\id ACT - Southeast Ambrym Portions [tvk] -Vanuatu 2011 (DBL 2014) \h Polien \toc1 Polien \toc3 Pol \mt1 Acts \imt3 Sepinien xil xa diamu te Polien Xil na Eloheoh Xil \is Visi iaxa tetis vanuvei ak? \ip Moletin xa tetis vanuvei ak, hisen Luk. Xi tenave tei ti e eloheoh xil xa latehe lu e le (12), xi tenave Siu tei ti e mei teneket e Iesu Kristo. Luk tehe dokta tei (Kol 4:14) xa tesukul kuhi, e di teketeh kuhi ve holesok xil xa testal e meulien na Iesu (Luk 1:3). Xi teketeh kuhi xa Sias testal tetep e Serusalem e teha tetuxoh rute sav xil mun tetep (Polien 1:8). Xi di tekapis ut xil holu tetel eloheoh Pol (Kol 4:14; 2 Tim 4:14; Pil 1:24, e Polien 16:10-17; 20:5-21:18; 21:1-28:16). Xi tetis vanuvei xalu ak: ‘Longeongen Hos xa Luk Midisi’ e ‘Polien Xil na Eloheoh Xil’. Polien Xil, Luk tetisi e 63 AD, e melele xa Pol teti Rom e di tetatil melele xa suv toto tahal Rom ilepisi (Polien 28:30). \is Visi iaxa tevuli vanuvei ak tetiamu? \ip Luk tetis vanuvei ak teha mi timue tei nan xa hisen Teopolis (Luk 1:1; Polien 1:1). Luk tetis vanuvei ak teha mini, e tekila xa moletin xil holu xa latave Siu ti livuli. \is Luk tetis vanuvei ak veneh? \im \bd Luk tehit vapisen kila xa Sias testal tetep\bd* — Vanuvei te Polien Xil misep usili xa Sias testal kokot e Serusalem. Xi misep usil polien xa Iesu tesa ni mi eloheoh xil e mi Kristin xil ngasen (1:7-8). Xi pisen ni mun xa xeihen na Ninin Eo temei e moletin xil xa laneket e Iesu tetep, e tesak ni neketen nae te xeih mu (2:1-12). Luk misep kil sexien xa Kristin xil latepol vituei tetiamu, e di latetutou ni moletin xil tetep (2:43-46). E misep usil sexien xa Sias meul e mei be mahulong e rute savsav xil (2:47). \ib \im \bd Luk tehit vapisen kila xa xeihen na Ninin Eo tesak ni Sias temeul tetep\bd* — E vanuvei nan, e rut sepinien xa diamu, Luk misep kila xa Sias testal e \nd Serusalem\nd* texo hisit merekel xil (2:14-7:60) xa mak: moletin na Iesu xil lasepin ni sepinien sav xil xa mosav xil lalong kila (2:4,7-12); eloheoh xil ladal rat moletin xil holu ra meseien nae (3:1-10; 5:15-16); e sepinien nae del setuen nae xil nggur xeihen (4:8-13,30-31). Di, sakpurunien tei xa mahulong mei misak ni Kristin xil lalesae ra Serusalem, labe ut sav xil e provins tahal \nd Sudea\nd* e provins tahal \nd Sameria \nd* (8:1,4-5) xa latave sotin ti ra hal Serusalem. E melele xa Iesu biles meulien na Pol, Hi misila del Kristin sav xil tengan lavur longeongen hos usil Iesu Kristo vaha mi mol Siu sav xil xa lade \nd ut sav xil e ut etan\nd* xa kavmen tahal Rom di telaxat xil. E ngan xil xa latave Siu ti xa ladi Afrika, Siria, Esia, Masedonia e Rom mun (12:1-28:30) mei laneket. \ib \im \bd Luk tehit vasep kila vatit neketen na Kristin xil\bd* — Luk di midis rut setuen xa Pita tesetu ni mi Siu xil usil vatit neketen nan (2:14-41; 4:8-12; 10:34-48), del rut setuen xa Pol tesetu ni mi moletin xil xa latave Siu ti (13:16-41; 17:22-32; 22:1-21; 26:1-29). Luk pisen ni xa longeongen usil Iesu Kristo di mikapis ut holu, e sepinien teni momal tengan moletin xil te kantri sav xil xa sexien nae misav lakila mei lineket en. Luk teta kat tetel Pol melele xa Pol di tetatil suv toto tahal Rom tengan ikesi ha ilepisi (28:30). Misak ni, moletin holu lanemi labit Luk iaxa tetis uvei xalu ak, ‘Longeongen Hos usil Iesu Kristo xa Luk midisi’ e ‘Polien Xil na Eloheoh Xil’ tengan vatutou ni Pol e vapisen kil vatit neketen nan mi suv toto tahal Rom. \ib \im \bd Luk tehit vapisen kila xa sakpurunien xil misakras vahas tan ni Sias na Iesu Kristo\bd* — Kristin xil holu xa lasetu ni longeongen hos, xil lakameti nggeih e meulien nae. Rute ngan xil, laso xil labe nim te xeih (nggoni Pita-4:3; 12:3-17; e Pol-16:22-40). Rute ngan xil, labas vin xil (nggoni Stivin-7:59-60 e Tiemes-12:2). Rute ngan xil, vanut Siu xil del vanut moletin xil xa latave Siu ti lapol misa mi xil (nggoni Pol-15:19; 17:5-9; 18:6; 19:23-41). E sakpurunien xil xa nggeih xiak misakras vahas tan ni Sias na Iesu Kristo vengan xa Ninin Eo di mi xil. Xi pol ni Sias meul sung be mahulong e mei nggeih mu. \is Nenemien tei xa be eilep e vanuvei ak de 1:8 \ipq Iesu biteni bit, “Xamim mukil rin ak kestang, melele xa Ninin Eo imei e xamim, mupolu ni xeihen. Ma ti musep usil nou e hal Serusalem, e ut xil xa di provins tahal Sudea, e provins tahal Sameria, e ut sav xil mun iha ihur vuol ni ut etan.” \is Naha xa di vanuvei ak? \io1 1. Polien na Pita del Siu xil (1:1-12:25) \io2 a. Sias na Iesu Kristo testal kokot e Serusalem (1:1-7:59) \io2 b. Sias ba be provins tahal Sameria e Siria (8:1-12:25) \io1 2. Polien na Pol del Ngan xil xa Latave Siu ti (13:1-28:31) \io2 a. Kakaoen kokot na Pol tengan vahit usil longeongen hos mi moletin xil e provins tahal Kalesia e Pampilia (13:1-14:28) \io2 b. Kaonsel te Sias tahal Serusalem misep usil moletin xil xa latave Siu ti xa mei laneket (15:1-15:35) \io2 c. Kakaoen na Pol xa be lu nen ba duxoh provins tahal Esia e Masedonia (15:36-18:28) \io2 d. Kakaoen na Pol xa be tol nen ba duxoh provins tahal Esia e Masetodia mun (19:1-21:14) \io2 e. Pol misep usil neketen nan e von koten tahal Serusalem, Sesaria, e ba duxoh Rom (21:15-28:25) \c 1 \p \v 1 Toxoli Teopolis, \p Nadis vanuvei ak bat minuk. \p Vanuvei xa natetisi tehat minuk tetiamu\f + \fr 1:1 \ft Luk tetis vanuvei tei nggusil meulien na Iesu tuei bat mi Teopolis. \f*, natehit usil holesok xil xa Iesu di tepol ni e di tepispisi ni e melele xa tepol kokot ni polien nan xil \v 2 be duxoh melengien xa Hi tehur rati tehe ut nesao. E tetiamu ni ngan xa Hi tehur rati, Iesu tepispisi mi xil texo xeihen na Ninin Eo mi moletin xil xa tehosei xil mei latehe eloheoh nan. \v 3 Melele xa Iesu tehur longpangasien nan e temat, melengien hanutap lu (40) xi testal mi xil e suse holu xa tepisen ni xa xi temeul rilomun reitin. Xil latepusi, e xi tesepin mi xil usil suse xa Hi mei ihe suv toto na moletin xil en. \v 4 E melele xa Iesu teti tamu tetel moletin nan xil, tesel xat xil ni sepinien ak tehit, “Munahe reling Serusalem ti mu, e mutatil sanien te Ninin Eo xa natehiteni mi xamim xa tata navan tehit xati xa isa ni mi xamim. \v 5 Reitin, tetiamu Sion teterir ni moletin xil e oei tang, e navehi ti, Hi iterir ni xamim e Ninin Eo.”\f + \fr 1:5 \ft Melele xa labaptaes ni moletin tei e oei, ngan ak pisen ni xa biles meulien nan mei mineket e Iesu. Melele xa Kristin tei misa meulien nan mi Iesu, Hi Tamen di baptaes ni e Ninin Eo, Ninin Eo mei polu e meulien nan, di misa xeihen mini, e di pisen suse xa momal mini.\f* \s1 Hi Nggur Rat Iesu Be Ut Nesao \p \v 6 Di, e melengien tei mun, eloheoh xil mei labe vituei del Iesu e lasisi labit, “?Suv, taxeak, melengien momal tengan mei ove suv toto na mol-Isrel xil vaxoni Suv Toto Deved tetiamu, mu tamal ti mu?” \p \v 7 E Iesu biteni mi xil bitene, “Melengien ak, Tata kestang nggur xeihen tengan ihosei. Tave tengan ti xa xamim mukila. \v 8 Xamim mukil ngan ak kestang, melele xa Ninin Eo imei e xamim, mupolu ni xeihen. Ma ti musep usil nou e hal Serusalem, e ut xil xa di provins tahal Sudea, e provins tahal Sameria, e ut sav xil mun iha ihur vuol ni ut etan.” \v 9 Melele xa bit sepinien ak bus e xil dit tamu lapusi, Hi nggur rat Iesu be ut nesao, e momah tei mei da xole. \p \v 10 E melele xa di tamu laketeh be tilang hat, vatakes, moletin lu xa lusing mieh lusoh visal xil. \v 11 E lubiteni mi xil lubitene, “!Ei, mol-Kaleli xil! ?Veneh ma di musoh e di muketeh be nesao? Iesu xa Hi nggur rati reling xamim tengan vahe ut nesao, xi mun tang itilomun imei ixoni ngan taxa di mupusi be ut nesao iaxai.” \s1 Labosei Matias Tengan Ixoles Sudas xa Temat \p \v 12 Di, eloheoh xil labe reling Vathu te Urvatiei te Olip, ladilomun labe Serusalem xa tave sotin ti.\f + \fr 1:12 \ft Vathu te Urvatiei te Olip be kilomita tei ra hal Serusalem.\f* \v 13 Melele xa laduxoh taon, labe nim tei e labe von toen nen tei mun xa de nesao. Moletin xil ak tehe Pita, Sion, Temis e Andriu; Pilip e Tomas; Batalomiu e Matiu; Temis (xa be nat Alveas), Saemon (xa tevae teha xat kavmen tahal Rom tetiamu), e Sudas (nat Temis). \v 14 Vehakut, xil mei di lasis vituei, e tetit atou tei lamei lamos del xil. E tua na Iesu xil mun, del ninen, Meri, mei lamos del eloheoh xil ak. \p \v 15 Melengien vahis mei mitavi, moletin xil vus xa di laneket e Iesu mei labe vituei. Xil vus sangas laduxoh handred tei e hanutap tei (120). Di, Pita mitamea misoh e misepin mi xil bitene, \v 16 “Toxoli e hinoxoli xil, Vanuvei na Hi mei mistal be reitin usil Sudas. Ninin Eo tepol ni Suv Toto Deved teke mese ni xa Sudas ileh moletin xil mei lital xat Iesu. \v 17 Sudas tehe tei e xir xa Iesu tehosei, e xi mun tepol texoni xir.” \p \v 18 (Vatu xa Sudas tehuri ve sexien tesa xa tepol ni, xi texal rat tan tahalu ni. E tan nen tak, xi mot en, e vangen mesel e tinen xil mistal.\f + \fr 1:18 \ft Matiu 27:1-10 bitene vat xil na pris xil langgur vatu na Sudas, e langgal tan tei ni. Lanemi labit vatiei xa Sudas misar hiraen en misoh de tan ak. E melele xa ao meot, xi mot bemei tan, mei dipas vangen.\f* \v 19 Moletin xil vus xa ladi Serusalem latelongeong ni, ma nggo sepinien nae lakes rute ak ni, ‘Akeldama,’ xa koute teni bit, ‘Tan te Ra.’) \p \v 20 E Pita biteni mun bitene, “E Suv Toto Deved biteni e Sam tei bit, \q1 ‘Hi Suv, upol ni nim man mei ihe hon tang, \q2 e moletin itovuol iti itilomun en.’\x * \xo 1:20 \xt Sam 69:25 \x* \b \m Misepin ni mun bit, \q1 ‘Bos xa moletin tova ixolesi e ihur von nen.’\x * \xo 1:20 \xt Sam 109:8\x* \b \p \v 21 “Mak, ma moletin tova mei imos e xamem, tei xa tehusil xamem tetiamu e melele xil ngasen xa Suv Iesu di tekakao tetel xamem. \v 22 Tei xa teta tetel xir e melele xa Sion di tekas moletin xil, mei duxoh melengien xa Hi tehur rat Iesu tehe ut nesao. Rihosei tei e xil vari mei ihur polien itel xamem e ti ihit rati mi mosav xil xa tepus Iesu temeul rilomun ra maten reitin.” \v 23 Ma xil labosei moletin lu: Siosep Barsabas (xa hisen tei mun be Sastas) e Matias. \p \v 24 Di, lasis mi Hi labitene, “Suv, xouk okil nenemien na moletin xil vus, ma upisen ni mi xamem xa visi e xalu ak iaxa otehosei \v 25 tengan mei ipol ixoni eloheoh nam. ?Visi e xalu ihur xoles von Sudas, xa telingi tengan ninin nan iha ihe voninen xati?” \v 26 Di, tei e eloheoh xil milihi pepa tei xa his Matias da en. Misak ni Matias vari iaxa mos e eloheoh xil xa latehe tei e le sav (11). \c 2 \s1 Ninin Eo Bemei e Moletin Xil xa Laneket e Iesu \p \v 1 Melele xa melengien te anien xa lakesi ni ‘Pentekos’\f + \fr 2:1 \ft Pentekos be anien tei xa Siu xil lapol ni melengien hanutap lu e hexalu mun (50) dutou ni ‘Anien te Tavien.’\f* bemei, moletin xil vus xa laneket e Iesu lamei ladi vituei e nim tei. \v 2 Vatakes, lalong tangalen tei nggo ut nesao bemei nggoni votiang tei xa mu nggeih. Tangalen ak mise sen nim xa ladotan ladi en. \v 3 Di, neta tei mistal e nim ak xa pili nggoni upang, e mitasil ba misoh e vat xil kekes. \v 4 Xil vus mei lapolu ni Ninin Eo, e misa xeihen mi xil misak ni xil di lasepin nggo sepinien sav xil xa tave nae xati ti. \p \v 5 E melele nen ak, Siu xil xa neketen nae nggeih e Hi latexo kantri xil ngasen e ut etan lamei e Serusalem tengan lamot mi Hi e melengien te Pentekos. \v 6 Melele xa moletin xil ak lalong tangalen ak, holu lamei vituei e rute ak. E melele xa lalong sepinien nae xati xil xa nggo ngan xil xa laneket e Iesu, latemanin ni. \v 7 Xil lamesep pupu e lasis xil labitene, “!Ei, moletin xil xa di lasepin iaxai, xil vus labe ngan Kaleli xil tang! \v 8 ?Midep ma ralong xil di lasepin nggo sepinien nar xati xil? \v 9 Xir rabe ngan Partia, Midia, e Ilam; ngan Mesopotemia, Sudea e Kapadosia; ngan Pontas e Esia; \v 10 ngan Prikia e Pampilia; ngan Isip e rin xil xa be Libia sangas visal Saerin. Rute ngan xir langgo Rom, ngan xil labe Siu xati, e rute sav ngan xil xa langgusil xat Rae na Siu xil. \v 11 E rute xir mun labe ngan Krit e Arebia. !E tave ti neta xa ranggo ut sav xil holu, e xir vus di ralong xil di lasepin e sepinien nar xati xil nggusil holesok xil xa tellep pupu xa Hi di tepol ni!” \v 12 Xil vus latemanin e lanem tova tang. Ma lasis pilei xil mun labitene, “?Netak, koute teni midep?” \p \v 13 E rute xil lasep pepamen ni ngan xil xa laneket e Iesu labitene, “!Moletin xil xai lamun tova tang!” \s1 Pita Misetu mi Moletin Xil \p \v 14 Di, Pita misoh del eloheoh sav xil xa labe tei e le (11) e mikei nggeih ba ni vanut moletin xil ak bitene, “Xir xa rabe Siu, e xamim vus xa mudi e Serusalem, muteong ni nou e nihit koute te netak mi xamim. \v 15 Moletin xil ak latamun ti vaxoni ngan xa di munemi. Taxeak be naen klok makoe tang. \v 16 E-e, naha xa mupusi nggoni ngan taxa provet Soel teke mese ni tetiamu tehit, \q1 \v 17 ‘Hi biteni bit, ‘E melengien xil xa sangas ni Vongkor, \q2 inou nisa Ninin Eo navan mi moletin xil ngasen. \q1 Horamue e atuli namim xil \q2 ti like mese ni sepinien navan. \q1 Horam maxoe xil \q2 ti lipus hisit metuveen melele xa latapat ti, \q1 e momatu namim xil \q2 ti lipus kil neta mun ixo metuveen melele xa lapat. \q1 \v 18 E melengien xil ak, inou niteh rat Ninin Eo navan \q2 mi moletin navan xil vus ituxoh tiramue e atou xil mun xa labe slev tang. \q2 Xil mun, ti like mese ni sepinien navan xil. \q1 \v 19 Inou nipol ni holesok xil xa tellep listal e tilang hat, \q2 e nipisen xeihen navan e ut etan. \q1 E ut etan, nipol ni holesok xil listal ixoni melele te vaeen: \q2 ra ileh, upang e eas ituvan ut ngasen. \q1 \v 20 E tilang hat, meteneai mei imaluxoluk, \q2 e aveti imei ipili ixoni ra. \q1 Melele xa lipus holesok xil ak ivus, melengien na Hi Suv xa mahulong pupu mei istal xa mei ilepis moletin xil vus. \q1 \v 21 E ngan xil xa litak kes nou ve tutouen, \q2 inou niteh meulien e xil.’\x * \xo 2:21 \xt Soel 2:28-32 \x* \b \p \v 22 “!Toxoli xil tahal Isrel, muteong ni sepinien xil ak! Melele xa Iesu tahal Nasaret teti tamu mi xamim, Hi tepisen ni tememese tang mi xamim xa xi iaxa tehosei. Xamim mukil xa Hi tehosei vengan xa misa xeihen mini tengan ti ipol ni merekel xil e holesok sav xil xa tellep pe valnaomi xa misak ni mutemanin. \v 23 Nggusil lingxatien nan, Hi xa mikil holesok xil ngasen xa mistal teling Iesu pe hemim. E xamim, mutehasi temat melele xa mutesi petine moletin xil xa latahusil ti Rae xil na Hi tengan ha liti xati ite eivave. \v 24 Di, Hi tepol ni temea rilomun ra maten tengan naxulehi ti nate pangasien teni. Vengan xeihen te maten misakras vahur xati. \v 25 Ngan ak nggoni ngan xa Suv Toto Deved tesep usil Iesu tetiamu tehit, \q1 ‘Vehakut, napus Hi Suv de riuk metu. \q1 De sangas visal nou, \q2 ma inou, leok tamulul ti. \q1 \v 26 Mak, ma inou tinok memaal, \q2 nasa memesien ba mini. \q1 E naling nenesien navan tengan isikoe xol tiei navan. \q1 \v 27 Reitin, nakila xa namaen ninin navan ti nate von maten. \q2 Namae ni ti tiei na moletin eo nan navolel ti e vul. \q1 \v 28 Xi pisen suse xa nimeul ixo en. \q1 Nihesi nou vehakut, \q2 vengan xa de sangas visal nou.’”\x * \xo 2:28 \xt Sam 16:8-11 \x* \b \p \v 29 Pita biteni mun mi xil bitene, “Toxoli xil, inou nihiteni imal tang mi xamim usil avu nar, Deved: xi temat, e latetihin ni e von tehinen nan xa da tak duxoh xosali. \v 30 Rakila xa xi tehe provet tei. Xi tekila xa Hi tepol ni hitxatien tei te xeih mini xa ipol ni vatimol tei nan mei ihur voninen, ihe Suv Toto.\x * \xo 2:30 \xt Sam 132:11; 2Sam 7:12,13 \x* \v 31 Suv Toto Deved pus kil naha xa Hi ipol ni e melengien xil xa ti imei. Ma misep usil mea rilomunen na Kristo melele xa tehiteni tehit, \q1 ‘Hi naling xi ti nate von maten, \q2 e namaen ni ti tiei nan navolel ti e vul.’\x * \xo 2:31 \xt Sam 16:10 \x* \b \m \v 32 Hi tepol ni Iesu temea rilomun ra maten, e xamem vus matepusi. \v 33 Hi tepet rati tehe ut nesao ba de rin metu, e Tamen tesa Ninin Eo mini nggoni ngan taxa tehit xati. Taxeak, naha xa mupusi e mulonge be Ninin Eo nen tak xa xi misa ni mi xamem. \v 34 Rakila xa tenave Suv Toto Deved ti iaxa tehe ut nesao. E xi vari tang tesepin usil Kristo melele xa tehit, \q1 ‘Hi Suv biteni mi Suv navan bitene, \q1 “Utotan e riuk metu, \q2 \v 35 ituxoh melele xa niling ngan xil xa laketeh misa ni xouk liti pe hem.”\x * \xo 2:35 \xt Sam 110:1\x* \b \p \v 36 “!Misak ni, moletin xil vus tahal Isrel ti likil kuhi mak xa Iesu, xi iaxa Hi pol ni be Kristo e be Suv nar, xi vari muteti xati e eivave!” \p \v 37 Melele xa moletin xil lalong sepinien ak, iexil bon e tine muis. Ma lasis Pita del eloheoh sav xil mun labitene, “?Tua xil, xamem mupol ni itep?” \p \v 38 Ma Pita biteni mi xil bitene, “Xamim kekes muhiles ra tesaen xil namim e mumae ni xamem muterir ni xamim e oei e his Iesu Kristo. Mak, ma Hi ileh rerat tesaen xil namim e iketeh ihos mun ni xamim. Ma isa Ninin Eo ihe sanien tei nan mi xamim. \v 39 Mupol ni imak vengan xa Hi tepol ni hitxatien ak mi xamim e mi horamue namim xil; e mi ngan xil vus xa ladi sotin. Hi Suv tehit xati xa isa Ninin Eo nan mi xil ngasen xa xi ikes xil limei lihe moletin nan xil.” \p \v 40 Pita misel xat xil nggeih ni sepinien sav xil mun. Xi di dak kes xil bitene, “!Musis Hi iteh meulien e xamim ra longpangasien xa isa ni imei mi moletin tesa xil te xosali ak!” \v 41 Di, moletin xil holu lake reitin e sepinien nan, ma lamae ni eloheoh xil laterir ni xil e oei. E melengien nen ak, moletin xil laduxoh taosen tol (3000) mei lamos del ngan xil xa laneket e Iesu. \v 42 E melengien xil ngasen, moletin xil ak di langgusil xat sexien xil ak: lamei vituei, lateong xat naha xa eloheoh xil di lapispisi ni mi xil, laseti anien mi xil, langgur Anien Eo na Suv, e di lasis. \s1 Sexien na Ngan Xil xa Laneket e Iesu \p \v 43 Melengien xil hau tetavi, Hi di tepol ni merekel xil e sexien xil holu xa tellep texo he eloheoh xil. Tesak ni moletin xil vus latetemanin ni, e latemerere ni Hi. \v 44 Ngan xil vus xa lateneket e Iesu, latexulehi mei di latehe vituei, e di lateso viton holesok nae xil tengan ti litutou ni ti e xil xa latehe tamure ni neta ngan. \v 45 Tesak ni rute ngan xil latepos ni tan nae mu rut holesok nae xil, e latesa vatu teni ba tetutou ni ngan xil xa latehe tamure ni neta. \v 46 Melengien xil ngasen, mei lateti vituei e vioh te Nim Eo na Hi e di lateanien vituei e tim sae xil. Latepol tetel memaalen e tetel tinae hos. \v 47 Di latepet rat Hi, e moletin xil vus di latemerere ni xil. E vehakut, Suv Iesu di tesak ni moletin hao mei latemos e xil e lateneket en, e xi di teteh meulien e xil. \c 3 \s1 Hoeo Tei xa Len Mikali, Mikakao Rilomun \p \v 1 Vatei, e tri klok mahis xa be melele te sisen na Siu xil, Pita xal Sion lube Nim Eo na Hi tengan lalosis. \v 2 E melele nen ak, rut moletin xil lapo tua tei nae xa latepesi, e len tekali vari, e lalingi sangas ni puiteh te vioh te Nim Eo xa lakesi ni ‘Puiteh xa Bos’. Melengien xil ngasen di lapoe ba di lalingi e rute ak tengan ti varam ni vatu mi moletin xil xa di lamei e Nim Eo. \v 3 Melele xa xi pus Pita xal Sion lumei sangas tengan lalohe nim, miram ni xalu tengan lalosa neta tova mini. \v 4 Xalu luketeh momal ba ni, e Pita biteni mini bitene, “!Keteh pus xamel!” \v 5 Ma xi miketeh pus xalu e minemi bit ti ihur neta tova ra xalu. \v 6 E Pita biteni mini bitene, “Vatu navan tovuol vari, e naha xa nangguri, nisa ni minuk. !E his Iesu Kristo tahal Nasaret, tamea! !Kakao!” \v 7 Di, dal xat hen metu e dutou ni mitamea misoh. Vatakes, len xalu momal e mei nggeih. \v 8 Xi butahut be nesao, misoh e di mikakao. Di, be xatel latbe vioh te Nim Eo na Hi. E inggak mun, xi di mikakao, di butahut, e di pet rat his Hi. \v 9 E melele xa moletin xil lapusi xa di mikakao e di pet rat his Hi mak, \v 10 lapus kila xa xi be hoeo taxa di tetotan vehakut tete vis ‘Puiteh xa Bos,’ e di teram mi moletin xil. Xil vus lamesep e latemanin ni naha xa mistal mini. \s1 Pita Misetu mi Moletin Xil e Vioh te Nim Eo \p \v 11 Melele xa moletin ak di tamu maheah xat Pita xal Sion, moletin xil vus latemanin e di labesi xil. Laloh lamei visal xatel e rute ak xa lakesi ni ‘Horao ma Suv Toto Solomon.’ \v 12 Melele xa Pita pus moletin xil ak, xi biteni mi xil bitene, “?Toxoli xil tahal Isrel, veneh ma mumesep? ?Veneh ma di mupus xamel mak? ?Munemi mubit moletin ak mikakao nggo xeihen namel tang, mu vengan xa sexien namel momal pe met Hi? !E-e! \v 13 Xi xa be Hi na Ebraham, Hi na Aesak, Hi na Siakop, e Hi na avu nar xil, xi vari iaxa pet rat hisen Iesu be ut nesao, xi xa be moletin te polien nan. E xamim, mutesi ni pe met Paelet e mutelingi tehe hen tengan vahasi vamat. Xi bit vamae ni ha ven vamase, e xamim mutamae ni ti. \v 14 Xi xa be moletin eo xa bos mutesi ni, e mutesis Paelet sung tengan vamae ni moletin tei xa di bas vin moletin xil mei ven vamase. \v 15 Xamim mutepol ni ngan xa be Vatit Meulien temat, e Hi tepol ni temeul rilomun ra maten. Xamel matepusi, e taxeak di masep mese ni mi xamim. \v 16 Xeihen te his Iesu misak ni moletin xa len tekali xiak bemei bos. Naha xa mupusi mistal nggo neketen e his Iesu Kristo. Xi vari tang iaxa pol ni moletin ak milonge bos pe metemim. \p \v 17 “Tua navan xil, nakila xa naha xa xamim tetel vat namim xil mutepol ni mi Iesu, mutepol ni vengan xa mutenakil ti. \v 18 E suse ak, Hi tepol ni lingxatien nan mei testal tehe reitin. Vengan xa tetiamu, texo provet xil nan, Hi teke mese ni xa Kristo nan mei ilong pangas xi. \v 19 Mak, ma iemim isae ve tesaen xil namim e muhiles meulien namim. Mumei visal Hi tengan iketeh ihos mun mi xamim, \v 20 ipol ni sien iti e meulien namim, e isa rilomun ni ngan xa tehosei tengan vateh meulien e xamim, Iesu Kristo. \v 21 Xi ixulehi itat ut nesao ha vuma ... Hi ipol ni holesok xil vus imei ihe neta hu. Ixoni naha xa Hi tehit xati tetiamu texo provet eo nan xil. \v 22 Texoni ngan Mosis tehiteni tehitene, ‘Hi xa be Suv namim ipet rat tei e xamim imei ihe provet tei ixoni nou. Muteong xat holesok xil ngasen xa xi ihiteni mi xamim. \v 23 E xosxa ti e xamim linateong xat provet ak ti, ma Hi isil rerat xil ra moletin nan xil e ihas xil lilel.’”\x * \xo 3:23 \xt Dut 18:15,18,19\x* \p \v 24 E Pita biteni mun mi xil bitene, “Reitin mak, provet Samuel del provet xil xa latemei tetutou ni, xil vus lateke mese ni holesok xil xa di mistal taxeak. \v 25 Xir del provet xil ak, rabe mol-Isrel xil, ma hitxatien xa nggeih xa Hi tepol ni tetel xil be nar vus. Nggoni ngan Hi tehit xati mi Ebraham tehitene, ‘Ixo vatimol nam xil, inou nituxol xat moletin xil ngasen te ut etan.’\x * \xo 3:25 \xt Sen 22:18\x* \v 26 Mak, ma melele xa Hi tesa moletin nan temei, tesa ni mi xir tetiamu. Bit vatuxol xat xir melele xa isak ni xir rihiles meulien nar ra sexien tesa xil nar.” \c 4 \s1 Pita Xal Sion Lusoh Pe Met Vat Xil te Kaonsel na Siu Xil \p \v 1 Melele xa Pita xal Sion di tamu lusepin mi moletin xil, rut pris xil mei lastal, del mereketeh xil te Nim Eo, del Satusi xil mun. \v 2 Iexil mikat vengan xa eloheoh xalu ak di lupispisi mi moletin xil xa likila limeul rilomun ra maten ixoni Iesu. \v 3 Ma xil ladal xat xalu e laling xalu e nim te xeih ba duxoh melengien sav vengan xa be mahis tuei. \v 4 E moletin holu xa lalong sepinien nalu, lake reitin en. Misak ni, xil xa laneket e Iesu sangas laduxoh taosen lim (5000). \p \v 5 E maxoe nen, vat xil na Siu xil, elda xil, del tisa xil te Rae xil na Mosis lamei vituei e Serusalem. \v 6 Xil ladotan del Anas xa be Vatixar na pris xil; e eilep sav xil xa lastal langgo vatimol nan nggoni Kaeapas, Sion, e Aleksanda. \v 7 Xil ladel Pita xal Sion mei lusoh pe met xil, e lasis xalu labitene, “?Neta xa mupol ni, munggur xeihen teni nggo xave? ?Mupol ni netak e his visi?” \p \v 8 Di, Ninin Eo mei polu e Pita, ma bit rilomun ni mi xil bitene, “Vat xil e elda xil na Siu xil, \v 9 xosali, mudel xamel tengan musis xamel ve sexien hos xa mapol ni mi moletin xa len tekali. Mubit mukil ti xa xi telonge tehos tetep. \v 10 Mak, ma malsep kila mi xamim, itel moletin xil ngasen tahal Isrel imak: nggo xeihen te his Iesu Kristo tahal Nasaret, moletin ak len bos e mea misoh pe met xamim. Iesu ak iaxa xamim muteti xati e eivave teha temat, e Hi tepol ni temea rilomun ra maten. \v 11 Iesu be ngan xa Vanuvei na Hi di tesep usili tehit, \q1 ‘Hat tei xa lapol ni nim ni, \q2 xa moletin xil te polien labit misa e laso ni ba, \q2 xi vari bemei bos mak mu mili hat tesav xil.’\x * \xo 4:11 \xt Sam 118:22\x* \b \m \v 12 Iesu kestang mikila iteh meulien e xir. E ut etan ak, his moletin sav tovuol mun xa Hi misa ni tengan mei vateh meulien e xir.” \p \v 13 Melele xa vat xil te Kaonsel lalong Pita xal Sion lusepin bos mak, latemanin ni xalu. Tave ti neta xa lutasukul kuhi ti, ulixalu takan ti. E xil lapus kila mun xa xalu di lutehusil Iesu. \v 14 E lasakras lasep sisil xalu, vengan lapusi xa moletin xa len mei bos di tamu misoh del xalu. \v 15 Ma xil lasil rat xatel latbe hale vuteili. Melele xa latoba, xil di lasep tetavoe ve rin xa be natel mi xil mun tang \v 16 labit, “?Ripol ni itep mi xalu? Moletin xil vus e Serusalem lakila xa xalu ak lupol ni merekel tei xa eilep pupu. Rasakras raviteni ravit tave reitin ti. \v 17 Xosxa rabit moletin xil linalongeong ni ti usil merekel ak, ma rike xat xalu tengan lalnasepin ti mun mi moletin xil usil Iesu.” \p \v 18 Di, lakes rilomun ni xalu lumei nim, e lake xat xalu nggeih tengan lalnasepin ti e lalnapispisi ti mun mi moletin xil usil Iesu. \v 19 E Pita xal Sion lubit rilomun ni mi xil lubitene, “Xamim muhit naha xa momal pe met Hi. ?Xamel maliteong xat xamim, mu Hi? !Muhiteni! \v 20 Vengan xa xamem masakras mavit manasepin ti ve neta xa mapusi e malonge.” \v 21 Ma vat xil te Kaonsel lake xat xalu nggeih rilomun e lamae ni xalu be vexalu mase. Xil lasakras lasa pangasien mi xalu vengan xa moletin xil vus di lapet rat his Hi ve naha xa testal. \v 22 Moletin xil lakila xa naha xa testal be merekel vengan moletin xa len tekali e temei tehos rilomun, huram nan mitavi e hanutap lu (40). \s1 Moletin Xil xa Laneket e Iesu Lasis Hi Tengan Valeh Rat Ulikanen Vahe Reling Xil \p \v 23 Melele xa vat xil te Kaonsel lamae ni Pita xal Sion ba vexalu mase, ludilomun ba lupus timue nalu xil xa laneket e Iesu. E melele xa lupus xil, lubit mese ni mi xil sepinien xil xa vat xil na pris xil, del elda xil latehiteni mi xalu. \v 24 E melele xa lalonge, xil vus lasis vituei ba mi Hi labitene, “Hi Suv, xouk xa opol ni ut nesao, ut etan, tas, e holesok xil vus xa ladi en; \v 25 nggo xeihen te Ninin Eo, xouk otesepin texo avu namem Deved xa tehe moletin te polien nam xa otehit, \q1 ‘?Veneh ma ngan xil xa latave Siu ti di iexil mikat? \q2 ?Veneh ma moletin xil di lapol ni lingxatien xil xa mei be neta sav tang? \q1 \v 26 Suv toto xil te ut etan di labue xat xil ve vaeen, \q2 e vat xil lamei vituei tengan livae mi Hi Suv e mi Kristo nan xa xi tehosei.’\x * \xo 4:26 \xt Sam 2:1,2 \x* \b \m \v 27 Reitin mak, Suv Toto Herot e Pontias Paelet mei lutevituei e Serusalem tetel ngan xil xa latave Siu ti e Siu xil tengan lavae mi Iesu, xa be moletin te polien nam xa be eo. \v 28 Naha xa lapol ni mi Iesu tehusil naha xa xouk oteling xati tuei texo xeihen nam otehit mei istal. \v 29 Hi Suv, taxeak, ulong kil sepinien xil nae xa labiteni ba xat xamem, moletin te polien nam xil. Uhur rat ulikanen ihe reling xamem tengan mukila musa sepinien nam itel xeihen. \v 30 Usa xeihen nam mi xamem li tengan mukila mutal rerat moletin xil ra meseien nae, e mupol ni merekel e holesok sav xil xa tellep ixo his Iesu xa be moletin te polien nam xa be eo.” \p \v 31 Melele xa lasis bus, nim xa ladi en mulul. E xil vus lapolu ni Ninin Eo, e ba di lasetu ni sepinien na Hi del xeihen, e uli takan ti. \s1 Sexien Hos na Moletin Xil xa Laneket e Iesu \p \v 32 Vanut moletin xil xa laneket e Iesu ladi vituei bos e nenemien nae be tei takes. Tovuol e xil vahe hokan ni neta ngan, xil vus lamae ni holesok nae xil tengan itutou ni mosav ni. \v 33 Del xeihen na Ninin Eo, eloheoh xil di labit usil mea rilomunen na Iesu. E Hi di duxol xat xil ni holesok xil ngasen. \v 34 Xil latave tamure ni ti neta, vengan xa vateinga, ngan xil xa tan nae e nim mae di, lapos ni. Di, langgur vatu nen \v 35 e lasa ni ba ni eloheoh xil. Di, laseti vatu xil ak ba dutou ni ngan xil xa nae tovuol. \p \v 36 Mak, ma moletin tei teta, hisen Siosep tahal Saepras. Xi nggo vatimol na Livae. Ve sexien hos nan, eloheoh xil laling xoles hisen be ‘Banabas’ xa koute teni be ‘moletin xa di pet rat nenemien na mosav xil.’ \v 37 E melele nen tak, xi pos ni tan tei nan e misa vatu nen ba ni eloheoh xil. \c 5 \s1 Hi Bas Ananaeas xal Savira ve Luvosen Nalu \p \v 1 Moletin tei mun del atou nan lupos ni rut tan nalu, hisealu Ananaeas e Savira. \v 2 Luling xati xa lalkixat xat rut vatu nen ihe nalu, e rute, Ananaeas milehi ba, misa ni mi eloheoh xil e biteni mi Pita bit, “Vatu xil vus xiak.” \p \v 3 Di, Pita biteni mini bitene, “?Ananaeas, veneh ma omae ni Temat mei polu e nenemien nam? ?Veneh ma xouk obit oluvos Ninin Eo melele xa otepos ni rut tan nam e okixat xat rut vatu teni be nam? \v 4 Tetiamu, tan tehe nam. E melele xa opos ni, vatu xil vus nen be nam. ?Mak, ma veneh ma obit opol ni vamak? !Luvosen xa opol ni xiak, otapol ni ti mi moletin tova, e opol ni mi Hi vari!” \v 5 Melele xa Ananaeas milonge mak, vatakes, mot e mat. Moletin xil vus xa lalongeong ni, le mulul ven. \v 6 Di, horam maxoe vutei xil lamei nim, mei lapis xol tiei nan. Di, lapoe ba, ladihin ni. \p \v 7 Haoa tol mitavi, atou nan bemei nim. E xi takil ti vari xa tiramue nan mat. \v 8 E Pita misisi bit, “?Hit kuhi mu minou, ngan ak be vatu xil vus xa xamil tiramue nam mutehuri e tan xa mutepos ni?” \p Atou ak bit rilomun ni mini bit, “Io, xil vus iaxai.” \p \v 9 Ma Pita biteni mini bitene, “?Veneh ma xamil tiramue nam mubit mulsak pis Ninin na Hi? ?Olonge? Moletin xil xa ba ladihin tiramue nam, di lamei sangas ni puiteh. E mei lipo xouk mun uha.” \v 10 Vatakes, xi mun mot e mat pe met Pita. E melele xa horam maxoe xil lamei nim, lakameti xa xi mun mat. Ma lapoe ba ladihin ni de ri tiramue nan. \v 11 Ngan xil vus te sias tahal Serusalem, del mosav xil mun xa lalongeong ni naha xa mistal, le mulul tova tang. \s1 Eloheoh Xil Lapol ni Merekel Xil del Sexien Xil Holu xa Tellep \p \v 12 E melele nen ak, eloheoh xil di lapol ni merekel xil del sexien xil holu xa tellep pe met moletin xil. Vehakut, ngan xil xa laneket e Iesu mei di labe vituei e rute tei e vioh te Nim Eo xa lakesi ni ‘Horao ma Suv Toto Solomon.’ \v 13 Neta sav xa moletin xil ngasen lamerere ni xil, moletin xil xa lataneket ti mu, uli mikan tengan lamei vituei vatel xil. \v 14 E Hi mileh moletin holu lamei e laneket e Iesu. Misak ni xil mei labe holu mu. \v 15 Ve polien xa eloheoh xil di lapol ni, moletin xil laleh ngan xil xa lamesei mei laling xil ladi suon mae e seri suse. Xil labit xosxa nini Pita ituxol xil melele xa ikakao imei, ma xil lilonge ihos. \v 16 E vanut moletin xil holu lamei langgo taon xil xa mikapis e Serusalem. Xil ladel ngan xil xa lamesei e ngan xil xa ninin tesa xil lapolu e xil. E xil vus mei lalonge bos rilomun. \s1 Vat Xil na Siu Xil Di Lasak Pangas Eloheoh Xil \p \v 17 Di, Vatixar na pris xil del Satusi xil lanem misa ni eloheoh xil e labit lisak pangas xil. \v 18 Misak ni, ladal xat xil e laso xil labe nim te xeih. \v 19 E vongien nen tak, masxaxa tei na Hi mei misah puiteh te nim te xeih e del xil lastal. Di, xi biteni mi xil bitene, \v 20 “Muha, musoh e vioh te Nim Eo na Hi. Musa sen sepinien xil ngasen usil meulien hu ak mi moletin xil.” \v 21 Ma eloheoh xil lalong xat sepinien nan, e melele xa ut da milan, xil labe vioh te Nim Eo na Hi e di lapispisi mi moletin xil. \p E melele nen tak, Vatixar na pris xil del vat sav xil lamei e lakes viton elda xil na Siu xil lamei vituei e totanen tei na Kaonsel nae. Di, lasil mereketeh xil labe nim te xeih tengan lileh eloheoh xil ak limei lisoh pe met xil. \v 22 E melele xa mereketeh xil labe nim te xeih, latapus ti xil. Ma ladilomun ba labit mese ni mi vat xil te Kaonsel labitene, \v 23 “Melele xa mabe nim te xeih, mapusi xa puiteh mikoe nggeih tang, e mereketeh xil dit laketeh xole. !E melele xa masah puiteh mabe nim, matale xoteh ti moletin!” \v 24 Melele xa vat xil na pris xil del vat na mereketeh xil te Nim Eo lalong sepinien ak, latakil ti naha xa nggul eloheoh xil. \v 25 Di, moletin tei bemei visal xil e biteni bit, “!Muteong! !Moletin xil xa muteling xil e nim te xeih, taxeak, di lapispisi mi moletin xil e vioh te Nim Eo na Hi!” \v 26 Ma vat na mereketeh xil del rut moletin nan xil ba laleh eloheoh xil labe von Kaonsel. Xil latapol ni ti vaxeih mi xil vengan ulixil mikan xa moletin xil linahop vin xil. \p \v 27 Laleh eloheoh xil lamei nim, e lapol ni xil lasoh pe met moletin xil te Kaonsel ak. Di, Vatixar na pris xil misis xil bitene, \v 28 “Mateke xat xamim te xeih xa munapispisi ti mun usil his moletin ak. E xamim dit mupispisi ni ba tang. Ma taxeak, Serusalem polu ni pispisien namim. !E mubit muling maten nan mun vate xat xamem!” \p \v 29 E Pita del eloheoh xil labit rilomun ni mini labitene, “!Xamem muteong xat Hi kestang, e nave moletin xil ti! \v 30 Hi na avu nar xil pol ni Iesu temea rilomun ra maten, xi iaxa mutesak ni temat melele xa lateti xati e eivave. \v 31 E xi, Hi tepet rati ba de rin metu e misa xeihen mini tengan mei ihe Vat ni moletin xil tevusien e iteh meulien e xil. Mak, ma Hi di misa mesal mi mol-Isrel xil tengan lihiles ra tesaen nae e mei iketeh ihos rilomun ni xil. \v 32 Xamem iaxa di masep usil holesok xil ak, e Ninin Eo mun di pisen ni be reitin. Ninin Eo ak, Hi misa ni mi moletin xil xa di lalong xati.” \p \v 33 Melele xa vat xil te Kaonsel lalong sepinien ak, iexil nggat pupu ni eloheoh xil e labit lavas vin xil. \v 34 E Parasi tei mitamea misoh, hisen Kameliel. Xi be tisa tei te Rae xil na Mosis e moletin xil vus di lamerere ni. Xi misis vat te Kaonsel tengan vasil rerat eloheoh xil lastal vuteili mu. \v 35 Di, biteni mi Kaonsel bitene, “Tua navan xil tahal Isrel, mulaxat xamim ve naha xa mubit mupol ni mi moletin xil ak. \v 36 ?Munem moletin tei xa hisen Teotas? Huram vahis xa ba ngamu, xi testal e tevae tetel mol-Rom xil. Xi tehiteni tehit xi be eilep tei, e moletin xil xa lamos en labe handred hat (400). E melele xa mol-Rom xil labas vin ni, moletin nan xil lateletasil, ma polien nan telel. \v 37 Dutou ni ngan ak, Sudas tahal Kaleli testal e melele kavmen tepol ni pupuluen te moletin xil. Xi teleh vanut moletin tei latehusili e xil mun latevae tetel mol-Rom xil. Xi mun labas vin ni, ma moletin nan xil xa lathusili lateletasil. \v 38 Mak, ma e rin na moletin xil ak, inou nabiteni mi xamim mak: !Vat nae mat ngamu! !Munapol ni ti neta nasa mi xil! !Muling xil liti nga! Xosxa naha xa xil laling xati e lapol ni mistal nggo nenemien na moletin tang, ma mei ilel. \v 39 E xosxa mistal nggo Hi, ma xamim misakras musikoe xol xil. Maxa ni, munakamet ti xa di mubae mi Hi.” \p Melele xa lalong sepinien nan, xil lamaal e nenemien nan. \v 40 Di, lakes rilomun ni eloheoh xil lamei nim, e lasis mereketeh nae lameas pangas xil. Di, lake xat xil tengan linavit usil ti mun Iesu, e lamae ni xil ba vexil mase. \v 41 Melele xa eloheoh xil labe reling Kaonsel, labesi pupu ni xil vengan lakila xa Hi di pet rat xil melele xa mae ni xil langgur longpangasien ve his Iesu. \v 42 E melengien xil ngasen, e vioh te Nim Eo e e tim sae xil mun, xil dit lapispisi e lasetu ni longeongen hos usil Iesu xa be Kristo xa Hi tehosei. \c 6 \s1 Eloheoh Xil Labosei Rut Moletin te Tutouen \p \v 1 E melengien xil ak, melele xa moletin xil xa laneket e Iesu mei labe holu mu, ngongoren tei mistal. Rut Siu xil xa lasepin ni sepinien tahal Kris labit melele xa ngan xil xa lasepin ni sepinien xati na Siu xil di laseti anien, di latasa kuh ti mi tunau nae xil. \v 2 Ma eloheoh xil xa labe lu e le (12) lakes viton ngan xil vus xa laneket mei labe vituei. Di, labiteni mi xil labitene, “Tamal ti tengan xamem maling polien te setutuen e ti maseti anien xil ak. \v 3 Tua xil, bos mak mu xa xamim muhosei moletin tehos xil lihe lu he sav (7) xa nenesien na mosav xil di en. Misak ni muhosei ngan xil xa mukila mubit labe metisou e Ninin Eo polu e xil. Ti, muling xil tengan ti lilaxat polien ak. \v 4 Mak, ma xamem musa xamem tengan ti musis e ti musetu ni sepinien na Hi kestang.” \p \v 5 Ma vanut moletin xil ak lamaal pupu ve nenemien na eloheoh xil. Ma xil labosei Stivin xa neketen nan nggeih e Ninin Eo polu en. Labosei Pilip mun, del Prokorus, Nikanor, Timon, Parmenas, e Nikolaus xa be ngan Sentael tei tahal Antiok xa tehusil xat Rae na Siu xil. \v 6 Di, ladel xil ba lasoh pe met eloheoh xil, e xil laling he e xil e lasis Hi tengan ituxol xat polien nae. \p \v 7 Ma di, longeongen hos usil Iesu mikapis ut Serusalem. Misak ni moletin holu mun lamei laneket e Iesu, e pris ngan xil mun lamos e xil e laneket. \s1 Vat Xil na Siu Xil Ladal Xat Stivin \p \v 8 E melele nen ak, Hi di duxol xat Stivin e di misa xeihen mini. Misak ni xi di pol ni merekel xil e sexien xil holu xa tellep xa pol ni moletin xil di lamesep ven. \v 9 E rut Siu xil mei langor mi Stivin. Ngan xil ak, vehakut di lamei vituei e ut tei xa lakesi ni ‘Nim te Pispisien na Ngan xil xa Lameluv.’\f + \fr 6:9 \ft Lakesi ni mak, vengan xa moletin xil xa di lamei vituei en, tetiamu, xil latehe slev xa lateti e he mosav xil. E dutou, ba lameluv.\f* Rute xil lastal langgo hal Saerin e hal Aleksandria; e rute xil langgo provins tahal Silisia e Esia. \v 10 E melele xa xil labit langor mi Stivin, Ninin Eo misa metisouen mini, ma lasakras lavit rilomun ni ti neta mini. \v 11 Misak ni, xil langgal xuxus ni moletin tatei xil tengan liluvos lihit, “!Xamem malong moletin xai misepin misa usil Mosis e usil Hi mun!” \v 12 Sepinien nae misak ni moletin xil, elda xil, del tisa xil te Rae xil na Mosis, nenemien nae misa ni Stivin. Ma ladal xati e langguri ba misoh pe met Kaonsel. \p \v 13 Di, laleh rut moletin xil tengan ti liluvos ni hisen. Xil labiteni labit, “Vehakut, moletin ak di misepin misa ba ni Nim Eo nar e ba ni Rae xil na Mosis mun. \v 14 Xamem malonge xi biteni xa Iesu ak tahal Nasaret ihu len Nim Eo na Hi e ti ihiles sexien xil vus xa Mosis tesa ni temei mi avu nar xil.” \v 15 Moletin xil vus xa ladotan e Kaonsel lalemah xat Stivin e lapusi xa valnaon di minehin nggoni valnao masxaxa tei. \c 7 \s1 Stivin Misetu Mi Kaonsel na Siu Xil \p \v 1 Di, Vatixar na pris xil misis Stivin bit, “?Midep? ?Sepinien xil ak be reitin?” \p \v 2 Stivin bit rilomun ni mi xil bitene, “!Tata xil e tua navan xil, muteong ni nou! Tetiamu ni ngan xa avu nar Ebraham teha tate Heran, Hi te miehen testal mini e Mesopotemia \v 3 e tehiteni mini tehit, ‘Umea reling ut sam itel vatimol nam xil e uhe ut tei xa inou nipisen ni minuk.’ \v 4 Ma xi tehe reling ut san e tan na mol-Kaltia xil e teha tete Heran. E dutou ni ngan xa tamen temat, Hi tesila mei tete kantri ak xa xamim, Siu xil, mudi en taxeak. \v 5 Hi tenasa ti tan ak mini. Reitin, tenasa ti mavulut tan mini xa vahit vahe nan xati. E mi vatimol nan xil xa listal itutou ni, Hi tehit xati xa isa ni mi xil ihe nae. Hi tepol ni hitxatien ak mi Ebraham melele xa horamue nan tehe tovuol tamu. \v 6 Ngan ak tehe naha xa Hi tehiteni mini tehit, ‘Vatimol nam xil ha liti ut sav tei. Lihe slev xil na moletin xil te rute ak, e xil ti lisak purun xil huram ihe handred hat (400). \v 7 Itutou ni, inou, nisa longpangasien mi ngan xil xa moletin nam xil di latepol mi xil. Di, vatimol nam xil limea ra rute ak litilomun mei limot minou inggak.’ \v 8 Di, Hi tesa sexien te vexaho mi Ebraham xa pisen ni xa xi del vatimol nan xil labe na Hi. E melele xa latepes Aesak, melengien be tol e he sav (8) tang mei tetavi, Ebraham tepol ni tehe vexaho. E Aesak mun tepol ni Siakop tehe vexaho, e Siakop tepol ni natnali xil xa latehe lu e le (12) latehe vexaho, ngan xil ak latehe avu nar xil. \p \v 9 “Horamue na Siakop xil iexil teat Siosep xa tehe tua nae, ma latepos ni teha tehe slev tei e Isip. E Hi teti mini \v 10 e tehur rati ra longpangasien xil xa teti xati. Misak ni melele xa Siosep tesoh pe met suv toto tahal Isip, Hi tesa metisouen mini e misak ni suv toto ak temaal ven e tepol ni Siosep telaxat kantri nan tetel holesok xil vus xa teti e nim man. \v 11 Di, mae kekaten tei xa eilep tekapis e Isip tetel Kenan, e tesak ni longpangasien holu teti xat moletin xil ngasen. Avu nar xil tetiamu mun latehe terume ni anien. \v 12 E melele xa Siakop telongeong ni xa anien teti e Isip, xi tesa horamue nan xil xa labe avu nar xil lateha. Ngan ak tehe kakaoen kokot nae xa latehe Isip. \v 13 Di, e valu nen xa latetilomun lateha, Siosep tehit kil xi mi tunali xil, ma suv toto tahal Isip tele kil kuh vatimol xil na Siosep sung. \v 14 Ma Siosep tesa sepinien tehur pileien teha mi tamen Siakop tehiteni mini tetel vatimol nan xil vus xa latehe hanutap tol e lim e le tei mun (75) tengan limei liti visali e Isip. \v 15 Misak ni Siakop tehe Isip. E e rute ak, xi tetel horamue nan xil lateti ba tetuxoh melele xa latelel. \v 16 E tiei nae xil latleh rilomun ni tehe Sekem, e inggak, latetihin xil lateti von tehinen xa Ebraham texal rati ra horamue xil na Hamor ni mani tei nan.\x * \xo 7:16 \xt Sen 23:1-20; 33:19; 49:29-33; 50:7-13,25-26; Sos 24:32\x* \p \v 17 “Huram holu mei mitavi. E melele xa Hi tepusi temal xa hitxatien xa tepol xati tetel Ebraham sangas vastal vahe reitin, Siu xil xa lateti Isip mei latehe holu. \v 18 Di, suv toto sav tei xa tenanem xat kuh ti mun his Siosep mei telaxat kantri tahal Isip. \v 19 Xi teluvos Siu xil xa latehe avu nar xil e tesak purun xil. Xi tepol ni te xeih mi xil tengan liling tuvava nae xil liti hale tengan lilel. \v 20 Mosis, latepesi e melele ak vari. Hi tepusi xa valnaon tehos xa tehos, e tamen xal ninen lutelaxati e tim aveti tol. \v 21 E melele xa lutelingi tete hale, atuli na suv toto tahal Isip tekameti e telaxati texoni horamue nan xati. \v 22 Misak ni latepispisi mini ni kilakilen xil vus tahal Isip, e xi mei tehe eilep tei usil sepinien nan e e polien nan. \p \v 23 “Melele xa huram nan tetuxoh hanutap lu (40), tepol ni nenemien nan tehit vakil ti moletin xil xati nan, mol-Isrel xil, ma teha tesao e xil. \v 24 E melele tepus ngan Isip tei di tehas purun ngan Isrel tei, teha tengan vatutou ni. Ma, xi sung tesa xolesi mi ngan Isip ak e tehasi temat. \v 25 Xi tenemi tehit mol-Isrel xil xa latehe vatimol xati nan lile kila xa Hi iteh meulien e xil ixo hen, e xil latnale kil ti. \v 26 E melengien sav nen, xi tepus ngan Isrel lu di luteti xalu, ma xi teha tengan valing tomat rilomun vatel xalu. Tehiteni mi xalu tehit, ‘Tiramue xalu, muliteong. Xamil vus mube ngan Isrel tang. ?Veneh ma di mututu?’ \p \v 27 E ngan xa di tehas purun tunali tetivin rat Mosis tehe rin e tesisi te xeih tehitene, ‘?Moletin visi milinguk mei obe vat namem tengan ti olepis xamem? \v 28 ?Obit ovas inou mun vaxoni ngan taxa otehas vin ngan Isip nanganoh?’ \v 29 Melele xa Mosis telonge temak, telesae ra hal Isip e teha tete tan tahal Midian. E rute ak, tehur atou xa teling horamue nan lu. \p \v 30 “Di, huram hanutap lu (40) mun mei mitavi, e masxaxa tei mei testal mi Mosis texo upang xa tepili e holiei tei e rute tei xa be uruvuol, sangas ni Vathu Senae. \v 31 Melele xa Mosis tepusi, temesep pupu e telis tehe sangas ni tengan vale kuhi. E melele xa temei sangas, telong rae na Hi Suv xa tesepin mini tehit, \v 32 ‘Inou nabe Hi na avu nam xil, nabe Hi na Ebraham, Hi na Aesak, e Hi na Siekop.’ Melele xa telonge temak, Mosis temalili pupu e ulin tekan vaketeh. \v 33 Hi Suv tehiteni mini tehitene, ‘Sil rat sandel nam vengan xa rute xa di osoh en be ut eo. \v 34 Inou napus vuol ni longpangasien xil na moletin navan xil xa lateti e hal Isip, e nalong tangen nae. Misak ni namei etan tengan niteh meulien e xil. Amei, inou nisilak utilomun uhe Isip.’ \p \v 35 “Mosis tak tehe ngan xa mol-Isrel xil latesin ni melele xa latesisi latehit, ‘?Visi xa milinguk obe vat namem tengan ti olepis xamem?’ Texo sepinien na masxaxa xa testal mini texo upang xa pili e holiei tei, Hi tesil Mosis tengan ha ilaxat mol-Isrel xil e isak ni vexil imase. \v 36 Melele xa xi teleh rat moletin xil ra hal Isip, tepol ni sexien xil xa tellep e Isip, e Tas Tepili, e e uruvuol xa lateti en huram hanutap lu (40). \v 37 Mosis nen tak tehiteni mi mol-Isrel xil tehitene, ‘Hi isa provet tei imei mi xamim ixoni ngan taxa xi tesa nou natemei. Provet ak istal ixo tei e xamim.’ \v 38 Mosis ak be ngan taxa teti mi mol-Isrel xil melele xa lateti uruvuol. Xi teti mi avu nar xil tetiamu, melele xa masxaxa tei tesepin tetela e Vathu Senae. Xi tehur sepinien te meulien texo Hi e tesa ni mi xir. \p \v 39 “E avu nar xil latnalong xat ti sepinien na Mosis. Xil latesin ni e latepol ni nenemien nae latehit litilomun lihe Isip. \v 40 Ma latehiteni mi Eron latehit, ‘Pol ni hi sav xil ihe namem tengan ti litiamu ni xamem, vengan xa matakil ti naha xa nggul Mosis xa teleh rat xamem ra hal Isip.’ \v 41 Ma e melele nen ak, latepol ni hi tei xa tehur nanao na buluk. Di, latemot mini e latehas vongoro tei tehe sanien nae mini. Di, latepol ni anien tei xa eilep e langga vin xil ni ve nanao xa xil tang latepol xati ni he. \v 42 Ma Hi tekavitou ni xil e temae ni xil latemot mi hitu xil. Ngan ak nggoni ngan taxa Hi tehit usili e Vanuvei nan texo provet xil tehit, \q1 ‘?Mol-Isrel xil, tetep, melele xa muti e uruvuol huram hanutap lu (40), \q2 mutehas vongoro xil tengan vahe sanien namim minou? \q1 \v 43 E-e. E mutemea sung, mutepo xat nim tavolin na hi Molek, \q2 e muteleh xat hi Revan xa nggur nanao na hitu xil. \q2 Xalu lutehe nanao xa mutepol ni tengan ti mumot mi xalu. \q1 Misak ni, inou nisil rerat xamim muha muhe slev xil e rute xil xa ha ili hal Babilon.’”\x * \xo 7:43 \xt Amo 5:25-27\x* \p \v 44 Stivin biteni mun mi xil bit, “Avu nar xil latemot mi Hi e nim tavolin nan melele xa lateti tamu e uruvuol. Nim tavolin ak, latepol ni tehusil ngan xa Hi tehiteni e tepisen ni mi Mosis. \v 45 Dutou ni, moletin xil ak lasa ni mi avu nar xil, e xil latepo xat nim tavolin ak melele xa latehusil Sosua ba latehur rat tan na moletin xil xa Hi tehol rerat xil. Ma nim tavolin ak tetak teta tetuxoh melele xa Deved mei tehe suv toto. \v 46 Hi temaal ve Deved, ma Deved misisi tengan vamaen ni vapet kuh nim tova vahe na Hi xa be Hi na Siekop. E Hi tamaen ni ti. \v 47 E tehe Solomon sung iaxa tehil nim man. \v 48 E Hi te ut nesao misakras vate nim xa moletin tang pol ni. Nggoni ngan xa provet Aesea tehiteni tehit, \q1 \v 49 ‘Hi suv biteni bit, “Ut nesao be hor te xeihen navan \q2 e ut etan be ut xa di naling leok di en. \q1 ?Hisit nim eah iaxa mukila muhili ihe mavan? \q2 Musakras muvil nim tova xa vapin tengan mei nangel en. \q1 \v 50 Holesok xil ngasen xa di ut nesao e ut etan, \q2 inou tang napol ni.”\x * \xo 7:50 \xt Aes 66:1-2\x*’” \b \p \v 51 Stivin biteni mun mi xil bitene, “!Vatimum nggeih tova tang! Vurangemim bon ni sepinien na Hi, e vehakut di mupol nggoni ngan xil xa latakil ti Hi! Munggoni avu namim xil tang. !Vehakut di musin polien xil na Ninin Eo! \v 52 Provet xil ngasen, avu namim xil latesak purun xil. Tetiamu, latehas eloheoh xil xa di latehiteni xa Ngan xa Momal xa Hi tehosei imei. E taxeak, xamim vari tang iaxa musa rati be he ngan xil xa latehasi temat, ma xamim vari tang mutehasi. \v 53 !Xamim iaxa muthur xat Rae eo na Hi xa masxaxa xil latehuri temei mi avu namim xil, e xamim mutalong xati ti!” \s1 Langgov Vin Stivin \p \v 54 Melele xa vat xil te Kaonsel lalong sepinien na Stivin, iexil mikat pupu e mete pili xati. \v 55 E Ninin Eo mei polu e Stivin, misak ni miketeh momal be ut nesao. Melele xa miketeh, pus miehen na Hi e pus Iesu di misoh de rin metu. \v 56 Ma xi biteni mi xil bit, “?Mupusi? !Napus tilang hat masel e Nat Hi di misoh de rin metu na Hi!” \p \v 57 Melele xa vat xil te Kaonsel lalonge mak, laki xol vurange. Di, xil vus lakei nggeih e laloh laba ni. \v 58 Di, langguri be hale ra taon, e ba di langgove. E xil xa lasep sisili e langgov kokot ni, latling kot nae xil teti he horam maxoe tei xa hisen Sol. \v 59 E melele xa xil di langgov Stivin, xi mikei ba ni Suv bit, “!Suv Iesu, uhur ninin navan ihat visaluk!” \v 60 Di, mitingeiril etan e mikei nggeih bit, “!Suv, onanem xat ti tesaen nae xa di lapol ni xiak!” Biteni mak, di, mat. \c 8 \p \v 1 E moletin tei da tak, hisen Sol. Xi memaal xa labas vin Stivin mak. \s1 Sol Misak Purun Vanut Moletin Xil xa Laneket e Iesu \p E melele ak vari, sakpurunien tei xa eilep mistal ba xat ngan xil te sias tahal Serusalem. Lasak ni holu e xil lalesae ba ladi e rute sav xil e provins tahal Sudea e Sameria. E eloheoh xil na Iesu latnalesae ti, ladi kat ladit Serusalem. \v 2 E melele xa Stivin mat, rut moletin xa neketen nae nggeih e Hi laba lapo tiei nan e ba ladihin ni. Xil ladang nggeih ve maten nan. \p \v 3 E Sol, di misak purun ngan xil xa laneket tengan vahu len Sias na Iesu Kristo. Xi mikakao e nim xil ngasen, e midal xat tiramue e atou xil xa laneket e Iesu, di miso xil labe nim te xeih. \s1 Pilip Misetu mi Mol-Sameria Xil Usil Iesu \p \v 4 Moletin na Iesu xil xa latlesae ra hal Serusalem, labe ut xil ngasen, ba di latsetu ni longeongen hos usil Iesu mi moletin xil. \v 5 Tei e xil xa hisen Pilip be taon tei xa eilep tahal Sameria e di misetu mi moletin xil te rute ak xa Iesu be Kristo xa Hi tehit xati tehit imei. \v 6 E melele xa moletin xil lalong sepinien nan e lapus holesok xil xa tellep xa di tepol ni, xil vus lalong kuh naha xa xi biteni. \v 7 Latepus temat xil lathe reling moletin xil hao tetel tangen xil xa te xeih. E holu xa rut tenbe xil temat mu latsakras lakakao, xil vus mei latlonge tehos. \v 8 Misak ni, moletin xil vus e rute ak labesi pupu ni xil. \p \v 9 Moletin tei de rute ak, hisen Saemon. Xi di tepol ni moletin xil tahal Sameria latmesep ve vongou xil xa di tepol ni. Xi di po xi bit be eilep tei. \v 10 Ma moletin xil vus te rute ak, ngan xil xa latellep e movotei xil mun, di lateong ni e labiteni labit, “Xi be hi tei xa lakesi ni ‘Ngan xa Nggeih’ xa bemei e ut etan.” \v 11 Xil di latehusili nousav vengan xa holesok xil xa dit tepol ni tesak ni xil latmesep ven. \v 12 E melele xa moletin xil lalong sepinien na Pilip usil sexien xa Hi mei ihe Suv Toto e meulien nae e usil Iesu xa be Kristo na Hi, moletin xil ak laneket en. Tiramue xil e atou xil hao lamei e lamae ni tengan Pilip iterir ni xil e oei. \v 13 Saemon mun mike reitin e sepinien na Pilip e mae ni derir ni e oei. E dutou ni ngan ak, xi nggusil xat Pilip e di mesep pupu ve merekel e holesok sav xil xa tellep xa di pol ni. \p \v 14 Longeongen usil naha xa mistal e Sameria duxoh eloheoh xil na Iesu e Serusalem. Lalonge xa mol-Sameria xil lake reitin e sepinien na Hi, ma lasil Pita xal Sion lube visal xil. \v 15 Melele xa ba lustal, lusis ve ngan xil xa laneket tengan mei lapolu ni Ninin Eo \v 16 vengan xa mei tenapolu ti mu e tova xil. Pilip teterir ni xil e oei e his Iesu kestang. \v 17 Ma melele xa Pita xal Sion luling he xalu e xil, Ninin Eo mei polu e xil. \p \v 18 Melele xa luduxol xat xil, Saemon pusi xa Hi misa Ninin Eo mi xil. Misak ni xi misa vatu mi xalu \v 19 e misis xalu bit, “Lusa xeihen xai minou tengan moletin eah xa inou nituxol xati, xi mun ikila ihur Ninin Eo.” \v 20 E Pita misep pangasi bit, “!Xouk uhe Von Upang itel xat vatu nam ve nenemien nam xa obit okila oxal rat sanien na Hi ni vatu! \v 21 Xouk otapin ti omos e polien namem vengan meulien nam tamal ti e pe met Hi. \v 22 Itiamu, uhiles nenemien tesa nam, e usis mi Hi Suv tengan xa, xosxa imae ni, ma iketeh ihos rilomun ni xouk ve nenemien tesa nam xa obit opol ni. \v 23 Taxeak, uhiles meulien nam vengan napusi xa di onem misa ni xeihen xil namem e tesaen di bar xolok.” \p \v 24 Melele xa Saemon milonge mak, dak kes Pita xal Sion bitene, “Lusis li mi Suv ve nou tengan xa holesok xil xa di musepin ni naxui nou.” \p \v 25 Dutou ni ngan ak, Pita xal Sion lubit usil kakaoen nalu tetel xat Iesu Kristo e lusetu ni sepinien usil Suv Iesu mi moletin xil. Di, ludilomun lube Serusalem. E suse nalu, lusetu ni longeongen hos e metimal xil hao tahal Sameria. \s1 Pilip Derir ni Eilep Tei tahal Itiopia e Oei \p \v 26 Di, masxaxa tei na Hi biteni mi Pilip bit, “Uvue xatuk e ukakao uhe saot e uhusil suse xa nggo Serusalem ba be Kasa. Suse ak ba nggur xoteh uruvuol.” \v 27 Ma Pilip bue xat xi, di, ba. E melele nen ak, eilep tei tahal Itiopia di nggusil suse ak. Xi be moletin xa di milaxat vatu xil na Kandis, suv toto tahal Itiopia xa be atou. Moletin ak tehe Serusalem tengan vamot mi Hi \v 28 e di minggusil suse nan tengan vatilomun vahe ut san. Xi nggo kat tei xa hos milihi, e melele xa ba, di buli rut sepinien e Vanuvei na Hi xa provet Aesea tetisi. \v 29 Ma Ninin Eo biteni mi Pilip bitene, “Uha, ha ute sangas visal moletin xa de kat iaxor.” \v 30 Misak ni Pilip miloh ba e milonge xa moletin ak di buli sepinien xa provet Aesea tetisi. Ma misisi bit, “?Xouk okil koute te naha xa di obuli iaxai?” \p \v 31 Eilep ak bit rilomun ni mini bit, “?Xosxa moletin ti nasep kil kuh minou, ma nikila itep?” Ma xi misis Pilip tengan vapeou vaha vatotan vatela e kat nan. Ma Pilip pol ni nggoni ngan xa xi biteni. \v 32 Sepinien xa de Vanuvei na Hi xa moletin ak di buli biteni mak bit: \b \q1 “Moletin ak, nasi ti melele xa moletin xil litela ha lihasi imat, \q2 ixoni sipsip tei xa ladela tengan lavasi vamat. \q1 Xi navit ti neta melele xa lipol isa mini, \q2 ixoni sulut sipsip tei xa tatangal ti melele xa lakot rerat hilin. \q1 \v 33 Xil lipol ni unounen mini. \q2 E melele te lepisien, xil linahusil ti suse xa momal. \q1 Moletin ihe tovuol xa ikila isep usil horamue nan xil, \q2 vengan xa lihur xoteh meulien nan ra ut etan.”\x * \xo 8:33 \xt Aes 53:7-8\x* \b \p \v 34 Eilep ak misis Pilip bit, “?Hiteni minou, provet ak di misep usil visi vari xiak? ?Di misep usil xi mun tang, mu mosav tova?” \v 35 Di, Pilip misep kil koute te sepinien ak mini e misetu mun ni longeongen hos usil Iesu mini. Ma eilep ak mike reitin en. \v 36 Melele xa di lunggusil suse luba, lumei e rute tei xa oei di en. Ma eilep ak biteni bit, “Oei xi tak. Xosxa onemi bos, ma ubaptaes ni nou li en.” \p \v 37 E Pilip bit rilomun ni mini bit, “Nakila niterir ni xouk en xosxa oneket nggo meulien tevi nam.” \p Ma xi biteni bit, “Inou nake reitin xa Iesu Kristo be Nat Hi.” \p \v 38 Ma eilep ak misemae ni moletin nan tengan vapol ni kat nan vangel. Di, xal Pilip, lube tan e oei, e Pilip derir ni en. \v 39 E melele xa lumea lukakao reling oei, vatakes, Ninin Eo na Hi mei nggur rat Pilip be rute sav. E eilep ak, xi tapus ti mun e nggusil suse nan ba del sien. \v 40 E Pilip mitemanin e pusi xa da ngamu e Asotas.\f + \fr 8:40 \ft Taon tahal Asotas be 20 kilomita ra ut xa Pilip pus eilep tahal Itiopia en.\f* E suse nan xi di misetu ni longeongen hos e taon xil ngasen vuma ... duxoh Sesaria. \c 9 \s1 Sol Bemei Mineket e Iesu \p \v 1 E melele nen tak, Sol di misa sepinien xil xa nggeih bit ihas vuol ni moletin xil xa laneket e Iesu. Misak ni, be visal Vatixar na pris xil \v 2 e misisi tengan vatis uvei xil xa vasep kil polien nan mi vat xil te nim te pispisien xil xa ladi e Damaskas. Ma xi misa uvei xil ak xa mae ni xa melele xa ikamet tiramue mu atou tei xa di laneket e Iesu, ikila ital xati e ihuri imei mun e Serusalem. \p \v 3 Melele xa Sol di bemei sangas e taon tahal Damaskas, vatakes, miehen tei xa minehin pupu nggo ut nesao e mei mileluv xole, \v 4 e xi mot be tan. Di, milong rae tei xa biteni mini bitene, “Sol! Sol! ?Veneh ma di osak purun nou del moletin navan xil mak?” \p \v 5 E Sol biteni mini bit, “?Suv, xouk visi?” \p E rae ak biteni mini bit, “Inou Iesu, ngan xa di osak purun ni. \v 6 E umea e uhe taon xai tahal Damaskas. E rute ak iaxa lihit naha xa upol ni.” \p \v 7 Moletin xil xa laba del xat Sol, lalong rae ak e latapus ti moletin. Uli mikan e ladit votei tang. \v 8 Melele xa Sol mitamea ra tan e miketeh, misakras vapus neta tova. Ma xil lateli e hen e ladeli be Damaskas. \v 9 Melengien tol Sol dat mak, taketeh ti, e bit naxanien ti e namu ti neta. \p \v 10 E taon tahal Damaskas, moletin tei xa mineket da en, hisen Ananaeas. E Suv Iesu misepin mini nggo metuveen tei e biteni mini, bitene, “!Ananaeas!” \p E xi bit rilomun ni bit, “Inou xiak Suv.” \p \v 11 Ma Suv biteni mini bit, “Uvue xatuk e uha uhusil suse xa lakesi ni ‘Suse xa Momal’. E tim sa Sudas, usis ves moletin tei tahal Tarsis, hisen Sol. Xi di misis. \v 12 E metuveen tei, tepus moletin tei hisen Ananaeas xa bemei miling hen en tengan vaketeh rilomun.” \p \v 13 Ananaeas bit rilomun ni mini bit, “Suv, moletin holu di lasep usil moletin ak ve holesok holu xa misa xa di pol ni mi moletin eo nam xil e Serusalem. \v 14 E taxeak bemei inggak, e nggur xeihen nggo Vatixar na pris xil tengan mei ital xat moletin xil vus xa di lamot minuk.” \p \v 15 E Suv biteni mini bit, “Ha pusi, vengan inou nabosei ngamu tengan ipol minou. Xi isep usil hisok mi ngan xil xa latave Siu ti, mi suv toto xil, e mi mol-Isrel xil mun. \v 16 E inou iaxa nipisen hisit longpangasien xil mini xa ihuri ve hisok.” \p \v 17 Ma Ananaeas ba, be nim xa Sol da en, miling hen en e biteni mini bit, “Tua Sol, Suv Iesu xa testal minuk e suse melele xa di omei inggak, xi vari iaxa misil nou. Xi misil nou namei tengan xouk okila uketeh rilomun e mei upolu ni Ninin Eo.” \v 18 Vatakes, neta tei xa nggoni kahbe meseo mot reling meten, ma xi miketeh rilomun. Di, mitamea misoh, e Ananaeas derir ni e oei. \v 19 E dutou ni ngan xa ngganien bus, ven mei nggeih rilomun. \s1 Sol Misetu e Damaskas \p Sol da melengien vahis mun e Damaskas del moletin xil xa laneket e Iesu. \v 20 Xi mika mal be nim te pispisien xil na Siu xil e di misetu xa Iesu be Nat Hi reitin. \p \v 21 Xil vus xa lalong sepinien nan latemanin, ma di lasis xil mun tang labit, “?Tave xi ti iaxa di tehas vin moletin na Iesu xil e Serusalem? Malonge bemei inggak tengan vatal xat ngan xil xa langgusil Iesu e valeh xil lava mun visal vat xil na pris xil. ?Midep?” \p \v 22 E setutuen na Sol mei nggeih pilei sung e pisen ni momal xa Iesu iaxa be Kristo xa Hi tehosei tengan vamei. Misak ni Siu xil xa ladi Damaskas lasakras lavit rilomun ni sepinien tova vaha mini. \p \v 23 Melengien hao mei mitavi, rut Siu xil mei ladotan vituei e lapol ni lingxatien tei tengan lihas vin Sol. \v 24 Melengien e vongien xil ngasen di laketeh xol puiteh te vioh xa mikapis xol taon ak tengan livulu xati e lihas vini. E Sol milongeong ni lingxatien nae. \v 25 Ma e vongien tei, ngan xil xa laneket nggo pispisien nan lasoson ni de ateli tei xa eilep xa lasar xat ao da en. Di, laso kital ni nggo mesekital tei xa de nesao e seri vioh ak, e lasae ni be tan. Ma di, Sol milesae ba. \s1 Sol Dilomun Be Serusalem \p \v 26 Sol dilomun be Serusalem e misak tengan mei vamos e ngan xil xa laneket e Iesu. E xil vus uli mikan ni e latake reitin ti en melele xa xi biteni mi xil bit be tei e xil. \v 27 Di, tei e xil xa laneket, hisen Banabas, bemei mini e dela lube visal eloheoh xil na Iesu. Xi dap lelen kuhi sung mi xil xa Sol tepus Suv e suse e Suv tesepin mini tetep. Xi biteni mun mi xil bit Sol ulin takan ti melele xa di tesetu usil his Iesu e Damaskas. \v 28 Ma lamae ni Sol mos e xil, e di mikapis e ut xil ngasen e Serusalem e di misetu usil his Iesu del xeihen. \v 29 Di misepin mun e di mingor del Siu xil xa lasepin ni sepinien tahal Kris. Ma xil di lalang ves suse tova xa lihasi imat ixo en. \v 30 E melele xa ngan xil xa laneket lalongeong ni, xil ladela labe taon tahal Sesaria. E rute ak, xil lasa ni nggo tuturil tei be taon tahal Tarsis. \p \v 31 Dutou ni ngan ak, ngan xil te Sias na Iesu xa ladi e provins xil tahal Sudea, Kaleli e Sameria, xil di lateti e tomat. Xil mei latemerere kuhi ni Suv Iesu, e tetel tutouen na Ninin Eo neketen nae temei te xeih pilei sung e moletin holu mei latemos e xil. \s1 Pita Pol ni Le Aeneas Bos Rilomun \p \v 32 Pita, xa be tei e eloheoh xil na Iesu, di tekapis e ut xil ngasen. E vatei, ba misao ni moletin eo xil na Hi xa ladi e taon tahal Lita. \v 33 E rute ak, xi pus moletin tei xa rin tei mat, hisen Aeneas. Huram tol e he sav (8) xi takakao ti, e pat dat rong mak tang. \v 34 Pita biteni mini bit, “Aeneas, Iesu Kristo pol ni vem bos ngamu. !Utamea, e uvulun suon mam!” Vatakes, Aeneas mitamea misoh. \v 35 Moletin xil vus xa ladi e taon tahal Lita e rute sav mun xa ladi ut xa lakesi ni ‘Saron’ lapusi mak, ma labiles meulien nae e laneket e Suv Iesu. \s1 Pita Dal Rat Dorkas ra Maten \p \v 36 E taon tahal Sopa, atou tei da en xa neketen nan nggeih e Iesu, hisen Tapita. E moletin xil lakesi ni ni hisen tei mun xa nggo sepinien tahal Kris labit ‘Dorkas’.\f + \fr 9:36 \ft Siu holu latehur his lu mu tol, tei e Arameak na Siu xil, e tei mun e sepinien Krik tahal Kris. Hisen Tapita e Dorkas, koute teni be ‘deer’.\f* E meulien nan, xi di tepol ni polien tehos xil e di tetutou ni moletin xil xa lathe hoeo. \v 37 E melele xa Pita da tamu e rute ak, atou ak nggur meseien tei, ma mat. Atou xil lakas moten tiei nan memese tengan ha litihin ni. Di, lalingi pat e von toen xa be lu nen nesao e nim man. \v 38 Taon ak tahal Sopa tave sotin ti ra taon tahal Lita. Ma melele xa moletin xil tahal Sopa xa laneket lalongeong ni xa Pita dat Lita, lasil tiramue lu lube visali del xat sepinien ak, “!Utemanon li, umei visal xamem!” \v 39 Ma vatakes, Pita bue xat xi e be xatel latoba. Melele xa latduxoh tim sa Dorkas, xil ladela be von paten nan xa de nesao e nim man. E rute ak, tunau xil xa lateti mei lakereli xol Pita. Di ladang e lapisen ni mini eising xil xa Dorkas tetili melele xa temeul tamu teta. \v 40 Ma di, Pita misil rerat xil lastal ra von toen ak e mitingeiril misis. Di, biles pus tiei na Dorkas e biteni bit, “!Tapita, tamea!” Ma xi miketeh. E melele xa pus Pita, mitamea dotan. \v 41 Di, Pita dal xat hen e dal rati misoh. Bus, mikes ngan xil xa laneket del tunau xil e pisen Dorkas mi xil xa meul rilomun. \v 42 Longeongen usili ba mikapis e ut xil ngasen e Sopa. Ma moletin holu mei laneket e Suv Iesu. \v 43 Pita de visal xil e Sopa nousav vuteili e e nim ma Saemon xa di pol ni holesok xil ni hilbe buluk.\f + \fr 9:43 \ft leather \f* \c 10 \s1 Hi Pisen ni mi Pita xa Moletin Xil Ngasen Lakila Laneket \p \v 1 E taon tahal Sesaria, moletin tei da en xa hisen Konilias. Xi be ngan Rom tei e be vat na vanut moletin te vaeen tei xa lakes xil ni ‘Ngan Itali xil’. \v 2 Xi be moletin xa merere pupu ni Hi na Siu xil e di mot mini, xi del ngan xil xati xa ladi nim man. Vehakut, di misa tutouen mi Siu xil xa labe hoeo e di misis mi Hi. \v 3 Vatei, e 3 klok mahis, Konilias di misis e tim san e pus neta tei xa nggoni metuveen tei. E metuveen ak, pus masxaxa tei na Hi bemei sangas visali e mikesi bit, “!Konilias!” \p \v 4 Melele xa pusi mak, Konilias mitemanin e ulin mikan pupu e bit rilomun ni mini bit, “Io, Suv. ?Okes nou?” \p Masxaxa biteni mini bitene, “Hi milong sisen xil nam e mipus kil tutouen xa di osa ni ba ni hoeo xil. Holesok xil xa di opol ni nggoni sanien eo tei mi Hi xa von mikon. \v 5 Taxeak, usil moletin ti tengan lihe taon tahal Sopa e ha lipus moletin tei, hisen Saemon Pita, tengan imei tim sam. \v 6 Xi de visal moletin tei xa di pol ni holesok xil ni hilbe buluk. Moletin ak, hisen Saemon e nim man de sangas ni tas.” \v 7 Di, masxaxa ak be relingi ba. Ma Konilias mikes viton slev lu te polien nan del moletin te vaeen tei xa be mereketeh nan xa xi mun di mot mi Hi. \v 8 Di, mitumul usil holesok xil xa testal mini, e di, misil xatel latobe Sopa. \p \v 9 E visuvong nen, sangas vahe piniae, moletin xatel ak latemei sangas ni Sopa. E melele nen tak, Pita be nesao e nim xa da en tengan vasis. \v 10 Mae nggati bit vanien, e anien tameses ti mu. E melele xa di lasak mese ni, pus neta tei nggoni metuveen tei. \v 11 E metuveen ak mipus tilang hat masel e neta tei nggoni kaliko xa mahulong lasae ni nggo kusute xatel nggo ut nesao bemei e ut etan. \v 12 E vangit kaliko ak, xi pus hisit vongoro sav xil, tetal xil, e tuman xil. \v 13 Melele xa pusi mak, milong rae tei misepin mini bitene, “!Pita tamea! Uhas ti xil e ua ni.” \p \v 14 E Pita misepin rilomun mini bit, “!Suv, nasakras napol ni vamak! E meulien navan, natakar pis ti mu holesok xil xa latamese ti mu xa tavos ti pe metom tengan lava ni.”\f + \fr 10:14 \ft Rae na Siu xil misep xol xil tengan linaxa ti holesok xil xa mak. \f* \p \v 15 Rae ak misepin rilomun mini bitene, “!Naha xa Hi bit ‘xi memese ngamu’, xouk onanemi ti onahit ‘xi tavos ti pe meten’!” \v 16 Sexien ak mistal mi Pita be vatol. Di, kaliko ak dilomun be ut nesao. \p \v 17 Melele xa Pita di tamu minem usil koute te neta xa pusi, moletin xatel xa Konilias tesil xatel, latkamet nim ma Saemon e latemei latesoh sangas visal puiteh te vioh. \v 18 Latsisi latbitene, “?Moletin tova dat inggak xai xa hisen Saemon Pita?” \p \v 19 Melele xa Pita di tamu minem usil naha xa tepusi, Ninin Eo mei misepin mini bitene, “Moletin tol mei latdi tak e di latallang ni xouk. \v 20 Uhe tan, uvue xatuk tengan uha ihe xamitel. Onanem pupu ti tengan ove xamitel vengan xa inou iaxa nasil xatel latemei.” \v 21 Ma Pita be tan e biteni mi moletin xatel ak bitene, “Inou iaxa di mutlang ni nou. ?Mutomei ve neta tova?” \p \v 22 Xatel latbiteni mini latbitene, “Vat namatel, Konilias, iaxa misil xametel matomei. Xi be moletin tei xa bos, di mot mi Hi, e Siu xil vus di lamerere pupu ni. Masxaxa eo tei na Hi mei testal mini e tehiteni mini iaxa misil xametel matomei ve xouk tengan umei tim san. Masxaxa ak bit bos xa xi ilong kil ti naha xa xouk ukila uhiteni mini.” \v 23 Ma Pita misis xatel tengan latipat tamu itela e nim ak. \p Di, e makoe nen, Pita del rut moletin ngan xil tahal Sopa xa laneket, labue xat xil. Di, be xil laba. \v 24 E visuvong nen, e mahis, laduxoh Sesaria. E rute ak, Konilias di datil Pita, xi del rut vatimol nan e rut timue tehos nan xil xa tesilasil ni xil tengan limei. \v 25 Melele xa Pita be nim, Konilias mei mitingeiril pe meten e mot mini. \v 26 E Pita dal rati e bitene, “!Mea soh! !Inou mun nabe moletin tang!” \v 27 Ma Konilias mea e Pita dit misepin mini. Lukakao lube nim e Pita pusi xa ut pol ni moletin xil ngamu. \v 28 Ma misepin mi xil bitene, “Xamim vus mukil kuhi xa Rae na Siu xil bit masakras mavituei vatel ngan xil xa latave Siu ti. E Hi pisen ni tuei minou xa ninanemi ti ninahit moletin tova misa mu tamese ti. \v 29 Misak ni melele xa osa sepinien bit nimei, namaen ni e namei komanon. ?Ma nasis xamim, veneh ma musilasil ve nou?” \p \v 30 Konilias biteni mini bitene, “Melengien tol mitavi, e 3 klok mahis nggoni ngan taxa radi xiak, inou di natesis e nim mavan. varinga tang, napus moletin tei mising ni eising tei xa minehin pupu, mei misoh momal pe metok. \v 31 Xi biteni minou bitene, ‘Konilias, Hi mikil xouk, di milong sisen xil nam e mipus kil tutouen xa di osa ni ba ni hoeo xil. \v 32 Taxeak, usil moletin ti xil lihe Sopa tengan ha lipus moletin tei, hisen Saemon Pita. Xi de visal moletin tei xa di pol ni holesok xil ni hilbe buluk. Moletin ak, hisen Saemon, e nim man de sangas ni tas.’ \v 33 Mak iaxa natemanon nasa sepinien bat ve xouk, ma bos mak mu xa omei. Xamem vus mei madi vituei inggak pe met Hi Suv tengan xa muteong ni naha xa Hi misa ni minuk tengan xa mei uhiteni mi xamem.” \p \v 34 Di, Pita biteni mi xil bitene, “Taxeak, nakil kuhi sung mak xa Hi taketeh ti vahos ni Siu xil kestang, e pe meten, moletin xil vus lapin tang. \v 35 Hi memaal ve ngan xil vus xa di lamot mini e di lapol momal, tave ti neta xa xil labe moletin te rute sav xil. \v 36 Xamim mukil sepinien xa Hi misa ni tuei bat mi moletin xil tahal Isrel xa bit longeongen hos te tomat bemei mi xir nggo Iesu Kristo. !Xi be Suv na moletin xil ngasen! \v 37 Mukila ngamu sexien xil xa mistal mikapis e provins tahal Sudea. Testal kokot texo provins tahal Kaleli tetutou ni melele xa Sion di tesetu usil teriren xa di tepol ni mi moletin xil. \v 38 Mukila ngamu usil Iesu tahal Nasaret iaxa Hi tepol ni tepolu ni Ninin Eo e tesa xeihen mini. Iesu tekapis ut ngasen e di tepol ni polien hos xil e di tetal rerat ngan xil vus xa xeihen na Temat teti xat xil mei vexil temase. Xi tekila tepol ni temak vengan xa Hi teti visali. \v 39 Xamem iaxa matepus holesok xil xa di tepol ni e taon tahal Serusalem e rute sav mun e von ne Siu xil. Di, lasak ni temat melele xa lateti xati tete eivave. \v 40 Melengien tol tetavi, Hi tesak ni temea rilomun ra maten e mei testal \v 41 mi rut xamem tang xa Hi tehosei xamem ngamu. Reitin mak, dutou ni melele xa temea rilomun ra maten, xamem mateanien e matemun tetela. \v 42 Iesu tesep mae ni xamem tengan ti musetu ni longeongen hos nan mi moletin xil e musep kila xa xi iaxa be ngan xa Hi tehosei tengan ti ilepis moletin xil ngasen, ngan xil xa lameul ladi e ngan xil xa lalel tuei. \v 43 Provet xil vus di latesepin usili latehit moletin xil vus xa laneket e hisen, Hi iketeh ihos rilomun ni xil. \s1 Ninin Eo Mei Polu e Moletin Xil xa Latave Siu Ti \p \v 44 Melele xa Pita di tamu misepin, Ninin Eo bemei polu e meulien na ngan xil xa di lataeong ni sepinien nan. \v 45 Siu xil xa laneket ngamu xa tehe xil mi Pita latexo Sopa latemei, xil lamesep pupu vengan xa lapusi xa Hi misa Ninin Eo nan mei polu e ngan xil mun xa latave Siu ti. \v 46 Lalong kila vengan xa lalong xil lasepin nggo sepinien xil xa tave nae xati ti e di lakikei lapet rat his Hi. Di, Pita biteni mi xil bitene, \v 47 “!Ngan xil ak, lapolu ngamu ni Ninin Eo nggoni xir tang! ?Mak, ma visi tova mikila vasikoe xol xir tengan rinaterir ni xil ti e oei?” \v 48 Misak ni, Pita misemae tengan literir ni xil e oei e his Iesu Kristo. Di, xil lasis Pita xatel tengan latiti melengien ihe vahis mun itel xil. \c 11 \s1 Ngan Xil te Sias tahal Serusalem Lalongeong ni xa Ngan Xil xa Latave Siu Ti Mei Laneket \p \v 1 Longeongen xa bit ngan xil xa latave Siu ti lake reitin e sepinien na Hi mei duxoh eloheoh xil na Iesu del Siu sav xil mun xa laneket e ladi Sudea. \v 2 E melele xa Pita bemei e Serusalem, rut Siu xil lamei lasepin nggeih xati vengan xa lanemi labit ngan xil vus xa laneket e Iesu lihusil xat sexien te vexaho. \v 3 Xil labiteni mi Pita labitene, “Xouk oteha otete tim sa ngan xil xa latave Siu ti e di oteanien mun tetel xil.”\f + \fr 11:3 \ft Mol-Siu xil labit melele xa lavituei del ngan xil xa latave Siu ti, ngan ak ipol ni limei lihe muis pe met Hi.\f* \p \v 4 Ma Pita misep kila mi xil usil holesok xil xa testal kokot mini ba duxoh hoxalite teni bitene, \v 5 “Melele xa natete taon tahal Sopa, di natesis. E melele xa di tamu natesis, natepus metuveen tei. E metuveen ak, tilang hat temasel e kaliko tei xa mahulong latesae ni texo kusute xatel texo ut nesao temei temal vari ni nou. \v 6 Natetei hiraek teha en, natepus hisit vongoro ngasen, ngan xil xa lamah e ngan xil xa labe vuran, tetal xil e tuman xil mun. \v 7 Di, natelong rae tei temei ni nou tehitene, ‘!Pita tamea! !Uhas ti xil e ua ni!’ \p \v 8 “E inou natehitene, ‘!Suv, nasakras napol vamak! E meulien navan, inou natakar pis ti mu holesok xil xa latamese ti mu xa tavos ti pe metom tengan lava ni.’ \p \v 9 “Di, rae texo ut nesao tesepin rilomun minou tehitene, ‘Naha xa Hi bit memese ngamu, xouk onanem ni ti onahit tavos ti.’ \v 10 Sexien ak testal minou tehe vatol, di, kaliko ak tetilomun tehe ut nesao. \p \v 11 varinga tang, moletin tol xa latosil xatel latexo Sesaria latemei latesoh momal visal nim xa nateta en. \v 12 E Ninin Eo tehiteni minou tengan nihusil xatel matiha, ninanem ti nasa ve xil. Di, moletin xil ak mun tahal Sopa xa labe tei e he sav (6) latehe xametel mateha matehe nim e tim sa moletin tei, hisen Konilias. \v 13 Xi tehiteni mi xametel xa masxaxa tei mei testal mini. Masxaxa ak tesoh e tim san e tesa sepinien ak mini tehit, ‘Usil moletin ti xil lihe taon tahal Sopa tengan ha lipus moletin tei, hisen Saemon Pita. \v 14 Moletin ak ihiteni minuk itel ngan xil vus xa ladi e tim sam usil suse xa muhur meulien hu en.’ \p \v 15 “E melele xa di tamu natesepin, Ninin Eo mei tepolu e meulien nae texoni ngan xa tepol kokot ni mi xir. \v 16 Di, natenem rilomun ni naha xa Suv Iesu tehiteni mi xamem tehitene, ‘Sion teterir ni moletin xil ni oei, e xamim, literir ni xamim e Ninin Eo.’ \v 17 ?Misak ni xosxa Hi bit ngan xil ak lakila lihur sanien nan nggoni ngan taxa tesa ni mi xir melele xa rateling neketen nar e Iesu Kristo, ma inou nabe visi iaxa nakila nisikoe xol Hi?” \p \v 18 Melele xa lalong Pita misepin mak, latasepin ti mun vari vasa. Di, lapet rat his Hi e labit, “Taxeak, Hi misah suse tengan moletin sav xil xa latave Siu ti likila mei lihiles meulien nae e lihur meulien hu.” \s1 Longeongen Hos Bemei mi Moletin Xil tahal Antiok \p \v 19 Melele xa sakpurunien temei te xeih e Serusalem, tetutou ni melele xa Siu xil latehov vin Stivin, rut ngan xil xa laneket e Iesu latetasil latehe rute sav xil. Rute latehe Ponisia, rute latehe aelan tahal Saepras e rute sav mun latehe taon tahal Antiok. E melele xa lateti e rute xil ak, di latesetu mi Siu xil kestang. \v 20 E rute e xil xa latehe ngan Saepras e ngan Saerin, melele xa latexo Serusalem latemei Antiok, xil di latsetu usil Suv Iesu mun mi ngan xil xa latave Siu ti. \v 21 Xeihen na Suv di mi xil, e moletin holu labiles meulien nae e laling neketen nae e Suv Iesu. \p \v 22 E Serusalem, ngan xil te sias lalongeong ni xa ngan xil xa latave Siu ti mei di laneket. Mak, ma lasil Banabas be Antiok. \v 23 Melele xa Banabas ba duxoh Antiok, pusi xa tuxolxatien na Hi di mi xil e memaal ven. Di, misel xat xil tengan lisoh ixeih e neketen nae e lihusil kuh Suv Iesu. \v 24 Banabas be moletin tei xa bos, neketen nan nggeih e Ninin Eo polu en. Mak, ma setuen nan misak ni moletin holu labiles meulien nae mei laneket e Suv Iesu. \p \v 25 Di, Banabas be taon tahal Tarsis tengan valang ves Sol. \v 26 Melele xa mikameti, dela lube Antiok. Huram tevi tei, luleh viton ngan xil te sias tahal Antiok e di lupispisi mi moletin holu. E rute ak vari, ngan xil xa laneket, latekes kokot ni xil ni ‘Kristin’.\f + \fr 11:26 \ft Tetiamu, mosav xil latesep pepamen ni ngan xil xa laneket e Iesu e latekes xil ni ‘Kristin’, xa koute teni be ‘moletin xa nggusil Kristo.’ Xil lanemi labit Iesu tehe vatxeih tei xa tehur longpangasien ve sexien tesa nan. E melele xa ngan xil xa laneket latelong ni his ak, xil lamaal tang ven.\f* \p \v 27 E melele nen ak, provet ngan xil te Sias tahal Serusalem lamei e Antiok. \v 28 Tei e xil xa hisen Akabas misoh e hilaep te moletin xil e xeihen na Ninin Eo mei polu en. Xi mike mese ni xa pangasien tei te mae kekaten imei ikapis e ut etan (ngan ak testal sung e melele xa Klodias tehe suv toto tahal Rom).\f + \fr 11:28 \ft Ngan ak tehe reitin, e AD 41-54 us tamus ti e anien mun tenapin ti. E melele nen ak, Sias tahal Antiok tetutou ni Kristin xil tahal Serusalem.\f* \v 29 Kristin xil kekes e Antiok laling xati xa lisa ti sanien eah xa xi mikila ipol ni iha itutou ni tua nae xil xa ladi provins tahal Sudea. \v 30 Ma lapol ni, e lalingi e he Banabas xal Sol tengan ha lalsa ni mi elda xil te Sias tahal Serusalem. \c 12 \s1 Suv Toto Herot Pol ni Sakpurunien Ba Xat Kristin Xil \p \v 1 E melele nen tak, Suv Toto Herot pol ni sakpurunien bemei xat ngan xil te sias tahal Serusalem. \v 2 Misemae ni rut moletin nan xil te vaeen laba lada xoteh hurae Temis, xa tunali Sion. \v 3 Melele taxa pusi xa Siu xil lamaal ve neta xa pol ni, ma misa sepinien tengan ha lital xat Pita mun. Xi pol ni mak momal e Melengien xil te Beret xa Is Tovuol En.\f + \fr 12:3 \ft Melengien xil te Beret xa Is Tovuol En: E huram xil ngasen, melengien tol e he sav (8) Siu xil di langga beret xa is tovuol en tengan lanem rilomun ni melele xa latetemanon latehe reling hal Isip (Eks 12:1-14).\f* \v 4 Melele xa ladal xat Pita, langguri ba e lalingi e nim te xeih. E Herot misemae ni vanut moletin te vaeen hat tengan ti liketeh xole. Herot minemi bit itutou ni Anien te Tavien,\f + \fr 12:4 \ft Anien te Tavien: Siu xil lapol ni Anien ak e melengien kokot vari te Melengien xil te Beret xa Is Tovuol En tengan lanem rilomun ni melele xa masxaxa xil na Hi lathas muimol xil ngasen tahal Isip. E muimol na Siu xil, re sipsip xa latekas puiteh mae xil ni, tesak ni Hi tetavi e xil (Eks 12:15-20).\f* ihuri imei pe met moletin xil, e ilepisi. \v 5 E melele xa Pita da tamu e nim te xeih, ngan xil te sias tahal Serusalem di latangel ni ti sisen ven. \s1 Pita Ven Mase Ra Nim te Xeih \p \v 6 Diamu e melele xa Herot bit ihur Pita ha ilepisi, e vongien nen momal, Pita di pat e nim te xeih. Hen xalu labar xati ni sen e moletin te vaeen lu ludi e rin xalu. E puiteh te nim te xeih, moletin lu mun lusoh ludi e hale. \v 7 Vatakes, masxaxa tei na Suv mei mistal, e miehen tei mileluv xol ut xa Pita da en. Xi dil valxou Pita e milale ni. Di, biteni mini bitene, “!Temanon! !Tamea!” Vatakes, sen meluv reling hen, mot be tan. \v 8 Masxaxa biteni mini bitene, “Lihi xat atuatu nam e hes xat sandel nam.” Ma Pita pol ni mak. Di, masxaxa biteni mun mini bitene, “Using ni kot nam e uhusil nou.” \v 9 Ma Pita mitamea, nggusil masxaxa lustal ra nim te xeih. E di minemi bit holesok xil ak tave reitin ti, be metuveen tei tang. \v 10 Lukakao luba luli vanut moletin te vaeen tei. Di, lukakao luba vuma ... luli vanut moletin te vaeen tei mun. E melele xa luduxoh puiteh te vioh te nim te xeih xa be aean, lupusi xa misaha tasen. Ma lustal e lukakao e suse tei e Serusalem luba. Vatakes, masxaxa ak be relingi e Pita mikameti xa misoh tasen. \p \v 11 Di, Pita minem kil neta xa mistal mini e misep tasen bitene, “!Be reitin! Hi Suv misa masxaxa nan bemei tengan vahur rat nou ra he Suv Toto Herot e ra holesok xil xa Siu xil di lanemi labit ti lipol ni minou.” \p \v 12 Melele xa Pita minem kila rilomun, xi ba be nim ma Meri, nine Sion Mak. E rute ak, moletin xil holu xa laneket ladi vituei e di lasis. \v 13 Melele xa Pita bemei mirei puiteh, atou te polien tei bemei xa hisen Roda e xi bit vakil ti visi iaxa de hale. \v 14 E melele xa atou ak milong kil rae Pita, mesep e memaal pupu. Tengan vasah puiteh, e xi miloh sung ba biteni mi ngan xil xa ladi nim bit, “!Pita, xi taxa misoh de hale xiak!” \p \v 15 Xil labit, “?!Otallang!?” E xi nggulehi dit biteni xa xi milong Pita mak. Ma xil labiteni mini labit, “Xos masxaxa nan tang iaxa di olonge iaxai.” \p \v 16 Melele xa di lasepin usili, Pita nggulehi dit miti puiteh vuma ... tei e xil misaha. E melele xa lapusi xa be xi reitin, lamesep pupu. \v 17 Pita mike xat xil nggo hen bit litit votei. Di, bit kila mi xil xa Suv iaxa misak ni mistal reling nim te xeih. Biteni mun mi xil bitene, “Muhit usil holesok xil ak mi Temis e ngan tesav xil mun xa laneket.” Di, be reling xil ba be rute sav. \p \v 18 E makoe nen, moletin te vaeen xil xa latling xil ti lateketeh xol Pita, lanexo pupu e di labit, “?Pita ba xave?” \v 19 Melele xa Herot milongeong ni, misil moletin te vaeen xil nan ba lalang ni, e xil mun latakameti ti. Di, misis pilei mereketeh xil ak. Di, misemae ni tengan lihas vin mereketeh xil ak. Dutou ni ngan ak, Herot be reling Sudea e ba di vuteili e Sesaria. \s1 Suv Toto Herot Mat \p \v 20 Melele xa Herot di tamu e Sesaria, moletin xil tahal Taer e Saedon lapol ni neta tei xa misak ni ien minggat xil. Ma bit moletin xil nan lanasa ti mun anien mi xil. Ma moletin te rute xalu ak, lasil vanut moletin tei tengan lava lapus Herot. Diamu, lasis tutouen mi moletin tei na Herot xa nenesien nan di en, hisen Blastas. E del tutouen nan, Herot mae ni xa laling xat melengien tei tengan moletin xil tahal Taer e Saedon limei tengan lipol ni hitxatien te tomat itela. \p \v 21 E melengien teni, Herot mising ni eising tei xa bos xa bos na suv toto xil, e bemei dotan de hor nan. Di, misa sepinien tei ba mi xil. \v 22 Moletin xil labit lisak ni valonge vahos, ma lakei ba ni labitene, “!Rae nam taxoni moletin sav ti! !Rae nan nggoni hi tei vari!” \v 23 Herot milong sepinien nae e mae ni xil labiteni mak, e tasa ti merereen vaha mi Hi. Misak ni, vatei takes, masxaxa tei na Hi Suv bemei e pol ni mesei. Tavehi ti, tomasis xil labe tinen e langga ni vuma ... mat. \p \v 24 E sepinien eo na Hi xa Herot di tevae tetela, xi mei mahulong mu e mikapis ut xil ngasen. \p \v 25 E melele xa Banabas e Sol lupol vuol ni polien xil xa sias tahal Antiok latesa xalu lutehe Serusalem ven tengan lalsa tutouen mi hoeo xil, ludilomun lube Antiok, e Sion Mak ba xatel.\x * \xo 12:25 \xt Pol 11:29-30\x* \c 13 \s1 Ninin Eo Bosei Banabas xal Sol ve Polien Tei \p \v 1 E sias tahal Antiok, provet e tisa ngan xil lateti en: Banabas, Simeon (xa be timaluxoluk tei), Lusias (tahal Saerin), Manaen (xa tehe timue hos tei na Suv Toto Herot), e Sol. \v 2 Vatei, melele xa di lamot mi Hi e di labal ni anien, Ninin Eo bemei misepin mi xil bitene, “Muha muling Banabas e Sol ti lalipol ni polien xa inou nabosei xalu tuei ven.” \v 3 Ma xil langgulehi di labal e di lasis. Di, laling he e Banabas e Sol e lasil rat xalu luba. \s1 Banabas e Sol Lube Saepras \p \v 4 Dutou ni xa Ninin Eo misa rat Banabas e Sol ra hal Antiok, xalu luba lube Selusia. Lunggo tuturil e rute ak lube aelan tahal Saepras. \v 5 Melele xa lube ut e hal Salamis, lube nim te pispisien xil e di lusetu usil sepinien na Hi mi Siu xil. Sion Mak mun be xatel e di dutou ni xalu. \p \v 6 Di, Banabas e Sol lunggur xoteh aelan tahal Saepras luba lube taon tahal Pampos. E inggak, lubisu mi Siu tei, hisen Eleimas.\f + \fr 13:6 \ft E sepinien na Siu xil lakesi ni ‘Bar-Iesu’. \f* Xi be moletin tei te vongou e di miluvos moletin xil bit xi be provet tei na Hi. \v 7 Vehakut, de sangas visal vat tei te kavmen xa di milaxat rute ak, hisen Serkias Polas. Xi be moletin tei xa tehe eimae, e melele xa milonge xa Banabas e Sol ludi inggak, mikes xalu lumei tengan lalsetu ni sepinien na Hi vateong ni. \v 8 E Eleimas misep sisil hisealu tengan vasak ni vat na kavmen naneket ti e Iesu. \v 9 Ninin Eo bemei polu e Sol (xa hisen tei mun be Pol), ma miketeh pus Eleimas \v 10 e misepin nggeih ba mini bitene, “!Xouk obe nat Temat! !Di obae mi sexien xil vus xa bos! !Opolu ni hisit luvosen xil ngasen e vehakut di osak pisi di obiles longeongen hos usil Suv Iesu mei be luvosen tang! \v 11 Ve sexien ak, Suv isa pangasien imei e xouk. Metom xalu mei ivar e onapus ti mun miehen ihe nousav vuteili.” Vatakes, Eleimas, meten be momah, dit mitavuel. Ma di kapis tengan vakamet moletin tova vatal xat hen vahe suse mini. \p \v 12 Melele xa vat na kavmen pusi mak, mesep pupu e mei mineket e Suv Iesu ve pispisien nalu. \s1 Pol xal Banabas Lube Taon tahal Pisitia-Antiok \p \v 13 Pol e ngan tesav xil mun laling Pampos, langgo tuturil labe taon tahal Perka xa de provins tahal Pampilia. E rute ak, Sion Mak be reling xil dilomun be Serusalem. \v 14 Di, langgo Perka laba labe taon tahal Pisitia-Antiok. E Sabat, labe nim te pispisien na Siu xil e ladotan en. \v 15 Di, moletin tei buli sepinien tei e Rae xil na Mosis e ngan xa Provet xil latetisi. Melele xa buli bus, vat xil te nim te pispisien ak lasil moletin tei ba misis Pol xal Banabas bitene, “Toxoli xalu, xosxa munggur xat neta tova tengan xa mulihiteni vatutou ni moletin xil ak, ma bos xa mei mulhiteni.” \p \v 16 Ma Pol mea, misa hen be nesao tengan liti votei e bitene, “Xamim xa mube Siu, e xamim xa mutave Siu ti xa di mumot mi Hi, bos xa muteong ni nou. \v 17 Hi na Siu xil iaxa tehosei avu nar xil e tesak ni moletin nar xil mei latehe holu tova tang melele xa lateti e Isip, tave ti neta xa latnave hortan ti te rute ak. Di, Hi teleh rerat xil ra rute ak texo xeihen nan. \v 18 E neta sav xa sexien xil nae misa, xi telaxat kuh xil e uruvuol huram hanutap lu (40). \v 19 Di, kantri lu e he sav (7) xa mahulong pupu xa lateti e tan xa mahulong tahal Kenan, Hi tehu len xil e tesa tan nae mi avu nar xil tengan mei ihe tan xati nae. \v 20 Melele xa latemei e Isip ba duxoh melele xa tan tahal Kenan mei de he, huram handred hat e hanutap lu e hexalu mun (450) tetavi. \p “Di, Hi tepet rat suv xil te lepisien tengan ti lipol mi xil ba duxoh melele xa tepet rat Samuel tehe provet nae. \v 21 E melele xa moletin xil latsis Hi tengan vapet rat suv toto tei valaxat xil, ma Hi tehosei Sol, nat Kis xa texo vatimol na Bensamin. E xi telaxat mol-Isrel xil huram hanutap lu (40). \v 22 Di, dutou ni ngan xa Hi teso rat Sol, xi pet rat Deved sung mei tehe suv toto nae. Hi tehit usil Deved temak, ‘Deved, nat Tiese, napusi xa xi be hisit moletin tei xa inou namaal pupu ven. Xi mikila vapol ni holesok xil vus vaxoni ngan xa inou di ieok bei.’ \p \v 23 “Hi tehit xati xa moletin tei istal ixo vatimol na Suv Toto Deved tengan mei vateh meulien e Siu xil. Moletin ak be Iesu Kristo. \v 24 E melele xa Iesu tenapol ti mu, Sion tesetu mi mol-Isrel xil vus tengan lihiles ra tesaen xil nae e limae ni mei literir ni xil e oei. \v 25 Di, sangas ni melele xa Sion tepol vuol ni polien nan, xi tesis pilei moletin xil tehitene, ‘?Xamim munemi mubit inou nabe visi? ?Mubit inou nabe xi xa Hi tehit xati tehit isa ni imei? E-e, tave nou ti. Xi itutou imei, e inou natapin ti tengan xa mei nihe slev nan e namur rat sandel nan.’ \p \v 26 “!Toxoli xil te vatimol na Ebraham, del xamim vus xa di mumot mi Hi e mutave Siu ti, muteong kuhi ni nou! Hi tesa sepinien teteh meulien en mi xir. \v 27 Xi tesa kokot ni mi Siu xil tahal Serusalem tetel vat nae xil texo tisien na provet xil xa di latvuli e Sabat xil ngasen. E xil latele ras sepinien xil ak, e latnale kil ti xa Iesu be Kristo xa miteh meulien e xil. E neta sav xa lale rasi, melele xa latepol ni suse xa Iesu temat texo en, latesak ni sepinien na provet xil ak mei testal tehe reitin. \v 28 Tave ti neta xa latnakamet ti neta vasa xa Iesu vapol ni tengan ha vamat ven, e latesi petine Paelet tengan vamae ni lava lavasi vamat. \v 29 E melele xa latepol ni holesok xil ngasen tehusil naha xa Vanuvei na Hi tehit xati, xil latehur rat tiei nan ra eivave, be latelingi tete vangihat tei. \v 30 !E Hi tetal rat rilomun ni ra maten! \v 31 Di, melengien holu, Iesu di testal mi ngan xil xa latehe xil latexo Kaleli mei latehe Serusalem. E taxeak, xil sung di lasep usili mi Siu xil. \v 32 E xamem mamei tengan masep mese ni mi xamim xa naha xa Hi tehit xati mi avu nar xil tetiamu, \v 33 xi pol ni bemei be reitin tuei mi xir melele xa tepol ni Iesu temea rilomun ra maten. Ngan ak nggoni ngan taxa Sam xa be lu (2) di tehiteni usil Iesu tehit, \q1 ‘Xouk obe natuxuli, \q2 e xosali, inou nabe tamom.’\x * \xo 13:33 \xt Sam 2:7 \x* \b \m \v 34 “Hi tetal rat Iesu ra maten e tamaen ni ti mun tengan tiei nan volel. Ngan ak nggoni ngan taxa Hi tehit usili tehit, \q1 ‘Hitxatien eo xa natepol ni mi Deved, \q2 nipol ni mun mi xamim.’\x * \xo 13:34 \xt Aes 55:3 \x* \b \m \v 35 “E Sam sav mun tesep usili tehitene, \q1 ‘Hi Suv, onamae ni ti tiei na moletin eo nam navolel ti e vul.’\x * \xo 13:35 \xt Sam 16:10 \x* \b \m \v 36 “E Deved xa xiak, melele xa xi tepol vuol ni holesok xil xa Hi teling xati tengan ti ipol ni, di, mat. Xil latelingi pat e von tehinen tetel avu nan xil, e tiei nan teta tevolel. \v 37 E ngan ak tamak ti mi ngan xa Hi tetal rati ra maten. \v 38 Toxoli xil, sepinien xa matsa ni mi xamim mak: Iesu mikila ileh rerat tesaen xil namim e isak ni Hi iketeh ihos mun ni xamim. \v 39 E ngan xil vus xa laling neketen nae en, vexil imase ra tesaen xil xa Rae xil na Mosis misakras valeh rati ra xil. \v 40 Ma mulaxat kuh xamim tengan xa naha xa provet xil latehit mese ni tuei nastal ti mun mi xamim. Latesepin ni latehitene, \q1 \v 41 ‘!Muteong, xamim xa munem mele ni naha xa Hi di pol ni! \q2 !Mutemanin en e mumat! \q1 Tave ti neta xosxa moletin sav tei tomak vamei vasep kila mi xamim, \q2 naha xa di napol ni mi xamim xosali be neta tei xa musakras muke reitin en.’”\x * \xo 13:41 \xt Hab 1:5 \x* \b \p \v 42 Melele xa Pol e Banabas lusepin bus, lube reling xil ra nim te pispisien. Di, moletin xil lasis xalu tengan laltilomun lalisep usil holesok nen ti mun e Sabat xa itutou imei. \v 43 Dutou ni totanen ak, moletin xil holu langgusil xalu laba, ngan xil xa labe Siu e ngan xil xa latave Siu ti e di langgusil xat Rae na Siu xil e lamot mi Hi nae. Lusepin mi xil e lusel xat xil tengan lixulehi liling nenesien nae e eheien hos na Hi. \p \v 44 E Sabat sav mun, sangas moletin xil vus te taon tahal Pisitia-Antiok lamei tengan lalong usil sepinien nalu usil Suv Iesu. \v 45 E melele xa Siu xil lapus vanut moletin xa be mahulong mak, ma lanem misa pupu ni xalu. Misak ni laseputut ni Pol e lasep sisin holesok xil vus xa di misep usili. \v 46 Ma Pol xal Banabas lusepin nggeih ba ni xil lubitene, “Hi tehit xati tengan sepinien nan vamei kokot mi xamim. E vengan xa di musin ni e iemim tavei muvur meulien sal, ma malhe reling xamim. Xosali maliha sung mi ngan xil xa latave Siu ti. \v 47 Hi Suv tesa selxatien ak ba mi xamim tehit, \q1 ‘Napol ni xamim mube miehen mi ngan xil xa latave Siu ti. \q2 Mak, ma muhur sepinien teteh meulien en iha mi moletin xil vus te ut etan.’”\x * \xo 13:47 \xt Aes 42:6; 49:6 \x* \b \p \v 48 Melele xa ngan xil xa latave Siu ti lalonge mak, lamaal pupu e lapet rat sepinien na Hi. Ngan xil vus xa Hi tehosei xil tengan lihur meulien sal, ngan xil ak laling neketen nae e Suv Iesu. \p \v 49 Ma sepinien na Suv miloh mikapis ut ngasen e rute nen ak. \v 50 E rut Siu xil laba lapus rut vat xil del rut atou ngan xil mun xa labe eilep e polien nae xa di lamos e Siu xil, e lasak ni nenemien nae misa ba ni Pol e Banabas. Misak ni, moletin xil lasil rat xalu lube reling taon nae. \v 51 Ma Pol e Banabas lumea lurang meas ra kaelealu ba xat taon nae tengan vasel kat xil xa pangasien tei mei xat xil. Di, luba lube taon tahal Aekoniam. \v 52 E moletin xil tahal Pisitia-Antiok xa mei laneket e Iesu, Ninin Eo bemei polu e xil e sien na Hi di e xil. \c 14 \s1 Rut Moletin Xil Langgol Rerat Pol Xal Banabas ra Hal Aekoniam \p \v 1 Di, e Aekoniam, nggusil sexien matu nalu, Pol xal Banabas lube nim te pispisien na Siu xil e di lupispisi kuhi mi xil. Misak ni Siu xil holu del ngan xil xa latave Siu ti, mei laneket e Iesu. \v 2 E rut Siu xil xa latake reitin ti e pispisien nalu, lasusu petine ngan tesav xil xa latave Siu ti tengan iexil vakat e lavae mi Kristin hu xil. \v 3 Misak ni, xalu ludi be nousav e rute ak e ulixalu takan ti. Di lusetu kuhi mi moletin xil usil eheien hos na Iesu, e Suv di pisen ni xa sepinien nalu be reitin nggo xeihen xa misa ni mi xalu tengan lupol ni merekel xil e sexien sav xil xa tellep. \v 4 Ma moletin xil te taon ak ladi pas xil be vanute lu: vanute tei langgusil Siu xil, e vanute tei mun langgusil eloheoh xalu. \p \v 5 Di, rut moletin xil xa latave Siu ti del Siu xil e vat nae xil, lapol ni lingxatien tei tengan lava ni xalu ha lavov vin xalu. \v 6 Melele xa eloheoh xalu lulongeong ni lingxatien ak, xalu lulesae lube Laekonia, ba ludi taon xalu ak, Derbi del Listra, e ut nen xil mun xa di sangas. \v 7 E rute xil ak, xalu di lusetu ni longeongen hos usil Iesu. \s1 Moletin Xil tahal Listra Lanemi Labit Pol xal Banabas Lube Hi Lu \p \v 8 E taon tahal Listra, moletin tei da en xa misakras vakakao vengan xa len xalu tesa melele xa latepesi. \v 9 Xi dotan tang da, di miteong ni sepinien na Pol. Pol pusi e pus kila xa neketen nan pipin tengan mikila ikakao. Ma miketeh momal ni \v 10 e mikei ba ni bitene, “!Xouk, umea soh!” Ma moletin ak but be nesao e mikakao. \v 11 Melele xa vanut moletin xil ak lapus holesok xil xa tellep ak xa Pol di pol ni, xil di lakei nggeih nggo sepinien nae tahal Laekonia labit, “!Xalu ak lube hi lu xa lutemei etan e lubiles xalu lumei lunggur tiei nggoni moletin!” \v 12 Ma xil lakes Banabas ni ‘hi Sius,’ e Pol ni ‘hi Hermis’ vengan xa Pol be tei e xalu xa di misetu holu mi moletin xil. \v 13 Sangas ni taon ak, nim eo tei da xa di lamot mi hi Sius en. E pris tei teni nggur longeongen, ma bemei visal puiteh te vioh te taon ak del xat buluk lu xa laso xol en hungovae de huraealu. Di, xi del vanut moletin xil ak labit lavas buluk xalu ak vahe sanien eo tei nae mi xalu. \p \v 14 Melele xa Pol xal Banabas lule kil naha xa xil labit ti lipol ni, xalu lulonge misa pupu. Ludal papas eising nalu e luloh lube hilaep te vanut moletin xil ak e di lukei nggeih lubitene, \v 15 “!Moletin xil! ?Veneh ma mupol ni sexien xil ak? !Xamel ak mabe moletin tang manggoni xamim! Mamei inggak tengan malsa longeongen hos na Hi mi xamim. Xi bit muviles ra nanao votei xil ak e mumot mini kestang. Xi iaxa meul e pol ni ut nesao e ut etan, pol ni tas del holesok xil vus xa ladi en. \v 16 Tetiamu, temae ni moletin xil tahal kantri xil ngasen tengan lihusil nenemien nae xil tang e ti limot mi hi sav xil. \v 17 E tave ti neta xa latakil ti, xi di pisen sexien nan xil mi xil nggo holesok hos xil xa di pol ni. Xi misa us mi xamim nggo ut nesao e mei mikas anien samim xil e naho e pol ni meul bos. Xi bos mak, e di misa pupu ni anien mi xamim e di pol ni mubesi xamim.” \v 18 Tave ti neta xa xalu luso sepinien xil ak, sangas lusakras lalosikoe xol moletin xil ak tengan linavas buluk xalu ti ak nave sanien eo nae mi xalu. \p \v 19 Rut Siu xil langgo taon tahal Pisitia-Antiok e taon tahal Aekoniam mei lastal e Listra. Lasep luvos vanut moletin xil ak tengan lanem vasa ni xalu. Ma xil langgov Pol e lalihi ba laso ni be reling taon nae vengan xa lanemi labit mat. \v 20 E dutou ni, moletin xil xa laneket e Iesu mei lakapis xole. Vatakes, xi mitamea e ladilomun lube taon tahal Listra. Ut milan, xal Banabas lube taon tahal Derbi. \s1 Pol Xal Banabas Ludilomun Lube Antiok \p \v 21 Pol xal Banabas lusetu ni longeongen hos na Hi e Derbi e moletin holu mei laneket e Iesu. Di, ludilomun e suse nalu lumei Listra e Aekoniam. Di, lunggur sal ni lube Pisitia-Antiok. \v 22 E ut xil ngasen, ba di lusao ni moletin xil xa laneket e Iesu. Lupol ni nenemien nae nggeih mu e lusel xat xil tengan lisoh ixeih e neketen nae. Xalu di lupispisi mi xil lubit, “Ixo suse te longpangansen, ma rikila riha rihe ut xa Hi be Suv Toto en.” \v 23 E sias xil ngasen xa lusao ni, di luling elda xil tengan lilaxat xil. E diamu ni melele xa luba, di lubal ni anien e di lusis ba ni Suv Iesu tengan ilaxat kuh elda xil xa lateling neketen nae en. \p \v 24 Usil kakaoen nalu, lunggur xoteh ut xil tahal Pisitia e lube provins tahal Pampilia. \v 25 E rute ak, xalu lusetu ni sepinien na Hi e taon tahal Perka. Di, lube taon tahal Atalia. \v 26 E rute ak, lubut e tuturil tei e ludilomun lube Antiok. Rute ak iaxa moletin xil latsis xol xalu tengan Hi iti mi xalu e polien nalu e taxeak lumei e lupol vuol ni. \p \v 27 Melele xa mei lustal e Antiok, luleh viton ngan xil te sias te rute ak. Lutumul usil holesok xil xa Hi tepol ni texo polien nalu. Lusep kila mi xil xa Hi tesah suse mi moletin xil xa latave Siu ti tengan mei lineket e Iesu. \v 28 E ludi rute ak nousav nen li del xil. \c 15 \s1 Vat xil na Kristin xil xa Ladi Serusalem Lasep Tetavoe Usil Ngan Xil xa Latave Siu Ti xa Mei Laneket e Iesu \p \v 1 Rut moletin xil langgo Sudea lamei e Antiok, e di lapispisi mi moletin xil xa laneket labit, “Rae xil na Mosis biteni bit Hi misakras vateh meulien e xamim xosxa munave vexaho ti.” \v 2 Melele xa Pol xal Banabas lulonge mak, lungor pupu del xil ve ngan ak. Misak ni xil labosei Pol, Banabas, del rut moletin sav xil mun tengan lihe Serusalem ha lisepin itel eloheoh xil e elda xil ve sexien te vexaho ak. \p \v 3 Ma ngan xil te sias tahal Antiok lasil xil laba. Melele xa lakakao laba, di lasao ni moletin xil xa laneket e rute xil vus e Ponisia del provins tahal Sameria. E melele xa lapus xil, labiteni mi xil e rin xa moletin hao xa latave Siu ti di labiles meulien nae e mei laneket e Iesu. Longeongen ak misak ni Kristin xil ngasen ak labesi pupu ni xil. \p \v 4 Melele xa laduxoh Serusalem, ngan xil te sias, del eloheoh xil e elda xil mun langgur pilei xil. Di, Pol xal Banabas lubit vuol ni holesok xil vus xa Hi tepol ni texo xil tetel ngan xil xa latave Siu ti. \v 5 E melele xa di tamu lusepin, rute e ngan xil xa laneket xa di lamos e Parasi xil lasoh e labiteni labit, “Xosxa ngan xil xa latave Siu ti labit mei lamos e xir, bos xa xil mun lihe vexaho e lilong xat Rae xil na Mosis.” \p \v 6 Di, eloheoh xil del elda xil lamei labe vituei e kaonsel tei tengan lamal ni ngongoren ak. \v 7 Lasep tetavoe ni be nousav. Di, Pita misoh e biteni mi xil bitene, “Toxoli xil, xamim vus mukila xa tetiamu, Hi tehosei nou ra xamim tengan nisetu ni longeongen hos mi ngan xil xa latave Siu ti tengan lilonge e lineket en.\x * \xo 15:7 \xt Pol 10:1-44\x* \v 8 E Hi, xa mikil vuol ni nenemien na moletin xil, tepisen ni xa xi tehosei moletin xil ak xa latave Siu xil ti melele xa tesa Ninin Eo mi xil nggoni ngan taxa tesa ni mi xir. \v 9 Naha xa Hi di pol ni mi xil pipin tang mi xir. Nggoni xir, xi mikas moten meulien nae ra tesaen vengan xa laneket e Iesu. \v 10 ?Ma taxeak, veneh ma mubit musak pis Hi melele xa muling Rae nar xil nggoni eipo tei xa meas da xat moletin hu xil na Iesu xa latave Siu ti? Eipo ak, xir del avu nar xil tetiamu rasakras rapoe. \v 11 !Rinapol ni ti namak! Xir xa di raneket e Iesu, ranggur meulien hu nggo eheien hos nan kestang. Ma xil mun mak tang.” \p \v 12 Di, melele xa Banabas xal Pol di lutumul usil merekel e holesok xil xa tellep xa Hi tepol ni texo xalu tetel moletin xil xa latave Siu ti, moletin xil vus xa ladi, ladit votei. \v 13 E melele xa lusepin bus, tei e xil, hisen Temis misepin mi xil bitene, “Toxoli xil, muteong ni nou. \v 14 Saemon Pita misep kila ngamu sexien xa Hi tepisen eheien nan tetiamu mi ngan xil xa latave Siu ti e teleh rerat rute e xil tengan mei lihe nan e ti lipet rat hisen. \v 15 Sepinien na Saemon Pita nggoni sepinien na Hi xa texo provet xil tetiamu xa tehit, \q1 \v 16 ‘Itutou ni ngan ak, inou nitilomun \q1 e nisak ni vatimol na Suv Toto Deved isoh rilomun. \q1 Reitin, neta sav xa vatimol nan temot, inou nipol ni isoh ixeih mu.\f + \fr 15:16 \ft Vatimol na Suv Toto Deved di misep usil Iesu xa Hi ital rat rilomun ni ra maten e ipol ni mei ihe Suv Toto na moletin xil ngasen, ngan xil xa labe Siu e mosav xil mun.\f* \q1 \v 17 Ma moletin sav xil te ut etan limei visal nou, \q2 ngan xil xa latave Siu ti xa nabosei xil labe navan, xil limei visal nou. \q1 \v 18 Ngan ak be sepinien navan xa natehit mese ni nousav temei.’\x * \xo 15:18 \xt Amo 9:11-12 (LXX)\x*” \b \p \v 19 Di, Temis biteni mun bitene, “Nenemien navan xiak. Nanemi nabit bos xa rinapol ni ti naxeih pupu mi ngan xil xa latave Siu ti xa di lasa meulien nae xil mi Hi. \v 20 !E-e! Bos xa risa uvei tova tang ihe visal xil, e risep xol xil tengan linaxa ti anien xil xa tamese ti xa latesa ni teha mi nanao xil. Linapat ti mun natel atou mu tiramue sav. Linaxa ti mun hisi te vongoro xil xa ra di tamu en, mu ngan xil xa latesar xoteh hurae tang. \v 21 Vengan xa tetiamu bemei duxoh xosali, e Sabat xil vus, moletin xil di lalong kil Rae xil na Mosis melele xa di labuli e nim te pispisien xil. E di lasetu usil sepinien nan e taon xil ngasen. \s1 Kristin Kaonsel tahal Serusalem Ladis Uvei Ba Ni Kristin Xil xa Latave Siu Ti \p \v 22 Di, ngan xil vus te sias tahal Serusalem lamae ni tengan eloheoh xil e elda xil lihosei rut moletin nae xil tengan lisil xil lihe Antiok itel xat Pol xal Banabas. Ma xil labosei rumali lu xa lube vat na moletin xil e sias ak, hisealu Saelas del Sudas (xa hisen tei mun Barsabas). \v 23 Ma lasa uvei ak mi xatel latengguri latoba. Uvei ak biteni mak: \pi “Xamem, eloheoh xil del elda xil, mabit mavit bos makoe mi xamim, tua namem xil xa mutave Siu ti xa mudi taon tahal Antiok, e rute sav xil e provins tahal Siria e provins tahal Selisia. \pi \v 24 Malongeong ni xa rut moletin namem xil labat e lasa sepinien tei xa tepol ni xamim lemim malilil e nenemien namim tata kat ti. Xamem matnasa ti sepinien mi xil tengan lavat laviteni mi xamim vamak. \v 25 Misak ni, xamem matetotan vituei e matemei e nenemien tei takes. Di, matehosei moletin lu e masil xalu tengan lalhur nenemien namem ihat visal xamim. Xalu luka vituei del xat Banabas xal Pol xa lube tua hos nar. \v 26 Xalu ak, sangas laloli sen meulien nalu ve polien na Iesu Kristo, Suv nar. \v 27 Ma masil Sudas xal Saelas lubat. Xalu lalsepin ni sepinien xil imal tang mi xamim ixoni ngan taxa madisi xiak. \v 28 Ninin Eo bit bos tengan nasa ti mun rae xil mi xamim, ma xamem mun mamae ni tengan manasa ti mun eipo xa meas mi xamim. E muhusil kes ni rae xil taxa tellep xa bit: \v 29 munaxa ti anien xil xa latesa ni teha mi nanao xil; munaxa ti mun hisi te vongoro xil xa ra di tamu en; munaxa ti mun vongoro xil xa latesar xoteh hurae tang; e munapat ti mun natel atou mu tiramue sav xil. Xosxa muhusil kuh rae xil ak, ma ihos pupu mi xamim. \pi Ngan ak be hoxalite te sepinien namem. Bos mahis mi xamim vus.” \b \p \v 30 Ma Sias tahal Serusalem lasil Sudas, Saelas, Pol, del Banabas latobe Antiok. Melele xa latduxoh rute ak, latleh viton ni Kristin xil vus e latosa uvei ak mi xil. \v 31 Melele xa moletin xil labuli, xil labesi xil himetu ve sepinien te selxatien xil xa di en. \v 32 Sudas xal Saelas lube provet, e lusepin teviei del xil e ludal rat nenemien nae e lusak ni xil lasoh nggeih e neketen nae. \v 33 Melele xa ludi be nousav vuteili visal xil, Kristin xil labit lisil xalu itel xat tomat na Hi laltilomun lalihe visal ngan xil xa latesa xalu lutemei. \v 34 E Saelas bit ita tamu visal xil. \p \v 35 E Pol xal Banabas ludi vuteili tamu e Antiok. Xalu del moletin sav xil holu mun, di lapispisi mi moletin xil xa laneket e di lasetu ni sepinien na Suv. \s1 Pol Xal Banabas Lukati Xalu \p \v 36 Di, vatei, Pol biteni mi Banabas bit, “Raltilomun ha ralsao ni ngan xil xa laneket e taon xil vus xa di rutsetu ni sepinien usil Suv Iesu en, e ralpus ti xa ladi midep.” \v 37 Banabas mae ni e bit bos xa lalhur Sion Mak ihe xatel. \v 38 E Pol minemi tamal ti tengan lalhuri, vengan xa tetiamu, xi tehusil xat xalu e tenapol vuol ni polien nan xil ti. Xi teheling xalu e Pampilia tamu.\f + \fr 15:38 \ft Polien 13:13 di misep usili.\f* \v 39 Ma ngongoren ak mei nggeih pilei e misak ni lukati xalu. Banabas nggur Sion Mak ba lubut e tuturil tei lube Saepras, \v 40 e Pol bosei Saelas tengan ihe xalu. Di, Kristin xil lasis ve xalu tengan Hi Suv ilaxat kuh xalu. \v 41 Xalu ba di lukapis e lusao ni ngan xil te sias xil xa ladi e provins tahal Siria e provins tahal Silisia. Lusak ni xil mei lasoh nggeih mu e neketen nae. \c 16 \s1 Timoti Mei Mos e Polien na Pol xal Saelas \p \v 1 Di, Pol nggur sal ni be Derbi e Listra. E rute ak, horam maxoe tei xa di mineket e Iesu da en, hisen Timoti. Ninen be Siu tei xa xi mun mineket, e tamen be ngan Kris. \v 2 Kristin sav xil tahal Listra e Aekoniam lanemi labit Timoti be moletin hos tei. \v 3 Pol ien bei vahur Timoti vahe xalu, ma pol ni be vexaho. Xi pol ni mak vengan xa Siu xil vus xa ladi rute xil ak lakila xa Timoti tave vexaho ti mun vengan xa tamen tave Siu ti. \v 4 Melele xa di latkakao e taon xil, xatel di latbit kil rae xil xa eloheoh xil del elda xil tahal Serusalem latepol ni mi ngan xil xa latave Siu ti. E di latsel xat xil tengan lilong xat rae xil ak. \v 5 Misak ni ngan xil te sias xil vus, neketen nae mei nggeih mu. E melengien xil ngasen, moletin sav xil mun lamei lamos del xil. \s1 Pol Metuve e Pus Ngan Masedonia Tei \p \v 6 E kakaoen na Pol xatel Saelas e Timoti, Ninin Eo tamaen xatel ti tengan latsetu ni sepinien na Hi e provins tahal Esia. Misak ni latnggo sutang e rute xil tahal Frikea e provins tahal Kalesia. \v 7 E melele xa latduxoh haxot te provins tahal Misia e provins tahal Bitinia, Ninin Eo na Iesu tamaen xatel ti tengan latohe Bitinia. \v 8 Ma xatel latkakao latoba latnggo provins tahal Misia e ba latbe Troas. \v 9 E vongien nen, Pol metuve e pus moletin tei tahal Masedonia. Xi misoh e di mikesi bit, “!Amei li e Masedonia e mei ututou ni xamem!” \v 10 Melele xa Pol pus metuveen ak, minem kila xa Hi ien bei xa ha latsetu ni longeongen hos nan mi ngan Masedonia xil. Misak ni latbue xat xatel e inou mun, Luk, namos e xatel\f + \fr 16:10 \ft Luk xa tetis uvei ak temos e xatel e hal Troas.\f* matobe. \s1 E Taon tahal Pilipae, Lidia Mei Mineket \p \v 11 Xametel matnggo tuturil tei e Troas e matnggur xoteh tas matbe Samotres. Di, e makoe nen, tuturil ak be ut e taon tahal Neapolis. \v 12 Di, matkakao matnggo rute ak ba mattestal e taon tahal Pilipae xa be taon tei xa eilep e provins tahal Masedonia. Kavmen tahal Rom tehur taon ak mei tehe taon tei mun nan.\f + \fr 16:12 \ft Rae xil te taon ak momal ni ngan xil tahal Rom tang. E moletin xil holu xa ladi en labe hortan xil tahal Rom.\f* Xametel matdi melengien vahis mun en. \p \v 13 E Sabat, xametel matbe reling taon e matbe rute tei sangas ni oeisal. Matenemi matobit rute ak iaxa be von sisen na Siu xil. Ma matdotan e di matsepin del atou votei xil xa mei ladi vituei ngamu. \v 14 Tei e xil xa di miteong ni xametel, hisen Lidia. Xi tahal Taeatira e xi iaxa di pos ni kaliko xil xa bihili e bos pupu. Xi be atou tei xa tave Siu ti e vehakut di mot mi Hi. E Hi misah puiteh e meulien nan tengan vakil kuh naha xa Pol di misepin ni. \v 15 E melengien nen tak, xi del ngan xil vus xa ladi tim san lamae ni Pol derir ni xil e oei. Di, misis xametel bit, “Xosxa mutbit nabe moletin na Hi reitin, mei ha mutti nim mavan.” Ma matmae ni be xametel matodi. \s1 Moletin Xil tahal Pilipae Laso Pol Xal Saelas Lube Nim te Xeih \p \v 16 Vatei, matoba tengan mathe von sisen e matbisu mi atuli tei xa be slev. Atuli ak, ninin tesa tei da en xa misak ni mikila vake mese ni naha xa istal e melengien xil xa ti imei. Atuli ak, moletin xil holu lamei tengan xi ti vahit kil holesok xil xa istal e meulien nae. Misak ni moletin xatel xa atuli ak de pe heatel, di latlihi vatu xil xa holu nggo en. \v 17 Xi di nggusil Pol e xametel e di mikei nggeih bitene, “!Moletin xil ak labe slev xil na Hi xa mili hi sav xil! !Xil di lasep kil suse xa Hi iteh meulien e xamim ixo en!” \v 18 Melengien holu xi di pol ni mak, misak ni Pol ien mikat ma biles biteni mi ninin tesa ak bitene, “!E his Iesu Kristo, nasemae ni xa uhe reling atuli xai!” Ma vatakes, ninin ak be relingi. \p \v 19 Melele xa moletin xatel xa di pol mi xatel latpus kila xa atuli ak misakras valihi ti mun vatu vahe natel, latdal xat Pol xal Saelas e latdel xalu lube von koten xa de hilaep te taon. \v 20 Latdel xalu luba lusoh e pe met moletin xil te lepisien e von vitueien e latbiteni mi xil latbit, “Moletin xalu ak di lupol ni holesok xil xa misa e taon nar. Lube Siu \v 21 e di lupispisi xa xir, mol-Rom xil, rihusil sexien nae xil, e rae nar xil latamae ni ti tengan ravuri e ravousili.” \v 22 Moletin xil vus di lasuv xat xatel e di lasepin nggeih ba xat Pol xal Saelas e di lasak tengan lati xalu. \p Di, moletin te lepisien xil ladal papas eising na Pol xal Saelas be reling xalu e lasemae ni moletin te vaeen xil tengan va lavas pangas xalu ni liei. \v 23 Labas purun xalu bus, laleh xalu ba, laso xalu lube nim te xeih e labiteni mi moletin xa di miketeh xol nim ak tengan ivar xat kuh xalu. \v 24 Melele xa moletin ak milong sepinien nae, xi miso xalu lube namba sikis e bar xat le xalu del xat liei tei xa meas. Ludit mak tang. \p \v 25 E hilaep te vongien, Pol xal Saelas di lusis e di lukikei ni sisien xil ba ni Hi, e ngan tesav xil xa ladi sangas ni xalu di lateong ni xalu. \v 26 E melele xa di tamu lupol ni mak, latemanin e lul tei xa nggeih milil, e misak ni nim te xeih ak mulul pupu. Puiteh xil vus lasaha e sen xil vus xa tevar xat xil lameluv reling moletin xil xa lateti e nim te xeih. \v 27 Lul ak misak ni moletin xa di milaxat nim te xeih mitemanin. E melele xa mitamea, pusi xa puiteh xil vus milel. Xi minemi bit moletin xil vus xa lateti e nim te xeih latlesae ngamu, ma milihi rat tiei te vaeen nan e bit vatil vin xi mun tang ni.\f + \fr 16:27 \ft Sexien na mol-Rom xil biteni bit xosxa moletin te vaeen tei mae ni moletin tei xa di laketeh xole ba ven mase, xi sung ihur longpangasien na moletin ak.\f* \v 28 E Pol mikei nggeih ba ni bitene, “!Onahasuk ti! Xamem vus madi tak.” \p \v 29 Ma moletin ak mikei tengan lapo laet tova vamei. Di, miloh ba, mitingeiril pe met Pol xal Saelas, e len mulul pupu. \v 30 Melele xa miling kuh moletin sav xil e nim te xeih ak, midel Pol xalu lustal e misis xalu bitene, “?Suv xalu, nipol ni itep tengan Hi iteh meulien e nou?” \p \v 31 Xalu lubit rilomun ni mini lubit, “Uneket e Suv Iesu ma xi iteh meulien e xouk, xouk itel ngan xil vus xa ladi tim sam.” \v 32 Di, xalu lusetu ni sepinien usil Suv Iesu mini e mi mosav xil mun xa ladi tim san. \v 33 E melele nen tak, e vongien, moletin xa di milaxat nim te xeih ak mileh xalu ba mikas moten von liei xa latehas xalu ni. Di, xi del nan xil vus mei laneket e Iesu, ma Pol derir ni xil e oei. \v 34 Di, mileh Pol xal Saelas latbe nesao e nim man, ba misa anien mi xalu. Xi del nan xil vus lamaal pupu vengan xa xil mei laneket e Hi. \p \v 35 Melele xa ut milan, moletin xil te lepisien lasil polis nae xil del sepinien ak, “Ha mumae ni moletin xalu xai ha vexalu imase.” \p \v 36 Ma moletin xa di milaxat nim te xeih biteni mi Pol bit, “Moletin xil te lepisien lamae ni xamil muliha ha vemil imase. Ma mulkila mulistal. Muliha itel xat tomat na Hi.” \p \v 37 E Pol biteni mi polis xatel ak bitene, “Neta sav xa lattakamet ti naha xa xamel mapol ni misa, latmae ni xamel ba labas purun xamel pe met moletin xil. Di, laso xamel mabe nim te xeih. E xamel mabe hortan te kantri tahal Rom.\f + \fr 16:37 \ft E melele nen ak, rae na mol-Rom xil biteni bit neta sav xosxa eilep xil labas purun movotei xil, e mi hortan xil te kantri tahal Rom xil, lasakras. Hortan xil ak lihe pe met moletin te lepisien itiamu, ti, xi mikila isa pangasien teni mi xil.\f* ?E taxeak labit lasil xuxus ni xamel maloha? !E-e, namak ti! Xil tang limei litel xamel e liling kuh xamel sung.” \p \v 38 Ma polis xatel latdilomun be latobit sepinien xil ak mi moletin te lepisien xatel, e melele xa latlonge xa Pol xal Saelas lube hortan te kantri tahal Rom, uliatel mikan. \v 39 Ma xatel ba latobit esaeen natel mi Pol xal Saelas. Di, latdel xalu lustal e nim te xeih e latsis xalu tengan lalhe reling taon nae. \v 40 Melele xa Pol xal Saelas lumea reling nim te xeih, luba lube nim ma Lidia. E rute ak, xalu lubitue del Kristin sav xil e lusel xat xil vatei mun. Di, lumea lube reling taon ak.\f + \fr 16:40 \ft Rakila xa Pol miling Luk dat e rute ak vengan e sepinien xil xa itutou, Luk tamos ti mun e xil. Melele xa Pol isao rilomun ni Kristin xil e hal Pilipae e 20:5, Luk ihusili rilomun.\f* \c 17 \s1 E Hal Tesolonaeka, Vat Xil na Siu Xil Lapol ni Moletin Xil Labae del Pol Xatel \p \v 1 Pol xal Saelas lukakao ba, lunggur sal ni taon tahal Ampipolis del Apolonia e mei lustal e Tesolonaeka. E rute ak, nim te pispisien tei na Siu xil da en. \v 2 Pol be nim te pispisien ak nggoni ngan taxa di pol vehakut ni. E Sabat tol, xi di misep kil sepinien xil xa de Vanuvei na Hi mi moletin xil. \v 3 Xi pisen ni memese mi xil xa Kristo xa Hi tehit xati tehit imei, xi ilong pangas xi, e ha imat. Ti, imeul rilomun ra maten. Pol biteni mak, “Iesu xa nasep usili mi xamim iaxa be Kristo reitin xa Hi tehit xati.” \v 4 Rute xil laneket en, ma lamos del Pol xal Saelas. Atou xil holu xa labe vat na atou xil lamos del xalu, xil del moletin xil holu mun tahal Kris xa lamot mi Hi. \p \v 5 E melele xa rut Siu xil lapusi mak, lanem misa ni xalu. Ma laleh viton vatxeih tatei xil xa labe te suse tang tengan lamei labe vanute tei e lapol ni rumen xa eilep. E lasak ni xil lapol ni vaeen tei xa eilep e taon ak. Di, lalang ni Pol xal Saelas tengan laleh xalu lalomei pe met moletin xil. Labit ludi e nim ma Tiesen, ma ba langgulen puiteh te nim man. \v 6 E melele xa latakamet xalu ti, xil langgur Tiesen del rut Kristin xil mun e ladel kakao ni xil mei lasoh pe met vat xil te taon ak. Di, lakei nggeih labit, “!Moletin xil ak lasak ni vaeen tova tang e rute xil vus! E taxeak, xil lamei e taon nar. \v 7 E Tiesen xai di misoson xalu ludi nim man. Xil vus di langgur xoteh rae xil na suv toto nar tahal Rom vengan di labiteni labitene suv toto tei mun da xa hisen Iesu.” \v 8 Melele xa vanut moletin xil del vat xil lalong sepinien xil ak, iexil mikat pupu ven. \v 9 Misak ni vat xil lapol ni Tiesen del ngan tesav xil lasa vatu tei xa eilep mi xil. Di, labiteni mi xil labit, “Vatu xil ak be namim, e xosxa tua namim xalu lalipol ni neta tei mun xa isa, ma vatu ak ikesae reling xamim.” Di, lamae ni xil laba. \s1 Moletin Xil tahal Beria Mei Laneket e Iesu \p \v 10 Melele xa vongien bemei, Kristin xil te rute ak lasil Pol xal Saelas lube hal Beria. E melele xa ba lustal e rute ak, luka sal lube nim te pispisien. \v 11 Lukameti xa moletin xil e rute ak iexil bei tengan lalong ti sepinien nalu mili ngan xil tahal Tesolonaeka. E melengien xil vus, laketeh be Vanuvei na Hi tengan lalepisi xa naha xa Pol biteni be reitin mu tave reitin ti. \v 12 Ma xil holu laneket e Iesu del eilep tatei xil tahal Kris del rut atou xil mun xa latellep tahal Kris. \v 13 E melele xa Siu xil xa ladi Tesolonaeka lalongeong ni xa Pol di misetu ni sepinien na Hi e Beria mun, xil lamei mun e rute ak. Mei labiles nenemien na moletin xil tahal Beria tengan iexil vat pangas xalu. \v 14 Vatakes, Kristin xil lasil Pol ba be bien tengan vahur tuturil tei. E Saelas xal Timoti ludit e Beria. \v 15 E ngan xil xa ladel Pol laba, ba labus tang e taon tahal Atens e lalingi e rute ak. Di, ladilomun labe Beria del xat sepinien nan xa ha lihiteni mi Saelas xal Timoti tengan laltemanon mei ihe xatel. \s1 Longeongen Hos Ba ni Moletin Xil tahal Atens \p \v 16 Melele xa Pol di midatil rumali e Atens, xi milonge misa pupu vengan xa pusi xa nanao na hi sav xil labe holu tova tang e rute xil vus e taon ak. \v 17 Ma xi be nim te pispisien na Siu xil e di misep kil sepinien na Hi mi Siu xil del ngan xil xa latave Siu ti e laneket e Hi nae. E melengien xil ngasen mun, be von bovarangen e taon ak e di misepin del xat movotei xil xa lamei laba. \v 18 Rut moletin xil xa lamei e di langor dela labe tisa na vanut moletin lu, tei lakesi ni Epikiurias\f + \fr 17:18 \ft Vanut moletin xil ak langgusil pispisien na moletin tei, hisen Epikiurias (342-270 BC). Xi biteni bit hi xil lanem mele ni moletin xil te ut etan. Misak ni bos mak mu tengan moletin xil lipol ni holesok xil xa isak ni limaal tang.\f*, e tei xalu mun lakesi ni Stoik\f + \fr 17:18 \ft Vanut moletin xil ak langgusil pispisien na moletin tei, hisen Zeno (332-260 BC). Xi biteni bit hi tovuol. Misak ni bos mak mu tengan moletin xil lameul e tomat itel holesok xil te ut etan e lilaxat kuh sexien e nenemien nae xil tase. \f*. Xil lasis moletin xil usil pispisien na Pol labit, “!Ei! ?Unu xai bit ti vahit naha?” \p Rut moletin sav xil labit rilomun ni mi xil labit, “Lehit ngan ak di misep usil hi sav tatei xil.” Xil di lasepin mak vengan xa Pol di misetu usil ‘Iesu’ e ‘Meul Rilomunen’. \v 19 Ma lasis Pol tengan vamei e von totanen tei te taon ak xa lakesi ni ‘Ariopakas’. Labiteni mini labit, “Mabit makil kuh ti pispisien hu eah nam iaxa di opispisi ni mi moletin xil. \v 20 Rut holesok xil xa xouk di obiteni be neta hu mi xamem e mabit makil ti koute teni.” \v 21 Xil labiteni mak vengan xa moletin xil vus tahal Atens e ngan xil xa ladi en xa latave hortan ti en, vehakut iexil bei xa ti latumul e ti lateong ni holesok hu xil xa di mistal. \p \v 22 Ma Pol be xil, e ba misoh pe met Kaonsel te taon ak e biteni mi xil bitene, “Napusi xa xamim, mol-Atens xil, e sexien xil vus namim, di mumerere ni hi namim xil. \v 23 Melele xa di nakakao e taon namim, di napus kila xa von moten xil namim labe holu. E nakamet hor tei sung xa latetis en labit, ‘Hor na Hi xa Matakil ti.’ E Hi xai xa di mumot mini xa mutakil ti, xi vari iaxa di nasep usili mi xamim taxeak. \v 24 Hi ak tepol ni ut etan e holesok xil vus xa di en, xi iaxa be Suv te ut nesao e ut etan. Xi tara ti e von moten xil xa moletin xil tang di lapol ni. \v 25 Xir rasakras ritutou ni ni neta tova, vengan xa xi vari tang iaxa be vatit meulien e di pol ni moletin xil e di misa holesok xil vus mi xil. \v 26 Nggo moletin tei takes, xi pol ni hisit moletin sav xil e miling xil latasil ladi ut ngasen e ut etan. Moletin xil ngasen, xi miling xat rute xil xa xil liti en e di buli xat melengien xil nae xa liti en ihe nousav itep. \v 27 Xi pol ni xil tengan ti lilang vesi, lilang vesi vuma ... xos ti e xil likameti, vengan xa Hi tara ti sotin ra xir. \v 28 Nggoni ngan taxa moletin tei biteni bitene, \q1 ‘Nggo xeihen nan kestang, xir di rameul, di rakakao e di rapol ni neta ngan.’ \b \m Nggoni ngan taxa rut moletin te tisen xil namim latetisi latehit, \q1 ‘Xir mun rabe horamue nan xil.’ \b \m \v 29 Reitin, Hi pol ni xir xa rabe horamue xil xati nan rameul radi. Ma vengan xa ngak ak, rinanemi ti rinahit xi nggoni nanao tei xa tameul ti, xa moletin tang pol ni nggo gol mu silva mu hat nggo metisouen nan. \v 30 Tetiamu, e melele xa moletin xil latnakil ti mu Hi, xi tenasa pangasien ti ve hisit tesaen xil vus nae. E taxeak, xi di misemae ni moletin xil vus e ut ngasen tengan lihiles ra tesaen xil nae. \v 31 Xil lihiles meulien nae vengan xa xi teling xat melengien te lepisien tei ngamu. Tehosei moletin tei xa ilepis moletin xil vus e sexien tei xa momal. !Moletin xa Hi tehosei iaxa tepol ni temeul rilomun ra maten tengan xir vus rikila!” \p \v 32 Melele xa moletin xil lalong Pol misep usil moletin tei xa meul rilomun ra maten, rute xil lapol pepamen ni e rute xil labiteni labit, “Iemem bei malong xouk usep usil netak vatei mun mi xamem.” \v 33 Di, Pol be reling xil e von totanen ak. \v 34 Rut moletin xil lamos en e mei laneket e Iesu. Tei e xil tehe moletin tei te kaonsel te rute ak, hisen Daionaisas. Atou tei mun mineket en, hisen Damaris, del rut moletin sav xil mun. \c 18 \s1 Pol Be Korin e Moletin Holu Mei Laneket \p \v 1 Dutou ni melengien xil xa Pol tete Atens, xi ba sung be Korin. \v 2 E inggak, Pol ba pus Siu tei, hisen Akuila xa be ngan Pontas. Xi temei rohon tang e Korin tetel atou nan xa hisen Prisila. Xalu lutexo Itali lutemei e Korin melele xa Suv Toto Klodias tesa rae tei tehit Siu xil vus lihe reling Rom e liha mun e von ne. Pol ba misao ni xalu. \v 3 E vengan xa xalu di lupol ni nim tavolin xil nggoni ngan taxa xi mun tesukul ven, xi de visal xalu e nim nalu e latepol vituei. \v 4 E Sabat xil vus, Pol be nim te pispisien e di misepin del Siu xil e del ngan xil xa latave Siu ti tengan liling neketen nae vate e Iesu. \p \v 5 E melele xa Saelas xal Timoti lunggo Masedonia lumei, Pol miling polien nan te nim tavolin e misa xi ve polien te setuen kestang. Xi di misep kila mi Siu xil e nim te pispisien nae xa Iesu be ngan xa Hi tehit xati tehit imei iteh meulien e moletin xil. \v 6 E xil lasin sepinien nan e di lasep sisili. Ma xi mirang meas ra eising nan ba xat xil e biteni mi xil bitene, “!Pangasien xa imei xat xamim ihe namim tang. Inou, navan tovuol en! !Taxeak, niha ti nisetu sung mi ngan xil xa latave Siu ti!” \v 7 Di, Pol miling Siu xil, ba de nim ma moletin tei xa tave Siu ti e di mot mi Hi, hisen Titias Sastas. Nim man dat sangas ni nim te pispisien na Siu xil. \v 8 Vat te nim te pispisien ak, hisen Krispas. Xi, del ngan xil vus xa ladi tim san, lateling neketen nae e Suv Iesu. E moletin sav holu mun xa ladi e Korin, melele xa lataeong ni sepinien na Pol, xil mun laneket, ma lamae ni Pol derir ni xil e oei. \p \v 9 E vongien tei, Suv misepin mi Pol nggo metuveen tei bitene, “!Tit usetu tang e ulum nakan ti! !Onatat votei ti! \v 10 Vengan xa inou, nadat visaluk e di nadutou ni xouk. Ninasak ni ti neta naxui xouk vengan xa moletin xil holu xa lade taon ak labe navan.” \v 11 Misak ni Pol tete Korin huram tei e rute, di tepispisi mi moletin xil usil sepinien na Hi. \p \v 12 Melele xa Pol teta tamu e Korin, kavmen tahal Rom teling xoles vat te provins tahal Akeia. Vat hu xa nggur von nen, hisen Kalio. Melele xa Siu xil lapusi mak, xil vus mei laba ladal xat Pol, e langguri be kot pe met Kalio. \v 13 Xil labiteni mini labitene, “!Moletin ak di misak pisi vapol ni moletin namem xil ti lamot mi Hi e sexien tei xa nggur xoteh rae namem xil!” \p \v 14 Pol tasepin ti mu, e Kalio misepin mi xil bitene, “Xamim, Siu xil, xosxa xamim mubit moletin ak pol ni neta tei xa misa ba xat rae xil na mol-Rom mu ve neta sav tei xa eilep, ma momal tang tengan inou niteong ni xamim. \v 15 E vengan xa di mungor usil rut sepinien xil, usil his moletin xil, e usil rae xil namim tang, ma xamim tang mumal ni. Inou ieok ti tavei tengan nilepis sexien xil ak.” \v 16 Ma misil rerat xil ra kot nan. \v 17 Di, vanut moletin xil xa ladi, langgur xat Sostenis xa be vat te nim te pispisien na Siu xil e labasi e von kot vari. Kalio pusi, e bit nakil ti. \s1 Pol Dilomun Be Antiok \p \v 18 Pol di mi Kristin xil e taon tahal Korin melengien holu mu. Di, bit vatilomun vahe Siria. Misak ni misep ling xil e ba be Senkaria tengan latohur tuturil en, e Prisila xal Akuila lube xatel latoba. Melele xa latduxoh Senkaria, Pol kot hilin be vatumas vengan xa xi pol vuol ni hitxatien tei xa tepol ni tetel Hi.\f + \fr 18:18 \ft E sexien na Siu xil, melele xa moletin tei pol vuol ni hitxatien tei xa pol ni tetel Hi, di mikot hilin mei be vatumas. \f* Di, latnggur tuturil tei latoba latobe provins tahal Siria. \v 19 Lamei laduxoh Episis, e latobe nim te pispisien e Pol di mitumul del Siu xil en. Di, Pol bit iling Prisila xal Akuila inggak. \v 20 Siu xil lasisi tengan vata vatel xil melengien vahis mun e xi tamaen ni ti. \v 21 E melele xa miling xil, xi biteni bit, “Xosxa Hi imae ni, ma nitilomun nimei visal xamim.” Di, miling Episis nggo tuturil ba. \p \v 22 Tuturil ba be Sesarea e miling Pol da en. Di, mikakao be Serusalem e ba misao ni ngan xil te sias inggak. Pol da vuteili tang en, di, ba be Antiok.\f + \fr 18:22 \ft Antiok be 480 kilomita ra hal Serusalem.\f* \v 23 Pol de inggak melengien vahis, di, miling Antiok ba tengan vasao ni vanut Kristin xil e provins tahal Kalesia e provins tahal Prikia. E rute xil vus, di dutou ni ngan xil ak tengan neketen nae e Iesu ixeih mu. \s1 Apolos Mei Be Moletin Te Pispisien e Sias tahal Episis \p \v 24 E melele nen ak, Siu tei tahal Aleksandria temei e Episis, hisen Apolos. Xi be moletin tei xa di misepin kuhi mak e mikil kuh sepinien xil xa di e Vanuvei na Hi. \v 25 Xi di pispisi mi moletin xil del eimaeen. E pispisien nan xil momal usil longeongen hos usil Suv Iesu, e mikil kes ni teriren tang xa Sion di tepol ni ni oei. \v 26 E melele xa Apolos di misepin del xeihen e nim te pispisien na Siu xil, Prisila xal Akuila lulonge. Misak ni luba lungguri latbe tim, e lusep kil longeongen hos mini tengan vakil kuhi. \v 27 Di, Apolos pol ni nenemien nan tengan ihe Akeia, ma Kristin xil xa ladi Episis ladutou ni e ladis uvei tei ba ni Kristin sav xil xa ladi Akeia tengan xa lihur pilei melele xa ha istal. E melele xa ba mistal visal xil, xi dutou ni ngan xil xa mei laneket nggo eheien hos na Hi. \v 28 Melele xa Siu xil te rute ak mei di lasep tetavoe mi Kristin xil pe met moletin xil, Apolos pisen kila nggo Vanuvei na Hi xa Iesu be Kristo xa Hi tehosei. \c 19 \s1 Moletin Xil tahal Episis Mei Lapolu ni Ninin Eo \p \v 1 Melele xa Apolos di tamu e Korin, Pol mikakao nggo vathu xil te provins tahal Kalesia e mei mistal e Episis. E inggak, xi mikamet rut Kristin xil. \v 2 Ma misis xil bitene, “?Melele xa mei muneket e Hi, Ninin Eo temei e xamim?” \p E xil labit rilomun ni mini labit, “E-e. Xamem matakil ti mu xa Ninin Eo be naha.” \p \v 3 Ma Pol misis xil mun bitene, “?Ma xamim munggur hisit teriren eah?” \p E xil labiteni mini labit, “Manggur hisit teriren xa nggoni ngan taxa Sion di tepol ni.” \p \v 4 Ma Pol biteni mi xil bit, “Teriren xa Sion tepol ni tehe na moletin xil tengan lihiles ra tesaen nae xil. E xi tehiteni mi Siu xil tengan lineket e ngan xa imei itutou ni, ngan ak be Iesu.” \p \v 5 Melele xa lalong sepinien ak, lamae ni Pol xatel latobaptaes ni xil e oei e his Suv Iesu. \v 6 Di, Pol miling hen e xil, e Ninin Eo mei polu e xil, ma di lasepin ni sepinien sav xil e di lake mese ni sepinien eo xil na Hi. \v 7 Moletin xil ak labe lu e le (12). \p \v 8 Aveti tol (3) iaxa Pol dit tehe nim te pispisien na Siu xil e di tesep tetavoe tetel moletin xil e tesep kila mi xil suse xa Hi mei ihe suv toto e meulien nae. Xi tesepin mi xil, e ulin tenakan ti. \v 9 E rut ngan xil, vatie nggeih ma lataneket ti e sepinien na Pol. E pe met moletin xil, moletin xil ak di laso sepinien xil xa misa ba ni Kristin xil xa langgusil xat ‘Suse na Suv Iesu’. Misak ni Pol miling xil e midel ngan xil xa laneket langgusili. E melengien xil vus, be von vitueien na moletin tei, hisen Tiranas, e di misep tetavoe del moletin xil usil suse xa Hi mei ihe suv toto e meulien nae. \v 10 Huram lu (2), Pol di tepol ni temak, ma moletin xil vus xa ladi e provins tahal Esia latelong sepinien usil Suv Iesu, Siu xil e ngan tesav xil mun xa latave Siu ti. \s1 Horam Maxoe Xil na Skeva Lasak Tengan Lapol ni Merekel Tova e His Iesu \p \v 11 E melele nen ak, Hi di tepol ni hisit merekel sav xil tehe holu latestal latexo Pol. \v 12 Mak iaxa, moletin xil di laleh kaliko te vetin nan tetel eising te polien nan xil tang, ba di latesa ni mi ngan xil xa latemesei. Melele xa xil laduxoli, meseien nae xil tevus reling xil e temat xil mun latlesae reling xil. \v 13 E melele nen ak, vanut moletin xil xa labe Siu di latekapis tengan lavol rerat temat xil ra moletin xil. Xil mun labit lipol ni itel his Suv Iesu. Ma melele xa di lapol, xil kekes di biteni mi temat xil mak, “!Nasemae ni xouk e his Iesu xa Pol di misetu usili tengan uhe reling moletin ak!” \p \v 14 E rute ak, Vatixar tei na pris xil teta, hisen Skeva, e horamue nan xil labe lu e he sav (7). Xil latehe vanut moletin tei xa di latepol ni temak. \v 15 Ma vatei, melele xa di lasak pisi tengan lapol ni vamak, ninin tesa tei biteni mi xil bitene, “Iesu nakila, e Pol mun nakila. ?E xamim, mube visi?” \p \v 16 Di, moletin xa temat di en but xat xatel e bas purun xatel misa. Dal papas eising nae reling xil e mikal kukul xil. Horam maxoe xil ak langgul ni re e lastal laloh hon tang reling tim san. \v 17 Melele xa Siu xil del ngan xil xa latave Siu ti lalongeong ni, xil uli xil mikan pupu. E moletin xil vus tahal Episis lapet rat his Iesu e lamerere ni. \v 18 Moletin xil hao mei laneket, e pe met moletin xil, labit rerat tesaen xil nae. \v 19 Xil hao xa di latepol ni eimas, laleh viton vanuvei nae xil xa sepinien te eimas di en, e mei ladin ni pe met moletin xil. E melele xa labit lakil kuh ti vatu nen, lakameti xa vatu nen duxoh milian be hanutap lu e hexalu mun (50,000,000). \v 20 Mak, ma Hi pisen xeihen nan e longeongen usil Iesu Kristo mei mikapis e ut ngasen, e moletin hao mu laneket en. \s1 Vaeen Tei Mistal e Episis \p \v 21 Dutou ni ngan xa holesok xil ak testal, Pol pol ni nenemien nan tengan ikakao ha ixo provins tahal Masedonia e tahal Akeia, ti, ihe Serusalem. Xi minemi bit, “Melele xa nihe Serusalem ivus, niha sung e Rom.” \v 22 Ma xi misil moletin lu xa di ludutou ni tengan laltiamu ni lalhe Masedonia, hisealu Timoti e Urastas. E xi da luvoluv tamu e provins tahal Esia. \p \v 23 E melele xa Pol da tamu e Esia, iaxa vaeen tei xa eilep mistal e hal Episis ve Kristin xil xa di langgusil xat ‘Suse na Suv Iesu’. \v 24 E rute ak, moletin tei da en xa di pol ni nanao xil ni silva xa nggur nini nim te moten na hi tei xa lakesi ni hi Artemis. Moletin ak, hisen Demitrias. Xi, del moletin nan xil mun, di langgur vatu xa eilep nggo en. \v 25 Ma mikes viton moletin nan xil vus del rute sav xil mun xa polien nae pipin tang. Di, xi biteni mi xil bitene, “Tiramue xil, mukila xa xir rapus hosien nar nggo e polien ak. \v 26 Xamim di mupusi e di mulongeong ni naha xa moletin ak di pol ni. Pol ak di biteni xa hi xil xa moletin xil tang di lapol ni, xil latave reitin ti. Xi pol ni moletin xil hao e Episis, e provins tahal Esia mun, mei lake reitin e nenemien ak e lastokovein moten nae ba mi Hi Artemis. \v 27 !Ngan ak misa pupu mi xir! Sepinien nan ipurun meulien te polien nar. E tave ti ngan ak kestang, sexien ak isak ni mun xa moletin xil linamerere ni ti mun nim te moten na Hi Artemis, hi nar xa be eilep pupu. Hi nar, moletin xil vus di lamerere ni, e provins tahal Esia del ut xil ngasen e ut etan. !E sepinien na moletin ak ipol ni his Hi Artemis mei ihe neta sav tang! !Ngan ak misa tova tang!” \p \v 28 Melele xa vanut moletin xil ak lalong sepinien xil ak, iexil mikat pupu. Ma latamea di lakekei ni nggeih labit, “!Artemis be hi na mol-Episis! !Rapet rat hisen!” \v 29 Rumen te ekaten mikapis e taon ak, e moletin xil ngasen mei lamos e vanut moletin xil ak. Di, xil ladal xat moletin lu te provins tahal Masedonia xa di lunggusil Pol lumei, hisealu Keas e Aristakas. Ladal kakao ni xalu mei ba laling xalu ludi e von vitueien nae xa eilep. \v 30 Pol ien bei vahe pe met moletin xil ak ha vasepin mi xil, e Kristin xil te rute ak latamae ni ti vaha. \v 31 Rut vat xil mun te provins ak, xa labe timue nan lasa sepinien ba da xole tengan nasak pisi ti nave von vitueien ak. \v 32 E rute ak, moletin xil di lapol ni rumen xa mahulong. Rut ngan xil di lameun ni neta tei. E ngan tesav xil di lameun ni neta sav mun. E moletin holu latakil ti veneh ma lamei vituei inggak. \v 33 Di, rut Siu xil ladivin vat tei nae mei misoh pe met moletin xil tengan mei isep motin rin na Siu xil, hisen Aleksanda. E melele xa moletin xil lapusi, lanemi labit xos xi iaxa be vat te vaeen ak. Di, Aleksanda misa hen be nesao tengan lati votei. \v 34 E melele xa lapus kila xa xi be Siu tei\f + \fr 19:34 \ft Moletin xil lanemi labit Kristin xil e Siu xil latasav ti, labe hisit moletin tei takes.\f*, xil vus lakekei ni nggeih labit, “!Artemis be hi na mol-Episis! !Rapet rat hisen!” Xil langgulehi lameun mak ba vuma ... duxoh haoa lu (2). \p \v 35 Ba vuma, klak te taon ak mei misak ni moletin xil ladi votei. Di, biteni mi xil bitene, “!Moletin xil tahal Episis! Moletin xil vus lakila xa taon nar iaxa di miketeh xol nim te moten na hi Artemis. E xir di raketeh xol hat eo teni xa temot texo ut nesao temei etan. \v 36 Moletin tovuol vakila vahit netak be luvosen. Ma xamem muta merou tang, e munapol ni ti sexien xil xa mitallang. \v 37 Xamim mudel moletin xalu ak lumei inggak. E xalu lutenakan ni ti neta e nim te moten na hi nar, mu lutenaso ti sepinien xil xa misa vaha ni. \v 38 Xosxa Demitrias del moletin te polien nan xil iexil bei tengan laso sepinien tova xa misa vaha ni moletin tei, xil likila lipol ni sung mi moletin xati te lepisien e melengien xati teni. Ti, litotan, e moletin ak ilepis ngongoren nae sung. \v 39 E xosxa iemim bei neta ti mun, ma mutatil melengien xati te totanen nar xa ti imei, e moletin xil te kaonsel te taon ak iaxa imal ni sung. \v 40 !Naha xa rapol ni xosali ak tamal ti! E vat xil te taon nar likila lileh xir ngasen rihe von koten. E xosxa xil lipol ni imak, ma xir rasakras ravit mese ni mi xil ravit rapol ni rumen xa eilep xiak veneh.” \v 41 Melele xa misepin bus, xi misil rerat moletin xil ra von vitueien ak. \c 20 \s1 Pol Misao ni Kristin Xil e Provins Xalu tahal Masedonia e Akeia \p \v 1 Dutou ni xa rumen te ekaten ak be tan, Pol mikes viton Kristin xil tahal Episis e misel xat xil. Di, misep ling xil e ba be provins tahal Masedonia. \v 2 Di, e rute xil vus xa di tekapis en, xi di misao ni Kristin xil e di misa sepinien te selxatien ba vatutou ni xil. Di, miling xil ba be provins tahal Akeia. \v 3 Di, tekapis taon xil e provins ak tehe aveti tol (3). E melele xa di bue xat xi tengan ihe reling rute ak ha ihe provins tahal Siria, maxa ni e milonge xa rut Siu xil tahal Siria di lapol ni lingxatien tei tengan lihas vini e suse nan. Misak ni xi biles nenemien nan tengan itilomun ihusil suse sav ha ixo Masedonia. \v 4 Pol mikakao del moletin xil ak: Sopata xa be nat Piras tahal Beria; Aristakas xal Sekandas tahal Tesolonaeka; Nggeas tahal Derbi; Titikas e Tropimas xa lube tahal Esia; e Timoti mun xa be ngan Listra tei. \v 5 Melele xa laduxoh Pilipae, rut moletin xil ak langgo tuturil tei, ladiamu labe taon tahal Troas tengan litatil Pol en. \v 6 E Pol de Pilipae duxoh melele xa Anien te Beret xa Is Tovuol En bus. Inou Luk tehe xamel del rut Kristin xil mun. Di, manggo tuturil e Pilipae e maloh melengien lim, di, ba maduxoh Troas. E inggak, mabituei del ngan xil xa latetiamu, e madi duxoh wik tei. \p \v 7 E melele xa di mabue xat xamem tengan maling rute ak, mamei vituei e Sarere vongien tengan mavur anien eo na Suv. Di, Pol misetu mi moletin xil e dit misepin ba vuma ... duxoh hilaep te vongien. Pol pol ni mak vengan xa mikila xa makoe tang ihe reling xil. \v 8 E nim xa madotan en, madi e von toen xa de nesao xa be tol nen, e laet holu di lapili en. \v 9 E melele nen ak, horam maxoe tei di dotan de windo, hisen Iutikas. E melele xa Pol di tamu misepin, horam maxoe ak miteong ni ba vuma ... meten minoh xa minoh, ma pat. Latemanin e mot nggo windo nesao mei mirum e tan. E melele xa ba lapusi, e xi mat ngamu. \v 10 E Pol be tan ba por xati e di misa hen xole. Di, biteni mi xil bitene. “!Munanexo ti, xi tamat ti, meul tang da!” \v 11 Di, Pol del moletin sav xil ladilomun labe von toen xa de nesao, e langganien. Di, Pol misepin rilomun mi xil ba vuma ... ut milan. Bus, Pol miling xil ba. \v 12 E horam maxoe ak, ladela labe tim san, e lamaal himetu vengan xa xi meul tang da. \s1 Pol Be Malaetas e Misep Ling Elda Xil tahal Episis \p \v 13 Ma xamem mabit mava. E Pol diamu ni xamem mikakao nggusil suse xa tamure tang e bit itatil xamem e Asos.\f + \fr 20:13 \ft Taon tahal Asos be 32 kilomita nggo ut ra hal Troas, e 80 kilomita nggo tas.\f* E xamem mabe bien tengan muxo tuturil muhusil suse xa teviei muhe Asos, e muhur Pol ihe xamem e rute ak. \v 14 E melele xa maduxoh Asos, mapusi xa Pol di datil xamem ngamu en. Ma mangguri bemei e tuturil e maloh mabe Mitilen. \v 15 Di, mamea inggak maloh maba, be ut milan, e maduxoh Kios. Di, maloh vongien, e makoe nen, be maduxoh Samos. E visuvong nen, matle sal ba maduxoh Malaetas sung, \v 16 vengan xa Pol tepol ni nenemien nan tehit matavi e Episis vengan xa ien ti tavei vahas melengien vahe holu e provins tahal Esia. Mipol ni mak vengan xa bit vasak pisi vatuxoh Serusalem mu, vati vahe melengien te Pentekos sung.\f + \fr 20:16 \ft Pentekos be melengien hanutap lu e hexalu mun (50) dutou ni Anien te Tavien. Melengien ak iaxa Ninin Eo mei polu e moletin xil xa laneket kokot (Polien 2:1-4).\f* \p \v 17 Melele xa Pol da tamu e Malaetas, xi misa sepinien nan ba mi elda xil te sias tahal Episis bit limei lipusi. \v 18 E melele xa lastal, xi dotan del xil e misepin mi xil bitene, “Xami mukil sexien xil navan melele xa natemei nateti mi xamim e provins tahal Esia, e melengien kokot teni tetuxoh melengien xa nateling xamim nateha. \v 19 E melele nen ak, di natepol ni polien na Suv tetel nenemien xa be tan e simetok teleh ve xamim. Natepol ni temak, tave ti neta xa melengien holu natekameti te xeih ve lingxatien xil xa rut Siu xil latepol ni teta xat nou. \v 20 Mukila xa natesa sen holesok xil xa ti vatutou ni meulien namim texo setuen e pispisien navan xil xa natepol ni pe met moletin xil e e tim kekes sami xil. Natnasoson ti neta vari mi xamim. \v 21 Natesa sepinien te selxatien te xeih mi xamim vus; mi xamim xa mube Siu, e mi xamim xa mutave Siu ti tengan muhiles ra tesaen xil namim e mumei visal Hi. E natesel xat xamim mun tengan muling neketen namim ixeih e Suv Iesu. \p \v 22 “E taxeak, Ninin Eo di del nou tengan name Serusalem. E natakil ti naha tova xa ixui nou en. \v 23 E rute xil vus xa di natesao en, Ninin Eo tepisen ni minou xa nave nousav ti, nihe nim te xeih e ti nilong pangas nou. \v 24 Tave ti neta xa mak, nanem mele ni meulien navan tang. Ieok bei taxa nipol vuol ni polien xa Suv Iesu tesa ni minou tengan ti nihithit longeongen hos usil eheien hos na Hi. Ieok bei tang tengan xa ti nihusil lohen xa Suv teling nou en ituxoh hoxalite teni. \p \v 25 “Melele xa nateti tamu visal xamim, natekapis ut namim xil ngasen e di natesetu mi xamim vus usil suse xa Hi imei ihe suv toto e meulien na moletin xil. E taxeak, nakila xa xamim vus musakras mupus rilomun ni nou. \v 26 Mak, ma e xosali ak, ieok bei nabit mese ni mi xamim xa xosxa tei e xamim ikesae e taling ti mu neketen nan e Iesu, inou navan tovuol en. \v 27 Vengan xa inou natnasoson ti neta mi xamim. E-e, natesep vuol ni holesok xil xa Hi ien bei vapol ni e meulien na moletin xil. \v 28 Mak, ma muxuxou kuhi ve xamim e ve moletin xil na Hi xa Ninin Eo miling xil ladi e hemim. Ma mulaxat kuh xil vengan xa ngan xil ak labe Sias na Hi xa texal rati ni re natnali xati. \v 29 Nakila xa itutou ni ngan xa niha, ngan xil limei listal e lisak purun xamim ixoni kuli reran xil lapol ni mi sulut sipsip xil. \v 30 E ngan xil mun listal lixo vanut xamim mun tang, mei lihiles reitinen na Hi e lisep luvos Kristin sav xil tengan ha lihusil pispisien xil nae. \v 31 !Mak, ma muxuxou kuhi ve xamim! E munem usil huram tol (3) xa nateti mi xamim, e di natesel xat xamim e melengien e vongien tetel simetok xa di teleh. \p \v 32 “Ma xosali, naling xamim pe he Hi. Sepinien usil eheien hos nan isak ni neketen namim ixeih. E nggo sepinien xil nan, Hi di bit xati xa isa tuxolxatien mi xamim e mi ngan xil vus xa tepol ni xil labe moletin eo nan. \v 33 Melele xa nateti mi xamim, natnasis ti moletin tengan vasa vatu mu eising minou. \v 34 Xami mukil kuhi mak xa inou di natepol tetel heok xalu tengan di matekamet holesok xil xa inou tetel moletin navan xil di iemem tehei. \v 35 Texo sexien xil navan xa natepol ni e pe metemim, natepisen ni xa melele xa rapol nggeih, ma rakila ti ritutou ni ngan xil xa lamerou. Ixoni sepinien xa Suv Iesu vari tang tesepin ni tehit, ‘Sien xa iti mi ngan xa di misa tutouen mi mosav ili sien xa iti mi ngan xa di nggur tutouen nggo mosav tang.’” \p \v 36 Melele xa Pol misepin bus, mitingeiril be tan del xil e misis. \v 37 Xil vus lamuis e lasa he ngga xole. Di, lapesum e vin e labiteni mini labit, “Oba li.” \v 38 Lalonge misa himetu vengan xa Pol tehiteni mi xil xa xil linapus ti mun. Ma langgusili laba, lalingi be tuturil. \c 21 \s1 Pol Be Serusalem \p \v 1 Melele xa masep ling xil bus, mabe tuturil ak maba. Manggur xoteh tas, e mei maduxoh aelan tahal Kos. Di, makoe nen, mei maduxoh aelan tahal Rods. Bus, manggo inggak, mei mabe taon tahal Patara. \v 2 E inggak mapus tuturil tei xa di labue xati tengan vahe Vonesia, ma mabut en maba. \v 3 Ma maloh mei matavi e aelan tahal Saepras e rin xa be saot, di, ba maduxoh taon tahal Taer xa de provins tahal Siria. E inggak, tuturil miso rat holesok xil xa teti e vangite. \v 4 E rute ak, makamet rut Kristin xil, ma madi visal xil wik tei. E melele xa madi tamu visal xil, xeihen te Ninin Eo bemei e xil, ma lasep xol Pol tengan nava ti e Serusalem. \v 5 E melele xa melengien pipin tengan maling xil mava, Kristin xil vus te taon ak, tiramue xil, atou nae xil e horamue nae xil mun, be xamem maling taon ak tengan va laling xamem e bien. Di, mabe tan inggak, matingeiril e masis. \v 6 Di, lasep ling xamem. Bus, xamem mabe tuturil, e xil ladilomun labe tim sae. \p \v 7 E suse xa manggo en, tuturil miling Taer be Patolemas. E inggak, masao ni Kristin xil del memaalen e madi visal xil duxoh makoe. \v 8 E makoe nen, maling Patolemas e maloh maba maduxoh Sesaria. E inggak, madi e tim sa Evanselis Pilip. Xi be tei e dikon kokot xil xa labe lu e he sav (7).\x * \xo 21:8 \xt Pol 6:1-7\x* \v 9 Natnahin xil labe hat (4) e latatali ti mu. Xil labe provet xil e dit lake mese ni sepinien xil xa Hi di misa ni mi xil. \p \v 10 Madi inggak melengien vahis, e provet tei, hisen Akabas,\x * \xo 21:10 \xt Pol 11:28\x* nggo Sudea mei mistal. \v 11 Xi bemei visal xamem, nggur rat atuatu na Pol e bar xat len e hen xalu ni. Di, mike mese ni mi xamem bitene, “Ninin Eo iaxa misepin ni mak bitene, ‘Moletin xa atuatu nan xiak, Siu xil livar xati imak melele xa ha ituxoh Serusalem. Ti, lisa rati ihe he ngan xil xa latave Siu ti.’” \p \v 12 Melele xa malonge mak, xamem del moletin sav tatei xil mun xa ladi inggak madak kes Pol tengan nava ti mu e Serusalem. \v 13 Ma xi bit rilomun ni mi xamem bitene, “?Veneh ma di mumuis? Maxa ni di musak ni nou mun, tinok muis. Inou, nabue xat nou tuei tengan livar xat nou mu lihas nou mun nimat e Serusalem ve neketen navan e Suv Iesu.” \p \v 14 Melele xa mapusi xa masakras maviles nenemien nan, ma malingi nga tang, e mabiteni mini mabitene, “Suv ipol ni mi xouk ixoni ngan xa xi ien bei.” \p \v 15 Melengien vahis mitavi, di, mabue xat xamem tengan muling Sesaria e muhe Serusalem. \v 16 Rut Kristin xil tahal Sesaria lamei labituei del xamem e ladel xamem maba mabe tim sa moletin xa mupat itela, hisen Neson tahal Saepras. Xi be tei e moletin xil xa lateneket kokot e Iesu. \s1 Pol Ba Pus Kristin Xil e Serusalem \p \v 17 Melele xa ba mastal e Serusalem, Kristin xil langgur pilei xamem del memaalen. \v 18 E makoe nen, Pol be xamem maba tengan ha mapus Temis e elda sav xil mun te sias. \v 19 Di, Pol bit bos makoe mi xil e misep usili mi xil holesok xil ngasen xa Hi di tepol ni mi ngan xil xa latave Siu ti texo polien xil nan. \p \v 20 Melele xa Temis del elda sav xil lalong sepinien xil na Pol, xil vus lames Hi ven. Di, labiteni mini labitene, “Tua Pol. ?Opusi? Siu xil hao xa hao latemei lateneket ngamu e Suv Iesu. E xil vus nenemien nae nggeih tova tang tengan lihusil xat Rae xil na Mosis. \v 21 Xil di latelongeong ni xa di opispisi mi Siu xil xa ladi tan xil na moletin xil xa latave Siu ti tengan ti linahusil ti mun Rae xil na Mosis. Latelongeong ni mun xa di otehiteni mi xil tengan linapol ni horamue nae xil ti linave vexaho, e linahusil xat ti mun sexien matu xil na Siu xil. \v 22 Navehi ti, xil lilongeong ni xa xouk otestal ngamu inggak. ?Mak, ma ripol ni itep? \v 23 Xamem iemem bei xa upol ni imak: moletin hat inggak latepol ni hitxatien tei tetel Hi. \v 24 Ha uhe xamim muhe Nim Eo na Hi e muhusil xat sexien xil te serep moletin en. Ti, uxal vongoro xil namim xa ha musa ni mi pris xil.\f + \fr 21:24 \ft Melele xa Siu xil lapol ni sexien xil te serep moletin en, xil lisa sanien eo te memesien iha mi Hi xa mak: mae lu del sipsip tei ve moletin xil kekes. Di, lakila lakot hilixil mei lave vatumas tengan lapisen ni xa meulien nae memese pe met Hi.\f* Melele xa mupol vuol ni, ma mukila mukot hilimim mei muhe vatumas. Imak, ma moletin xil vus lipus kila xa longeongen tesa xa di lalongeong ni usiluk, tave reitin ti. Xil lipus kila sung xa xouk di olong xat Rae xil na Mosis e di tamu omerere ni xil. \v 25 E usil ngan xil xa latave Siu ti xa lamei labe Kristin, xamem matesa uvei tei tuei tehat mi xil. E uvei ak, matesis xil tengan linaxa ti anien xa latesa ni teha mi nanao xil, e linaxa ti mun anien xa ra di xati, mu linaxa ti vongoro xa latesar xoteh huraen tang. E matesis xil mun tengan linapol ni ti sexien tesa xil ti natel atou mu tiramue na mosav.” \p \v 26 Pol mae ni, ma makoe nen, mileh tiramue xil ak laba tengan lava lapol kokot ni sexien xil te serep moletin en. Di, Pol ba be vioh te Nim Eo na Hi e misep mese ni mi pris xil xa lapol kokot ni sexien te serep moletin en ngamu. Di, miling xat melengien mun vari xa xil litomun mei lisa sanien eo nae kekes en. \s1 Ladal Xat Pol e Nim Eo na Hi \p \v 27 E melele xa melengien lu e he sav (7) sangas mei vatavi tengan Pol vatel moletin xatel mun ha latopol vuol ni sexien xil te serep moletin xil en, rut Siu ngan xil xa latexo provins tahal Esia lamei. Melele xa xil lamei e vioh te Nim Eo, xil lapus kil Pol, ma lasi petine vanut moletin xil tengan liha lital xati. \v 28 Melele xa ladal xati, lakei nggeih ba ni moletin xil labitene, “!Tua namem xil! !Mumei! Mututou ni xamem. Moletin ak vari iaxa di mikapis e rute xil vus e di misa pispisien xil xa misa ba xat xir tahal Isrel, ba xat Rae xil xa Mosis tesa ni mi xir, e ba xat Nim Eo nar. E taxeak, xi di mileh moletin xil xa latave Siu ti lamei e Nim Eo ak vari, e di misak ni rute ak tave ut eo ti mun pe met Hi.” \v 29 Lasepin ni mak vengan xa melele xa latepus Pol e taon, xi tehe xal moletin tei tahal Episis xa tave Siu ti xa hisen Tropimas. E xil latenemi latehit Pol iaxa tehuri lutemei e vioh te Nim Eo ak. \p \v 30 Ngan ak misak ni rumen te ekaten miloh mikapis bivil taon ak, e moletin xil laloh lamei vituei. Ladal xat Pol, e ladel kakao ni mistal ra vioh te Nim Eo ak. E vatakes, lakoe xol puiteh xil teni. \v 31 Melele xa moletin xil ak di lasak tengan lavas vin Pol, vatixar tei na moletin xil te vaeen milongeong ni xa vaeen tei xa mahulong mistal e Serusalem. \v 32 Ma vatakes, vatixar ak mileh viton vat sav xil del moletin te vaeen xil nae,\f + \fr 21:32 \ft E melengien ak, moletin te vaeen xil ak lateli handred lu (200).\f* e latemanon mei labe visal vanut moletin xil ak. E melele xa xil lapus ngan xil te vaeen, lastokovein Pol e latavasi ti mun. \p \v 33 Vatixar na moletin xil te vaeen mikakao be visal Pol, dal xati, e misemae ni tengan moletin nan xil livar xati ni sen lu. Di, misis pilei vanut moletin xil bitene, “?Moletin ak be visi? ?Xi pol ni naha?” \v 34 Rut moletin xil lakekei ni neta ngan, e rute ngan xil mun lakekei ni neta sav. Vanut moletin xil latangal holu, misak ni vatixar ak misakras valong kuh vatit rumen ak xa testal tetep. Ma misemae ni tengan moletin nan xil lihur Pol ha lilingi ite nim ma moletin te vaeen xil. \v 35 E melele xa ladel Pol lamei sangas ni nim mae e labit lipeou lihusil von kakaoen lihe nim, moletin xil te vaeen lapo rat Pol dat nesao vengan xa vanut moletin xil ak, nenemien nae nggeih pupu tengan lital rat Pol ra he xil, ha lihasi. \v 36 Siu xil langgulehi langgusili e lamuis kei be nesao labitene, “!Ravasi! !Ravasi vamat!” \s1 Pol Misep Kil Rin Nan Pe Met Moletin Xil \p \v 37 Melele xa moletin te vaeen xil lamei sangas ni puiteh te nim mae, Pol misepin mi vatixar nae bitene, “?Nakila namit neta tei minuk?” \p Ma vatixar ak biteni mini bitene, “?Ei, xouk okila osepin ni sepinien tahal Kris? \v 38 Inou di nanemi nabit xouk obe silixin tahal Isip xa testal tave nousav ti. Moletin ak teleh viton vanut moletin xil latehe taosen hat (4000) e latehe uruvuol aveti vahis xa mitavi tuei. Moletin tevae xuxusen nan xil latesak pisi tengan lapangei polien na kavmen tahal Rom.” \p \v 39 Pol bit rilomun ni mini bit, “E-e, tave nou ti. Inou nabe Siu tei xa nabe hortan tahal Tarsis, taon tei xa bos mak mu xa de provins tahal Silisia. Nasisuk tengan umae ni nou li nisepin vuteili mi vanut moletin xil ak.” \p \v 40 Vatixar ak mae ni, ma Pol misa hen be nesao tengan liti votei e misepin mi xil ni sepinien xati nae xa be Arameak, e xi biteni mak mi xil bitene, \c 22 \nb \v 1 “!Toxoli xil e tata navan xil tahal Isrel, muteong ni nou! Nisak pisi nisep motin nou pe metemim.” \v 2 Melele xa lalonge taxa di misepin mi xil nggo sepinien Arameak, ladi votei kuhi sung e lateong kuhi ni. \p Di, Pol misepin mi xil bitene, \v 3 “Inou nabe Siu tei xa matestal e Tarsis e provins tahal Silisia. E natematu sung e Serusalem. Inggak, natesukul pe he Kameliel xa tepispisi kuhi minou usil Rae xil na avu nar xil. Natehusil xat Rae xil ak e eheien navan te xeih e Hi nggoni xamim vus xa mudi inggak xosali. \v 4 Inou mun natepangei ngan xil xa latehusil xat Iesu ba vuma ... natesak ni xil holu lalel. Tiramue xil e atou xil mun, natetal xat xil vus e nateso xil lathe nim te xeih. \v 5 Vahit musis pisi mi Vatixar te pris xil e vat xil te Kaonsel nar, ma xil lakila lavit rati xa sepinien navan be reitin. Xil iaxa latetis uvei xil tengan nalehi vaha mi tua nar xil xa labe Siu xa ladi Damaskas. Ma natehur uvei xil ak e nateha tengan nital xat Kristin xil te rute ak e nilah xil litilomun limei Serusalem, mei lilong pangas xil sung en.” \s1 Pol Misep Usil Naha xa Testal Mini e Damaskas \p \v 6 Pol biteni mun mi xil bitene, “Melele xa di natekakao natemei sangas ni Damaskas, e piniae vari, miehen tei xa minehin pupu texo ut nesao e mei teleluv xol nou. \v 7 Misak ni natemot natehe tan e rae tei temei minou tehitene, ‘!Sol, Sol! ?Veneh ma di opangei nou del moletin navan xil mak?’ \p \v 8 “Ma inou natesis pilei natehit, ‘?Suv, xouk obe visi?’ \p “E xi tehiteni minou tehitene, ‘Inou Iesu tahal Nasaret xa di opangei.’ \v 9 Tiramue xil xa latehe xamem latepus miehen ak, e latnalong ti rae xa tesepin minou. \p \v 10 “Ma natesisi natehit, ‘?Suv, inou nipol ni naha?’ \p “Ma Suv tehiteni minou tehitene, ‘!Tamea e uhe Damaskas! E inggak, moletin tei ihit mese ni mi xouk holesok xil vus xa Hi teling xati tengan ha ti upol ni.’ \v 11 Melele xa rae tesepin tevus, nate manin e metok tevar ve miehen xa teleluv xol nou. Tesak ni ngan xil xa latehe xamem latetal xat heok e lateteli nou tang matehe Damaskas. \p \v 12 “E taon nen ak, moletin tei mei tesao ni nou, hisen Ananaeas. Xi tehe Siu tei xa eheien nan nggeih e Hi. Xi tehusil vuol ni rae nar xil, e Siu xil vus xa ladi e taon ak di latemerere ni. \v 13 Xi temei tesoh sangas visal nou e tehiteni minou tehitene, ‘!Toxoli Sol, keteh rilomun!’ E melele nen ak vari, nateketeh rilomun e natepusi. \v 14 Di, xi tehiteni minou tehitene, ‘Hi na avu nar tehosei xouk tengan ukil nenemien nan, upus Moletin Eo te Polien nan, e ulong rae xati nan. \v 15 Xi pol ni mak vengan tehosei xouk tengan ha ti uhit mese ni mi moletin xil vus to ut etan naha xa otepusi e otelonge. \v 16 !Ma taxeak, onararu ti! !Mea soh! Utak kes Iesu tengan ipol ni mei umese ra tesaen xil nam. Uling nenesien nam iti en e umae ni nou niterir ni xouk.’ \s1 Hi Bosei Pol Tengan Ha Isetu mi Moletin Xil xa Latave Siu Ti \p \v 17 “Dutou ni neta xa testal minou e Damaskas, natetilomun natemei e Serusalem. Melele xa natetak, ba di natesis e vioh te Nim Eo e natepus metuveen tei. \v 18 E metuveen ak, Suv Iesu testal e tesepin minou tehitene, ‘Temanon uhe reling Serusalem vengan xa moletin xil inggak lasakras lataeong ni sepinien nam usil nou.’ \p \v 19 “Ma natehit rilomun ni mini natehit, ‘Suv, xil lakil kuh nou mak. Lakila xa inou iaxa di natehe nim te pispisien xil e natetal xat ngan xil xa laneket e xouk en, e ba di natehas pangas xil. \v 20 Inou natete rute ak melele xa latehov vin Stivin xa tesa sepinien nam mi moletin xil. E inou natemae ve maten nan e natelaxat eising na ngan xil xa latehov vini.’ \p \v 21 “E Suv tehiteni minou tehitene, ‘!Ha! Nisilak tengan uhe ut xil xa sotin ve moletin xil xa latave Siu ti.’” \p \v 22 Moletin xil di lataeong kuh ni sepinien xil na Pol. E melele xa misep kokot ni usil ngan xil xa latave Siu ti, lake xati nggeih be nesao e labit, “!Ravasi! !Ravur xoteh meulien nan! !Tavos ti tengan xa xi vameul!” \v 23 Xil lamuis kei, laso vulmeas be nesao, e lasil rerat eising nae te masoh e di labuil ni ba xati. \v 24 Vatixar na moletin xil te vaeen tahal Rom misemae ni moletin nan xil tengan lihur Pol ihe nim nae, e ha limeas pangasi tengan ihit kil ti veneh ma Siu xil ak di lamaxan ni. \v 25 E melele xa labar xati tengan lameas pangasi, Pol misepin mi vat tei na vanut moletin tei te vaeen xa di misoh sangas visali bitene, “?Rae na mol-Rom xil di mae ni tengan umeas hortan xati tei te kantri tahal Rom xosxa latalepisi ti mu?” \p \v 26 Melele xa vat ak milonge mak, ma xi ba pus vatixar nan e misisi bitene, “?Di opol ni naha xiak? !Moletin xai be hortan vari tang te kantri tahal Rom!”\f + \fr 22:26 \ft E melele nen ak, rae na mol-Rom xil biteni bit neta sav xosxa eilep xil labas purun movotei xil, e mi hortan xil te kantri tahal Rom xil, lasakras. Hortan xil ak lihe pe met moletin te lepisien itiamu, ti, isa pangasien teni mi xil.\f* \p \v 27 Ma vatixar ak be visal Pol e misis pilei bitene, “!Hit pisi minou! ?Reitin mak xa xouk obe hortan xati te kantri tahal Rom?” \p E Pol bit rilomun ni mini bit, “Io.” \p \v 28 Ma vatixar bit, “Inou natemei natehe hortan tei te kantri tahal Rom texo suse te xalen ni vatu tei xa mahulong.” \p E Pol biteni mini bitene, “E inou, latepes xat nou en.” \p \v 29 Melele xa lalonge mak, vatakes, ngan xil xa lateti tengan lisis ravui labe relingi. E vatixar ak, ulin mikan pupu vengan xa bar xat Pol ngamu xa be hortan xati te kantri tahal Rom. \s1 Pol Misoh Pe Met Kaonsel na Mol-Siu Xil \p \v 30 Vatixar na moletin xil te vaeen bit vakil kuh ti veneh ma Siu di lamaxan Pol ven. Misak ni, ut milan, misemae tengan lalal rerat sen xil ra he Pol. Di, misis vat xil na pris xil tengan litotan vituei itel moletin xil te Kaonsel. Di, del Pol ba misoh pe met xil. \c 23 \p \v 1 Di, Pol miketeh momal ba ni vat xil te Kaonsel ak, e misepin mi xil bitene, “Toxoli xil tahal Isrel, melele xa nanem usil polien xil e meulien navan mei duxoh xosali ak e suse xil ngasen xa natehusili, natave unoun ti pe met Hi.” \v 2 Melele xa lalonge mak, Ananaeas xa be Vatixar na pris xil misemae ni ngan xil xa lasoh ladi visal Pol tengan lamuxol pon. \p \v 3 Melele xa lamuxol pon, Pol bit rilomun ni mi Vatixar ak bit, “!Hi mun imuxol pom, xouk xa meulien nam be luvosen tang! Xouk onggoni seri nim tei xa lapen kuhi ni mei mieh, e muis di tamu en. !Odotan inggak tengan ti olepis nou vahusil Rae xil nar, e xouk vari tang onggur xoteh Rae xil ak melele xa otesemae tengan lamuxol pok!” \p \v 4 Ma moletin xil xa lasoh ladi visal Pol labiteni mini labit, “Xouk, di osep sisil Vatixar na Hi vari tang iaxai.” \p \v 5 Ma Pol bit rilomun ni mi xil bit, “Toxoli xil tahal Isrel, natnakil ti li xa xi be Vatixar na pris xil. Vahit nakila, ma ninapol ni ti namak vengan xa Vanuvei na Hi di biteni bit, ‘Munaso ti sepinien xil xa misa naha xat eilep tei xa di milaxat moletin namim xil.’\x * \xo 23:5 \xt Eks 22:28\x* \p \v 6 Melele xa Pol mipus kila xa rute e xil xa ladi e Kaonsel labe Satusi xil, e rute ngan xil mun labe Parasi xil, xi mikei nggeih bit, “Toxoli xil tahal Isrel, inou nabe Parasi tei xa nastal nggo vatimol na Parasi xil. !Namei nasoh inggak pe metemim vengan xa nake reitin xa moletin mikila imeul rilomun ra maten!” \p \v 7 Melele xa misepin mak, Parasi xil ak del Satusi xil langor tova tang. Misak ni lalepas xil e vanute lu. \v 8 Lapol ni mak vengan xa Satusi xil latake reitin ti xa moletin mikila imeul rilomun ra maten. E latake reitin ti mun xa masxaxa xil ladi, mu nini moletin xil mun da. E Parasi xil lake reitin e neta xatel vus ak. \v 9 Ngongoren ak mei be himetu, e rut tisa xil te Rae xil na Mosis xa lamos e Parasi xil lamea lasoh e lasepin nggeih labit, “Xamem matakamet ti neta vasa vata xat moletin ak. !Xos be reitin mak xa masxaxa mu ninin tova tesepin mini!” \v 10 Selen ak mei be himetu e sangas vaeen vastal en. Misak ni vatixar na moletin xil te vaeen uli mikan xa linatal papas Pol. Ma misemae ni moletin nan xil tengan lihe tan e lital rat Pol reling xil. Ma ba ladela rilomun mei labe nim mae. \p \v 11 E vongien nen tak, Suv Iesu mei misoh visal Pol e biteni mini bitene, “!Ulum nakan ti! Xouk otesep usil kuh nou inggak e Serusalem. Ma ha usepin ni imak mun tang e Rom.” \s1 Rut Siu Xil Labein Xati Tengan Lihas Vin Pol \p \v 12 E makoe nen, rut Siu ngan xil lamei vituei e labein xati tengan linaxa ti mu anien mu linamu ti mu oei ituxoh melele xa lihas Pol imat. \v 13 Ngan xil vus xa latemae e lingxatien ak lateli hanutap lu (40). \v 14 Di, labe visal vat xil na pris xil e elda xil mun e labiteni mi xil labitene, “Xamem mabein xati nggeih xa manaxa ti neta ha vuma ... muhas Pol imat. Xosxa muhur xotehi, ma Hi isa pangasien mi xamem. \v 15 Mak, ma xamim itel ngan xil te Kaonsel musa sepinien iha mi vatixar na moletin te vaeen tengan itel Pol imei mun mei mulepisi. Muluvosi taxa iemim bei tengan muteong kuhi ni vatei mun. E xamem, muxus tili tengan melele xa litela imei, natuxoh inggak ti mu, e muhasi imat.” \p \v 16 E matilou xati na Pol milongeong ni lingxatien ak, ma miloh be nim ma moletin te vaeen xil xa pap nan da en, e ba bit mese ni lingxatien ak mini. \v 17 Ma Pol mikes moletin tei te vaeen bemei e biteni mini bitene, “Utel horam maxoe ak ha mulpus vatixar namim. Xi nggur sepinien tei tengan ihit rati mini.” \p \v 18 Ma moletin te vaeen ak dela ba lupus vatixar nan e biteni mini bitene, “Pol xa de nim te xeih mikes nou naba e biteni minou tengan nitel horam maxoe ak imei visaluk vengan xa xi nggur xat sepinien tei tengan ihit rati minuk.” \p \v 19 Ma vatixar ak dela ba ludi asealu e misisi bit, “?Naha vari obit oviteni minou?” \p \v 20 Ma xi biteni mi vatixar ak bitene, “Rut Siu xil labein xati ngamu da xa visuvong, mei lisisuk tengan utel Pol ihe visal Kaonsel nae. Xil liluvosuk xa iexil bei tengan lilong kuhi ni vatei mun. \v 21 E onahusil ti li naha xa xil lihiteni vengan xa moletin xil nae ti lixus tili. Moletin xil ak lali hanutap lu (40), e labein xati nggeih tengan linaxa ti mu anien mu linamu ti mu oei ha vuma ... lihas Pol imat. E taxeak, di labue xat xil tuei e litatiluk sutang tengan umae ni.” \p \v 22 Ma vatixar ak biteni mini bitene, “Onahiteni ti mi mosav xa omei obit sepinien ak minou.” Di, misil horam maxoe ak dilomun ba. \s1 Lasa Pol Be He Vat te Kavmen tahal Sudea \p \v 23 Ma vatixar mikes vat lu te vanut moletin te vaeen lumei e biteni mi xalu bitene, “Mulivue xat moletin xil te vaeen lihe handred lu (200) tengan muhe Sesaria e naen klok vongien xosali. Xamim muka vituei itel moletin xil xa liloh ni hos lihe hanutap tol e hexalu mun (70), e itel moletin te sosoen xil mun lihe handred lu (200). \v 24 Musa ti hos mi Pol mun tengan iloh en, e mutel kuhi ha mulingi pe he Filiks xa be vat te kavmen tahal Sudea xa de Sesaria.” \v 25 Di, vatixar ak midis uvei tei tengan lisa ni mi Filiks xa biteni mak: \pm \v 26 “Vat Tehos te Kavmen Filiks, \pm Inou, Klodias Lisias, nabit bos makoe minuk. \pm \v 27 Moletin xa masa ni bat iaxai, Siu xil latetal xati e latehit lavasi vamat. E melele xa nakameti xa xi be hortan xati te kantri tahal Rom, naleh moletin navan xil ba manggur rati ra he xil. \v 28 Natehit nakil ti veneh ma latemaxan ni ven, ma natetela tehe visal Kaonsel nae. \v 29 E melele xa di nateong ni sepinien nae, natekameti xa di lasep sisili vengan xa latehit tehur xoteh rae xil te neketen nae tang. Xi tenapol ni ti neta vasa tengan vasak ni lavasi vamat mu lalingi e nim te xeih ven. \v 30 E melele xa natelongeong ni lingxatien tei tengan lavasi vamat, vatakes, nasa ni bemei mi xouk. E ngan xil xa di lasep sisili, nabiteni mi xil tengan lihat lihit kil naha xa xi tepol ni mi xil pe metom. Xi nen tak. Namesuk.” \b \p \v 31 Moletin xil te vaeen lalong xat naha xa vatixar tesemae ni mi vat lu nae. Ma e vongien nen tak, xil laba. Laba vuma ... laduxoh taon tahal Antipatris. \v 32 Ut milan, moletin te vaeen xil xa latekakao, xil ladilomun laba labe vonine. E laling ngan xil xa laloh ni hos tengan litel Pol iha. \v 33 Melele xa laduxoh Sesaria, laba labe visal vat te kavmen e lasa uvei na vatixar nae mini. Di, laling Pol de hen. \v 34 Melele xa vat te kavmen Filiks buli uvei ak bus, misis Pol tengan vahit kila xa xi nggo provins xave. Melele xa mikameti xa Pol be tahal Silisia, \v 35 xi biteni mini bitene, “Momal. Inou nilepis ngongoren namim e von koten navan melele xa ngan xil xa di lasep sisiluk limei lituxoh inggak.” Di, misemae ni tengan ha liketeh xol Pol e nim xa mahulong xa Suv Toto Herot tepol ni.\f + \fr 23:35 \ft Suv Toto Herot ak be ‘Herot xa Mahulong’ xa temat dutou ni melele xa Iesu tepot. Xi vari iaxa tesemae ni tengan lipol ni nim mahulong ak. E melengien xil na Pol, moletin te vaeen xil tang lateti en.\f* \c 24 \s1 Pol Misoh Pe Met Filiks \p \v 1 Melengien lim (5) mei mitavi, Ananaeas xa be Vatixar na pris xil, del rut elda xil labe Sesaria. Xil lamei del loea tei nae xa hisen Tetalas. Ba lasoh pe met Filiks e von koten nan e laso sepinien xil xa nggeih usil Pol mini. \v 2 Di, xi misemae ni tengan litel Pol imei nim. Melele xa bemei, Tetalas misep sisil Pol pe met Filiks biteni mak: \p “Vat te Kavmen Filiks, vengan xa di olaxat kuh xamem del metisouen, xamem madi e tomat vehakut. Xouk di oserep holesok xil hao ve moletin xil te kantri ak mei bos pupu. \v 3 E ut xil vus, xamem mamaal ve lelaxatien nam, e mabit mamesuk ven. \v 4 Mabit munavas pupu ni ti melengien nam, e madak kesuk tang tengan umae li e uteong vuteili ni rin namem e ngongoren ak xa mabit maviteni minuk taxeak. \v 5 Makameti xa moletin ak be vatxeih tei xa di pol ni vaeen xil xa mahulong del Siu xil e rute xil vus e ut etan. Xi be vat na vanut moletin xil xa di langgusil pispisien na moletin tei tahal Nasaret. \v 6 Xi tesak tengan vapol ni Nim Eo na Siu xil mei vahe muis pe met Hi, ma matetal xati ven. \v 8 Xosxa usis pilei moletin ak, ma ulong kila ixo xi mun tang xa holesok xil xa di mabit usili be reitin.” \v 9 E Siu xil vus xa lateti lamae e sepinien nan e labit holesok xil vus be reitin. \s1 Pol Misep Kil Rin Nan Pe Met Filiks \p \v 10 Di, Vat Filiks pisen ni nggo hen tengan Pol imei ihit kil rin nan e ngognoren ak, ma Pol biteni mini bitene, “Namei pe metom Vat Filiks tengan nisep kil rin navan del sien, vengan xa nakila xa huram xil holu, xouk di otelepis moletin xil te kantri ak. \v 11 Xosxa usis moletin xil ak, ma ulong kil kuhi xa melengien lu e le (12) tang tetavi xa inou natehe Serusalem tengan namot mi Hi en. \v 12 Melele xa Siu xil latekamet nou, inou natnangor ti vatel moletin tova e Nim Eo, mu natnapol ni ti selen mi moletin xil e nim te pispisien tova mu e rute sav xil mun e taon ak. \v 13 Siu xil xai lasakras lapisen kil sexien tesa tova xa lavit inou iaxa natepol ni. \v 14 E taxeak, nihit rat ngan ak minuk Filiks xa inou di namot mi Hi na avu namem xil usil sexien tei xa Siu xil ak labit tamal ti. E inou mun nake reitin e holesok xil vus xa latetisi e Rae xil na Mosis tetel uvei xil na provet xil. \v 15 Nenesien navan del nenesien nae pipin tang xa bit Hi isak ni moletin xil ngasen, ngan labos e ngan lasa, likila limeul rilomun ra maten tengan Hi ilepis xil vus. \v 16 Mak, ma vehakut di nasak tengan nipol ni holesok xil e sexien tei xa isak ni nou ninave unoun ti pe met Hi e pe met moletin sav xil. \p \v 17 “Huram xil holu natnata kat ti e Serusalem. Di, natetilomun nateha tengan naleh ti vatu vaha vatutou ni rut moletin xil tahal Isrel e nasa sanien eo xil vaha mi Hi. \v 18 E melele xa di natepol ni holesok xil ak, xil latekamet nou e vioh te Nim Eo na Hi e melele vari xa di natepol vuol ni sexien xil te serep moletin en. E melele nen ak, natnata ti vatel vanut moletin tova, e natnapol ni ti selen tova. Natetat temak tang. \v 19 E rut Siu xil xa latexo provins tahal Esia lateti. Bos vahit xil mun lati inggak xosali tengan lisep kil sexien tesa tova pe metom xa labit inou natepol ni. \v 20 Mu umae ni ngan xil xa ladi inggak lavit kil neta tova xa misa xa latekameti da xat nou melele xa natesoh pe met Kaonsel nae. \v 21 Mu xos ve neta xa natekei ni melele xa natesoh pe met xil e natehit, ‘Namei nasoh pe metemim taxeak vengan xa nake reitin xa moletin ikila imeul rilomun ra maten.’” \p \v 22 Di, Filiks, xa mikil kuh neketen na Kristin xil, misep xol koten nan del sepinien ak bit, “Melele xa Lisias xa be vatixar na moletin xil te vaeen mei ituxoh inggak, inou nimal ni ngongoren namim sung.” \v 23 Di, Filiks misemae ni moletin te vaeen xa di miketeh xol Pol tengan ti iketeh kuhi xole e imae ni tengan ikakao vuteili e nim te xeih e imae ni timue nan xil limei lipusi e lisa tutouen mini. \s1 Pol Misetu mi Filiks del Atou Nan \p \v 24 Melengien vahis mei mitavi, Filiks del atou nan xa hisen Drusila lube visal rute xa Pol da en. Atou nan be ate-Siu tei. Di, Filiks misilasil ve Pol bemei e luteong ni misetu usil neketen nan e Iesu Kristo. \v 25 E sepinien kor na Pol, xi misetu mi xalu bit, “Hi ien bei xa moletin xil lilaxat kuh sexien nae xil e lipol ni naha xa momal tevi, vengan xa melele xa rimat, xi ilepis xir vus.” \p Melele xa Pol biteni mak, Filiks, ulin mikan. Ma biteni mini bit, “Utilomun mun uha. E melele xa nakamet mesal, nikes rilomun ni xouk.” \v 26 E melele nen tak, xi di minemi bit Pol isa ti vatu mini. Ma ve ngan ak, Filiks mikesi vehakut e di misepin dela. \p \v 27 Huram lu mei mitavi, moletin tei mei minggoles von Filiks e mei be vat hu te kavmen tahal Sudea, hisen Porkas Festas. E vengan xa Siu xil, iexil nggat Filiks e polien nan, xi mistokovein Pol da nga nim te xeih nan tengan vapol ni nenemien nae mei vahos vuteili. \c 25 \s1 Festas Milepis Pol \p \v 1 Festas temei e taon tahal Sesaria tengan vahur kokot ni polien te vat te kavmen e provins tahal Sudea. Di, melengien tol mitavi, nggo Sesaria e be Serusalem. \v 2 E rute ak, vat xil na pris xil del vat xil na Siu xil lamei lapusi. Laseputut ni Pol mini, e lasisi \v 3 tengan vapol ni lalonge vahos e vamae ni Pol vamei e nim te xeih e hal Serusalem. Xil lasisi mak vengan xa lateling xati ngamu xa lihasi e suse. \v 4 E Festas biteni mi xil bitene, “Pol da nga nim te xeih e Sesaria. E navehi ti, inou nitilomun nihe rute ak. \v 5 Xosxa itep, ma vat namim xil mei lihe xamem muvituei muhe Sesaria. Xosxa moletin ak pol ni neta tova xa misa, ma xil likila lihit rati inggaxor.” \p \v 6 Festas bas melengien xos tol e he sav (8) mu hexalu (10) del xat xil. Di, dilomun be Sesaria. E visuvong nen, xi dotan e von koten nan, e misemae ni xa lavur Pol vamei nim. \v 7 Melele xa Pol bemei, Siu xil xa latexo Serusalem latemei, mei lakapis xole e di labit rat sexien tesa hao xa tellep xa labit Pol tepol ni. E lasakras lapisen ni vamal xa naha xa labiteni be reitin. \v 8 E Pol misep motin xi bit, “Inou natapol ni ti neta vasa vaha ni Rae na Siu xil, mu vaha ni Nim Eo nae, mu vaha ni suv toto tahal Rom.” \p \v 9 E Festas ien bei xa Siu xil lamaal ve polien nan, ma misis Pol bit, “?Xouk omae ni xa ove Serusalem tengan ha nilepisuk en?” \p \v 10 Ma Pol bit rilomun ni mini bitene, “E-e, natamae ni ti. Taxeak, nasoh ngamu nade von koten na kavmen tahal Rom. Ma e rute ak vari iaxa momal tengan ulepis nou en. Xouk okila ngamu xa inou natapol ni ti neta vasa mi Siu xil. \v 11 Xosxa nanggur xoteh rae tei mu napol ni neta tei xa misa tengan ha nimat ven, ma ninasak pisi ti ninalesae relingi. E xosxa sepinien nae usil nou be luvosen tang, ma moletin tovuol mikila vamae ni nou name he xil. Imak, ma nasisuk Festas tengan umae ni nou nihe Rom tengan suv toto vari iaxa ilepis rin navan e ngongoren ak e von koten nan.” \p \v 12 Ma Festas misepin del moletin xil te kaonsel nan e lasep kil rae xil mini. Di, xi bit rilomun ni mi Pol bit, “Xouk osis nou tengan ha upus suv toto tahal Rom, ma nisa nuk ha upusi.” \s1 Festas Misep Usil Pol mi Suv Toto Akripa \p \v 13 Rut melengien xil mei mitavi, Suv Toto Akripa del hineli, Bernis, lumei e hal Sesaria tengan lalsa sepinien te hurpilien nalu mi Festas ve polien hu nan. \v 14 Melele xa ludi visali melengien vahis, Festas misep usil Pol mi suv toto. Biteni bit, “Melele xa Filiks tehe vat te kavmen, teling moletin tei e nim te xeih, e da tamu xiak. \v 15 E melele xa natehe Serusalem, vat xil na pris xil del elda xil na Siu xil latehit rat tesaen xil xa tepol ni, e latsis nou tengan nimae ni ha vamat. \v 16 E natehiteni mi xil xa ngan ak tave sexien na mol-Rom xil ti tengan mamae ni moletin tei vaha valong pangas xi vatiamu. E-e, itiamu, mulepisi e von koten tengan moletin ak ilong sepinien tesa xil xa liso ni iha ni, e xi isep motin xi pe mete. \v 17 Ma melele xa latemei inggak, natnararu ti. E-e. Ut milan nen tang, natetotan e von koten e natesemae ni tengan litel moletin ak imei nim. \v 18 E melele xa ngan xil xa iexil minggat moletin ak mei latesoh tengan latesepin, xil latnaso ti sepinien xa vasa pupu vaha xati vaxoni ngan xa inou di natenemi. \v 19 Xil latengor mini usil neketen nae e usil moletin tei xa hisen Iesu. Xil labit mat vuol, e Pol mike reitin xa xi meul tang da. \v 20 E melele nen ak, inou natnakil ti vari tengan nikamet reitinen te sepinien nae itep. Ma nasis Pol tengan vamae ni vahe Serusalem tengan lilepis ngongoren nae en. \v 21 E Pol ien ti tavei, e tesis nou tengan itat e heok inggak ituxoh melele xa nikila nisa ni ihe Rom tengan ha Suv Toto sung ilepis kuh rin nan e ngongoren ak.” \p \v 22 Ma Akripa biteni mi Festas bitene, “Inou mun, ieok bei niteong ni ti moletin ak.” \p Ma Festas bit, “Bos tang, uteong ni ti sung visuvong.” \p \v 23 E visuvong nen, lapisen sexien te sien xa momal ve eilep tei mi Suv Toto Akripa xal hineli Bernis. Ma vat xil te taon ak del vat xil na vanut moletin xil te vaeen ladel xalu lamei del merereen, e ladotan e von vitueien tei xa mahulong. Di, Festas misemae tengan litel Pol imei nim. \v 24 Di, Festas biteni mi xil bitene, “Suv Toto Akripa e xamim vus xa mudi visal xamem taxeak. Moletin ak iaxa Siu xil vus, e hal Serusalem e inggak, di lasep sisili minou. Xil di ladak kes nou nggeih tova tang tengan mavur xoteh meulien nan. \v 25 E inou natnakamet ti neta tova xa misa xa xi tepol ni tengan ha vamat ven. Ma melele xa xi tesis nou tengan nisa ni ihe Rom tengan Suv Toto ilepisi sung, inou natemae ni. \v 26 E nenemien tovuol tamu xa nitis usili tengan nisa ni vatela vaha mi ngan xil tahal Rom. Mak iaxa, nangguri mei misoh pe metom, Suv Toto Akripa, e pe metemim vus tengan melele xa rilepis rin nan e ngongoren ak ivus, nikila sung nitis neta tova. \v 27 Tamal pupu ti tengan rasa vatxeih tei vaha mi xil xosxa rinavit kil ti veneh ma xa rasa ni ven.” \c 26 \s1 Pol Misep Kil Rin Nan Pe Met Suv Toto Akripa \p \v 1 Di, Akripa biteni mi Pol bitene, “Namae ni xouk tengan usep motin rin nam e ngongoren ak minou.” \p Ma Pol misa hen be nesao tengan litit votei. Di, misepin pe met moletin xil bitene, \v 2 “Suv Toto Akripa, namaal pupu ve mesal xa lasa ni minou tengan nisep motin rin navan e ngongoren ak minuk ve naha xa Siu xil di lasep sisil nou ven. \v 3 Bos tengan ulonge, vengan xa okil kuh sexien xil vus na Siu xil tuei del ngongoren nae xil. Ma nasisuk tengan uteong ni nou li ihe vuteili tang. \p \v 4 “Siu xil vus lakil meulien navan, melele xa natehe horam maxoe mei duxoh xosali ak, e naha xa natepol ni e ut xati navan e e Serusalem mun. \v 5 Xosxa usis xil, xil tang likila lihiteni minuk xa, tetiamu, natemos tetel vanut Siu tei xa lakes xil ni Parasi e nanggusil kuh sexien nae xil. Vanut Siu xil ak di lalong xat rae namem xil mili vanut Siu sav xil. \v 6 Ma taxeak, di nasoh e von koten ak vengan xa di naling nenesien navan e hitxatien xa Hi tepol ni tetel xat avu namem xil tetiamu. \v 7 Moletin namem xil vus xa lastal langgo vatimol namem xil xa labe lu e le (12), xil ngasen di laling nenesien nae e hitxatien ak tengan mei istal ihe reitin melele xa di lamot mi Hi e melengien e vongien xil. Mak iaxa, Suv Toto, ve nenesien navan e hitxatien ak, Siu xil ak di lasep sisil nou.” \p \v 8 Di, Pol biles pus Siu xil xa ladi e von koten ak e biteni mi xil bit, “?Siu xil, veneh ma xamim xa mubit Hi mikila isak ni moletin imeul rilomun ra maten, mukameti nggeih tengan muke reitin xa Hi pol ni Iesu temeul rilomun ra maten? \v 9 Tetiamu, inou mun natenemi tengan nisak purun ngan xil xa laneket e his Iesu tahal Nasaret. \v 10 Ngan ak iaxa natepol ni e hal Serusalem. Vat xil na pris xil latmae ni nou tengan nital xat moletin eo xil xa laneket e Iesu e niso xil lihe nim te xeih. E melele xa latemei tengan lavas xil lalel, inou mun namaen ni tang. \v 11 Melengien xil holu, natehe nim te pispisien na Siu xil, e melele xa natekamet rute ngan xil en, di natehas pangas xil tengan lisepin isa e his Iesu e lipol ni hitxatien tengan linahusili ti mun. Ieok teat pupu ni xil mak, misak ni di natehe taon sav xil mun tengan ti nihol rerat xil en.” \s1 Pol Misep Usil Naha xa Testal Mini e Suse xa Be Damaskas \p \v 12 Pol misepin mi moletin xil mun bit, “Usil nenemien nen tak, vat xil na pris xil latesil nou natehe Damaskas tetel xeihen nae tengan nipol vuol ni rae xil nae. \v 13 E Suv Toto, melele xa natehusil suse nateha, e piniae vari, miehen tei testal xa temihinehin teli eai texo ut nesao temei, mei teleluv xol nou tetel moletin xil xa latetel xat nou mateha. \v 14 Misak ni xamem vus matekiri matehe tan. E inou, natelong rae tei xa tesepin minou texo sepinien na Siu xil tehitene, ‘!Sol, Sol! ?Veneh ma di opurun nou? Di osa pangasien mi xouk mun tang melele xa di obae del nou. Onggoni buluk tei xa suv nan di measi melele xa di pol ni vatin.’ \v 15 Ma nabit, ‘?Suv, xouk visi?’ E xi bit rilomun ni minou bit, ‘Inou Iesu, ngan xa di osak purun ni. \v 16 !Tamea! Nastal minuk xosali vengan xa nabosei xouk tuei tengan mei ove moletin te polien navan. Ha uhit mese ni naha xa otepusi usil nou xosali e naha xa nipisen ni minuk e melengien xil xa ti imei. \v 17 Inou niketeh xolok ra Siu xil. E niketeh xolok mun ra ngan xil xa latave Siu ti xa di nasil xouk tengan uhe visal xil. \v 18 Xouk, uleh rerat xil ra maluxoluken xa da xat xil, mei lipus kil miehen navan. Reitin, ixo xouk nileh rerat xil ra xeihen na Temat, mei liti e xeihen na Hi. Mak, ma melele xa liling neketen nae e nou, nileh rerat tesaen nae ra xil, e mei lihur von ne xil itel moletin eo xil xa Hi tehosei xil.’ \s1 Pol Misep Usil Polien Nan \p \v 19 “Ma Suv Toto, natehusil xat kuh metuveen xa natepusi texo ut nesao. \v 20 Misak ni, e hal Damaskas, natesetu mi moletin xil vus tengan lihiles ra tesaen nae xil e lipol ni holesok xil xa ipisen ni xa xil latsa meulien nae mi Hi. Di, natesetu ni mun temak e Serusalem, e ut xil ngasen e provins tahal Sudea. Di, natesetu ni mun mi ngan xil xa latave Siu ti. \v 21 Ve sexien ak vari iaxa Siu xil latetal xat nou e vioh te Nim Eo melele xa namei tengan namot mi Hi, e latesak tengan lavas nou namat. \v 22 E Hi di dutou ni nou duxoh xosali ak, ma nasoh inggak e di nasep usil longeongen hos usil Iesu Kristo mi xamim vus, mi eilep xil e mi movotei xil mun. Naha xa inou di nabiteni mi xamim nggoni ngan taxa provet xil tetiamu del Mosis lateke mese ni latehit mei istal. \v 23 Latehiteni xa Kristo xa Hi tehosei ha ilong pangas xi e ha imat. Ti, xi vari iaxa imeul rilomun ra maten itiamu ni moletin sav xil tengan ipisen miehen te meulien mi Siu xil e mi ngan xil xa latave Siu ti.” \p \v 24 Melele xa Pol di tamu misep motin rin nan e ngongoren ak, Festas mikei nggeih e misep pepamen ba mini bitene, “!Pol, otallang tova tang! !Kilakilen nam xai di misak ni xouk otallang pupu!” \p \v 25 E Pol bit rilomun ni mini bit, “Suv Festas, inou natatallang ti. Sepinien te reitinen e metisoen iaxa di nabiteni xiak. \v 26 Suv Toto xai mikil holesok xil ak ngamu, e nakila namiteni vamal tang mini. Xi mikil kuhi vengan xa holesok xil ak tastal ti vaxo suse te xusen.” \p \v 27 Pol miketeh momal ba ni Akripa e biteni mini bitene, “?Suv Toto, xouk oke reitin e sepinien na provet xil? Nakila xa xouk okila.” \p \v 28 E Akripa bit rilomun ni mini bit, “?Pol, onemi obit okila opol ni nou namei name Kristin komanon?” \p \v 29 E Pol biteni mini bitene, “Neta sav xa ove Kristin komanon mu veter luvoluv mu, nasis mi Hi tengan xouk, itel xamim vus xa di muteong ni nou xosali, ti mumei muneket muxoni nou ... e sen xil ak ihe tovuol e hemim.” \p \v 30 Melele xa Pol misepin bus, Suv Toto Akripa, vat te kavmen Festas, Bernis, del xil vus xa latotan tetel xatel, latamea laba. \v 31 E melele xa di laba, di labiteni mi xil mun tang labit, “Moletin ak tapol ni ti neta vasa tengan ha vamat ven mu vahe nim te xeih ven.” \v 32 E Akripa biteni mi Festas bit, “Vahit moletin ak nasisuk ti tengan usa ni vahe visal Suv Toto tahal Rom, ma bos tengan ha ven vamase.” \c 27 \s1 Pol Nggo Tuturil Tei Be Rom \p \v 1 Di, Vat Festas miling melengien tengan Pol del rute sav xil mun xa ladi nim te xeih lave taon tahal Rom e provins tahal Itali, e inou Luk be xamem. Ma miling xamem e he vat tei na vanut moletin te vaeen xil xa hisen Sulias. Moletin nan xil labe handred tei (100) e lakes xil ni ‘Vanut Moletin te Vaeen na Suv Toto tahal Rom’. \v 2 Manggo tuturil tei e hal Atramitiam xa di labue xati tengan vahe pasis xil e provins tahal Esia. Di, matoba del xat moletin tei tahal Masedonia xa tete hal Tesolonaeka, hisen Aristakas. \v 3 E melengien sav, matduxoh pasis tahal Saedon. E Sulias en misae e Pol, ma mae ni tengan ha vapus ti timue nan xil tengan lisa ti neta mini xa xi ien bei. \v 4 Melele xa mabe reling Saedon, votiang miseten nggeih, misak ni maba makapis manggo rin sav e aelan tahal Saepras xa tas merou vuteili en. \v 5 Di, manggur xoteh tas sangas ni provins tahal Silisia del Pampilia, e ba masotie e taon tahal Mira xa de provins tahal Lisia. \v 6 E rute ak, mabut mabe ut e Sulias mikamet tuturil tei mun na mol-Aleksandria xil xa di bue xat xi tengan vahe Itali, ma misis vatihos tengan vamae ni xamem mava en. \p \v 7 Di, tuturil xa matnggo en, dat miloh merou tang melengien vahis vengan xa votiang nggeih pupu. Melengien hao mei mitavi, di, maduxoh rute tei sangas visal taon tahal Nitas. E tuturil misakras valoh vamal vengan votiang nggeih tamu, misak ni biles ba nggusil aelan tahal Krit, e rin xa tas be tan vuteili en. Di, tuturil miloh ba nggo sangas ni meteh xil sangas visal taon tahal Salmone. \v 8 Di, manggo sangas ni ut te aelan tahal Krit, e tas nggeih tova tang. Ma maloh maba vuma ... maduxoh rute tei xa bos xa lakesi ni ‘Pasis xa Bos’. Pasis ak tave sotin ti ra taon tahal Lasia. \p \v 9 E rute ak, mapusi xa matehas melengien hao ngamu e suse e misak ni madi ngamu e melengien xil te an tesa (melengien xa Siu xil di labal ni anien ve ‘Melengien te Kas Moten Meulien En ni Ra’ mitavi ngamu\f + \fr 27:9 \ft Melengien Eo ak be na Siu xil xa di lapol ni e hoxalite te aveti Septemba. E melengien kokot xil te Septemba ba duxoh hoxalite te aveti Febuari be melengien xil te an tesa xa tavos ti tengan tuturil xil laloh en.\f*). Melele xa vat te moletin te vaeen di minem usili, Pol misa nenemien nan mini bit, \v 10 “Tiramue xil, e ketehen navan, napusi xa suse nar ixeih pupu. Tuturil ak imahoe lel, holesok xil xa di vangite ikesae, e moletin ngan xil mun lilel.” \v 11 E Sulias xa be vat na moletin te vaeen xil, xi miteong kes ni sepinien na vatihos del moletin xa tuturil nan, xi minem mele ni sepinien na Pol. \v 12 Xalu lubiteni mini lubit pasis xa madi en tavos ti e melengien xil te an tesa. Sangas moletin xil vus iexil bei xa lasak pisi lakapis e aelan ak e va lave pasis xa bos xa de hal Finiks e aelan ak tahal Krit tengan lavur sen melengien xil te an tesa en. Pasis ak nggur mesal e rin lu, tei nggo saotwes, e tei mun nggo notwes. \s1 Votiang Tei xa Nggeih Bas Pol Xatel \p \v 13 Melele xa votiang hos tei xa nggo saot mistal mi xamem, moletin xil te tuturil lanemi labit bos tengan mava vaxoni lingxatien nae. Misak ni lalih rat angga e manggo sangas tang ut maba. \v 14 Tavehi ti, votiang tei xa nggeih pupu, xa lakesi ni ‘Toio’,\f + \fr 27:14 \ft Toio be votiang xa nggo notis e nggeih pupu.\f* nggo ut bemei, mei divin tuturil be mesal. \v 15 Vengan xa votiang bas pupu ni tuturil e masakras maviles matilomun mavusil suse namem mava, ma mamae ni tang votiang divin xamem maba. \v 16 Manggus vuteili melele xa be manggo rin xa be saot e tutut aelan tahal Kaoda. E rute ak, del xeihen, maling kuh bot te tuturil ak. \v 17 Di, boskru xil te tuturil lapo rati bemei nesao. Di, laso ao xil be tas mei langgo pe tuturil, di malet xat xil tengan tas naxu len ni ti. Xil ulixil mikan xa tuturil naxon e mae e kantri tahal Libia, misak ni laseti sel be tan. \v 18 Vatiang ak nggeih dat mak tang duxoh melengien sav xil mun e tas di bas tuturil xa madi en misa tang, ma laso rut holesok xil xa di vangit tuturil be tas. \v 19 Melengien sav mun, laso rut holesok xil te tuturil xa meas be tas. \v 20 Melengien hao matapus ti eai mu hitu xil tengan mapus kil suse namem vaxo en. Vatiang miseten dat mak e xamem vus manemi mabit be te maten tuei iaxa madi xiak. \p \v 21 Di, melele xa Pol pusi xa moletin xil lataxanien ti melengien holu, mitamea misoh pe met xil e biteni mi xil bitene, “Tiramue xil, xosxa vahit muteong ni nou e munave reling Krit ti, ma musakras mukameti vaxeih vamak e holesok xil mun misakras vakesae vahe tas vamak. \v 22 Tave ti neta xa mak, ulimim nakan ti mun. Moletin ti nakesae. Tuturil kestang iaxa ikesae. \v 23 E vongien, masxaxa tei na Hi xa nabe moletin nan e xa di namot mini mei testal minou e tehiteni minou tehitene, \v 24 ‘Pol, ulum nakan ti. Hi miling xati tuei tengan xouk ha usoh pe met Suv Toto tahal Rom. E xi mae ni xa moletin xil vus mun xa ladi e tuturil ak del xouk, linalel ti.’ \v 25 !Ma tiramue xil, ulimim nakan ti! Nanesi e Hi xa holesok xil istal ixoni ngan taxa masxaxa ak tehiteni minou. \v 26 E tuturil ak iha ixon ite aelan tova.” \p \v 27 Melele xa mateloh e votiang ak wik lu e tas tahal Mediterenia, e hilaep te vongien, rut moletin xil xa di lapol e tuturil di lanemi labit sangas mave ut. \v 28 Misak ni laso ao be tas tengan lakameti xa tas ak be huinep midep, e lakameti xa be huinep duxoh mita xa be hanutap tei e lu e le sav mun (37 m). Ma laloh vuteili mun e laso rilomun ni e lakameti xa be huinep duxoh mita xa be hanutap tei e lu e he sav mun (27 m). \v 29 Ulixil mikan xa tuturil ak naxon nate hat ti, misak ni laso tiei ni angga hat (4) xa di pe vil tuturil e moletin xil ngasen di lasis mi hi nae xil tengan ut valan katen. \v 30 Di, moletin xil xa lapol e tuturil lanemi labit lilesae relingi, misak ni lasae ni bot be tas. Xil di laluvos labit liha tengan liling xat angga xil iti vat tuturil mun. \v 31 E melele xa Pol pusi mak, ba biteni mi vat na moletin te vaeen xil del moletin nan xil bit, “Xosxa moletin xil te tuturil ak lilesae rani, ma xamim vus musakras mumeul.” \v 32 Ma moletin xil te vaeen lada xoteh ao xa dal xat bot e lalingi misal ba. \p \v 33 Sangas ut valan, Pol nggeih xat xil tengan lavanien ti, ma biteni mi xil bit, “Wik lu tuei xiak di munexo pupu, ma mutaxa ti neta. \v 34 Mak, ma bos xa muanien ti mu li tengan vemim ixeih e mukila mumeul. Munanexo ti vengan xa nakila xa neta ti naxui xamim.” \v 35 Melele xa Pol misepin bus, xi mileh beret vutei e memes Hi ven pe met xil. Di, bul pasi e ngga ni. \v 36 Melele xa lapusi mak, ulikanen be reling xil, e xil mun langga anien vutei. \v 37 Xil vus xa ladi e tuturil ak laduxoh handred lu e hanutap tol e tei e le sav mun (276). \v 38 Melele xa xil vus langganien bus, laso bak pulaoa xil vus xa teti vangite be tas tengan vasak ni tuturil vameit. \s1 Tuturil xa Pol Xatel Latdi en Minggon De Mae \p \v 39 Melele xa ut da miluv kuhi, moletin xil te tuturil lale ras rute xa ladi en. E lale kil tutut pasis tei xa be suhon, ma lanemi labit xosxa itep, ma lipol ni tuturil ha isal xat suhon tang. \v 40 Mak, ma lada xoteh angga xil lamerir labe tan, e lada xoteh ao xil xa dal xat stia. Di, lalihi rut sel xil xa di vat tuturil be nesao tengan votiang ikila itivin tuturil ak ihe ut. Di, maloh ve ut. \v 41 E tuturil ba minggon e mae tang, ma misakras mun valisalis ti. Vatin iaxa nggon, ma tahe xil xa nggeih mei di nggol len ni nggo toun. \p \v 42 Moletin xil te vaeen lapol ni lingxatien tei labit lihas vin vatxeih xil ngasen xa ladi pe he tengan linaxul ti linave ut, maxa ni ha linalesae. \v 43 E vat nae tamaen ni ti vengan bit vateh meulien e Pol. Ma misemae ni moletin xil vus xa lakil xulen tengan lavut lave tas e laxul lave ut. \v 44 E moletin xil xa latakil ti xulen, bit liha sung itutou itel xat mavulut pilang xil te tuturil e lisal itela lihe ut. Ma nggo sexien ak vari, xamem vus ba maduxoh ut mameul. \c 28 \s1 Pol Dutou ni Moletin Xil tahal Malta \p \v 1 Melele xa xamem vus ba maduxoh ut, malong kila sung xa aelan ak, lakesi ni ‘Malta’. \v 2 Moletin xil te rute ak labos mi xamem e langgur pilei xamem. Lapol ni upang tei xa eilep di madali vengan xa us mus e masoh minggat xamem. \v 3 Pol mun di mileh viton av tengan vaso ni vahe upang. E melele xa di miso ni be upang, tetal tesa tei mistal nggo vanut av xil ak mei mingar xat hen e murur tang da. \v 4 Melele xa moletin xil te rute ak lapus tetal xa murur de he Pol, xil di labiteni mi xil mun tang labit, “Moletin ak, xos bas vin moletin tova. Mak iaxa tave ti neta xa tamat ti e tas, hi nar xa rakesi ni ‘Hi te Lepisien’ tamaen ni ti tengan ha vameul.” \v 5 E Pol misin rat tetal ak be upang, e neta ti taxula. \v 6 Moletin xil di ladatili tengan hen vatep mu vamot tang vamat. E melele xa ladi nousav e latapus ti neta vaxula, xil labiles nenemien nae e labit, “!Moletin ak, xos be hi tova!” \p \v 7 Rute xa matehe ut en, tave sotin ti ra tan na suv te aelan ak xa hisen Pablias. Xi minggur pilei xamem e milaxat kuh xamem melengien tol. \v 8 E melele nen ak, tame Pablias mesei. Ven nggan e miloh en pupu, misak ni pat dat mak. Ma Pol be nim man, miling hen da en e misis xole, ma xi mei milonge bos. \v 9 Melele xa moletin xil te aelan ak lalongeong ni, mosav xil mun xa lamesei ladi aelan ak lamei, e Hi pol ni xil vus lalonge bos rilomun. \v 10 Xil lasa sanien hao mi xamem. E xil laso viton holesok xil hao mun tengan itutou ni suse namem melele eah xa muhe reling xil. \s1 Pol Be Reling Malta Be Rom \p \v 11 Aveti tol (3) mitavi xa mateti e Malta. Di, makamet tuturil tei na mol-Aleksandria xa texus ve an tesa tete aelan ak. Ma manggo en, maba. Tuturil ak lakesi ni ‘Dioskuri’\f + \fr 28:11 \ft E sepinien na mol-Krik, ‘Dioskuri’, koute teni be ‘Nat Hi Sius xalu.’ Hi Sius be hi tei na mol-Krik xil xa eilep mili hi sav nae xil. Natnali xalu ak lube meah e hise xalu be Kasta e Polakis. Lakesi ni tuturil ak mak vengan xa lateseh nanao nalu tete vat tuturil ak.\f*. \v 12 Maloh ba maduxoh taon tei e kantri tahal Sisili, xa lakesi ni Serakus. Mabas melengien tol e rute ak. \v 13 Di, maloh ba maduxoh taon tei tahal Itali xa lakesi ni Rikiam. Ut milan nen, votiang tei mistal nggo saot e mei divin komanon ni xamem. Misak ni melengien lu tang, ba maduxoh taon tahal Puteoli. \v 14 E rute ak, makamet moletin vutei xil xa labe Kristin ngamu, ma lakes xamem be madi visal xil wik tei. Di, makakao tengan mave Rom. \v 15 Melele xa Kristin xil tahal Rom lalongeong ni xamem, xil lakatil xamem. Rute xil ladatil xamem e taon xa lakesi ni ‘Von Posen na Apias’\f + \fr 28:15 \ft ‘Von Posen na Apias’ be taon tei xa be 69 kilomita ra hal Rom.\f*, e rute xil ladi nga e taon xa lakesi ni ‘Im te Paten Tol’.\f + \fr 28:15 \ft ‘Im te Paten Tol’ be taon tei xa be 53 kilomita ra hal Rom.\f* E melele xa Pol pus xil, xi memaal pupu e memes Hi ve xil. \s1 Pol Ba Mistal e Rom \p \v 16 Melele xa maduxoh Rom, lamae ni Pol tengan ha itanga tasen e nim tei itel xat moletin te vaeen tei xa di miketeh xole. \p \v 17 Melele xa melengien tol mitavi, Pol mikes viton vat xil na Siu xil lamei e totanen tei. Melele xa mei ladi vituei, Pol biteni mi xil bitene, “Toxoli xil tahal Isrel, namei inggak nggoni vatxeih tei vengan xa mol-Serusalem xil latetal xat nou e lateling nou natete e he mol-Rom xil. Neta sav xa latepol ni nou temak, inou natnapol ni ti neta vasa mi moletin nar xil, mu natnapol ni ti neta vasa mun ni sexien hos xil xa avu nar xil latepispisi ni mi xir. \v 18 Melele xa mol-Rom xil latelepis rin navan e ngongoren ak tevus, xil latehit lamae ni nou ha veok vamase vengan xa latnakamet ti neta vasa xa inou natepol ni tengan ha namat ven. \v 19 E melele xa vat xil na Siu xil latesin nenemien nae, napusi xa suse navan minggonaxon. Misak ni natesisi tengan Suv Toto tahal Rom kestang ilepis nou, tave ti neta xa inou, nenemien tesa navan tovuol vata xat tua navan xil tahal Isrel. \v 20 Mak iaxa nakes viton xamim mei nipus xamim tengan nisep kil holesok xil xa testal minou mi xamim. Ieok bei mule kila xa sen xil ak di xat nou vengan xa nake reitin e ngan xa Hi tehit xati mi mol-Isrel xil tengan isa ni imei iteh meulien e xir.” \p \v 21 Ma xil labiteni mini labit, “Mataxur ti uvei vaxo Sudea xa vahit usiluk. Mu tumem tovuol xa vaxo en vamei vatel longeongen mu sepinien tova usiluk xa vasa. \v 22 E xamem mabit mateong ni ti mu nenemien nam xil vengan xa makila xa e ut xil ngasen, moletin xil di lasepin misa ba ni vanut Kristin xil xa xouk obe tei e xil.” \p \v 23 Ma xil laling xat melengien tei del Pol tengan isepin mi xil. E melengien nen ak, xil holu lamei e rute xa Pol da en. E makoe nen be duxoh vongien, Pol misep kil suse xa Hi mei ihe suv toto na moletin xil. E nggo Rae xil na Mosis e tisen xil na provet xil xa ladi e Vanuvei na Hi, xi di misak tova tang tengan Siu xil ak mei lake reitin e Iesu. \v 24 Rute e xil lake reitin e sepinien nan, e rute e xil, latake reitin ti en. \v 25 Ma xil di langor mi xil mun tang. E melele xa labit ti lava, Pol miso sepinien ak mi xil bitene, “Naha xa Ninin Eo tehiteni mi avu namim xil texo provet Aesea temal \v 26 xa biteni bit, \q1 ‘Ha uhiteni mi moletin xil ak uhit, \q1 “Muteong vuma ... munalong kil ti neta. \q2 Muketeh vuma ... munapus kil ti neta.” \q1 \v 27 Sexien ak istal mi xil vengan xa, e nenemien nae, di lalong ras nou, \q2 di laki xol vurange, \q2 e di label xat mete. \q1 Vahit linapol ni ti namak, \q2 mete mikila vapus nou, \q2 vurange mikila valong nou, \q2 e nenemien nae mikila vakil kuh naha xa di napol ni. \q1 Mak, ma xil lakila laviles meulien nae, \q2 ma inou, nikila niteh meulien e xil.’”\x * \xo 28:27 \xt Aes 6:9-10\x* \b \p \v 28 E hoxalite te sepinien na Pol, xi biteni bit, “Mak, ma ieok bei mukila xa taxeak, longeongen hos na Hi usil suse teteh meulien en ba ngamu mi ngan xil xa latave Siu ti. !Xil lilong xati e lineket en!” \p \v 30 Huram lu (2), Pol de nim tei xa di minggale e aveti xil vus ni vatu nan. Inggak, di minggur pilei moletin xil ngasen xa mei di lasao ni. \v 31 Xi di misetu mi xil usil suse xa Hi mei ihe Suv Toto na moletin xil, e di pispisi mi xil usil Suv Iesu Kristo. Moletin ti tasep xole, e xi besi xi tang tengan vasepin mi moletin eah munamun.