉ yuta dari meꞌrã dʉꞌteõꞌoꞌquere doqueñowã.

140
00:06:45,480 --> 00:06:47,360
Auturo peꞌe tiwʉre wejeñeꞌepoꞌato nírã tojo weewã.

141
00:06:47,360 --> 00:06:50,720
Tojo weetojaca beꞌro na “Maata boꞌreacã ʉamisaꞌa”,

142
00:06:50,720 --> 00:06:52,480
ni wãcũqueꞌtiwã.

143
00:06:52,480 --> 00:06:57,240
Ñamita tiwʉre daꞌracoꞌteri masã duꞌtisĩꞌrĩmiwã.

144
00:06:57,240 --> 00:07:02,160
Tojo wee na “Cõme pjĩrĩrẽ ʉꞌmʉtãrõ peꞌe doqueñorãtirã weeꞌe” nisoo,

145
00:07:02,160 --> 00:07:03,120
yucʉsʉacãrẽ miidijoo,

146
00:07:03,120 --> 00:07:03,560
tiwʉ meꞌrã duꞌtisĩꞌrĩmiwã.

147
00:07:03,560 --> 00:07:08,120
Pablo na tojo weesĩꞌrĩcã ĩꞌagʉ̃,

148
00:07:08,120 --> 00:07:09,040
surara wiogʉre,

149
00:07:09,040 --> 00:07:10,680
ãpẽrã surarare werewĩ:

150
00:07:10,680 --> 00:07:12,880
—Ãꞌrã aꞌtiwʉpʉ tojaticã,

151
00:07:12,880 --> 00:07:14,440
mʉsã ne niꞌcʉ̃ catisome,

152
00:07:14,440 --> 00:07:14,720
niwĩ.

153
00:07:14,720 --> 00:07:16,440
Cʉ̃ tojo nicã tʉꞌorã,

154
00:07:16,440 --> 00:07:22,560
surara peꞌe tiwʉ yucʉsʉacãrẽ dʉꞌteꞌque darire dʉtesurequeñocãꞌwã.

155
00:07:22,560 --> 00:07:26,880
Boꞌrequeꞌati dʉporo Pablo tiwʉpʉ nirãrẽ baꞌadutiwĩ:

156
00:07:26,880 --> 00:07:29,200
—Pʉa semana waꞌaꞌa mʉsã cãrĩti,

157
00:07:29,200 --> 00:07:31,680
baꞌatimirã mʉsã nirṍ.

158
00:07:31,680 --> 00:07:34,200
Tojo weegʉ yʉꞌʉ mʉsã baanʉjã tutuato nígʉ̃,

159
00:07:34,200 --> 00:07:35,920
mʉsãrẽ baꞌadutigʉti.

160
00:07:35,920 --> 00:07:39,200
Ne cãꞌrõacã mʉsãrẽ mejẽcã waꞌasome,

161
00:07:39,200 --> 00:07:39,840
niwĩ.

162
00:07:39,840 --> 00:07:41,440
Tojo nitoja,

163
00:07:41,440 --> 00:07:42,560
Pablo pã́rẽ mii,

164
00:07:42,560 --> 00:07:46,440
nipeꞌtirã ĩꞌorõpʉ Õꞌacʉ̃rẽ eꞌcatise oꞌowĩ.

165
00:07:46,440 --> 00:07:49,200
Beꞌro cʉ̃ basu tigare deco meꞌrã peꞌé,

166
00:07:49,200 --> 00:07:50,360
baꞌawĩ.

167
00:07:50,360 --> 00:07:53,200
Na cʉ̃ tojo baꞌacã ĩꞌarã,

168
00:07:53,200 --> 00:07:56,720
na bʉjawetimiꞌquere duꞌu,

169
00:07:56,720 --> 00:08:00,280
na quẽꞌrã eꞌcatise meꞌrã baꞌawã.

170
00:08:00,280 --> 00:08:04,320
Ʉ̃sã tiwʉpʉ sãñarã nipeꞌtirã doscientos setenta y seis niwʉ̃.

171
00:08:04,320 --> 00:08:14,800
Na baꞌasĩꞌrĩrõ põtẽorõ na baꞌáca beꞌro tiwʉpʉ sãñase trigo ajurire ti maapʉ doqueñopeꞌocãꞌwã.

172
00:08:14,800 --> 00:08:20,640
Yucʉsʉ caꞌrasãanemopjʉ tojato nírã tere cõꞌawã.

173
00:08:20,640 --> 00:08:25,800
Boꞌrequeꞌaca beꞌro tiwʉ daꞌrari masã nʉcʉ̃rõrẽ ĩꞌabocawã.

174
00:08:25,800 --> 00:08:25,920
¿Noꞌopʉ niti?

175
00:08:25,920 --> 00:08:27,960
ni ĩꞌamasĩtiwã.

176
00:08:27,960 --> 00:08:30,160
Na tojo ĩꞌamasĩtimirã,

177
00:08:30,160 --> 00:08:31,640
opatucũ nucũporo nirõrẽ ĩꞌa,

178
00:08:31,640 --> 00:08:32,440
“Sõꞌo bʉanʉjãrã,

179
00:08:32,440 --> 00:08:33,520
apetero weero basiocãma,

180
00:08:33,520 --> 00:08:33,520
to majãarã”,

181
00:08:33,520 --> 00:08:34,040
niwã.

182
00:08:34,040 --> 00:08:36,000
Tojo weerã todʉporo “Cõme pjĩrĩ wejeñeꞌepoꞌato” ni,

183
00:08:36,000 --> 00:08:39,360
na dʉꞌte doqueñoꞌque pjĩrĩrẽ dʉtesure dijowã.

184
00:08:39,360 --> 00:08:41,640
Apeye wajapjĩrĩ pacare,

185
00:08:41,640 --> 00:08:45,800
autuse pjĩrĩ dʉꞌteꞌque darire pãacaꞌranʉꞌcõwã.

186
00:08:45,800 --> 00:08:52,440
Na tojo weetojaca beꞌro ʉꞌmʉtãrõpʉ nirĩ suꞌti caserore wĩꞌrõ ti caseropʉ ñeꞌe miato nírã wejemorõ yoowã.

187
00:08:52,440 --> 00:08:53,880
Tojo weero tiwʉ nucũporo sumuto peꞌe nʉjãwʉ̃.

188
00:08:53,880 --> 00:08:54,940
Nʉjã,

189
00:08:54,940 --> 00:09:01,440
ʉ̃ꞌcʉ̃atiro nucũporo opa buꞌa nirõpʉ sʉꞌapeja waꞌawʉ.

190
00:09:01,440 --> 00:09:06,900
Wajamʉꞌtãrõ peꞌe nucũporopʉ opasĩo doquebiꞌpequeꞌawʉ.

191
00:09:06,900 --> 00:09:08,280
Ne sĩobʉrota basiotiwʉ.

192
00:09:08,280 --> 00:09:11,740
Tiwʉ auturo peꞌe pãꞌcõrĩ pacase paaquẽocã,

193
00:09:11,740 --> 00:09:13,280
bata waꞌawʉ.

194
00:09:13,280 --> 00:09:14,840
Tojo waꞌacã ĩꞌa,

195
00:09:14,840 --> 00:09:23,400
surara tiwʉpʉ buꞌiri cʉorã na ñeꞌeꞌcãrãrẽ ne niꞌcʉ̃ doqueñojã baaduꞌtiticãꞌto nírã wẽjẽcãꞌsĩꞌrĩmiwã.

196
00:09:23,400 --> 00:09:25,360
Surara wiogʉ peꞌe Pablore yʉꞌrʉosĩꞌrĩgʉ̃,

197
00:09:25,360 --> 00:09:28,160
narẽ cãꞌmotaꞌawĩ.

198
00:09:28,160 --> 00:09:29,920
Beꞌro baamasĩrãrẽ sumutopʉ baanʉjãmʉꞌtãdutiwĩ.

199
00:09:29,920 --> 00:09:34,520
Ãpẽrãrẽ taboa pjĩrĩ meꞌrã paꞌsanʉjãdutiwĩ.

200
00:09:34,520 --> 00:09:36,800
Te meꞌrã waꞌatirã,

201
00:09:36,800 --> 00:09:41,160
tiwʉ cjase bataꞌque pjĩrĩ meꞌrã paꞌsanʉjãdutiwĩ.

202
00:09:41,160 --> 00:09:41,980
Tojo weetjĩrã,

203
00:09:41,980 --> 00:09:48,320
ʉ̃sã nipeꞌtirã yʉꞌrʉpeꞌticãꞌwʉ̃.

204
00:09:48,320 --> 00:09:51,660
Ʉ̃sã nipeꞌtirã sumutopʉ nʉjãta,

205
00:09:51,660 --> 00:09:54,640
majãnʉꞌcãca beꞌro ʉ̃sã masĩwʉ̃,

206
00:09:54,640 --> 00:09:57,040
ti nʉcʉ̃rõ Malta wãmeticaro niwʉ̃.

207
00:09:57,040 --> 00:10:00,040
Tocjãrã masã acoro pejacã yʉsʉacã ĩꞌarã,

208
00:10:00,040 --> 00:10:01,360
ʉ̃sãrẽ añurõ pajañaꞌwã.

209
00:10:01,360 --> 00:10:03,480
Tojo weerã pecameꞌe wĩjãbosa,

210
00:10:03,480 --> 00:10:05,400
ʉ̃sãrẽ sõꞌmadutirã pijiowã.

211
00:10:05,400 --> 00:10:08,720
Pablo quẽꞌrã peca boposãse seegʉ waꞌa,

212
00:10:08,720 --> 00:10:09,460
mitĩawĩ.

213
00:10:09,460 --> 00:10:13,600
Cʉ̃ tojo mitĩarĩ cura aña pecapʉ níꞌcʉ asise uiwijatigʉ,

214
00:10:13,600 --> 00:10:16,760
Pablo ya omocãpʉ cũꞌrĩ doqueyojawĩ.

215
00:10:16,760 --> 00:10:18,320
Topʉta wãꞌñacãꞌwĩ.

216
00:10:18,320 --> 00:10:23,160
Ti nʉcʉ̃rõcjãrã aña Pablo ya omocãpʉ wãꞌñacã ĩꞌarã,

217
00:10:23,160 --> 00:10:25,280
na aꞌtiro niwã:

218
00:10:25,280 --> 00:10:28,080
—Ãꞌrĩ masã wẽjẽrĩ masʉ̃ nisami.

219
00:10:28,080 --> 00:10:30,820
Cʉ̃ dia pajiri maapʉ yʉꞌrʉtojaꞌcʉ nimigʉ̃,

220
00:10:30,820 --> 00:10:33,640
cʉ̃ ñaꞌarõ weeꞌque wapa wẽrĩgʉ̃sami,

221
00:10:33,640 --> 00:10:34,280
niwã.

222
00:10:34,280 --> 00:10:37,720
Pablo peꞌe añarẽ pecameꞌepʉ wejestequetĩawĩ.

223
00:10:37,720 --> 00:10:40,600
Cʉ̃rẽ ne mejẽcã waꞌatiwʉ.

224
00:10:40,600 --> 00:10:43,600
Na tocjãrã peꞌe “Maata cʉ̃rẽ bipia waꞌarosaꞌa”,

225
00:10:43,600 --> 00:10:44,200
nimiwã.

226
00:10:44,200 --> 00:10:45,320
“Bipiticãma,

227
00:10:45,320 --> 00:10:46,980
wãcũña marĩrõ bʉrʉqueꞌa,

228
00:10:46,980 --> 00:10:48,120
wẽrĩa waꞌagʉsami”,

229
00:10:48,120 --> 00:10:50,140
ni wãcũmiwã.

230
00:10:50,140 --> 00:10:52,240
Na yoacã yucuecũmí,

231
00:10:52,240 --> 00:10:54,560
cʉ̃rẽ mejẽcã waꞌaticã ĩꞌa,

232
00:10:54,560 --> 00:10:56,240
mejẽcã wãcũwã tja.

233
00:10:56,240 --> 00:10:57,780
“Ãꞌrĩ ʉmʉ mejẽta nisami.

234
00:10:57,780 --> 00:10:59,860
Marĩ ẽjõpeogʉ nígʉ̃ nisasami.

235
00:10:59,860 --> 00:11:02,460
Tojo weero cʉ̃rẽ aña cũꞌrĩcã,

236
00:11:02,460 --> 00:11:03,540
ne mejẽcã waꞌaweꞌe”,

237
00:11:03,540 --> 00:11:04,160
niwã.

238
00:11:04,160 --> 00:11:11,360
Ʉ̃sãrẽ tojo waꞌaꞌcaro ti nʉcʉ̃rõ wiogʉ Publio wãmetigʉ ya diꞌta pʉꞌtoacã niwʉ̃.

239
00:11:11,360 --> 00:11:13,800
Cʉ̃ ʉ̃sãrẽ cʉ̃ ya wiꞌipʉ cãrĩdutigʉ pijiawĩ.

240
00:11:13,800 --> 00:11:18,040
Iꞌtia nʉmʉ ʉ̃sã cʉ̃ ya wiꞌipʉ nise nʉmʉrĩrẽ ʉ̃sãrẽ añurõ weewĩ.

241
00:11:18,040 --> 00:11:20,440
Titare Publio pacʉ ujaque,

242
00:11:20,440 --> 00:11:21,880
yoja dutitigʉ cãjĩwĩ.

243
00:11:21,880 --> 00:11:24,480
Pablo cʉ̃ cãjĩrõpʉ sãjãa,

244
00:11:24,480 --> 00:11:25,340
Õꞌacʉ̃rẽ sẽrĩbosa,

245
00:11:25,340 --> 00:11:27,660
cʉ̃ dʉpoapʉre ñapeowĩ.

246
00:11:27,660 --> 00:11:30,320
Tojo wee cʉ̃rẽ yʉꞌrʉcã weewĩ.

247
00:11:30,320 --> 00:11:32,320
Cʉ̃ tojo weecã ĩꞌarã,

248
00:11:32,320 --> 00:11:37,320
ti nʉcʉ̃rõpʉ nirã́ dutitirã na ye dutire yʉꞌrʉodutirã cʉ̃ tiropʉ aꞌtiwã.

249
00:11:37,320 --> 00:11:39,580
Nipeꞌtirã na ye dutire yʉꞌrʉonoꞌwã.

250
00:11:39,580 --> 00:11:42,880
Ti nʉcʉ̃rõcjãrã ʉ̃sãrẽ peje apeyenojõ oꞌowã.

251
00:11:42,880 --> 00:11:45,400
Beꞌropʉ ʉ̃sã yucʉsʉpʉ waꞌarã,

252
00:11:45,400 --> 00:11:47,420
puꞌetiatje quẽꞌrãrẽ oꞌowã.

