﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:08,600
Cꞌjaraꞌ xquechꞌob che nquetak ela Pablo chpam tnamet Roma jcꞌola precwent Italia.

2
00:00:08,600 --> 00:00:09,320
Cꞌola jun capitán Julio rubiꞌ,

3
00:00:09,320 --> 00:00:14,160
arjaꞌ paꞌla chquij e jmoc soldado cbin-an e rxin Augusto.

4
00:00:14,160 --> 00:00:16,160
Pablo e rexbil jleꞌ chic preso xejaꞌcha prukꞌaꞌ Julio.

5
00:00:16,160 --> 00:00:18,280
Anen wexbil Aristarco aj Tesalónica jcꞌola precwent Macedonia xekexbilaj ela Pablo.

6
00:00:18,280 --> 00:00:22,000
Cꞌola jun lanch penak chpam tnamet Adramitio y nba ptak tnamet jcꞌola precwent Asia,

7
00:00:22,000 --> 00:00:22,920
xok-oc ela chpam.

8
00:00:22,920 --> 00:00:24,120
Jche rcab kꞌij xokekaja pSidón.

9
00:00:24,120 --> 00:00:26,880
Julio xuban jun utzil tzra Pablo com xuyaꞌ cꞌas tzra che nquerkꞌijlaꞌ e ramigo jecꞌola pSidón ch-utz cꞌaraꞌ je ramigo nqueyaꞌ tzra Pablo nak ncꞌatzina tzra.

10
00:00:26,880 --> 00:00:27,320
Cꞌjaraꞌ xok-oc ela chpam lanch,

11
00:00:27,320 --> 00:00:28,280
xok-el ela pSidón.

12
00:00:28,280 --> 00:00:30,920
Per congan jun kꞌekꞌ pe rwáꞌ yaꞌ rmal cꞌaraꞌ xokkꞌaxa pChipre,

13
00:00:30,920 --> 00:00:33,000
pkaxquen xecꞌjeꞌ can waꞌ com abar okobnak waꞌ majoꞌn kas ta rchukꞌaꞌ kꞌekꞌ.

14
00:00:33,000 --> 00:00:37,000
Xokkꞌaxa chuchiꞌ tak mar jcꞌola precwent Cilicia y precwent Panfilia,

15
00:00:37,000 --> 00:00:39,680
y xokekaja chpam tnamet Mira jcꞌola precwent Licia.

16
00:00:39,680 --> 00:00:41,520
Tzraꞌ xuwil waꞌ jun lanch capitán,

17
00:00:41,520 --> 00:00:45,880
chpam tnamet Alejandría penak waꞌ y nba chpam tnamet Italia.

18
00:00:45,880 --> 00:00:48,560
Jaꞌ capitán xokrecsaj ela chpam lanch y xokba.

19
00:00:48,560 --> 00:00:49,200
Xokoyloj na pe rwáꞌ mar,

20
00:00:49,200 --> 00:00:49,800
kas ejkal okobnak.

21
00:00:49,800 --> 00:00:54,160
Kas katjon pen xokekaja chwech tnamet Gnido.

22
00:00:54,160 --> 00:01:01,600
Com congan rchukꞌaꞌ kꞌekꞌ rmal cꞌaraꞌ tak xkaqꞌuex kabey y xokba chpam tnamet Salmón jcꞌola precwent Creta.

23
00:01:01,600 --> 00:01:09,880
Tak xokekaja chwech Salmón xokkꞌax chic chiꞌ tak mar jcꞌola precwent Creta y xecꞌjeꞌ cana pkejquenkꞌaꞌ.

24
00:01:09,880 --> 00:01:13,640
Kas katjon pen xokekaja chpam jun lwar rbin-an Buenos Puertos,

25
00:01:13,640 --> 00:01:16,320
chenkaj ruqꞌuin tnamet Lasea cꞌo waꞌ jcꞌola precwent Creta.

26
00:01:16,320 --> 00:01:21,280
Congan chic tiemp ktzꞌilon rmal cꞌaraꞌ m-utz ta ncatkꞌaxa pe rwáꞌ mar com retiemp chic kꞌekꞌ.

27
00:01:21,280 --> 00:01:23,240
Rmal cꞌaraꞌ Pablo cawra xbij:

28
00:01:23,240 --> 00:01:23,640
—Ach-iꞌ,

29
00:01:23,640 --> 00:01:26,960
quentzuꞌ camic anen congan lowloꞌ chka we xtokba pe rwáꞌ mar.

30
00:01:26,960 --> 00:01:29,560
We xtokba nektzꞌilaꞌ lanch ruqꞌuin je ejkaꞌn y mal-il nokcoma ajoj chkaꞌ.

31
00:01:29,560 --> 00:01:37,360
Per capitán majoꞌn xnimaj ta je xbij Pablo per je xnimaj jaraꞌ bensay lanch ruqꞌuin rjawal lanch.

32
00:01:37,360 --> 00:01:41,400
Je lwar Buenos Puertos m-utz ta necꞌjeꞌa lanch tzraꞌ pretiemp kꞌekꞌ.

33
00:01:41,400 --> 00:01:46,040
Rmal cꞌaraꞌ jeꞌ wnak xquechꞌob chnokba pFenice jcꞌola precwent Creta abar cꞌo waꞌ jun lwar che nkaja lanch tzraꞌ y majoꞌn kas ta rubey kꞌekꞌ.

34
00:01:46,040 --> 00:01:47,520
Cawra xecbij jeꞌa:

35
00:01:47,520 --> 00:01:49,280
—Mex nokocwina nokekaja pFenice y tzraꞌ nokecꞌjeꞌ waꞌ,

36
00:01:49,280 --> 00:01:51,960
y tak xtkꞌaxa retiemp kꞌekꞌ cꞌjaraꞌ xtokba chic.

37
00:01:51,960 --> 00:01:53,200
Tak xkaja jtzꞌit rchukꞌaꞌ kꞌekꞌ cawra xecbij:

38
00:01:53,200 --> 00:01:53,600
—Utz chic nokba,

39
00:01:53,600 --> 00:01:55,000
xojteꞌ pa xecmel.

40
00:01:55,000 --> 00:02:00,360
Cꞌjaraꞌ xquelsaj nmak tak chꞌechꞌ je chapben rxin lanch y xokkꞌaxa chuchiꞌ tak mar jcꞌola precwent Creta.

41
00:02:00,360 --> 00:02:03,240
Per mnim ta kbinben tak xkaj ta jun nimlaj kꞌekꞌ chkij,

42
00:02:03,240 --> 00:02:03,680
Euroclidón rubiꞌ jawra kꞌekꞌ.

43
00:02:03,680 --> 00:02:08,360
Jlanch mesquier chic nbina rmal kꞌekꞌ y tak xqꞌuisbena xkayaꞌ cꞌas tzra kꞌekꞌ che nokrucꞌom ela.

44
00:02:08,360 --> 00:02:12,000
Ok juccun rmal kꞌekꞌ xokkꞌaxa chwech jun lwar rbin-an Clauda,

45
00:02:12,000 --> 00:02:12,360
pmar cꞌo waꞌ.

46
00:02:12,360 --> 00:02:13,880
Tak xokkꞌaxa tzrij xcoꞌla rchukꞌaꞌ kꞌekꞌ.

47
00:02:13,880 --> 00:02:16,480
Com cꞌola jun coꞌl lanch rjuccun ela jnim lanch jokcꞌola chpam,

48
00:02:16,480 --> 00:02:21,720
xkacsaj coꞌl lanch chpam nim lanch per ne chrumril xoca kmal.

49
00:02:21,720 --> 00:02:26,320
Tak xoca coꞌl lanch kmal cꞌjaraꞌ xquebacꞌ pcadena nimlaj lanch ch-utz cꞌaraꞌ majoꞌn nak nuban rmal kꞌekꞌ.

50
00:02:26,320 --> 00:02:29,760
Cꞌola nicꞌaj mar rbin-an Sirte me nmak ta paꞌla rpam.

51
00:02:29,760 --> 00:02:34,480
Jecꞌayona rxin lanch xecxibej quiꞌ com mal-il necyeꞌa lanch psenyiꞌ rmal cꞌaraꞌ xecchumij vela ch-utz cꞌaraꞌ kꞌekꞌ jun chwaꞌ lwar nokorcꞌaj waꞌ.

52
00:02:34,480 --> 00:02:35,960
Jche rcab kꞌij com kꞌekꞌ congan lowloꞌ nuban tzra lanch rmal cꞌaraꞌ xecchꞌakij cana pmar njelal ejkaꞌn je rcꞌan.

53
00:02:35,960 --> 00:02:40,240
Chrox kꞌij xekchꞌakij cana pmar njelal smajbal rxin lanch.

54
00:02:40,240 --> 00:02:44,720
Qꞌuiylaj kꞌij majoꞌn chic rwech kꞌij katzꞌton ta y majoꞌn chic jeꞌ chꞌumil katzꞌton ta.

55
00:02:44,720 --> 00:02:50,000
Je xkachꞌob ajoj nokcoma com congan jun kꞌekꞌ jaktanak ta chkij.

56
00:02:50,000 --> 00:02:51,800
Najruꞌ la kꞌij majoꞌn way xkataj.

57
00:02:51,800 --> 00:02:56,120
Pablo xtzijona cuqꞌuin y cawra xbij chca:

58
00:02:56,120 --> 00:02:58,120
—Ach-iꞌ,

59
00:02:58,120 --> 00:03:01,920
wexte xenimaj jxenbij chewa xokocꞌjeꞌ ta pe Creta,

60
00:03:01,920 --> 00:03:06,400
mquita katjon pen camic y mquita xektzꞌilaꞌ jeꞌ achnak.

61
00:03:06,400 --> 00:03:08,800
Per camic me tyojtaj ta rwech e wanm,

62
00:03:08,800 --> 00:03:10,760
next jun ncoma chewa per lanch ntzꞌilox na.

63
00:03:10,760 --> 00:03:13,040
Caraꞌ quenbij chewa com chakꞌaꞌ cꞌola jun ángel rxin Dios xwankera chenwech,

64
00:03:13,040 --> 00:03:15,160
jaraꞌ Dios Wajaw anen,

65
00:03:15,160 --> 00:03:16,080
en jun ajsmajmaꞌ rxin.

66
00:03:16,080 --> 00:03:17,120
Cawra xbij ángel chwa:

67
00:03:17,120 --> 00:03:18,760
—Pablo,

68
00:03:18,760 --> 00:03:20,600
mtaxibej ta awiꞌ,

69
00:03:20,600 --> 00:03:24,400
ne ncꞌatzin waꞌ ncatekaja chwech rey César jcꞌola pRoma.

70
00:03:24,400 --> 00:03:27,800
Tewcꞌaxaj bien je xtenbij chawa,

71
00:03:27,800 --> 00:03:32,200
Dios awmal atet nquerutoꞌ awexbil jecꞌola planch,

72
00:03:32,200 --> 00:03:33,920
majoꞌn nquecom ta,

73
00:03:33,920 --> 00:03:36,040
caraꞌ xbij ángel chwa.

74
00:03:36,040 --> 00:03:38,600
Rmal cꞌaraꞌ quenbij chewa camic,

75
00:03:38,600 --> 00:03:43,600
me tyojtaj ta rwech ewanm com anen ykula nucꞌuꞌx ruqꞌuin Dios.

76
00:03:43,600 --> 00:03:48,600
Anen wutkin chcaraꞌ nbantaja ajniꞌ xbij ángel chwa.

77
00:03:48,600 --> 00:03:53,080
Xerwaraꞌ ne ncꞌatzin waꞌ che necyeꞌa lanch chpam jun lwar jcꞌola pmar.

78
00:03:53,080 --> 00:03:55,200
Caraꞌ xbij Pablo.

79
00:03:55,200 --> 00:03:58,320
Xuban c-eꞌ sman remjon rij nimlaj kꞌekꞌ,

80
00:03:58,320 --> 00:04:03,080
kas kamjon binem chakꞌaꞌ pe rwáꞌ mar rbin-an Adriático.

81
00:04:03,080 --> 00:04:06,080
Per ncongan lowloꞌ nbaꞌna tzra lanch rmal kꞌekꞌ.

82
00:04:06,080 --> 00:04:15,320
Per pe ncꞌaj akꞌaꞌ jecꞌayona lanch xchꞌobtaja chquewech che xyamer nokekaja chuchiꞌ mar.

83
00:04:15,320 --> 00:04:17,120
Rmal cꞌaraꞌ xquejtaj rpam mar.

84
00:04:17,120 --> 00:04:22,080
Tak xwejtaja cmal cꞌola treintiseis metro rpam.

85
00:04:22,080 --> 00:04:23,280
Xokkiꞌl pon chic jbaꞌ,

86
00:04:23,280 --> 00:04:28,120
xquejtaj chic jmul y xe veintisiete metro chic rpam.

87
00:04:28,120 --> 00:04:33,760
Congan xecxibej quiꞌ com mpen ta npuwij riꞌ lanch chwech abaj.

88
00:04:33,760 --> 00:04:42,280
Cꞌola cjiꞌ nmak tak chꞌechꞌ pe rchak lanch jaraꞌ xeckasaj xeꞌ mar ch-utz cꞌaraꞌ majoꞌn chic nbin ta lanch.

89
00:04:42,280 --> 00:04:43,840
Congan cxiben quiꞌ:

90
00:04:43,840 --> 00:04:45,120
—Teskar na,

91
00:04:45,120 --> 00:04:46,400
caraꞌ necbij.

92
00:04:46,400 --> 00:04:51,640
Per e binsay lanch xquechꞌob nquetoꞌ quiꞌ queyon,

93
00:04:51,640 --> 00:04:52,720
nqueyaꞌ cana nim lanch.

94
00:04:52,720 --> 00:04:53,960
Je nqueban,

95
00:04:53,960 --> 00:05:01,840
pnejkal neckasaj pyaꞌ jcoꞌl lanch per xe pnalakꞌ nqueban waꞌ ch-utz cꞌaraꞌ majoꞌn nquenabexa.

96
00:05:01,840 --> 00:05:09,520
Com cꞌo na nicꞌaj chꞌechꞌ chutzaꞌm lanch jnechpowa rxin ajniꞌ ckasan tzrij,

97
00:05:09,520 --> 00:05:17,280
jaraꞌ xquechꞌob j-eꞌ neckasaj pyaꞌ per njunam neckasaj ela ruqꞌuin coꞌl lanch ch-utz cꞌaraꞌ majoꞌn nquenataj ta.

98
00:05:17,280 --> 00:05:22,640
Per Pablo xtzijona ruqꞌuin capitán y cuqꞌuin rsoldado y cawra xbij chca:

99
00:05:22,640 --> 00:05:25,760
—We j-eꞌ la wnak nqueyaꞌ cana lanch,

100
00:05:25,760 --> 00:05:29,000
ixix majoꞌn netoꞌ ta ewiꞌ.

101
00:05:29,000 --> 00:05:35,800
Cꞌjaraꞌ jeꞌ soldado xecrukpij ela cloꞌ jchapyona coꞌl lanch y xecsakꞌpij ela pe rwáꞌ mar.

102
00:05:35,800 --> 00:05:41,320
Tak xeskara Pablo xbij chca wnak che nquewaꞌa conjelal:

103
00:05:41,320 --> 00:05:47,320
—Xuban c-eꞌ sman majoꞌn kas ta ixwarnak y majoꞌn kas ta ixwanak chkaꞌ.

104
00:05:47,320 --> 00:05:57,360
Camic pors nquixwaꞌa ch-utz cꞌaraꞌ npeta echukꞌaꞌ com next jun ncoma chewa y next jun resmal ewáꞌ xtetzak ta.

105
00:05:57,360 --> 00:05:59,240
Cꞌjaraꞌ xucꞌom jun xquelway,

106
00:05:59,240 --> 00:06:04,880
xmeltioxij tzra Dios per chquewech conjelal xuwechꞌ waꞌ y xumaj w-im.

107
00:06:04,880 --> 00:06:11,040
Arj-eꞌ xyukbaxa quecꞌuꞌx conjelal rmal je xbij Pablo chca y xquemaj w-im chkaꞌ.

108
00:06:11,040 --> 00:06:17,640
Jokcꞌola chpam lanch jaraꞌ ok c-eꞌ cient ruqꞌuin setentiseis.

109
00:06:17,640 --> 00:06:19,160
Kas quiꞌ quecꞌuꞌx xewaꞌa.

110
00:06:19,160 --> 00:06:28,240
Tak xecwilej w-im cꞌjaraꞌ cꞌola nicꞌaj trigo xecchꞌakij pmar ch-utz cꞌaraꞌ nela nicꞌaj rejkaꞌn lanch.

111
00:06:28,240 --> 00:06:33,560
Tak xeskara majoꞌn cutkin ta nak rubiꞌ lwar ecꞌol waꞌ.

112
00:06:33,560 --> 00:06:37,360
Per cꞌola jun rukꞌaꞌ mar xquetzuꞌ pona y chuchiꞌ congan senyiꞌ,

113
00:06:37,360 --> 00:06:41,640
xquechꞌob j-eꞌ tzraꞌ neckasaj waꞌ lanch we nquecwina.

114
00:06:41,640 --> 00:06:47,160
Xecsakꞌpij nmak chꞌechꞌ jchapyona rxin lanch y xqueyaꞌ cana pmar.

115
00:06:47,160 --> 00:06:51,680
Cꞌjaraꞌ xquequir nmak tak kꞌabet che neccꞌabej lanch.

116
00:06:51,680 --> 00:06:56,080
Cꞌjaraꞌ xecchumij vela rxin prutzaꞌm.

117
00:06:56,080 --> 00:06:58,960
Tak xchumtaja cmal,

118
00:06:58,960 --> 00:07:01,080
kꞌekꞌ xumaj rminic lanch prukꞌaꞌ mar.

119
00:07:01,080 --> 00:07:11,200
Per chek qꞌuenjlal xkawil jun lwar abar nucꞌul waꞌ riꞌ nmak tak bloj y tzraꞌ xecyeꞌ waꞌ klanch y xeretcaꞌ rutzaꞌm psenyiꞌ,

120
00:07:11,200 --> 00:07:16,400
y jcꞌa rchak congan npuwij riꞌ nmak tak bloj tzrij,

121
00:07:16,400 --> 00:07:18,080
caraꞌ xuban xjokꞌtaj ela.

122
00:07:18,080 --> 00:07:26,040
Jeꞌ soldado cchumin chic quiꞌ che nqueccamsaj preso ch-utz cꞌaraꞌ majoꞌn nquenanmaj ta pnatinem.

123
00:07:26,040 --> 00:07:31,520
Per capitán nrajoꞌ nutoꞌ Pablo rmal cꞌaraꞌ xerukꞌil soldado,

124
00:07:31,520 --> 00:07:32,960
cꞌjaraꞌ xuyaꞌ jun orden:

125
00:07:32,960 --> 00:07:35,680
—Ixconjelal jewutkin atinem,

126
00:07:35,680 --> 00:07:37,840
ixix nquixnabyeja,

127
00:07:37,840 --> 00:07:40,160
tecꞌkaꞌ ela ewiꞌ pyaꞌ,

128
00:07:40,160 --> 00:07:41,720
jax quixel ela chusak.

129
00:07:41,720 --> 00:07:44,320
Nak majoꞌn ewutkin ta atinem,

130
00:07:44,320 --> 00:07:46,960
ixix tzrij tak tzꞌlem netoꞌ waꞌ ewiꞌ,

131
00:07:46,960 --> 00:07:51,280
o tzrij tak cheꞌ rxin lanch je jokꞌtanak.

132
00:07:51,280 --> 00:07:57,360
Caraꞌ xkaban xkatoꞌ kiꞌ che konjelal y xok-ela chusak.

133
00:07:57,360 --> 00:08:01,080
Tak okelnak chic chusak cꞌjaraꞌ xkutkij rubiꞌ lwar abar tzraꞌ okcꞌo waꞌ y jrubiꞌ Malta,

134
00:08:01,080 --> 00:08:02,760
chpam mar cꞌo waꞌ.

135
00:08:02,760 --> 00:08:05,800
Jeꞌ wnak je aj Malta congan wen xokquetzuꞌ.

136
00:08:05,800 --> 00:08:09,960
Com congan tew y najina jab chkaꞌ rmal cꞌaraꞌ xquebox jun nimlaj kꞌakꞌ.

137
00:08:09,960 --> 00:08:12,720
Pablo arjaꞌ xba pe cnoj jleꞌ xcꞌaꞌy.

138
00:08:12,720 --> 00:08:21,840
Tak remjon ryaꞌic pkꞌakꞌ chek qꞌuenjlal xel ta jun itzel cmetz rmal cꞌten y xetzkeꞌa chukꞌaꞌ Pablo.

139
00:08:21,840 --> 00:08:27,160
Je aj Malta tak xquetzꞌet che tzkala jun itzel cmetz chukꞌaꞌ Pablo cawra xecbij chbil tak quiꞌ:

140
00:08:27,160 --> 00:08:30,760
—Jalaꞌ acha xcamsanel.

141
00:08:30,760 --> 00:08:35,800
Mesque xutoꞌ riꞌ pmar per camic nutoj na rtzilal jrebnon y camic ncoma.

142
00:08:35,800 --> 00:08:38,640
Caraꞌ xecbij jeꞌa.

143
00:08:38,640 --> 00:08:42,520
Pablo xquiraj pona cmetz y xtzak kaja pkꞌakꞌ,

144
00:08:42,520 --> 00:08:44,240
y jaꞌ Pablo majoꞌn achnak xuban.

145
00:08:44,240 --> 00:08:47,640
Je xquechꞌob j-eꞌ nespoja rukꞌaꞌ,

146
00:08:47,640 --> 00:08:49,320
o nba penlew y ncoma.

147
00:08:49,320 --> 00:08:56,360
Per ne njelal tiemp xecchꞌulchij per tak majoꞌn nak rebnon junwaꞌ xquechꞌob chic tzrij:

148
00:08:56,360 --> 00:08:57,640
—Jalaꞌ jun dios.

149
00:08:57,640 --> 00:08:59,680
Caraꞌ necbij.

150
00:08:59,680 --> 00:09:04,200
Cꞌola jleꞌ ulew chenkaj abar okcꞌo waꞌ rxin jun acha Publio rubiꞌ,

151
00:09:04,200 --> 00:09:06,560
arjaꞌ gobernador rxin Malta.

152
00:09:06,560 --> 00:09:06,560
Jaꞌ Publio xokrucꞌul pruchoch,

153
00:09:06,560 --> 00:09:06,560
oxiꞌ kꞌij xokocꞌjeꞌa ruqꞌuin y congan lokꞌ xokrutzuꞌ.

154
00:09:06,560 --> 00:09:09,480
Xuban wjic redtaꞌ jaꞌ Publio congan xeywaja y chwech chꞌat cꞌo waꞌ,

155
00:09:09,480 --> 00:09:11,080
congan cꞌten cꞌola tzrij y ruqꞌuin quicꞌ nuban.

156
00:09:11,080 --> 00:09:14,520
Xba Pablo che nerkꞌijlaꞌ.

157
00:09:14,520 --> 00:09:18,760
Tak xekaja ruqꞌuin xuban jun oración,

158
00:09:18,760 --> 00:09:21,640
y tak xecꞌchoja oración rmal xuyaꞌ rukꞌaꞌ pe rwáꞌ y xecꞌchoja jaꞌ yawaꞌ.

159
00:09:21,640 --> 00:09:23,040
Cꞌjaraꞌ xepeta jleꞌ chic yuw-iꞌ jecꞌola pMalta y xecꞌchoj ela chkaꞌ.

160
00:09:23,040 --> 00:09:26,400
Congan wen xokquetzuꞌ y ncꞌota nqueban chka,

161
00:09:26,400 --> 00:09:27,120
y más,

162
00:09:27,120 --> 00:09:29,280
tak xok-el ela cuqꞌuin chnokba,

163
00:09:29,280 --> 00:09:33,080
tak xok-oca chpam lanch xqueyaꞌ ela chka renjelal achnak je ncꞌatzina chka che nkamaj chic rij binem.

