\id MRK Western Tzutujil [tzt] NT (Guatemala) -2009 bd. \h SAN MARCOS \toc1 San Marcos \toc2 Mc \mt SAN MARCOS \c 1 \s \p \v 1 Quewaꞌ rbanic ja tok majtaj rkꞌalasaxic ja utzlaj tzij ja nucꞌut chikawach nak rbanic ja Jesucristo ja Ralcꞌwal Dios. \v 2 Caniꞌ tz cꞌo jun ntajkoꞌm ntakel, arjaꞌ nnabeyaj chawach chi rchomarsaxic ja rabey. \v 3 Ja tajkoꞌm arjaꞌ ncꞌaxaxi ja rukul chipan ja lugar ja kas talani, quewaꞌ nbij riꞌ: —Techomarsaj chi utz ja rubey ja kajaw Dios, jic teyaꞌaꞌ. Queriꞌ ja tzꞌibtal can. \v 4 In queriꞌ bantaji, peti ja tajkoꞌm, Juan rubiꞌ, arjaꞌ neruban bautizar ja winak. Arjaꞌ chipan ja lugar ja kas talan wiꞌ triꞌ nqꞌuejeꞌ wiꞌ in quewaꞌ nbij chique ja winak riꞌ: —Teqꞌuexaꞌ ja renaꞌoj, teyaꞌaꞌ can ja ritzelal in quixban bautizar, quirtariꞌ neban utzcꞌa chi ncuytaji ja rewil emac, neꞌ chique. \v 5 Canojel ja winak ja recꞌo pa Jerusalén e cachbil canojel ja recꞌo chipan ja juleꞌ chic lugar ja cꞌo pa rcuenta Judea ejeꞌeꞌ xebe ruqꞌuin ja Juan, xeba̱n bautizar rmal chipan ja binelyaꞌ Jordán in triꞌ quechol wiꞌ ja quil quemac. \p \v 6 Ja cꞌa Juan ja rtziak rcojon puro rsamal camello ocnak in rximon rupan chi jun tzꞌum. Ja rocnak rqꞌuexwach rway, sacꞌ nerutij in raxcab chakajaꞌ ncanoj pa tak kꞌayis. \v 7 Quewaꞌ nbij chique ja winak riꞌ: —Cꞌo chi na jun penak ja xajalal majaꞌn tumaj ja rsamaj, arjaꞌ más chi na nim ja poder cꞌo pa rukꞌaꞌ chinwach anin. Anin ma yatal ta chwij xquintiloc ta ruqꞌuin nixtacꞌa chi rquiric rcꞌamal rxajab. \v 8 Anin yaꞌ xincoj tok xixnuban bautizar pro arjaꞌ Espíritu Santo nixrbanbej bautizar, neꞌ chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 9 Jariꞌ tiempo xelto ja Jesús chipan ja tinamit Nazaret ja cꞌo pa rcuenta Galilea, be ruqꞌuin ja Juan in ban bautizar rmal chipan ja binelyaꞌ Jordán. \v 10 Chaka maril xelto ja Jesús pa yaꞌ xutzꞌat ja caj jaktaji in xutzꞌat ja rEspíritu Santo caniꞌ jun ajsakaxicꞌ ja tok kajto ruqꞌuin. \v 11 In cꞌo jun kulaj penak chilaꞌ chicaj cꞌaxaxi, quewaꞌ xbij riꞌ: —Atat ja rat chakꞌlaj Walcꞌwal, congana ninquicot chawij, neꞌe ja Dios tre ja Jesús. \p \v 12 Ja cꞌa rEspíritu Santo arjaꞌ xutakel ja Jesús chipan ja lugar ja kas talani. \v 13 Caꞌwinak kꞌij qꞌuejeꞌ chipan ja lugar in xekaji ja Satanás ruqꞌuin, xumaj rtakchiꞌixic. Ja lugar cꞌo wiꞌ triꞌ ecꞌo wiꞌ juleꞌ itzel tak chicop in xepeti ja ángel xin Dios, xurquitoꞌoꞌ. \s * * * * * * * * * * \p \v 14 Ja tok coji ja Juan Bautista pa cheꞌ ja cꞌa Jesús arjaꞌ be chipan ja departamento Galilea. Ja cꞌa tok xekaji xumaj rbixic ja utzlaj tzij tre ja gobierno xin Dios. \v 15 Quewaꞌ nbij riꞌ: —Camic xurtzꞌakati ja tiempo, ja gobierno xin Dios xa nnakajinto rmalcꞌariꞌ tok nbij chewe, teqꞌuexaꞌ ja renaꞌoj in teyaꞌaꞌ can ja ritzelal, tenimaj ja utzlaj tzij ja rcꞌamonto ja totajem xin Dios, neꞌe. \p \v 16 Ja Jesús arjaꞌ kas rmajon binem chuchiꞌ ja yaꞌ rbinaꞌan Galilea ja tok ecꞌo caꞌiꞌ achiꞌiꞌ xeruwil e alaxic, jun rbinaꞌan Simón in jun chic Andrés rubiꞌ. Ejeꞌeꞌ como e chapol chꞌuꞌ kas quimajon rqꞌuiakic ja cꞌam pa yaꞌ ja tok xeꞌiltaji rmal ja Jesús \v 17 in quewaꞌ bix chique rmal riꞌ: —Joꞌ quixtreꞌ chwij, anin nyaꞌ na jun samaj chewe pro ma chapoj chꞌuꞌ chi ta ja neban, winak chic ja neꞌecanoj, xecheꞌxi. \v 18 Ja cꞌa rejeꞌeꞌ quichꞌakilaꞌ can ja quecꞌam in xetreꞌel trij ja Jesús. \p \v 19 Ja cꞌa Jesús cꞌa ma nim ta rbinben ja tok ecꞌo chic caꞌiꞌ achiꞌiꞌ xeruwil, chakajaꞌ e alaxic, jun rbinaꞌan Jacobo in jun chic Juan rubiꞌ, e rcꞌajol Zebedeo, ejeꞌeꞌ chakajaꞌ ecꞌo pa jun lancha quimajon rcꞌojoxic ja quecꞌam. \v 20 In chanim xesiqꞌuix pon rmal ja Jesús. Queyaꞌ can pa lancha ja Zebedeo ja quitataꞌ e rachbil ja moso in xetreꞌel trij ja Jesús. \s * * * * * * * * * * \p \v 21 In xebe, xeꞌekaj chipan ja tinamit Capernaum. Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xoc chipan ja jay xin molbal riꞌil ja bar nquemol wiꞌ quiꞌ ja winak chi rcꞌaxaxic ja rtzobal Dios in xumaj quitijoxic pa jun xulaꞌnbal kꞌij. \v 22 Ja cꞌa winak kas cꞌascꞌoꞌi nquicꞌaxaj ja tijonem nuyaꞌ como ja tijonem nuyaꞌ chique congana nerusil, bien kꞌalaj chi ruqꞌuin Dios penak wiꞌ ja nbij, ma junan ta ruqꞌuin ja tijonem ja nqueyaꞌ ja maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios ja tzꞌibtal can rmal ja Moisés. \v 23 Ja cꞌa chipan ja jay ja xin molbal riꞌil triꞌ cꞌo wiꞌ jun achi ocnak jun itzel espíritu tre, arjaꞌ xumaj rakic ruchiꞌ: \p \v 24 —Jesús ja rat aj Nazaret ¿nak narbanaꞌ waweꞌ kuqꞌuin, la maxta atpenak chi nokaryojoꞌ? Anin bien wotak nak atocnak wiꞌ, atat ja rat Santilaj Ralcꞌwal Dios, neꞌ tre ja Jesús. \v 25 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xchꞌolij ja ritzel espíritu: \p —Tacajbaꞌ in catel pa ranma ja rachi, neꞌ tre. \v 26 Ja cꞌa ritzel espíritu arjaꞌ xuyaꞌ jun ataque tre ja rachi in congana nurak ruchiꞌ, xel pa ranma in be. \v 27 Ja cꞌa winak canojelal congana cꞌascꞌoꞌi quetzꞌat in quewaꞌ quibij chibil tak quiꞌ riꞌ: —¿Nak cꞌawaꞌ wariꞌ, nak chi cꞌacꞌa tijonemal ja wariꞌ? Como jawaꞌ ja rachi riꞌ masqui e itzel tak espíritu pro cꞌo takaꞌan rukꞌaꞌ chique chi neruban mandar in nnimax takaꞌan cumal, necheꞌe. \v 28 In chanim be nat nakaj rtzijoxic ja Jesús chipan ja juleꞌ chic lugar ja cꞌo pa rcuenta Galilea. \s * * * * * * * * * * \p \v 29 Ja cꞌa Jesús e rachbil ja Jacobo in Juan ejeꞌeꞌ tok xeꞌelel chipan ja jay xin molbal riꞌil xebe cuqꞌuin ja Simón in Andrés pa cochoch. \v 30 Ja cꞌa rjiteꞌ ja Simón arjaꞌ cꞌo chwa chꞌat yawaꞌ, majtajnak rmal cꞌatan, ja cꞌa Jesús tok xeꞌekaji bix tre chi yawaꞌ. \v 31 Arjaꞌ tiloc ruqꞌuin, xuchap chi rukꞌaꞌ, xuyic in ni jariꞌ hora xeli ja cꞌatan. Ja cꞌa rixok arjaꞌ xumaj quilixic ja Jesús. \p \v 32 Ja cꞌa tok xoc akꞌaꞌ canojel ja yawaꞌiꞌ xecꞌamarel chwach ja Jesús e cachbil ja reꞌocnak itzel tak espíritu chique, \v 33 ja cꞌa tinamit emulan chiꞌjay canojel ja bar cꞌo wiꞌ ja Jesús. \v 34 Ja cꞌa winak qꞌuiy rwach ja yobil eꞌucꞌayon in ja Jesús arjaꞌ e qꞌuiy chique ja xertzursaj in e qꞌuiy chique chakajaꞌ ja xerlasaj itzel tak espíritu chique. Arjaꞌ xerukꞌil chi maquetzijon más como ejeꞌeꞌ cotak chi arjaꞌ ja Cristo ja chaꞌon rmal ja Dios. \s * * * * * * * * * * \p \v 35 Ja cꞌa chi rcab kꞌij cꞌa rcꞌulun na, cꞌa kꞌekuꞌm na ja tok yictajel ja Jesús xelel chipan ja tinamit, be chipan jun lugar ja bar kas talan wiꞌ chi nerbanaꞌ oración. \v 36 Ja cꞌa Simón in ja re rachbil ejeꞌeꞌ xebe chi rcanoxic. \v 37 Ja cꞌa tok quewil quewaꞌ quibij tre riꞌ: \p —Ja winak canojel quimajon acanoxic, xecheꞌ tre. \v 38 In bix chique rmal ja Jesús: \p —Joꞌ chipan ja juleꞌ lugar chic ja cꞌo chikanakaj chi triꞌ nenyaꞌaꞌ wiꞌ rbixic ja utzlaj tzij chakajaꞌ como xa rmalariꞌ tok inpenak, xecheꞌxi. \v 39 Queriꞌ xuban ja Jesús be nojel lugar ja cꞌo pa rcuenta Galilea, noqui pa tak jay xin molbal riꞌil in triꞌ nuyaꞌ wiꞌ rbixic ja utzlaj tzij chique ja winak in nerlasaj itzel tak espíritu chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 40 Xuban jun yawaꞌ jutij ecꞌo juleꞌ itzel tak chꞌaꞌc trij, arjaꞌ xekaj ruqꞌuin ja Jesús, xuqueꞌ chwach in congana xcꞌutuj rtoꞌic tre: \p —Ja wi nawajoꞌ ninatzursaj, anin wotak chi natcowini ninatzursaj, neꞌ tre. \v 41 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xpokonaj rwach ja yawaꞌ, xuyuk pon ja rukꞌaꞌ, xuchap in xbij tre: \p —Can nwajoꞌ ja caniꞌ nabij chwe, cattzuri, neꞌ tre, \v 42 in ni chanim xeli ja ritzel tak chꞌaꞌc trij, tzuri. \v 43-44 Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xbij tre: —Congana nban recomendar chawe chi majun bar ta triꞌ nabij wiꞌ ja xinban chawe. Xar ja naban, jat, jacꞌutuꞌ awiꞌ chwach ja sacerdote in como xattzuri jayaꞌaꞌ ja rofrenda ja caniꞌ rbin can ja Moisés chipan ja ley xin Dios chi naban. Ja cꞌa rofrenda nayaꞌ jariꞌ noc testimonio chiquewach ja sacerdote chi naban cumplir ja rbin can ja Moisés, neꞌ tre. Cꞌacꞌariꞌ xubanel despedir. \p \v 45 Pro ja rachi tok be ma xuban ta ja caniꞌ bix tre rmal ja Jesús, congana xlasaj rbixic chi Jesús ja tzursan rxin. Rmalcꞌariꞌ ja Jesús congana cꞌayew chic tre ja ni ta chiquewach winak noc chic chipan ja tinamit pro ja xuban, be in triꞌ qꞌuejeꞌ wiꞌ ja bar ma ecꞌo ta wiꞌ winak, in nij ecꞌo wiꞌ winak ja neꞌekaj ruqꞌuin, nojel tinamit epenak wiꞌ. \c 2 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Ja cꞌa tok xuban pon quijiꞌ joꞌoꞌ kꞌij meloji ja Jesús chipan ja tinamit Capernaum. Ja tok cꞌo chic chipan ja tinamit ja winak quicꞌaxaj chi arjaꞌ ocnak chipan jun jay. \v 2 Chanim xequimololaꞌ quiꞌ ja winak ruqꞌuin, congana e qꞌuiy pro ni xepitzꞌeꞌe ja pa jay, xeꞌelto cꞌa pa rchiꞌjay, majun chic neqꞌuejeꞌ wiꞌ. Ja cꞌa Jesús arjaꞌ ntajini rmajon rbixic ja rtzobal Dios chique. \v 3 Ecꞌo cꞌa quijiꞌ achiꞌiꞌ xeꞌurkaji, quicꞌamonto jun achi siquirnak, ncajoꞌ nquecoj chwach ja Jesús. \v 4 Ejeꞌeꞌ ma xecowin ta xeꞌekaji ja bar kas cꞌo wiꞌ ja Jesús como ja winak congana enojnak pa jay. Rmalcꞌariꞌ ja tok xejoteꞌ parwiꞌ ja jay, quitakꞌbaꞌ rwiꞌ in triꞌ quikajsaj wiꞌ ja yawaꞌ, cotzꞌol chwach jun chꞌatan cheꞌ. \v 5 Ja cꞌa Jesús tok xutzꞌat ja yukulbal quecꞌuꞌx cꞌo ruqꞌuin, arjaꞌ xbij tre ja siquirnak: —Ncꞌajol, camic cuytaji ja rawil amac, neꞌ tre. \p \v 6 Ecꞌo cꞌa juleꞌ maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios etzꞌubul triꞌ pa jay, ejeꞌeꞌ tok chaka maril quicꞌaxaj ja xbij ja Jesús quewaꞌ quemaj rchꞌobic pa tak canma riꞌ: \v 7 —¿Nak cꞌa trelaꞌ tok nbij quelaꞌ ja rachi leꞌ? Ja nbij leꞌ jalaꞌ xa ofensa rcꞌamonto tre ja Dios como mchita nak chi ta ncuyuwi ja il mac, xa ruyon ja Dios ncuyuwi, xecheꞌ kaj ja pa tak canma. \v 8 Pro ja Jesús arjaꞌ bien rotak ja quimajon rchꞌobic pa tak canma in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —¿Nak tre tok queriꞌ nechꞌob kaj pa tak ewanma? \v 9 Camic nwajoꞌ ncꞌwaxaj chewe ¿nak ja más cꞌayew tre ja caꞌiꞌ riꞌ chi nbij tre ja rachi siquirnak, la jaꞌ nbij tre chi ncuy ja ril rumac o la jaꞌ nbij tre chi nyictaji in nucꞌamel ja rwarbal in numaj binem? \v 10 Anin cꞌoli ja xtinban chewach camic riꞌ utzcꞌa chi newotakij chi anin ja rin Alcꞌwalaxel ja xinoc alaxic cuqꞌuin ja winak yatajnak chwe chi ncuy ja quil quemac ja winak waweꞌ chwachꞌulew, neꞌe ja Jesús chique. Cꞌacꞌariꞌ xbij tre ja siquirnak: \v 11 —Anin nbij chawe camic, catyictaji, tacꞌamaꞌel ja rawarbal in jat chi awochoch, neꞌ tre. \v 12 Chaka maril bitaji queriꞌ rmal cꞌacꞌariꞌ yictaji ja rachi in xumaj rcꞌolic ja rwarbal. Ja cꞌa tok cꞌoltajel rmal be, xelel chiquicojol pro ni chiquewach canojelal. Ja cꞌa winak ejeꞌeꞌ congana cꞌascꞌoꞌi quetzꞌat ja bantaji in quemaj ryaꞌic rukꞌij ja Dios rmal, quewaꞌ nquibij riꞌ: —Jawaꞌ ja bantaji riꞌ ma jutij katzꞌaton ta, xecheꞌe. \s * * * * * * * * * * \p \v 13 Cꞌacꞌariꞌ be chic jutij ja Jesús chuchiꞌ ja yaꞌ. Ja tok xekaji chiyaꞌ canojel ja winak xequimoloꞌ chic quiꞌ ruqꞌuin in arjaꞌ xumaj quitijoxic tre ja rtzobal Dios. \v 14 Ja cꞌa tok melojto ja chiyaꞌ kas rmajon binem ja tok cꞌo jun achi xutzꞌat rbinaꞌan Leví rcꞌajol Alfeo. Ja Leví arjaꞌ tzꞌubul chipan ja lugar ja bar nto̱j can wiꞌ ja rimpuesto pa rukꞌaꞌ in bix tre rmal ja Jesús: —Joꞌ, cattreꞌ chwij chi natoc ndiscípulo, neꞌxi. Ja cꞌa Leví yictaji in treꞌel trij ja Jesús. \p \v 15 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ cꞌo pa rochoch ja Leví, tzꞌubul pa mesa e rachbil ja rdiscípulo in ecꞌo juleꞌ molol tak impuesto e cachbil juleꞌ chic ajꞌil ajmaquiꞌ necheꞌxi, ejeꞌeꞌ etzꞌubul pa mesa cuqꞌuin pro congana e qꞌuiy como e qꞌuiy ja retranel trij ja Jesús. \v 16 Ecꞌo cꞌa juleꞌ maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios e cachbil juleꞌ fariseo, ejeꞌeꞌ tok quetzꞌat ja Jesús chi cuqꞌuin molol tak impuesto nwaꞌ wiꞌ e cachbil juleꞌ chic ajꞌil ajmaquiꞌ necheꞌ chique, quewaꞌ quibij chique ja rdiscípulo riꞌ: \p —¿Nak cꞌa trelaꞌ tok xa cuqꞌuin molol tak impuesto nwaꞌ wiꞌ e cachbil juleꞌ chic ajꞌil ajmaquiꞌ? xecheꞌ chique. \v 17 Pro ja cꞌa Jesús ja tok cꞌaxtaj rmal ja quibij quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Ja ma e yawaꞌiꞌ ta ejeꞌeꞌ maticꞌatzin jun doctor chique pro ja yawaꞌiꞌ jariꞌ ni rjawaxic wiꞌ jun doctor chique. Anin inpenak chi neꞌuncanoj ja rajꞌil ajmaquiꞌ utzcꞌa chi nqueyaꞌ can ja quil quemac, ma ejeꞌeꞌ ta ja chꞌajchꞌojiꞌ chic ja neꞌuncanoj. Queriꞌ xbij ja Jesús chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 18 Ja cꞌa rdiscípulo ja Juan Bautista ejeꞌeꞌ quimajon rbanic ja rayuno in queriꞌ quimajon rbanic ja discípulo quixin ja fariseo chakajaꞌ. Ecꞌo cꞌa juleꞌ winak xeꞌekaj ruqꞌuin ja Jesús in quewaꞌ quibij tre riꞌ: \p —¿Nak tre ja radiscípulo atat takaꞌan matiqueban ja rayuno pro ja rdiscípulo ja Juan ejeꞌeꞌ ni nqueban wiꞌ ja rayuno in queriꞌ nqueban ja discípulo quixin ja fariseo chakajaꞌ? xecheꞌ tre. \v 19 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xbij chique: \p —Caniꞌ chique juleꞌ winak ebanon invitar tre jun cꞌulbic, ja tok cꞌa cꞌo na ja rachi chiquicojol ja ncꞌuleꞌe ¿la yatal chiquij chi nqueban ja rayuno nechꞌob ixix? Jaruꞌ pa tiempo nqꞌuejeꞌ chiquicojol ja rachi ja ncꞌuleꞌe jariꞌ mta moda xtiqueban ta ja rayuno. \v 20 Pro nerilaꞌ na jun kꞌij ja tok ejeꞌeꞌ xtilasax chiquicojol ja rachi ja ncꞌuleꞌe, cꞌa tokocꞌariꞌ tok xtiqueban ja rayuno. \v 21 Mta jun nak ta xtucꞌam ta jutzꞌit chiꞌ tziak cꞌacꞌa xticꞌojbej ta jun tzabuklaj tziak. Ja wixta queriꞌ nbani ja chiꞌ tziak cꞌacꞌa nucꞌol riꞌ in xa janiꞌ ntakꞌeꞌ más ja bar takꞌal wiꞌ tre ja tzabuklaj tziak. \v 22 In chakajaꞌ caniꞌ tre vino cꞌacꞌa mta jun nak ta xtucꞌol ta pa tzabuklaj tak cꞌolbal. Ja wixta queriꞌ nbani ja cꞌacꞌa vino nurak ja cꞌolbal, ntzꞌiloxi vino in ntzꞌiloxi ja cꞌolbal chakajaꞌ. Pro ja rjawaxic chi nbani, ja cꞌacꞌa vino ncꞌoli chipan cꞌacꞌa tak cꞌolbal. Queriꞌ xbij ja Jesús tre ja cꞌacꞌa tijonem ja rcꞌamonto. \s * * * * * * * * * * \p \v 23 Xuban cꞌa jutij pa jun xulaꞌnbal kꞌij arjaꞌ rmajon binem chipan juleꞌ trigo e rachbil ja rdiscípulo. Kas netajini nekꞌax chipan ja trigo ja tok quemaj rkꞌolic ja trigo ja rdiscípulo. \v 24 Ecꞌo cꞌa juleꞌ fariseo, ejeꞌeꞌ quibij tre ja Jesús: \p —Pakasaꞌ radiscípulo leꞌ, ja netajini quimajon rbanic jalaꞌ xajan nbani pa tak xulaꞌnbal kꞌij ¿nak tre tok nqueban quelaꞌ? xecheꞌ tre. \v 25-26 Ja cꞌa Jesús xbij chique: \p —¿La ma esiqꞌuin ta laꞌan chipan ja rtzobal Dios ja xuban ja rojer rey David tokoriꞌ tok ocnak lokꞌlaj sacerdote ja rAbiatar? Ja cꞌa David arjaꞌ cꞌo rjawaxic tre triꞌ in majtaj rmal rkꞌakꞌanil rupan in queriꞌ queban ja rachbil chakajaꞌ. Tokocꞌariꞌ xuban ja David xoc chipan ja rochoch Dios in xutij ja caxlanway ja partiꞌin chwach ja Dios in xuyaꞌ quixin ja rachbil chakajaꞌ. Queriꞌ xuban masqui jariꞌ caxlanway tzꞌibtal chipan ja ley xin Dios chi xa queyon sacerdote ja netijowi. Queriꞌ xbij ja Jesús chique. \v 27 In xbij chic chique: —Ja winak tok xewinakarsax rmal ja Dios ma rmal ta chi chaka ta nquecꞌul rukꞌij ja xulaꞌnbal kꞌij pro jariꞌ winakarsaxi ja xulaꞌnbal kꞌij chi quitoꞌic ja winak. \v 28 Rmalcꞌariꞌ tok nbij chewe chi anin ja rin Alcꞌwalaxel ja xinoc alaxic cuqꞌuin ja winak, pa nukꞌaꞌ anin cꞌo wiꞌ ja nbani chipan ja xulaꞌnbal tak kꞌij chakajaꞌ, neꞌ chique. \c 3 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xoc chic jutij chipan ja jay xin molbal riꞌil in triꞌ cꞌo wiꞌ jun achi siquirnak jun rukꞌaꞌ. \v 2 Ecꞌo cꞌa juleꞌ winak e cꞌambajal rxin ja Jesús, ejeꞌeꞌ ncajoꞌ nquetzꞌat ja wi ntzursaj ja rachi pa jun xulaꞌnbal kꞌij. Queriꞌ nqueban utzcꞌa chi nquewil jun ril ja nquichapbej rxin. \v 3 Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xbij tre ja rachi ja siquirnak rukꞌaꞌ: —Catyictaji in catpeꞌe waweꞌ chikacojol, neꞌ tre. \v 4 Cꞌacꞌariꞌ xbij chique ja winak: —¿Nak nuyaꞌ lugar chake ja ley chi nkaban pa tak xulaꞌnbal kꞌij, la jaꞌ chi nkaban ja rutzil owi itzelal? ¿La jaꞌ nuyaꞌ lugar chake chi nekatoꞌ ja winak owi nekacamsaj? neꞌ chique. Pro ja rejeꞌeꞌ ni majun nak ta quibij ta tre, ma xquicꞌulbaꞌ ta. \v 5 Cꞌacꞌariꞌ pi ryewal ja Jesús chiquij in xertzꞌelwachij, congana bison cumal rumac ja ni mta wiꞌ quigana nchꞌobtaj cumal ja xbij chique. In xbij chic tre ja rachi ja siquirnak jun rukꞌaꞌ: —Tayukuꞌ ja rakꞌaꞌ, neꞌ tre. Ja cꞌa rachi xumaj ryukic ja rukꞌaꞌ in tzuri. \v 6 Ja cꞌa fariseo ejeꞌeꞌ xebe, xequimoloꞌ quiꞌ e cachbil ja recꞌo chipan ja partido rxin ja Herodes in quemaj rchꞌobic nak nqueban tre ja Jesús chi nquicamsaj. \s * * * * * * * * * * \p \v 7-8 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xelel chipan ja lugar in be chiyaꞌ e rachbil ja rdiscípulo in congana e qꞌuiy ja winak ja raj Galilea xetreꞌel trij. In ecꞌo na más ja xeꞌekaj ruqꞌuin caniꞌ chique ja raj Jerusalén in chique ja recꞌo chipan ja juleꞌ chic tinamit ja cꞌo pa rcuenta Judea in chique ja raj Idumea in chique ja recꞌo chajuparaj binelyaꞌ Jordán in chique ja raj Tiro in ja raj Sidón pro congana e qꞌuiy ja winak xeꞌekaj ruqꞌuin. Queriꞌ queban como ekajnak rbixic cuqꞌuin nojel ja ntajini nuban ja Jesús. \v 9 Ja cꞌa Jesús xbij chique ja rdiscípulo: —Tiqꞌuejeꞌto listo jun lancha matzij ja winak xa congana tiquepitzꞌ quiꞌ chwij, neꞌ chique. \v 10 Queriꞌ xbij chique como arjaꞌ e qꞌuiy ja winak ertzursan chic in rmalariꞌ tok canojel ja cꞌo yobil chique congana nquemin quiꞌ trij, ncajoꞌ nquechapoc chi netzursaxi. \v 11 Ja cꞌa ritzel tak espíritu ja recꞌo chique ja winak ejeꞌeꞌ tok quetzꞌat ja Jesús xexuqueꞌ chwach, quemaj rakic quechiꞌ in quewaꞌ quibij tre riꞌ: —Atat ja rat Ralcꞌwal Dios, xecheꞌ tre. \v 12 Ja cꞌa Jesús congana cow xeruchap in xbij chique chi majun bar ta triꞌ nquikꞌalasaj wiꞌ chi arjaꞌ ja Cristo. \s * * * * * * * * * * \p \v 13 Cꞌacꞌariꞌ joteꞌe ja Jesús chwach jun jayuꞌ, xuwil jun lugar ja bar qꞌuejeꞌ wiꞌ. Ecꞌoli chiquicojol ja winak ja cꞌo rgana ja Jesús chi netreꞌel trij, arjaꞌ xersiqꞌuij pon in xebe ruqꞌuin. \v 14 In ecꞌo cablajuj ja xeruchaꞌ chique utzcꞌa chi ejeꞌeꞌ neqꞌuejeꞌ ruqꞌuin chijutij in chakajaꞌ chi nebe nequiyaꞌaꞌ rbixic ja rtzobal Dios. \v 15 In chakajaꞌ xuyaꞌ chique ja poder chi necowini nequitzursaj yawaꞌiꞌ in nequiwasajel itzel tak espíritu chique ja winak. \v 16 Quewaꞌ quebiꞌ ja cablajuj riꞌ, Simón ja canox chic jun rubiꞌ binaꞌax tre Pedro, \v 17 Jacobo ja rcꞌajol Zebedeo, Juan ja rchꞌalal Jacobo, ja cꞌa Jacobo in Juan ejeꞌeꞌ canox chic jun quebiꞌ rmal ja Jesús binaꞌax chique Boanerges. Boanerges tibij tzij alcꞌwalaxelaꞌ ja congana quichokꞌakꞌ e caniꞌ quiakolijay. \v 18 Ja rAndrés, Felipe, Bartolomé, Mateo, Tomás, Jacobo ja rcꞌajol Alfeo, Tadeo, Simón, jun chique ja partido rbinaꞌan cananita, \v 19 in Judas Iscariote ja jachowi ja Jesús pa quekꞌaꞌ ja xetzelan rxin. \s * * * * * * * * * * \p Ja cꞌa Jesús xoc chic chipan jun jay e rachbil ja rdiscípulo. \v 20 Ja cꞌa winak xequimoloꞌ chic quiꞌ cuqꞌuin in rmalariꞌ nixtacꞌa cꞌo ta tiempo chique ja Jesús chi newaꞌi. \v 21 Ja cꞌa rchꞌalal ja Jesús tok quicꞌaxaj ja ntajini nuban ejeꞌeꞌ xepeti, ncajoꞌ nquecꞌamel. Queriꞌ queban como ja pa quetzij ejeꞌeꞌ chꞌujari ja Jesús. \p \v 22 In chakajaꞌ ecꞌo juleꞌ maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios ja tzꞌibtal can rmal ja Moisés, ejeꞌeꞌ epenak pa Jerusalén in quewaꞌ quibij chique ja winak riꞌ: \p —Jalaꞌ rachi leꞌ Beelzebú ucꞌayon rxin, xa poder rxin ja jefe quixin ja ritzel tak espíritu xa jariꞌ nucoj chi quilasaxic ja ritzel tak espíritu, xecheꞌe. \v 23 Ja cꞌa Jesús xersiqꞌuij pon in quewaꞌ jun cꞌambal tzij ja xbij chique riꞌ: \p —Mta moda ja Satanás xquerlasaj ta ja rach tak demonio. \v 24 Jun gobierno wi xa división nuban chibil riꞌ jariꞌ xa nyojtaji. \v 25 In queriꞌ chique juleꞌ winak ja recꞌo pa jun jay chakajaꞌ, wi xa división nqueban chibil tak quiꞌ jariꞌ xa neqꞌuisi. \v 26 In queriꞌ cꞌa tre ja Satanás chakajaꞌ, ja wi xa nchꞌojin kaj ruqꞌuin arjaꞌ ruyon, wi nerlasaj ja rach tak demonio jariꞌ xa nyojtaji in nqꞌuisi. \p \v 27 Ja wi natekaj ruqꞌuin jun achi ja congana rchokꞌakꞌ in wi nachꞌob chi nalasaj tre ja rnakun ja cꞌo pa rochoch rjawaxic chi nabacꞌ na nabey ja rachi. Ja wi queriꞌ naban jariꞌ natcowini nalasaj tre nojel ja cꞌo pa rochoch. \p \v 28 Anin ni katzij wiꞌ ja xtinbij chewe riꞌ, ja winak masqui nqueban ja il mac xa nak ta chi il maquil jariꞌ cꞌo cuytajic trij in chakajaꞌ masqui nquibij juleꞌ tzij tre ja Dios ja xa ofensa rcꞌamonto tre jariꞌ cꞌo cuytajic trij chakajaꞌ. \v 29 Pro wi cꞌo jun winak xa nak ta chi winakil wi arjaꞌ nbij juleꞌ tzij tre ja rEspíritu Santo ja xa ofensa rcꞌamonto tre jariꞌ ni mta wiꞌ cuytajic trij jariꞌ il mac nrijkalej pro ni chijutij, neꞌe ja Jesús chique. \v 30 Queriꞌ xbij chique rumac ja quibij tre chi cꞌo jun itzel espíritu ucꞌayon rxin. \s * * * * * * * * * * \p \v 31 Cꞌacꞌariꞌ xeꞌurkaji ja rchꞌalal ja Jesús cachbil ruteꞌ, ejeꞌeꞌ ecꞌo chwa jay in quetakoc rsiqꞌuixic. \v 32 Ja cꞌa winak ja retzꞌubuloc chinakaj ja Jesús ejeꞌeꞌ quibij tre: \p —Pakasaꞌ rateꞌ in ja re awachꞌalal ecꞌo chwa jay in ncajoꞌ netzijon awqꞌuin, xecheꞌ tre. \v 33 Ja cꞌa Jesús xbij chique: \p —Camic nchꞌob chewach echinatak ja nuteꞌ in echinatak ja wachꞌalal, neꞌ chique. \v 34 Cꞌacꞌariꞌ xerucꞌut ja retzꞌubuloc chinakaj in quewaꞌ xbij riꞌ: \p —Ejeꞌeꞌ cꞌawaꞌ eꞌocnak nuteꞌ in eꞌocnak wachꞌalal. \v 35 Queriꞌ nbij chewe como xa nak ta ja nbanowi rvoluntad ja Dios arjaꞌ cꞌariꞌ ocnak nuchakꞌ owi wanaꞌ owi nuteꞌ, neꞌe. \c 4 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Jutij chic ja Jesús xumaj quitijoxic ja winak chiyaꞌ in congana e qꞌuiy ja winak xurquimoloꞌ quiꞌ ruqꞌuin rmalcꞌariꞌ tok arjaꞌ xoc chipan jun lancha ja cꞌo parwiꞌ yaꞌ in tzꞌabeꞌ chipan. Ja cꞌa winak xemuleꞌ can chiyaꞌ canojelal. \v 2 In xumaj tzij ja Jesús cuqꞌuin, qꞌuiy rwach ja xbij chique pa cꞌambal tak tzij, quewaꞌ ja tijonem ja xuyaꞌ chique riꞌ: \p \v 3 —Tecꞌwaxaj ja xtinbij chewe riꞌ pro bien teyaꞌaꞌ ewxquin tre. Cꞌo jun ajticolaꞌ be pa ticoj tijcoꞌm pa rchenoj. \v 4 Ja cꞌa tok xekaji xumaj rchicaxic ja rijaꞌtz. Cꞌo cꞌa kaj pa bey in xepeti ja tzꞌiquin, quetij. \v 5 Cꞌo chic juleꞌ kaji ja bar cꞌo wiꞌ abaj, xa xax ja rulew in chanim xelto rmal. \v 6 Pro ja tok xelto ja kꞌij xcꞌatsaj in tok qꞌuiswani chakij rmal como mta más ja rcꞌamal. \v 7 Cꞌo chic juleꞌ kaj pa tak qꞌuix in tok qꞌuiswani qꞌuiyi ja qꞌuix, xcamsaj ja tijcoꞌm. Queriꞌ xuban ni majun rwach xuyaꞌ. \v 8 Pro cꞌo chic juleꞌ kaj pan utzlaj ulew in wachini chi utz, congana qꞌuiyi, be pa nim, ja jun chirwach ijaꞌtz cꞌoli xuyaꞌ treinta, cꞌoli xuyaꞌ sesenta in cꞌoli xuyaꞌ jun ciento. \v 9 Bien cꞌa tewasaj enaꞌoj trij ja cꞌa xinbij chewe riꞌ, neꞌe ja Jesús chique. \p \v 10 Ja cꞌa tok quipaxijel quiꞌ ja winak xecanaj can ja rachbil ja Jesús ruqꞌuin e cachbil ja cablajuj apóstol in cꞌoli quicꞌaxaj tre ja Jesús tre ja cꞌambal tzij. \v 11 Ja cꞌa Jesús quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Ja rixix yatajnak chewe chi newotakij nak rbanic ja rawatal jeꞌe tre ja gobierno xin Dios pro ja chique juleꞌ chic winak nojel ja nbij chique ncoj cꞌambal tak tzij chi rbixic. \v 12 Queriꞌ nban utzcꞌa chi ejeꞌeꞌ nquetzꞌat ja ncꞌu̱t chiquewach pro matikaj pa quewiꞌ utzcꞌa chakajaꞌ chi nquicꞌaxaj ja nbix chique pro matichꞌobtaj cumal utzcꞌa chakajaꞌ chi matiqueqꞌuex ja quinaꞌoj chi ncuytaji ja quil quemac. Queriꞌ xbij ja Jesús chique. \v 13 In xbij chic chique: \p —¿La ni cꞌa matichꞌobtaj wiꞌ emwal ja cꞌambal tzij ja cꞌa xinbij kaj? Ja wi maquixcowini nechꞌob ja cꞌambal tzij tre ja rajticolaꞌ ¿nak moda xquixcowini xtechꞌob ja juleꞌ chic cꞌambal tak tzij? Pro ja camic nchꞌob chewach nak tibij ja cꞌambal tzij. \v 14 Ja rajticolaꞌ ja chicani ja rijaꞌtz jariꞌ ja nyowi rbixic ja rtzobal Dios chique ja winak. \v 15 Ja kaj pa bey jariꞌ tibij tzij chi ecꞌoli winak ja nquicꞌaxaj ja rtzobal Dios pro chanim npeti ja Satanás, nlasajel ja rtzobal Dios ja ticon pa tak canma. \v 16 Ja kaji ja bar cꞌo wiꞌ abaj jariꞌ tibij tzij chi ecꞌoli winak ja nquicꞌaxaj ja rtzobal Dios in nquinimaj chanim, congana nequicot rmal. \v 17 Pro ejeꞌeꞌ e caniꞌ juleꞌ tijcoꞌm ja mta rcꞌamal, xa ti jurata nquinimaj. Ja cꞌa tok xterilaꞌ ja cꞌayewalaj tiempo ja tok nmajtaj rbanic pokon chique ja winak rmal ja rtzobal Dios ejeꞌeꞌ chanim nqueyaꞌ can. \v 18 Ja kaj pa tak qꞌuix jariꞌ tibij tzij chi ecꞌoli winak ja nquicꞌaxaj ja rtzobal Dios \v 19 pro tok nqꞌuiswani xa jaꞌ nquibisoj chic ja xin rwachꞌulew in xa neba̱n engañar rmal ja mebaꞌil in chaka benak chi nquiyarij nakun jeꞌe. Rmalcꞌariꞌ tok xa ncami ja utzlaj tzij ja cꞌo pa tak canma, mta rwach nuyaꞌ. \v 20 Pro ja cꞌa rijaꞌtz ja kaj pan utzlaj ulew jariꞌ tibij tzij chi ecꞌoli winak ja nquicꞌaxaj ja rtzobal Dios in nquinimaj in cꞌoli rwach nuyaꞌ pa tak canma. Ejeꞌeꞌ e caniꞌ juleꞌ chirwach ijaꞌtz cꞌoli xuyaꞌ treinta, cꞌoli xuyaꞌ sesenta in cꞌoli xuyaꞌ jun ciento. Queriꞌ xbij ja Jesús chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 21 Cꞌacꞌariꞌ xbij chic jun cꞌambal tzij chique: \p —¿La cꞌo ta cꞌa jun nbanowi nercꞌamaꞌto jun candil nutzij in xtijupbaꞌ ta cꞌa jun caxon trij owi xtuyaꞌ ta xeꞌ chꞌat? Ja queriꞌ ni majun nbanowi. Ja cꞌa nba̱n tre ja candil njecbaxi utzcꞌa chi nsakirsaj ja pa jay. \v 22 Nojel ja ma kꞌalajinnak ta jeꞌe jariꞌ nerilaꞌ na jun kꞌij tok xtikꞌalajini in nojel ja rawatal jeꞌe jariꞌ nel na pa sakil, notakix na. \v 23 Bien cꞌa tewasaj enaꞌoj trij ja cꞌa xinbij kaj chewe riꞌ, neꞌe ja Jesús. \v 24 In xbij chic chique: \p —Bien teyaꞌaꞌ ewxquin tre ja remajon rcꞌaxaxic. Ja wi congana neyaꞌ ewxquin tre jariꞌ qꞌuiy xtiyataj chewe chi newotakij nowi ma kas ta neyaꞌ ewxquin tre jariꞌ ma kas ta cꞌoli xtiyataj chewe chi newotakij. In ja cꞌa chewe ixix ja remajon rcꞌaxaxic camic más chi na qꞌuiy xtiyataj chewe chi newotakij. \v 25 Queriꞌ nbij chewe como ja winak ja cꞌo jeꞌe yatajnak chique ejeꞌeꞌ cꞌo chi na más ja nyataj chique pro ja cꞌa winak ja mta yatajnak chique pro nquechꞌob chi cꞌoli jariꞌ nlasax chique. Queriꞌ xbij ja Jesús. \s * * * * * * * * * * \p \v 26 Xumaj chic tzij ja Jesús: \p —Ja gobierno xin Dios queriꞌ rbanic caniꞌ nuban jun achi ja tok nbe pa rchenoj, nerticaꞌ juleꞌ ijaꞌtz chipan. \v 27 Ja cꞌa tok noc akꞌaꞌ cꞌo chic ja rachi pa rochoch in nwari, ja cꞌa tok nsakari nyictaji in queriꞌ nuban nojel tak kꞌij. Ja cꞌa rijaꞌtz ja rticon pa rchenoj ekal nelto ruyon in numaj qꞌuiyem. Pro ja rachi arjaꞌ ma rotak ta nak nuban ja rijaꞌtz tok nelto in tok nqꞌuiyi. \v 28 Como ja rwachꞌulew arjaꞌ nsamajini chi nelto ja rijaꞌtz in nwachini. Ja nuban nabey nqꞌuiyi in npi ruxak, cꞌacꞌariꞌ nwinakari ochꞌ trij cꞌacꞌariꞌ nqꞌuiyi ja ochꞌ noc áj. \v 29 Ja cꞌa tok nchakiji ja cꞌa rachi nerbanaꞌ jachꞌ como xerilaꞌ ja tiempo xin cosecha. Queriꞌ xbij ja Jesús. \p \v 30 In xbij chic: \p —¿Bar cꞌa njunsaj wiꞌ ja gobierno xin Dios in nak chi cꞌambal tzijal ncoj chi rjunsaxic? \v 31 Ja gobierno xin Dios queriꞌ rbanic caniꞌ rbanic jun ti chirwach mostaza tok ntiqui pan ulew. Jun ti chirwach mostaza masqui más na tinoꞌy chwach ja juleꞌ chic ijaꞌtz ja cꞌo chwachꞌulew \v 32 pro ja tok ntiqui in tok nqꞌuiyi más na nqꞌuiyi chwach juleꞌ chic tijcoꞌm, nwinakar nimak tak rukꞌaꞌ in tok nqꞌuiswani nepeti ja tak tzꞌiquin, nurquibanaꞌ quesoc pa tak rukꞌaꞌ in nemujax rmal ja ruxak. Queriꞌ xbij ja Jesús. \p \v 33 Qꞌuiy rwach ja cꞌambal tak tzij xbij ja Jesús ja quitakawariꞌ ja nertijobej ja winak tre ja rtzobal Dios, janiꞌ necowini nchꞌobtaj cumal jariꞌ xbij chique. \v 34 Ni majun nak ta xbij ta chique ja maquita xucoj cꞌambal tak tzij chi rbixic chique. Pro ja xuban chique ja rdiscípulo arjaꞌ, xeryonaj in xkꞌalasaj chiquewach nojel ja nbij ja cꞌambal tak tzij. \s * * * * * * * * * * \p \v 35 Jariꞌ kꞌij ja tok xoc akꞌaꞌ ja Jesús arjaꞌ xbij chique ja rdiscípulo: —Joꞌ chajuparaj yaꞌ, neꞌ chique. \v 36 Ejeꞌeꞌ xequeban can despedir ja winak. Ja cꞌa Jesús arjaꞌ cꞌo chipan ja lancha in quecꞌamel in cꞌo chic juleꞌ ja lancha treꞌel trij. \v 37 Pro chaka cꞌa jalal tok jaktajto jun nimlaj ikꞌ chiquij. Ja cꞌa nimak tak baloj congana npowij riꞌ trij ja lancha ja recꞌo wiꞌ ja Jesús in ntajini nnoji ja yaꞌ chipan. \v 38 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ pa rchak lancha cꞌo wiꞌ, kajnak chi waram in cꞌoli rcanon ocnak rqꞌuexwach rchꞌacat rwiꞌ. Ja cꞌa rdiscípulo quecꞌas: \p —Maestro ¿la macatoclaꞌ il ja wi nokcami? xecheꞌ tre. \v 39 Yictaji ja Jesús in xbij tre ja ikꞌ chi ncajeꞌe in xbij tre ja yaꞌ chi nsileꞌe. Cꞌacꞌariꞌ cami ja ikꞌ in ni sileꞌe ja yaꞌ. \v 40 Cꞌacꞌariꞌ xbij chique: \p —¿Nak cꞌa tre tok congana xexbej ewiꞌ? ¿Bar cꞌa xoc wariꞌ ja yukulbal ecꞌuꞌx wqꞌuin? neꞌ chique. \v 41 Ja cꞌa rejeꞌeꞌ congana cꞌascꞌoꞌi quetzꞌat ja bantaji in quemaj rbixic chibil tak quiꞌ: \p —¿Nak rbanic cꞌalaꞌ ja rachi leꞌ? nnimax takaꞌan rmal ja ikꞌ, nnimax takaꞌan rmal ja yaꞌ chakajaꞌ, xecheꞌe. \c 5 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Ja cꞌa tok xeꞌekaji chajuparaj chic yaꞌ triꞌ xeꞌekaj wiꞌ chipan jun lugar ja cꞌo pa quicuenta ja raj Gadara. \v 2 Ja cꞌa Jesús tok chaka maril xeli ja pa lancha cꞌo jun achi xekaj ruqꞌuin ocnak jun itzel espíritu tre, arjaꞌ pa comsanto elnakto wiꞌ. \v 3 Ni triꞌ wiꞌ nqꞌuejeꞌ wiꞌ pa comsanto in majun nak ta ncowin ta trij masqui nquebacꞌ pa cadena. \v 4 Como arjaꞌ qꞌuiylaj mul banon tre bacꞌon rukꞌaꞌ rkan pa cadena pro ni ma cꞌayew ta nuban tre nqꞌuiokpij. Ni majun nak ta ncowin ta trij ja nchapbex ta rxin ja xta jun nqꞌuejeꞌ wiꞌ. \v 5 Chi pa kꞌij chi chakꞌaꞌ ni rmajon wiꞌ binem pa tak kꞌayis in pa comsanto, congana nurak ruchiꞌ in ruyon nusoc riꞌ tre abaj. \v 6 Ja cꞌa tok xutzꞌat pon ja Jesús cꞌamcꞌol ranim be ruqꞌuin, ja cꞌa tok xekaj ruqꞌuin xuqueꞌ chwach \v 7 in xumaj rakic ruchiꞌ: \p —Jesús, atat ja rat Ralcꞌwal ja nimlaj Dios ¿nak nawajoꞌ chwe? Chwach Dios nbij chawe, maxta taban pokon chwe, neꞌ tre. \v 8 Queriꞌ xbij tre como ja Jesús arjaꞌ cꞌa xbij tre ja ritzel espíritu ja rocnak tre ja rachi chi nelel pa ranma. \v 9 Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xbij tre ja rachi: \p —¿Nak cꞌa abiꞌ? neꞌ tre. \p —Anin in Legión. Queriꞌ nubiꞌ como ok qꞌuiy, neꞌxi ja Jesús. \v 10 In congana xucoj ja Jesús pa chꞌaꞌoj chi ma xquerwasajel ta ja ritzel tak espíritu in ma xquerutakel ta chipan jun chic lugar. \p \v 11 Ecꞌo pon cꞌa juleꞌ ak quimajon waꞌim pa tak kꞌayis. \v 12 Ja cꞌa ritzel tak espíritu canojel congana quecoj ja Jesús pa chꞌaꞌoj in quewaꞌ quibij tre riꞌ: \p —Koꞌatakaꞌel cuqꞌuin ja juleꞌ ak leꞌ, tayaꞌaꞌ lugar chake chi nokoc pa quicuerpo, xecheꞌ tre. \v 13 Ja cꞌa Jesús xuyaꞌ lugar chique in queriꞌ queban xeꞌeli, xeꞌoc pa tak quicuerpo ja ak. Ja cꞌa ak ecꞌo la caꞌiꞌ mil canojel in chaka maril xeꞌoqui ja ritzel tak espíritu chique, ejeꞌeꞌ quemaj cꞌamcꞌoj canim, xebe, xexuleꞌ chwach jun jayuꞌ congana tiquitic, xebe cꞌa pa yaꞌ in triꞌ xejikꞌ wiꞌ canojelal. \p \v 14 Ja cꞌa chajinel quixin ja ak ejeꞌeꞌ xeꞌanmajel, xebe chipan ja tinamit in pa tak aldea chakajaꞌ, xequicholoꞌ nojel ja bantaji. Ja cꞌa winak tok quicꞌaxaj ejeꞌeꞌ xepeti chi nurquitzꞌataꞌ ja bantaji. \v 15 Ja tok xeꞌurkaji ja bar cꞌo wiꞌ ja Jesús quetzꞌat ja rachi ja congana e qꞌuiy ja ritzel tak espíritu eꞌocnak tre nabey, arjaꞌ triꞌ tzꞌubul wiꞌ, cꞌo chic ja rtziak rcojon, tzꞌakat chic ja rpensar. Ja cꞌa winak tok quetzꞌat congana quixbej quiꞌ rmal. \v 16 Cꞌacꞌariꞌ ja xetzꞌatowi ja bantaji ejeꞌeꞌ quemaj rcholic chiquewach ja juleꞌ chic winak nak xuban ja rachi tok xelasaxi ja ritzel tak espíritu tre in nak queban ja ak chakajaꞌ. \v 17 Cꞌacꞌariꞌ ja winak quewaꞌ quibij tre ja Jesús riꞌ: —Catelel waweꞌ, tayaꞌaꞌ can ja kalugar, xecheꞌ tre. \p \v 18 Ja cꞌa Jesús kas rmajon oquem pa lancha ja tok bix tre rmal ja rachi ja xelasaxel ja ritzel tak espíritu tre: \p —Tabanaꞌ jun utzil, tayaꞌaꞌ lugar chwe chi nintreꞌ chawij chijutij, neꞌxi. \v 19 Pro ja Jesús arjaꞌ ma xuyaꞌ ta lugar tre chi nbe trij, quewaꞌ xbij tre riꞌ: \p —Mejor ja naban, jat chi awochoch, jabij chique ja rawachꞌalal chi janila jun nimlaj samaj xuban ja Dios chipan ja racꞌaslemal in janila xpokonaj awach, neꞌ tre. \v 20 Cꞌacꞌariꞌ be ja rachi pa tak tinamit ja cꞌo pa rcuenta Decápolis, xumaj rbixic ja nimlaj samaj ja xuban ja Jesús chipan ja rcꞌaslemal in canojel ja winak congana cꞌascꞌoꞌi quicꞌaxaj. \s * * * * * * * * * * \p \v 21 Ja Jesús xemeloj chic jutij pa lancha chajuparaj yaꞌ. Ja cꞌa tok xeꞌekaji congana e qꞌuiy ja winak xequimoloꞌ quiꞌ ruqꞌuin in triꞌ qꞌuejeꞌ wiꞌ chiyaꞌ cuqꞌuin. \v 22 Cꞌacꞌariꞌ cꞌo jun achi peti rbinaꞌan Jairo, arjaꞌ jun chique ja jefe rxin ja jay xin molbal riꞌil ja bar ncꞌaxax wiꞌ ja rtzobal Dios. Ja cꞌa Jairo tok xurkaj ruqꞌuin ja Jesús xuqueꞌ chwach \v 23 in quewaꞌ xbij tre riꞌ: —Cꞌo jun nmeꞌal camíc nuban, tabanaꞌ jun utzil joꞌ chwij, jayaꞌaꞌ akꞌaꞌ pa rwiꞌ utzcꞌa chi ntzuri in wotak chi maticami, neꞌ tre. \p \v 24 Ja cꞌa Jesús rachbilajel ja rachi, congana e qꞌuiy ja winak xetreꞌel trij, congana nquepitzꞌ quiꞌ trij ebenak pa rochoch ja Jairo. \v 25 Cꞌo cꞌa jun ixok yawaꞌ ja cꞌo chiquicojol ja winak, tuban cablajuj junaꞌ ni cꞌo wiꞌ jeꞌe quicꞌ nel tre. \v 26 Ja rixok e qꞌuiy ja doctoriꞌ congana rtijon pokon pa quekꞌaꞌ in nojel ja cꞌo ruqꞌuin xuqꞌuis rmal ja yobil. Pro majun xoc wiꞌ ja xuban como ja yobil xa janiꞌ benak más pa nim. \v 27 Como arjaꞌ ekajnak chic rbixic ruqꞌuin nojel ja ntajini nuban ja Jesús rmalcꞌariꞌ tok xa janiꞌ tiloc más trij. Ja cꞌa tok xekaj ruqꞌuin xuchapoc jutzꞌit ja rtziak. \v 28 Queriꞌ xuban como ja ntajini xbij kaj pa ranma: —Ja wi xtinchap ja rtziak ja Jesús xa ruqꞌuin ariꞌ wotak chi nintzuri, neꞌ kaj. \v 29 Chaka maril xuchapoc rtziak ja Jesús ni cajeꞌe ja quicꞌ tre in xunaꞌ chi tzuri, xeli ja yobil tre. \v 30 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xunaꞌ chi cꞌoli ja poder xel tre, ni quipitzꞌon wiꞌ quiꞌ ja winak trij, xuyaꞌ vuelta in quewaꞌ xbij riꞌ: \p —¿Nak chapowi ja ntziak? neꞌe. \v 31 Cꞌacꞌariꞌ ja rdiscípulo ejeꞌeꞌ quewaꞌ quibij tre riꞌ: \p —¿La matatzꞌat laꞌan chi congana winak quipitzꞌon quiꞌ chawij chewiꞌ nak tre tok nabij: —Nak xinchapowi, takaꞌan natcheꞌe? xecheꞌ tre. \v 32 Pro ja Jesús kas cholaj nbe wiꞌ rwach, arjaꞌ ncanoj nak chapowi ja rtziak. \v 33 Ja cꞌa rixok congana nbirboti rumac xben riꞌ como arjaꞌ bien rotak chi xeli ja yobil tre, peti xuqueꞌ chwach ja Jesús, xuchol chwach nojelal nak rbanon pa rukꞌaꞌ ja yobil. \v 34 Bix tre rmal ja Jesús: \p —Nmeꞌal, ja yukulbal acꞌuꞌx wqꞌuin jariꞌ xattzursani. Camic utz chic natbe, catquicoti, xattotaji chijutij pa rukꞌaꞌ ja yobil, neꞌxi. \p \v 35 Ja Jesús cꞌa rmajon na tzij ja tok ecꞌo juleꞌ winak xeꞌurkaji, eꞌelnakto pa rochoch ja jefe rxin ja jay xin molbal riꞌil, quewaꞌ quibij tre ja jefe riꞌ: \p —Jairo, ja rameꞌal cami ¿nak noc wiꞌ ja naban molestar más ja Maestro? xecheꞌ tre. \v 36 Ja cꞌa Jesús tok chaka maril xcꞌaxaj ja quibij arjaꞌ xbij tre ja jefe rxin ja jay xin molbal riꞌil: \p —Ma taxbej ta awiꞌ, ja naban, tiyukeꞌ acꞌuꞌx wqꞌuin, neꞌ tre. \v 37 Cꞌacꞌariꞌ be ja Jesús, mta nak chi ta xerucꞌamel, xa queyon ja Pedro, ja Jacobo in Juan ja rchꞌalal Jacobo. \v 38 Ja cꞌa tok xeꞌekaji ja chi rochoch ja jefe ja Jesús xerutzꞌat ja winak ja recꞌo pa jay chi congana lawuloꞌ nqueban, quimajon okꞌej in congana sícꞌ nqueban. \v 39 Ja tok xoc pa jay quewaꞌ xbij chique riꞌ: —¿Nak tre tok neban quelaꞌ? congana takaꞌan sícꞌ okꞌej neban. Ja xtan ma camnak ta, xa waram rbanon, neꞌ chique. \v 40 Pro ja rejeꞌeꞌ xa quitzebej. Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xerlasajto pro canojelal. Ja cꞌa tok xelastajto rmal cꞌacꞌariꞌ xerucꞌamel chic ja rtataꞌ ruteꞌ ja camnak e rachbil ja retran trij chakajaꞌ, xeꞌoqui ja bar cꞌo wiꞌ ja cuerpo rxin ja xtan. \v 41 Ja cꞌa Jesús xuchap chi rukꞌaꞌ ja camnak in quewaꞌ xbij tre riꞌ: —Talita, cumi, neꞌ tre. Jawaꞌ tzij xbij tre riꞌ tibij tzij: —Xtan, camic anin nbij chawe catyictaji, neꞌe. \v 42 Chaka maril bitaj queriꞌ rmal ja Jesús yictaj nojoj ja xtan in xumaj binem. Ja xtan cablajuj chic ja rjunaꞌ. Ja recꞌo ruqꞌuin ja Jesús congana cꞌascꞌoꞌi quetzꞌat ja bantaj chiquewach. \v 43 Ja cꞌa Jesús congana xuban recomendar chique chi majun bar ta triꞌ nquibij wiꞌ ja bantaji in xbij chique: —Teyaꞌaꞌ rway ja xtan, neꞌ chique. \c 6 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Ja cꞌa Jesús xelel, be chipan ja rtinamit arjaꞌ, xerachbilajel ja rdiscípulo. \v 2 Ja cꞌa tok xerilaꞌ ja xulaꞌnbal kꞌij xoc chipan ja jay xin molbal riꞌil, xumaj quitijoxic ja winak. E qꞌuiy ja winak ja xecꞌaxani ja tijonem xuyaꞌ in congana cꞌascꞌoꞌi quicꞌaxaj in quewaꞌ quibij chibil tak quiꞌ riꞌ: \p —¿Bar cꞌa penak walaꞌ ja rocnak tre jalaꞌ jun achi leꞌ? congana takaꞌan rnaꞌoj yatajnak tre in congana takaꞌan nimak tak milagro nuban chakajaꞌ. \v 3 Pro ¿la ma arjaꞌ ta cꞌalaꞌ ja josol cheꞌ ja ral María? In ja rchꞌalal ¿la ma ejeꞌeꞌ ta cꞌa ja Jacobo, ja José, ja Judas in Simón? In ja ranaꞌ ¿la ma ecꞌo ta cꞌa chikacojol chakajaꞌ? xecheꞌe. Queriꞌ quibij, ni majun quigana ruqꞌuin ja Jesús, xa pokon nquenaꞌ rmal ja nbij. \v 4 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xbij chique: \p —Ni majun profeta xin Dios ja maquita lokꞌ nnaꞌi xarwariꞌ ma lokꞌ ta nnaꞌi cumal ja rach aj tinamit nixtacꞌa cumal ta ja rchꞌalal in nixtacꞌa cumal ta ja recꞌo pa rochoch chakajaꞌ, neꞌ chique. \v 5 In ma xcowin ta xuban ta nimak tak milagro triꞌ xarwariꞌ ecꞌo jujun ja yawaꞌiꞌ xuyaꞌ rukꞌaꞌ pa quewiꞌ in xertzursaj can. \v 6 Arjaꞌ kas junwiꞌ xunaꞌ rumac ja mta yukulbal quecꞌuꞌx ja winak ruqꞌuin. Cꞌacꞌariꞌ xelel, be pa tak aldea ja cꞌo chinakaj in xumaj quitijoxic ja winak. \s * * * * * * * * * * \p \v 7 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xersiqꞌuij ja cablajuj discípulo in xuyaꞌ chique chi cꞌo quekꞌaꞌ chique ja ritzel tak espíritu chi necowini nequiwasajel chique ja winak. Pa cacaꞌ xerutakel in bien xuchꞌobel chiquewach nak ja xtequibanaꞌ: \v 8 —Ni majun nak ta necꞌamel ja tok xquixbe chipan ja viaje xarwariꞌ xa ruyon echꞌameꞌy necꞌamel. Mta emaleta necꞌamel nixtacꞌa way, nixtacꞌa pwok ta chakajaꞌ. \v 9 In xa perpak tak xajab necojel in ni xa ja wariꞌ ecamisa necꞌamel ja recojon, ma caꞌiꞌ ta. \v 10 Xa nak ta chi jayil nixoc wiꞌ triꞌ nixqꞌuejeꞌ wiꞌ, cꞌa tokoriꞌ neyaꞌ can ja tok nixbe chic cha jun chic tinamit. \v 11 In xa nak ta ja maquecꞌulu ewxin, xa nak ta ja mta quigana nquicꞌaxaj ja nebij chique, ja cꞌa tok nixelto chipan ja quitinamit tequiraj can ja pokok ja cꞌo pan ewakan. Queriꞌ neban jariꞌ retal chi ejeꞌeꞌ nquetij na rpokonal rmal ja matiqueyaꞌ quixquin tre ja nebij chique. Ni katzij wiꞌ ja nbij chewe riꞌ, ja tok xterilaꞌ ja nimlaj kꞌij xin juicio janila jun nimlaj rpokonal xtiquetij na ja tinamit ja maquecꞌulu ewxin. Más na lawuloꞌ ja rpokonal xtiquetij chwach ja xtiquetij ja ritzel tak winak ja raj Sodoma in ja raj Gomorra ojer. Queriꞌ xbij chique. \v 12 Ja cꞌa cablajuj discípulo ejeꞌeꞌ xeꞌelel, xebe cuqꞌuin ja winak in quewaꞌ nquibij chique riꞌ: —Teqꞌuexaꞌ ja renaꞌoj in teyaꞌaꞌ can ja ritzelal, necheꞌ chique. \v 13 E qꞌuiy ja ritzel tak espíritu xequiwasaj chique winak in e qꞌuiy ja yawaꞌiꞌ quecoj aceite pa quewiꞌ, xequitzursaj. \s * * * * * * * * * * \p \v 14 Ja Jesús nojel ja ntajini nuban xekaj rbixic ruqꞌuin ja rey rbinaꞌan Herodes como benak nat nakaj ja rtzijoxic. Ja cꞌa Herodes quewaꞌ xbij riꞌ: \p —Ja rachi ja maxcoꞌ ntajini nuban arjaꞌ Juan Bautista cꞌastajnakto chiquicojol camnakiꞌ chewiꞌ cꞌa tok ocnak tre ja nimak tak poder ja ntajini nsamaj ruqꞌuin camic, neꞌe. \v 15 Pro ecꞌo chic juleꞌ quewaꞌ quibij riꞌ: \p —Ja rachi arjaꞌ Elías, xecheꞌe. In ecꞌo chic juleꞌ quewaꞌ quibij riꞌ: \p —Ja rachi arjaꞌ jun profeta, queriꞌ rbanic ja caniꞌ quibanic ja rojer tak profeta, xecheꞌe. \v 16 Pro ja Herodes tok xcꞌaxaj ja nquibij ja winak arjaꞌ quewaꞌ xbij chic riꞌ: \p —Mni, ma queriꞌ ta. Ja rachi arjaꞌ Juan ja xinyaꞌ orden chi lasax rwiꞌ, arjaꞌ cꞌariꞌ ja cꞌastaj chiquicojol camnakiꞌ, neꞌe. \v 17-18 Queriꞌ xbij como bien rotak chi arjaꞌ yowi ja orden chi camsaxi ja Juan Bautista tokoriꞌ tok xutak rchapic ja Juan, baqꞌui in coj pa cheꞌ. Queriꞌ xuban tre rumac ja bix tre rmal ja Juan Bautista chi: —Ma rubey ta abanon chi acꞌamon ja rawixnam, neꞌxi. Como ja Herodes arjaꞌ rcꞌamon ja rixnam rbinaꞌan Herodías, rxjayil jun rchꞌalal rbinaꞌan Felipe. \p \v 19 Ja cꞌa Herodías arjaꞌ congana penak ryewal trij ja Juan, nrajoꞌ ta ncamsaj pro maticowini \v 20 como ja Herodes xa nxbej riꞌ chwach ja Juan como arjaꞌ rotak chi ja Juan utzlaj achi, jun achi xin Dios, in bien xuban cuenta utzcꞌa chi maticamsaxi. Ja Herodes tok ncꞌwaxaj ja nbij ja Juan cꞌo jeꞌe ncꞌwaxaj ja matichꞌobtaj rmal, xa nxbej riꞌ rmal pro ni cꞌo wiꞌ rgana ncꞌwaxaj. \p \v 21 Pro xerilaꞌ cꞌa jun kꞌij tok cowini ja Herodías trij ja Juan chi ncamsaxi. Tokoriꞌ bantaji camíc ja tok Herodes xuban jun nmakꞌij rxin rcumpleaños, xchomij jun nimlaj waꞌim. Erbanon invitar ja winak ja nimak quekꞌij ja nesamaj chipan ja rgobierno e cachbil ja jefe quixin soldado e cachbil chic ja principaliꞌ xin Galilea. \v 22 Ja Herodes e rachbil ja rerbanon invitar ecꞌo pa mesa ja tok xekaj jun xtan chiquewach, ral ja Herodías, in xumaj xajoj ja xtan chiquewach. Ja cꞌa Herodes in ja rachbil congana xel quecꞌuꞌx trij. Cꞌacꞌariꞌ ja rey Herodes quewaꞌ xbij tre ja xtan riꞌ: \p —Tacꞌutuj chwe xa nak ta ja nawajoꞌ, can nyaꞌ chawe, neꞌ tre. \v 23 In xuban jurar, xbij tre ja xtan: \p —Xa nak ta xtacꞌutuj chwe can nyaꞌ chawe masqui nicꞌaj tre ja gobierno xtacꞌutuj ja cꞌo pa nukꞌaꞌ can nyaꞌ chawe, neꞌ tre. \v 24 Ja cꞌa xtan xelto, be ruqꞌuin ja ruteꞌ, xerbij tre nojel ja bix tre rmal ja Herodes: \p —Camic ¿nak cꞌa ncꞌutuj tre ja rey nachꞌob atat? neꞌ tre ja ruteꞌ. \p —Tabij tre chi nuyaꞌ rwiꞌ ja Juan Bautista chawe, neꞌxi rmal ja ruteꞌ. \v 25 Chaka cꞌa maril bitaj queriꞌ tre ja xtan congana nuban, be chic jutij ruqꞌuin ja rey in xbij tre: \p —Camic ja ncꞌutuj chawe pro ni chanim riꞌ, ja rwiꞌ ja Juan Bautista tayaꞌaꞌ chwe pa jun plato, neꞌ tre. \v 26 Pro ja cꞌa rey Herodes congana junwiꞌ xunaꞌ pro como rbanon chic jurar chiquewach ja recꞌo ruqꞌuin pa mesa chewiꞌ tok ma xrajoꞌ ta maquita nuyaꞌ tre ja xtan ja xtzujuj. \v 27 Ja rey alnak xuyaꞌ orden tre jun soldado chi nbe, nerlasaj rwiꞌ ja Juan Bautista in nucꞌamto. \v 28 Cꞌacꞌariꞌ be ja soldado ruqꞌuin ja Juan ja bar cꞌo wiꞌ pa cheꞌ in xlasaj rwiꞌ. Ja tok lastajto rmal xucꞌamto pa jun plato, xujach tre ja xtan in ja xtan xujach tre ja ruteꞌ. \v 29 Ja cꞌa rdiscípulo ja Juan tok quicꞌaxaj chi camsaxi ejeꞌeꞌ xebe, xequicꞌamaꞌ ja rcuerpo in xequimukuꞌ. \s * * * * * * * * * * \p \v 30 Xemelojto ja cablajuj apóstol, xurquimoloꞌ quiꞌ ruqꞌuin ja Jesús, quechol chwach nojel ja xequibanaꞌ in nojel ja tijonem ja queyaꞌ chique ja winak. \v 31 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xbij chique: \p —Joꞌ, kayonaj kiꞌ chipan jun lugar ja bar kas talan wiꞌ chi triꞌ nixexulaꞌn wiꞌ jalal, neꞌ chique. Queriꞌ xbij chique como congana chi winak nquijalalaꞌ quiꞌ cuqꞌuin nixtacꞌa cꞌo ta tiempo chique xquewaꞌ ta cumal. \v 32 Cꞌacꞌariꞌ xeꞌoquel pa jun lancha, xequiyonaj quiꞌ chipan ja lugar kas talani ja bar ma ecꞌo ta wiꞌ winak. \v 33 Pro ja tok xebe e qꞌuiy ja winak xetzꞌatoꞌel quixin, bien chꞌobtaj cumal chi Jesús ja be. Xeꞌelel ja winak pa tak quitinamit pro nojel tinamit, xebe chi cakan cꞌamcꞌol canim, ejeꞌeꞌ xeꞌekaji nabey ja bar xqueꞌekaj wiꞌ ja Jesús in triꞌ quemol wiꞌ quiꞌ chi rcꞌulic. \v 34 Ja cꞌa Jesús tok xelto chipan ja lancha xerutzꞌat ja winak chi congana e qꞌuiy. Arjaꞌ xpokonaj quewach como ejeꞌeꞌ e caniꞌ juleꞌ tak carnelo ja mta nyukꞌun quixin. Cꞌacꞌariꞌ xumaj quitijoxic, qꞌuiy rwach ja tijonem xuyaꞌ chique. \v 35 Ja cꞌa tok xuban hora xepeti ja discípulo in quewaꞌ quibij tre riꞌ: \p —Ja lugar ja rokcꞌo wiꞌ riꞌ congana talani in xuban hora, \v 36 mejor ja naban, queꞌatakaꞌel ja winak pa tak tinamit in pa tak aldea ja cꞌo chikanakaj in tabij chique chi triꞌ nequilokꞌoꞌ wiꞌ ja nquetij, xecheꞌ tre. \p \v 37 —Ixix nixyoꞌ chique ja nquetij, xecheꞌx rmal ja Jesús. \p —Xtikalokꞌ ta caꞌiꞌ ciento quetzal caxlanway ¿la neruban ta cꞌalaꞌ winak leꞌ chi nquetij? xecheꞌ tre. \p \v 38 —Jetzꞌataꞌ nacꞌa jaruꞌ rkan caxlanway ja recꞌamonto, xecheꞌx chic rmal ja Jesús. Ja cꞌa tok quetzꞌat quewaꞌ quibij tre riꞌ: \p —Joꞌoꞌ rkan ja caxlanway in e caꞌiꞌ cakan chꞌuꞌ, xecheꞌ tre. \v 39 Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xbij chique: \p —Cꞌo rax tak kꞌayis leꞌ, tebij chique canojel ja winak chi quetzꞌabeꞌe parwiꞌ pro pa tak moc ncucꞌaj quiꞌ, neꞌ chique. \v 40 Ja cꞌa winak xekaji chi tzꞌubulem, pa tak moc cucꞌaj quiꞌ. Ecꞌoli jujun ciento cucꞌaj quiꞌ in ecꞌoli pa tak cincuenta cucꞌaj quiꞌ. \v 41 Ja cꞌa Jesús xucꞌam ja joꞌoꞌ rkan caxlanway e rachbil ja caꞌiꞌ cakan chꞌuꞌ, caꞌy chicaj in xmaltioxij tre ja Dios. Xuwechꞌ ja caxlanway, xujach chique ja rdiscípulo chi ejeꞌeꞌ nqueyaꞌ chic chique ja winak. In queriꞌ xuban chique ja caꞌiꞌ cakan chꞌuꞌ chakajaꞌ, xerujach chiquewach canojel ja winak. \v 42 Xewaꞌi pro ni canojelal in xenoji chi utz. \v 43 Ja cꞌa caxlanway rachbil chꞌuꞌ mol ruchiꞌ ja totaji, cablajuj chacach xuban. \v 44 Ja xewaꞌi e joꞌoꞌ mil pro xa queyon achiꞌiꞌ. \s * * * * * * * * * * \p \v 45 Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xbij chique ja rdiscípulo: \p —Puersa nixoquel chipan ja lancha, nixbe chajuparaj yaꞌ chipan ja tinamit Betsaida, neꞌ chique, in xeruban can despedir ja winak. \v 46 Ja tok xebantaj can despedir rmal, arjaꞌ joteꞌ chwach jayuꞌ, xuwil jun lugar ja bar nuban wiꞌ oración. \v 47 Ja tok xoc akꞌaꞌ xa ruyon cꞌo triꞌ, ja cꞌa lancha kas pa ncꞌaj yaꞌ cꞌo chi wiꞌ. \v 48 Arjaꞌ xerutzꞌat pon chi congana etujkarnak chic tre ja siꞌoj como cꞌo jun nimlaj ikꞌ jaktajnakto chiquij. Ja cꞌa pa rsakaric rmajon binem parwiꞌ yaꞌ ja Jesús, xekaj chinakaj ja lancha. Arjaꞌ laj kꞌax chiquewach ja rdiscípulo \v 49 pro tok quetzꞌat chi rmajon binem parwiꞌ yaꞌ, ja nquechꞌob ejeꞌeꞌ chi jun xbinel ja netajini nquetzꞌat in congana quemaj rakic quechiꞌ rmal. \v 50 Como canojel quetzꞌat in congana quixbej quiꞌ rmal. Ja cꞌa Jesús xbij chique: —Ma ticapuj ta ecꞌuꞌx, xwaꞌn anin, ma texbej ta ewiꞌ, neꞌ chique. \v 51 Cꞌacꞌariꞌ xoc cuqꞌuin pa lancha in cami ja ikꞌ. Ja cꞌa discípulo ejeꞌeꞌ congana cꞌascꞌoꞌi quetzꞌat ja xuban ja Jesús chiquewach in sach quinaꞌoj rmal. \v 52 Queriꞌ queban como ejeꞌeꞌ ma xchꞌobtaj ta cumal ja poder ja cꞌo ruqꞌuin ja Jesús masqui quitzꞌaton chic ja nimlaj milagro xuban tre ja caxlanway tok xerutzuk ja joꞌoꞌ mil achiꞌiꞌ. Congana cꞌayew chique chi nquechꞌob nak rbanic ja Jesús. \s * * * * * * * * * * \p \v 53 Xeꞌelel, xeꞌekaj chajuparaj yaꞌ, pa jun lugar rbinaꞌan Genesaret xeꞌekaj wiꞌ chiyaꞌ. \v 54 Chaka cꞌa maril xeꞌelto ja pa lancha, ja winak chanim queyaꞌ cuenta tre chi Jesús ja xekaj cuqꞌuin. \v 55 Cꞌacꞌariꞌ xebe cuqꞌuin canojel ja winak ja recꞌo chipan ariꞌ lugar in majtajto quicꞌamaric ja yawaꞌiꞌ ruqꞌuin ja Jesús. Xa nak ta lugar nekaj wiꞌ ja Jesús, ja winak tok nquicꞌaxaj, triꞌ nequemel wiꞌ ja yawaꞌiꞌ, nequitelejel rachbil tak quiwarbal. \v 56 Xa bar ta triꞌ nekaj wiꞌ ja Jesús, wi pa nimak tak tinamit, wi pa coꞌcojlaj tak tinamit owi pa tak aldea, ja winak ja recꞌo yawaꞌiꞌ cuqꞌuin ejeꞌeꞌ xequilasajto, xequeyaꞌto chi tak bey ja bar nkꞌax wiꞌ ja Jesús in quewaꞌ quibij tre riꞌ: —Tabanaꞌ jun utzil chake, tayaꞌaꞌ jutzꞌit lugar chique ja yawaꞌiꞌ chi nquechapoc jutzꞌit ja ratziak, mana xa jutzꞌit ruchiꞌ ja nquechapoc, xecheꞌ tre. In queriꞌ queban, canojel ja xechapowi ja rtziak xetzuri. \c 7 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Ecꞌo cꞌa juleꞌ fariseo xequimoloꞌ quiꞌ ruqꞌuin ja Jesús e cachbil juleꞌ maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios ja tzꞌibtal can rmal ja Moisés, ejeꞌeꞌ epenak pa Jerusalén. \v 2 Ejeꞌeꞌ queyaꞌ cuenta chique ja rdiscípulo ja Jesús chi ecꞌoli chique ja tok quemaj waꞌim ma xqueban ta ja caniꞌ nrajoꞌ ja costumbre tre ja chꞌajoj kꞌabaj pro ja tok quechꞌaj quekꞌaꞌ ma costumbre ta ja queban. Rmalcꞌariꞌ tok ja fariseo e cachbil ja maestro ejeꞌeꞌ quemaj quitzijoxic ja discípulo. \v 3 Como ja fariseo in canojel ja cach tak aj Israel ejeꞌeꞌ ni maquewaꞌ wiꞌ ja wi ma congana ta nqueban tre ja chꞌajoj kꞌabaj, jariꞌ costumbre ja cꞌutun can chiquewach cumal ja catiꞌt quimamaꞌ. \v 4 In tok nemelojto ja pa tak cꞌaybal ni maquewaꞌ wiꞌ chakajaꞌ ja wi matiqueban ja costumbre ja nquichꞌachꞌojirsbej quiꞌ. In cꞌa cꞌo na más ja costumbre quiniman jeꞌe, nqueban costumbre tre ja chꞌajoj tak vaso in tre chꞌajoj tak xaro in tre chꞌajoj tak tzacbal nakun jeꞌe ja chꞌichꞌ ocnak in tre chꞌat chakajaꞌ. \v 5 Ja cꞌa fariseo e cachbil ja maestro quicꞌaxaj tre ja Jesús: \p —¿Nak cꞌa tre ja radiscípulo takaꞌan matiquinimaj ja costumbre quixin ja katiꞌt kamamaꞌ? Newaꞌ takaꞌan pro matiqueban ja costumbre tre ja chꞌajoj kꞌabaj, xecheꞌ tre. \v 6 Bix chique rmal ja Jesús: \p —Cacaꞌ epalaj, bien ntakeꞌ chewe ja binto chewe ojer rmal ja profeta Isaías in tzꞌibtal can quewariꞌ: —Jawaꞌ winak riꞌ xa chi quechiꞌ cꞌo wiꞌ ja tok nqueyaꞌ nukꞌij, ja canma cꞌa cꞌa nat cꞌo wiꞌ chwe. \v 7 Ni majun noc wiꞌ ja tok nqueyaꞌ nukꞌij, ja tijonem ja nqueyaꞌ rtzobal Dios necheꞌ tre, pro xa mandamiento quixin winak. Queriꞌ ja binto chewe rmal ja rIsaías. \v 8 Ja rebanon, eyaꞌon can ja mandamiento xin Dios pro ja costumbre quixin winak jariꞌ emajon rnimaxic caniꞌ tre ja costumbre tre ja chꞌajoj tak xaro, chꞌajoj tak vaso in juleꞌ chic costumbre ja junan ruqꞌuin ja wariꞌ, neꞌe ja Jesús chique. \p \v 9 In xbij chic chique: —Ixix congana ix listo chi rqꞌuexic ja mandamiento xin Dios utzcꞌa chi ja recostumbre ixix necoj pa rqꞌuexwach. \v 10 Como ja Moisés arjaꞌ cꞌo jun mandamiento xin Dios ja rtzꞌiban can quewaꞌ nbij riꞌ: —Lokꞌ queꞌanaꞌaꞌ ja ratataꞌ ateꞌ, neꞌe. In jun chic ja rtzꞌiban can quewaꞌ nbij riꞌ: —Ja wi cꞌo jun xa itzel ntzijon tre ja rtataꞌ owi ruteꞌ jariꞌ puersa ncamsaxi, neꞌe. \v 11-12 Pro ja rixix xa ma lokꞌ ta neꞌenaꞌ como quewaꞌ ja tijonem neyaꞌ riꞌ: —Ja wi nabij tre atataꞌ owi ateꞌ: —Camic maquincowini natnutoꞌ tre ja cꞌo rjawaxic chawe como nbin chic tre ja Dios chi rxin chic arjaꞌ ja cꞌo wqꞌuin, wi natcheꞌ tre, jariꞌ ma rjawaxic chi ta chi natoꞌ tre ja cꞌo rjawaxic tre, nixcheꞌe. \v 13 Queriꞌ ebanon, ja mandamiento xin Dios, ixix ebanon tre ni mta pro xa rumac ja recostumbre in jariꞌ costumbre necꞌut chiquewach juleꞌ chic winak chi nquinimaj ejeꞌeꞌ chakajaꞌ. In qꞌuiy rwach ja neban ja junan ruqꞌuin ja wariꞌ. Queriꞌ xbij ja Jesús chique. \p \v 14 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xumaj chic tzij cuqꞌuin ja winak, quewaꞌ xbij chique riꞌ: —Tecꞌwaxaj ewanojelal ja xtinbij chewe riꞌ, kas ta xtichꞌobtaj emwal. \v 15 Ma ja ta ja noc pan achiꞌ ja ntzꞌilorsani ja rawanma pro ja ntzꞌilorsan rxin jariꞌ ja nwinakar pan awanma in nelto pan achiꞌ. \v 16 Bien cꞌa tewasaj enaꞌoj trij ja cꞌa xinbij kaj chewe riꞌ, neꞌ chique. \p \v 17 Cꞌacꞌariꞌ xeruban can despedir ja winak in xoc pa jay. Ja cꞌa rdiscípulo quicꞌaxaj tre nak rbanic ja cꞌambal tzij ja xbij. \v 18 In quewaꞌ xbij chique riꞌ: —Takaꞌan matichꞌobtaj emwal ixix chakajaꞌ. ¿La matichꞌobtaj cꞌa emwal chi ja noc pan achiꞌ jariꞌ mta moda xtitzꞌilorsaj ta ja rawanma? \v 19 Queriꞌ nbij chewe como ja noc pan achiꞌ jariꞌ nkaj chi apan in nelel chic jutij, neꞌ chique. Ja xbij ja Jesús chi matitzꞌilori ja rawanma xta rmal ja natiꞌ xa nak ta ja natiꞌ jeꞌe. \v 20 In xbij chic jutij chique: —Ja ritzelal ja nelto pan awanma jariꞌ ntzꞌilorsan rxin ja rawanma. \v 21 Queriꞌ nbij chewe como pan awanma nwinakarto wiꞌ ja ritzel tak naꞌoj caniꞌ tre tok cꞌo jun natoc ruqꞌuin ja wi ma awixjayil ta owi ma awachajil ta, caniꞌ tre banoj camíc, \v 22 caniꞌ tre banoj alakꞌ, caniꞌ tre tok chaka benak chi nayarij quinakun winak, caniꞌ tre banoj itzelal in banoj engaño, caniꞌ tre banoj nakun ja congana chuw chwach ja Dios, caniꞌ tre aquiakarem, neꞌatzijoj winak, nayaꞌ akꞌij in banoj nakun ja xa ma chꞌobol ta. \v 23 Nojel cꞌawaꞌ wariꞌ pa tak canma ja winak nalaxto wiꞌ in jariꞌ ntzꞌilorsan rxin ja canma. Queriꞌ xbij ja Jesús chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 24 Cꞌacꞌariꞌ yictajel, xelel chipan ja lugar in be cha jun lugar chic ja bar cꞌo wiꞌ ja caꞌiꞌ tinamit, jun rbinaꞌan Tiro in jun rbinaꞌan Sidón. Ja cꞌa tok xekaji xoc chipan jun jay, arjaꞌ matirajoꞌ chi notakixi chi triꞌ cꞌo wiꞌ pro ja winak puersa cotakij chi cꞌo triꞌ. \v 25-26 Cꞌo cꞌa jun ixok ma aj Israel ta, arjaꞌ alaxnak chipan ja lugar rbinaꞌan Sirofenicia, cꞌo jun ti ral ti xtan ocnak jun itzel espíritu tre. Ja rixok tok xcꞌaxaj ja bar cꞌo wiꞌ ja Jesús be ruqꞌuin. Ja cꞌa tok xekaj ruqꞌuin xuqueꞌ chwach in congana xuban recomendar tre chi nbe ruqꞌuin chi nerlasaj ja ritzel espíritu tre ja ti ral. \v 27 Ja cꞌa Jesús xcꞌambej tzij chwach ja rixok, quewaꞌ xbij tre riꞌ: \p —Nenutoꞌ na nabey ja wach tak aj Israel como ma rubey ta xticꞌam ta queway ja ralcꞌwalaxelaꞌ in xtiqꞌuiakel ta chiquewach tak tzꞌiꞌ, neꞌ tre. \v 28 Ja cꞌa rixok chakajaꞌ xcꞌambej tzij chwach ja Jesús, quewaꞌ xbij tre riꞌ: \p —Wajaw, ni katzij wiꞌ ja nabij leꞌ pro ja tak tzꞌiꞌ ja neqꞌuejeꞌ xeꞌ mesa, ejeꞌeꞌ nya̱ꞌ lugar chique chi nquetij ja rcꞌutal tak queway ja ralcꞌwalaxelaꞌ ja ntzakel xeꞌ mesa, neꞌ tre. \v 29 Bix tre rmal ja Jesús: \p —Congana buena xabij chwe leꞌ rmalcꞌariꞌ nbij chawe, jat, catmeloj chi awochoch, camic xeli ja ritzel espíritu tre ja rawal, neꞌxi ja rixok. \v 30 Cꞌacꞌariꞌ meloji ja rixok chi rochoch. Ja tok xekaj ruqꞌuin ja ral cotzꞌol chwa chꞌat, mchita ja ritzel espíritu tre. \s * * * * * * * * * * \p \v 31 Cꞌacꞌariꞌ be ja Jesús, xelel chipan ja lugar jeꞌe ja cꞌo pa rcuenta Tiro, kꞌaxi pa tak lugar ja cꞌo pa rcuenta Sidón in kꞌaxi chakajaꞌ pa tak lugar ja cꞌo pa rcuenta Decápolis, xekaji cꞌa chuchiꞌ ja yaꞌ rbinaꞌan Galilea. \v 32 Cꞌo cꞌa jun achi xeya̱ꞌ chwach, arjaꞌ tacon in ma kas ta ncowini ntzijoni chakajaꞌ. Ja recꞌamyonel rxin quicꞌutuj jun utzil tre ja Jesús chi nuyaꞌ rukꞌaꞌ pa rwiꞌ ja rachi chi ntzursaj. \v 33 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xlasajel ja rachi chiquicojol ja winak, quiyonaj quiꞌ ruqꞌuin. Cꞌacꞌariꞌ xuyaꞌoc rwiꞌ rukꞌaꞌ pa tak rxquin ja rachi, chubani in xuchap rakꞌ ja rachi chakajaꞌ. \v 34 Cꞌacꞌariꞌ caꞌy chicaj, congana njikꞌjoti in quewaꞌ xbij tre riꞌ: —Efata, neꞌ tre. Ja pa rtzobal ja rachi efata tibij tzij tijaktaji ja rawxquin, neꞌe. \v 35 Ja tok bitaji ja queriꞌ rmal ni jaktaji rxquin ja rachi in tzuri ja rakꞌ in ncowini ntzijon chic. \v 36 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xbij chique ja winak chi majun bar ta triꞌ nquibij wiꞌ ja xuban tre ja rachi. Pro ja winak ma xquinimaj ta tzij, masqui congana xekꞌili rmal ja Jesús chi matiquilasaj rbixic pro ejeꞌeꞌ más chi na quilasaj rbixic. \v 37 Ejeꞌeꞌ congana cꞌascꞌoꞌi quetzꞌat ja milagro ja xuban ja Jesús chiquewach in quewaꞌ nquibij riꞌ: —Ja Jesús congana buena nojelal ja rbanon. Nuyaꞌ takaꞌan quixquin ja taconaꞌ in nuyaꞌ takaꞌan quechiꞌ ja memaꞌ chakajaꞌ, necheꞌe. \c 8 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Jariꞌ tiempo congana e qꞌuiy ja winak quimolon quiꞌ ruqꞌuin ja Jesús in mta queway quicꞌamonto. Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xersiqꞌuij pon ja rdiscípulo in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \v 2 —Congana npokonaj quewach ja winak, tuban oxiꞌ kꞌij queqꞌuejeꞌ wqꞌuin in mchita nak chi ta ja nquetij. \v 3 Ja wi xquenutakel chi tak cochoch, wi mta way xtiquetijel jariꞌ wotak chi netujkar pa bey. Ecꞌoli chique congana nat epenak wiꞌ, neꞌ chique. \v 4 Ja cꞌa rdiscípulo ejeꞌeꞌ quibij tre: \p —Jawaꞌ lugar ja rokcꞌo wiꞌ riꞌ congana talani ¿bar cꞌa nekacꞌamaꞌ wiꞌ ja xtiquetij ja winak leꞌ? xecheꞌ tre. \p \v 5 —¿Jaruꞌ rkan ja caxlanway cꞌol ewqꞌuin? xecheꞌx rmal ja Jesús. \p —Wukuꞌ rkan, xecheꞌ tre. \v 6 Ja cꞌa Jesús xbij chique ja winak chi netzꞌabeꞌ kaj pa tokꞌulew. Cꞌacꞌariꞌ xucꞌam ja wukuꞌ rkan caxlanway, xmaltioxij tre ja Dios, xuwechꞌ in xujach chique ja rdiscípulo chi ejeꞌeꞌ nqueyaꞌ chic chique ja winak in queriꞌ queban queyaꞌ chique. \v 7 In chakajaꞌ ecꞌo jun caꞌiꞌ cakan chꞌuꞌ e taknoꞌy. Ja cꞌa Jesús xermaltioxij tre ja Dios in xuyaꞌ orden chi neyaꞌi ja chꞌuꞌ chique ja winak chakajaꞌ. \v 8 Xewaꞌi ja winak in xenoji chi utz. Ja cꞌa caxlanway rachbil chꞌuꞌ mol ruchiꞌ ja totaji, wukuꞌ chacach xuban. \v 9 Ja xewaꞌi ecꞌo la quijiꞌ mil. Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xeruban can despedir, \v 10 xoquel ja pa lancha e rachbil ja rdiscípulo, xebe pa tak lugar ja cꞌo pa rcuenta Dalmanuta. \s * * * * * * * * * * \p \v 11 Ja tok xeꞌekaji ecꞌo juleꞌ fariseo xeꞌekaj ruqꞌuin ja Jesús. Ejeꞌeꞌ quemaj tzij ruqꞌuin pro xa chꞌaꞌonem nqueban tre. Cꞌoli quicꞌaxaj tre pro xa nquicꞌambajbej rxin quewariꞌ: \p —Tabanaꞌ jun milagro ja ncꞌutu chikawach chi Dios yoyon chawe ja poder ja cꞌo pan akꞌaꞌ, xecheꞌ tre. \v 12 Ja cꞌa Jesús tok xcꞌaxaj ja bix tre, arjaꞌ congana bison cumal in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —¿Nak tre tok ixix ja rixcꞌo chipan awaꞌ tiempo riꞌ necꞌutuj jun milagro chwe ja xa necꞌambajbej wxin? Ni katzij wiꞌ ja xtinbij chewe riꞌ, ja rixix ja rixcꞌo chipan awaꞌ tiempo riꞌ mta jun milagro xtinban ta chewach ja caniꞌ necꞌutuj chwe, neꞌ chique. \v 13 Ja cꞌa tok bitaji ja queriꞌ rmal, ja Jesús xeruyaꞌ can, xeꞌoquel chic jutij chipan ja lancha, xebe chic chajuparaj yaꞌ. \p \v 14 Ecꞌo chic pa lancha ebenak. Ja cꞌa rdiscípulo ja Jesús ejeꞌeꞌ mta queway quicꞌamonto, quimestaj can, xa jun rkan ja caxlanway ja cucꞌan. \v 15 Ja cꞌa Jesús quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Kas bien techꞌoboꞌ, kas bien tebanaꞌ cuenta ewiꞌ chwach ja levadura quixin ja fariseo in chwach chakajaꞌ ja levadura rxin ja Herodes, neꞌ chique. \v 16 Ja cꞌa rdiscípulo ejeꞌeꞌ quemaj tzij chibil tak quiꞌ, quewaꞌ nquibij riꞌ: \p —Queriꞌ nbij chake rumac ja mta way kacꞌampi ta, xecheꞌe. \v 17 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ bien rotak chi ja nquechꞌob ejeꞌeꞌ chi levadura xin caxlanway ja nnatax chique rmal pro ja nnatax chique jariꞌ ja tijonem quixin ja fariseo in rxin ja Herodes, quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —¿Nak tre tok nebij: —Takaꞌan mta way kacꞌampi ta, kas nixcheꞌe? ¿Majaꞌn ek tichꞌobtaj emwal? ¿Majaꞌn takaꞌan tikaj pan ewiꞌ nak rbanic? ¿La congana cꞌayew chi nechꞌob nak rbanic? \v 18 Cꞌo panewach pro ¿la matetzꞌat ja ncꞌu̱t chewach? In chakajaꞌ cꞌol ewxquin pro ¿la matoc pan ewxquin ja nbix chewe? In chakajaꞌ ¿la maturkaj chewe \v 19 ja tok xinwechꞌ ja joꞌoꞌ rkan caxlanway in xenutzuk joꞌoꞌ mil winak tre? ¿Jaruꞌ chacach ja totaji ja xemol ruchiꞌ? neꞌ chique. \p —Cablajuj chacach, xecheꞌ tre. \v 20 Ja cꞌa Jesús xbij chic chique: \p —In tok xenutzuk chic ja quijiꞌ mil winak tre ja wukuꞌ rkan caxlanway ¿jaruꞌ chacach ja totaji ja xemol ruchiꞌ? neꞌ chique. \p —Wukuꞌ chacach, xecheꞌ tre. \p \v 21 —Pro ¿nak cꞌa tre tok majaꞌn tichꞌobtaj emwal nak rbanic? xecheꞌxi rmal ja Jesús. \s * * * * * * * * * * \p \v 22 Ja tok xeꞌekaji chajuparaj yaꞌ pa jun tinamit rbinaꞌan Betsaida xeꞌekaj wiꞌ. Cꞌo cꞌa jun achi moy xeya̱ꞌ chwach ja Jesús. Ja recꞌamyonel rxin ja moy ejeꞌeꞌ congana quicꞌutuj tre ja Jesús chi nuchap ja moy chi ntzursaj. \v 23 Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xuchap ja moy chi rukꞌaꞌ, xyukejel, xlasajel chipan ja tinamit. Ja cꞌa tok lastajel rmal chipan ja tinamit xuyaꞌ ruchub chi tak rwach, xuyaꞌ rukꞌaꞌ trij tak rwach in quewaꞌ xbij tre riꞌ: \p —¿La ncaꞌy chic jutzꞌit ja rawach? neꞌ tre. \v 24 Ja cꞌa rachi xumaj caꞌyem in xbij tre ja Jesús: \p —Ecꞌo juleꞌ achiꞌiꞌ nenutzꞌat pro ja nenutzꞌat pon leꞌ xa e caniꞌ juleꞌ cheꞌ, quimajon binem, neꞌ tre. \v 25 Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xuyaꞌ chic jutij ja rukꞌaꞌ trij rwach ja rachi. Ja cꞌa rachi xumaj rtzꞌelwachixic ja nutzꞌat in tzuri ja rwach, utz chic nutzꞌat nojelal. \v 26 Ja cꞌa Jesús xbij tre: \p —Jat chi awochoch pro maxta catoc chipan ja tinamit nixtacꞌa cꞌo ta jun ja cꞌo chipan ja tinamit xtabij wiꞌ ja xinban chawe, neꞌ tre. \s * * * * * * * * * * \p \v 27 Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús e rachbil ja rdiscípulo xebe pa tak aldea ja cꞌo chinakaj ja tinamit Cesarea ja cꞌo pa rcuenta Filipo, kas cꞌa quimajon bey ja tok quewaꞌ xcꞌaxaj chique riꞌ: \p —Anin ¿nak inocnak wiꞌ ja nquibij chwe ja winak? neꞌ chique. \p \v 28 —Ecꞌoli nebin chawe chi atat at Juan Bautista, juleꞌ chic nebini chi at Elías in ecꞌo chic juleꞌ ja nebini chi at jun chic chique ja rojer tak profeta, xecheꞌ tre. \p \v 29 —Ja cꞌa rixix ¿nak nebij chwe, nak inocnak wiꞌ? neꞌe ja Jesús chique. Peti ja Pedro, xbij tre: \p —Ja ratat at Cristo ja ratchaꞌon rmal ja Dios, neꞌ tre. \v 30 Ja cꞌa Jesús congana xuban recomendar chique chi ni majun bar ta triꞌ nquibij wiꞌ chi arjaꞌ ja Cristo. \p \v 31 Cꞌacꞌariꞌ xumaj rkꞌalasaxic chiquewach ja rdiscípulo nak xtiban na tre, quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Anin ja rin Alcꞌwalaxel ja xinoc alaxic cuqꞌuin ja winak qꞌuiy rwach ja rpokonal ntij na, xa itzel ninquetzꞌat na ja principaliꞌ xin tinamit e cachbil ja jefe quixin sacerdote e cachbil chakajaꞌ ja maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios, nincamsax na in chi rox kꞌij nincꞌastaj na, neꞌ chique. \v 32 Arjaꞌ bien xuchꞌob chiquewach chi nba̱n na queriꞌ tre. Ja cꞌa Pedro arjaꞌ xuchap chi rukꞌaꞌ in xumaj rchꞌaꞌic tre ja xbij. \v 33 Pro ja cꞌa Jesús tok xcꞌaxaj ja bix tre rmal ja Pedro arjaꞌ xuyaꞌ vuelta, xertzꞌelwachij pon ja rdiscípulo in xumaj rchꞌaꞌic tre ja Pedro ja xbij: —Catel chinwach Satanás. Queriꞌ nbij chawe como ma queriꞌ ta nawajoꞌ chwe chi nban ja caniꞌ nrajoꞌ chwe ja Dios chi nban, xa junan anaꞌoj cuqꞌuin winak, neꞌ tre. \p \v 34 Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xersiqꞌuij pon ja rdiscípulo e cachbil ja juleꞌ chic winak ja recꞌo triꞌ, quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Xa nak ta ja cꞌo rgana nyukeꞌ rucꞌuꞌx wqꞌuin rjawaxic chi matuyaꞌ rgana ja tzabuklaj cꞌaslemal rcꞌan. Rjawaxic chakajaꞌ chi matipokonaj nutij ja rpokonal mwal in ntreꞌel chwij. Jariꞌ caniꞌ jun cruz nya̱ꞌ trij pro matipokonaj nucꞌam ja cruz, nrijkajel in nbe ja bar necamsax wiꞌ. \v 35 Queriꞌ nbij chewe como xa nak ta ja npokonaj nuyaꞌ can ja rcꞌaslemal jariꞌ matuwil cꞌariꞌ ja utzlaj cꞌaslemal ja mta qꞌuisic trij. Pro xa nak ta ja matipokonaj nuyaꞌ can ja rcꞌaslemal mwal anin in rmal ja utzlaj tzij ja ncꞌamonto jariꞌ can nuwil ja utzlaj cꞌaslemal ja mta qꞌuisic trij. \v 36 Como caniꞌ tre jun winak ¿nak cꞌa nuchꞌec trij wi xuchꞌec nojel ja mebaꞌil rxin ja rwachꞌulew pro wi ma xuwil ta ja utzlaj cꞌaslemal ja mta qꞌuisic trij? \v 37 Ja wi xutzak ja utzlaj cꞌaslemal ja mta qꞌuisic trij jariꞌ mta jun mebaꞌil ja xtilokꞌbej ta. \v 38 Queriꞌ nbij chewe como ja winak ja recꞌo chipan awaꞌ tiempo riꞌ xa nak ta chi winakil wi xa qꞌuixbal nquenaꞌ nquecoj quiꞌ wqꞌuin in wi xa qꞌuixbal nquenaꞌ rmal ja ntzobal, anin chakajaꞌ qꞌuixbal nnaꞌ chi xquenucoj ta pa ncuenta. Anin ja rin Alcꞌwalaxel ja xinoc alaxic cuqꞌuin ja winak xa qꞌuixbal nnaꞌ chi xquenucoj ta pan ncuenta tokoriꞌ tok xquinpi chic jutij e wachbil ja ángel xin Dios ja tok congana nchꞌaꞌan chic chwij ja gloria xin Dios. Ja winak ja recꞌo chipan awaꞌ tiempo riꞌ ejeꞌeꞌ xa quiyaꞌon can ja Dios in junwiꞌ chi na yukul wiꞌ quecꞌuꞌx, congana il mac ja netajini nqueban, neꞌe ja Jesús chique. \c 9 \p \v 1 In xbij chic chique: —Ni katzij wiꞌ ja xtinbij chewe riꞌ, ecꞌoli chewe ja recꞌo waweꞌ camic riꞌ cꞌa ecꞌas na ja tok xtiquetzꞌat ja gobierno xin Dios chi npeti in congana poder rcꞌan, neꞌ chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 2 Ja cꞌa chi wakiꞌ kꞌij ja Jesús xerucꞌamel ja Pedro e rachbil ja Jacobo in Juan, xebe, xequiyonaj quiꞌ parwiꞌ jun nimlaj jayuꞌ. Ja cꞌa rachbal ja Jesús xuqꞌuex riꞌ chiquewach. \v 3 Ja rtziak congana ncꞌacꞌot chic, congana sak sak, ni majun chꞌajol tziak waweꞌ chwachꞌulew xticowin ta xtuban ta sak tre ja caniꞌ xeli rtziak ja Jesús. \v 4 Chaka jalal tok winakar chiquewach ja rElías rachbil ja Moisés, quimajon tzij ruqꞌuin ja Jesús. \v 5 Ja cꞌa Pedro arjaꞌ xbij tre ja Jesús: \p —Maestro, congana quiꞌil ja rokcꞌo wiꞌ riꞌ. Kabanaꞌ oxiꞌ tak jay waweꞌ, jun awxin atat, jun rxin Moisés in jun rxin Elías, neꞌ tre. \v 6 Ja Pedro como xa matichꞌobtaj rmal chewiꞌ tok queriꞌ xbij como arjaꞌ in ja re rachbil congana quixben quiꞌ. \v 7 Chaka jalal tok cꞌo juleꞌ sutzꞌ xermujaj in cꞌo jun kulaj tzijonto chipan, quewaꞌ xbij chique riꞌ: —Jawaꞌ wariꞌ jawaꞌ chakꞌlaj Walcꞌwal, teyaꞌaꞌ ewxquin tre nak ja nbij arjaꞌ chewe, neꞌe. \v 8 Chaka maril tzuri tzij rmal ja kulaj, ja rapóstol tok quetzꞌat mchita ja rElías mchita ja Moisés, xa ruyon ja Jesús cꞌo can chic. \p \v 9 Cꞌacꞌariꞌ xebe, kas exulanto parwiꞌ ja jayuꞌ ja tok bix chique rmal ja Jesús: \p —Ni majun bar ta triꞌ xtebij wiꞌ ja xetzꞌat, cꞌa tokoriꞌ xtebij ja tok cꞌastajnak chic chiquicojol camnakiꞌ ja Ralcꞌwalaxel ja xoc alaxic cuqꞌuin ja winak, xecheꞌxi. \v 10 In queriꞌ queban, xa pa tak canma qꞌuejeꞌ wiꞌ, majun bar ta triꞌ quibij wiꞌ. Pro ejeꞌeꞌ quemaj rcꞌaxaxic chibil tak quiꞌ ja bix chique: \p —¿Nak rbanic cꞌariꞌ ja xbij tre ja Ralcꞌwalaxel chi ncꞌastaji chiquicojol camnakiꞌ? xecheꞌe. \v 11 Cꞌacꞌariꞌ quicꞌaxaj tre ja Jesús: \p —¿Nak cꞌa tre ja maestro xin ley ejeꞌeꞌ nquibij chi ja rElías rjawaxic chi arjaꞌ npi na nabey chwach ja Cristo? xecheꞌ tre. \p \v 12 —Ni katzij wiꞌ nquibij chi jaꞌ Elías npeti nabey chi nurchomarsaj nojelal. In camic cꞌoli ncꞌwaxaj anin chewe, ja Ralcꞌwalaxel ja xoc alaxic cuqꞌuin ja winak ¿nak tre tok tzꞌibtal can tre chi qꞌuiy rwach ja rpokonal nutij na in xa itzel ntzꞌa̱t na cumal ja winak? \v 13 Pro anin nbij chewe chi ja rElías arjaꞌ penak chic pro ejeꞌeꞌ xa queban tre nak cꞌo quigana queban tre. Ni queriꞌ bantaji ja caniꞌ tzꞌibtal can chipan ja rtzobal Dios chi nbantaj na, neꞌe ja Jesús chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 14 Ja cꞌa tok xekajto ja bar ecꞌo can wiꞌ ja juleꞌ chic discípulo congana chi winak xequetzꞌat, quimolon quiꞌ chiquij ja discípulo. Ecꞌo juleꞌ maestro xequetzꞌat chakajaꞌ quimajon tzij cuqꞌuin ja discípulo pro xa chꞌaꞌonem nqueban chique. \v 15 Ja cꞌa winak ja tok chaka maril quetzꞌat pon chi peti ja Jesús congana cꞌascꞌoꞌi quetzꞌat in cꞌamcꞌol canim xebe, xequicꞌuluꞌ in queban saludar. \v 16 Ja cꞌa Jesús xcꞌaxaj chique: \p —¿Nak ja remajon rtzijoxic cuqꞌuin? neꞌ chique. \v 17 Cꞌo cꞌa jun achi chiquicojol ja winak quewaꞌ xbij tre ja Jesús riꞌ: \p —Maestro, anin cꞌo jun ncꞌajol ncꞌamonto chi nunyaꞌaꞌ chawach, arjaꞌ ocnak jun itzel espíritu tre in rmalariꞌ ocnak mem. \v 18 Xa nak ta lugar cꞌo wiꞌ ja ncꞌajol, arjaꞌ nchꞌakix pa tokꞌulew rmal ja ritzel espíritu. Nel rpuluw ruchiꞌ in congana ncachꞌachꞌ rey pa ruchiꞌ rmal. Camic lawuloꞌ chic, majun chic rpuersa. In xincꞌutuj jun utzil chique ja radiscípulo chi nquiwasaj ja ritzel espíritu pro ejeꞌeꞌ ma xecowin ta quiwasaj ta, neꞌe ja rachi. \v 19 Ja cꞌa Jesús tok cꞌaxtaj rmal ja bix tre rmal ja rachi quewaꞌ xbij riꞌ: \p —Ixix ja rix aj Israel ni takaꞌan mta wiꞌ ja yukulbal ecꞌuꞌx wqꞌuin. Taqꞌue titzuri ja nsamaj checojol, cꞌayew chwe chi ncochꞌ más ja matiyukeꞌ ecꞌuꞌx wqꞌuin. Camic tecꞌamaꞌto ja ralaꞌ wqꞌuin, neꞌ chique. \p \v 20 Cꞌacꞌariꞌ cꞌamarel ja ralaꞌ chwach ja Jesús. Ja cꞌa ritzel espíritu chaka maril tok xutzꞌat ja Jesús xuyaꞌ chic jun ataque tre ja ralaꞌ in xchꞌakij pa tokꞌulew. Ja cꞌa ralaꞌ congana xumaj rjukic riꞌ pa tokꞌulew in nel rpuluw ruchiꞌ. \v 21 Ja cꞌa Jesús xcꞌaxaj tre ja rtataꞌ ja ralaꞌ: \p —¿Nak tiempo ocnak tre ja ritzel espíritu? neꞌ tre. \p —Cꞌa tinoꞌy na ja tok ocnakto tre. \v 22 Qꞌuiylaj mul ja ritzel espíritu rbanon tre ja ncꞌajol rminon pa kꞌakꞌ in rminon pa yaꞌ chakajaꞌ, nrajoꞌ ncamsaj. Atat, wi natcowini natoꞌ ja ti ncꞌajol tapokonaj jutzꞌit kawach, koꞌatoꞌoꞌ paki, neꞌe ja rachi. \p \v 23 —Jariꞌ awqꞌuin atat cꞌo wiꞌ xarwariꞌ ja wi natcowini nyukeꞌ acꞌuꞌx wqꞌuin. Ja cꞌa wi cꞌoli ja yukulbal acꞌuꞌx wqꞌuin jariꞌ nojel nincowini nban xa nak ta ja nawajoꞌ chwe chi nban, neꞌxi rmal ja Jesús. \v 24 Ja cꞌa tatixel chaka maril tok bitaji tzij tre rmal ja Jesús arjaꞌ xumaj jun nimlaj okꞌej in quewaꞌ xbij tre ja Jesús riꞌ: \p —Anin yukul nucꞌuꞌx awqꞌuin pro ja yukulbal nucꞌuꞌx xa ma nim ta, quinatoꞌoꞌ paki utzcꞌa chi nqꞌuiy más, neꞌ tre. \v 25 Ja cꞌa Jesús chaka maril tok xerutzꞌat ja winak chi e qꞌuiy xepeti chi nurquimoloꞌ quiꞌ ruqꞌuin, arjaꞌ xchꞌolij ja ritzel espíritu, quewaꞌ xbij tre riꞌ: \p —Itzel espíritu, xa atbanol mem xa atbanol tacon chique winak, camic anin natnuban mandar, jat, cateli, tayaꞌaꞌ can ja ralaꞌ in majutij xcatoc chi ta jutij chipan ja ranma, neꞌ tre. \v 26 Ja cꞌa ritzel espíritu tok xcꞌaxaj ja bix tre xurak ruchiꞌ in xuyaꞌ chic jutij ataque tre ja ralaꞌ. Cꞌacꞌariꞌ xelel pa ranma pro ja ralaꞌ puneꞌ can caniꞌ cami ntzꞌati. Ja cꞌa winak e qꞌuiy chique quibij chi cami ja ralaꞌ, xecheꞌe. \v 27 Pro ja Jesús xuchap chi rukꞌaꞌ in xuyic. Queriꞌ xuban peꞌi ja ralaꞌ. \p \v 28 Ja Jesús tok xoc pa jay ja cꞌa rdiscípulo ejeꞌeꞌ quiyonaj quiꞌ ruqꞌuin in quewaꞌ quibij tre riꞌ: \p —¿Nak tre tok ajoj ma xokcowin ta kawasajel ja ritzel espíritu? xecheꞌ tre. \p \v 29 —Ja ritzel tak espíritu ja re quitakalaꞌ jariꞌ ncꞌatzin oración in ncꞌatzin ayuno chi nelasbexi, xecheꞌxi. \s * * * * * * * * * * \p \v 30 Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xeꞌelel chipan ja lugar, xebe, xekꞌax pa tak lugar ja cꞌo pa rcuenta Galilea. Ja cꞌa nrajoꞌ ja Jesús chi mta nenabexi ja tok nekꞌax pa tak lugar jeꞌe \v 31 como arjaꞌ rmajon quitijoxic ja rdiscípulo. Quewaꞌ ja rmajon rbixic chique riꞌ: —Ja Ralcꞌwalaxel ja xoc alaxic cuqꞌuin ja winak arjaꞌ nja̱ch na pa quekꞌaꞌ ja winak, ncamsax na cumal pro ja tok xticamstaji ncꞌastaj na rwach chi rox kꞌij, neꞌ chique. \v 32 Pro ja rejeꞌeꞌ ma xchꞌobtaj ta cumal ja xbij chique in xa nquixbej quiꞌ xtiquicꞌaxaj ta tre nak rbanic. \s * * * * * * * * * * \p \v 33 Ja cꞌa Jesús tok xeꞌekaj chipan ja tinamit Capernaum in tok ecꞌo chic pa jay arjaꞌ xcꞌaxaj chique: \p —Ja tok kamajon binem okpenak waweꞌ ¿nak ja remajon rchꞌaꞌic chibil tak ewiꞌ? neꞌ chique. \v 34 Pro ejeꞌeꞌ ni majun nak ta quibij ta tre como ja quimajon rtzijoxic pa bey jariꞌ nak ja más nim rukꞌij chique. \v 35 Ja cꞌa Jesús tzꞌabeꞌ kaj, xersiqꞌuij pon ja cablajuj apóstol in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Ja wi cꞌo jun chewe ja cꞌo rgana chi arjaꞌ noqui ja más nim rukꞌij, ja rjawaxic tre chi nuban, nuban tinoꞌy in noc emoso ewanojel, neꞌ chique. \v 36 Cꞌacꞌariꞌ xucꞌam pon jun tacꞌal, xuyaꞌ chiquicojol, xchꞌelej in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p \v 37 —Ja tak acꞌalaꞌ ja re quitakawaꞌ xa nak ta xticꞌulu jun chique in wi pa nubiꞌ anin tok nucꞌul tibij cꞌa tzij ariꞌ chi anin ja ninrucꞌul. In xa nak ta xticꞌulu wxin jariꞌ ma nuyon ta anin ja ninrucꞌul, nataꞌ Dios ariꞌ ja nucꞌul chakajaꞌ ja takyonpi wxin, neꞌ chique. \v 38 In bix tre rmal ja Juan: \p —Maestro, cꞌo jun achi katzꞌat, arjaꞌ pan abiꞌ atat rmajon quilasaxic ja ritzel tak espíritu chique ja winak pro arjaꞌ ma kachbil ta. Ajoj kabij tre chi maquerlasaj chic como ma kachbil ta, neꞌxi ja Jesús. \p \v 39 —Ma tekꞌil chi ta ja rachi como jun winak xa nak ta chi winakil wi nuban jun milagro pa nubiꞌ anin jariꞌ mta moda ja ni ta chanim itzel ta xtitzijon ta chwe. \v 40 In chakajaꞌ jun winak xa nak ta chi winakil wi ma itzel ta nokrutzꞌat jariꞌ kachbil ariꞌ. \v 41 In jun chic, wi cꞌo na jun masqui xa jun vaso ti raxyaꞌ nsipaj chewe, wi rumac chi ix rachbil ja Cristo tok nsipaj chewe jariꞌ ni katzij wiꞌ nbij chewe, arjaꞌ mta moda ja maquita xtiyataji ja rtojbalil tre, neꞌe ja Jesús chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 42 In xbij chic chique: \p —Congana lawuloꞌ chique xa nak ta ja xquetakchiꞌin quixin awaꞌ ja re taknoꞌy riꞌ ja yukul quecꞌuꞌx wqꞌuin, congana lawuloꞌ chique masqui xa ti jun chique ja nquitakchiꞌij chi rbanic ja il mac. Más na mejor nxi̱m jun caꞌ chi quekul chanim in neqꞌuia̱k pa yaꞌ chwach ja nquitakchiꞌij jun chique waꞌ ja yukul quecꞌuꞌx wqꞌuin. \v 43 Ja wi cꞌo jun ekꞌaꞌ wi xa nixrtakchiꞌij in nixrkajsaj chipan ja il mac mejor ja neban, tekupijel. Como más na utz ja xa jun ekꞌaꞌ nixoc chipan ja utzlaj cꞌaslemal ja mta qꞌuisic trij chwach ja caꞌiꞌ ekꞌaꞌ nixbe pa kꞌakꞌ pro jun kꞌakꞌ ja ni mta wiꞌ chupic trij. \v 44 Triꞌ nquetij wiꞌ rpokonal ja winak pro jun rpokonal ja ni mta wiꞌ qꞌuisic trij in ja kꞌakꞌ ni mta wiꞌ chupic trij. \v 45 In chakajaꞌ wi cꞌo jun ewakan wi xa nixrtakchiꞌij chi nixrkajsaj chipan ja il mac mejor ja neban, tekupijel. Como más na utz ja xa jun ewakan nixoc chipan ja utzlaj cꞌaslemal ja mta qꞌuisic trij chwach ja caꞌiꞌ ewakan nixbe pa kꞌakꞌ pro jun kꞌakꞌ ja ni mta wiꞌ chupic trij. \v 46 Triꞌ nquetij wiꞌ rpokonal ja winak pro jun rpokonal ja ni mta wiꞌ qꞌuisic trij in ja kꞌakꞌ ni mta wiꞌ chupic trij. \v 47 In jun chic, wi cꞌo jun panewach xa nixrtakchiꞌij in nixrkajsaj chipan ja il mac mejor ja neban, tecꞌotoꞌel. Como más na utz ja xa jun panewach nixoc chipan ja gobierno xin Dios chwach ja caꞌiꞌ panewach nixbe pa kꞌakꞌ. \v 48 Triꞌ nquetij wiꞌ rpokonal ja winak pro jun rpokonal ja ni mta wiꞌ qꞌuisic trij in ja kꞌakꞌ ni mta wiꞌ chupic trij. \v 49 Caniꞌ nba̱n tre ja sacrificio jeꞌe ja ntzujux chwach ja Dios ni cꞌo wiꞌ atzꞌam nya̱ꞌ trij queriꞌ cꞌa xtiban na chique canojel ja winak, neꞌoc caniꞌ jun sacrificio, caniꞌ kꞌakꞌ nchꞌachꞌojirsbexi ja quicꞌaslemal. \v 50 Ja ratzꞌam buena samaj nuban pro ja wi xtiyojtaji wi mchita rtzayil ¿nak cꞌa nchomarsbex chic rxin ariꞌ? Caniꞌ tre ja ratzꞌam nuban jun utzlaj samaj queriꞌ ta cꞌa chewe ixix chakajaꞌ teyaꞌaꞌ lugar tre ja Dios chi nsamaji pa tak ewanma utzcꞌa chi matiyojtaji ja recꞌaslemal in maxta xa chꞌaꞌoj teban chibil tak ewiꞌ. Queriꞌ xbij ja Jesús chique. \c 10 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xeꞌelel chipan ja lugar, xekꞌax pa tak lugar ja cꞌo pa rcuenta Judea in xebe cꞌa chajuparaj chic ja binelyaꞌ rbinaꞌan Jordán. Jutij chic congana e qꞌuiy ja winak xurquimoloꞌ quiꞌ ruqꞌuin in jutij chic chakajaꞌ arjaꞌ xumaj quitijoxic como nijawariꞌ ja rcostumbre. \v 2 Ecꞌo cꞌa juleꞌ fariseo xeꞌurkaj ruqꞌuin in quewaꞌ quibij tre riꞌ pro xa nquicꞌambajbej rxin: \p —Ja ley xin Dios ja tzꞌibtal can rmal ja Moisés ¿la nuyaꞌ lugar tre jun achi chi nujach can ja rxjayil? xecheꞌ tre. \p \v 3 —¿Nak nbij ja mandamiento ja yaꞌon can chewe rmal ja Moisés? xecheꞌxi rmal ja Jesús. \p \v 4 —Ja Moisés xuyaꞌ lugar tre ja rachi chi nujach can ja rixok xarwariꞌ wi nuban jun wuj in ntzꞌibaj chipan chi xajutij nujach can, xecheꞌe ja fariseo tre. \p \v 5 —Como congana cowirnak ja rewanma chi rbanic ja ritzelal xa chewiꞌ tok ja Moisés ryaꞌon can awaꞌ chewe ja jun mandamiento ja xebij chwe riꞌ. \v 6 Pro ja quibanic ja winak ja tok kas xewinakarsaxi nabey, ja Dios arjaꞌ winakarsan quixin, achi in ixok xerwinakarsaj \v 7 in quewaꞌ xbij riꞌ: —Rmalcꞌariꞌ ja rachi neruyaꞌ can ja rtataꞌ ruteꞌ, nquexim quiꞌ ruqꞌuin ja rxjayil \v 8 in xa jun cuerpo nqueban chi e caꞌiꞌ, neꞌe. Queriꞌ cꞌa rbanic, ma e caꞌiꞌ chi ta, xa jun cuerpo quibanon. \v 9 Ja Dios como arjaꞌ bano jun chique maxta cꞌo jun winak tijacho quixin. Queriꞌ bix chique rmal ja Jesús. \p \v 10 Ja cꞌa discípulo tok ecꞌo chic pa jay ruqꞌuin ja Jesús ejeꞌeꞌ quicꞌaxaj chi na tre nak rbanic ja xbij chique ja fariseo. \v 11 Arjaꞌ quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Jun achi xa nak ta chi achiꞌal wi nujach can chijutij ja rxjayil in wi nucꞌam chic jun chic ixok jariꞌ adulterio ja nuban. \v 12 In wi cꞌo jun ixok chakajaꞌ nujach can ja rchajil in nucꞌam chic jun chic achi jariꞌ adulterio ja nuban ja rixok, neꞌ chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 13 Ecꞌo cꞌa juleꞌ tak acꞌalaꞌ xecꞌamarel ruqꞌuin ja Jesús utzcꞌa chi nuyaꞌ rukꞌaꞌ pa quewiꞌ. Pro ja rdiscípulo ejeꞌeꞌ xequichꞌolij ja recꞌamyonel quixin ja racꞌalaꞌ. \v 14 Pro ja Jesús arjaꞌ pokon xunaꞌ ja queban ja rdiscípulo in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Teyaꞌaꞌ lugar chique ja tak acꞌalaꞌ quepi na wqꞌuin, maxta ma teyaꞌ ta lugar chique como ja winak ja reꞌocnak e caniꞌ tak acꞌalaꞌ quixin cꞌa ejeꞌeꞌ ariꞌ ja gobierno xin Dios. \v 15 Anin ni katzij wiꞌ ja xtinbij chewe riꞌ, xa nak ta ja matuban tinoꞌy chi rnimaxic ja gobierno xin Dios ja caniꞌ nuban jun acꞌal jariꞌ nixtacꞌa xtoc ta chipan ja gobierno xin Dios, neꞌe ja Jesús chique. \v 16 Cꞌacꞌariꞌ xerchꞌelej ja racꞌalaꞌ chiquijujunal, xuyaꞌ rukꞌaꞌ pa quewiꞌ in xuyaꞌ rutzil chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 17 Ja Jesús kas elem nuban chi numajel chic jutij rubey ja tok cꞌo jun achi cꞌamcꞌol ranim peti, xuqueꞌ chwach in quewaꞌ xbij tre riꞌ: \p —Maestro, atat congana at utzlaj achi. ¿Nak nban utzcꞌa chi nyataj chwe ja utzlaj cꞌaslemal ja mta qꞌuisic trij? neꞌe ja rachi. \p \v 18 —¿Nak tre tok nabij chwe chi in utzlaj achi? Xa jun ja utz, jariꞌ Dios. \v 19 Atat awotak ja mandamiento xin Dios ja tzꞌibtal can quewariꞌ: —Ma taban ta rij rwiꞌ awixjayil owi awachajil, ma taban ta camíc, ma taban ta alakꞌ, ma tayaꞌ ta testigoꞌil ja ma katzij ta, ma queꞌaban ta engañar ja winak xtaban ta itzel chique in queꞌanimaj atataꞌ ateꞌ chakajaꞌ. Queriꞌ nbij ja rtzobal Dios, neꞌxi ja rachi rmal ja Jesús. \p \v 20 —Maestro, jalaꞌ ja nabij leꞌ ni nmajonto wiꞌ rnimaxic tok cꞌa in tinoꞌy na, neꞌ chic ja rachi. \v 21 Ja cꞌa Jesús kas xtzꞌelwachij ja rachi in congana nrajoꞌ in quewaꞌ xbij tre riꞌ: \p —Pro cꞌa cꞌo na ja ma abanon ta. Camic jat, tacꞌayij can nojel ja cꞌol awqꞌuin, ja cꞌa rjil tayaꞌaꞌ can chique ja tak mebaꞌiꞌ. Ja wi queriꞌ naban jariꞌ cꞌoli ja mebaꞌil ja nyataj na chawe chilaꞌ chicaj. Ja tok xtibantaj amwal ja cꞌa xinbij chawe riꞌ catmelojto wqꞌuin in cattreꞌel chwij pro maxta tapokonaj natij rpokonal mwal caniꞌ nuban jun achi rijkan jun cruz, neꞌ tre. \v 22 Ja cꞌa rachi tok xcꞌaxaj ja bix tre rmal ja Jesús chi nuban kas junwiꞌ xunaꞌ, xumaj bis rmal in meloji. Queriꞌ xuban como congana jun nimlaj mebaꞌil ja cꞌo ruqꞌuin. \p \v 23 Ja cꞌa Jesús xertzꞌelwachij ja rdiscípulo in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Ja biyomaꞌ congana cꞌayew chique chi neꞌoc chipan ja gobierno xin Dios, neꞌ chique. \v 24 Ja cꞌa discípulo congana cꞌascꞌoꞌi quicꞌaxaj ja tzij ja bix chique rmal ja Jesús pro arjaꞌ xbij chic jutij chique: \p —Ncꞌajol, anin nbij chewe camic, ja winak ja xa ruqꞌuin mebaꞌil yukul wiꞌ quecꞌuꞌx congana cꞌayew chi neꞌoc chipan ja gobierno xin Dios. \v 25 Tzucꞌa jun camello arjaꞌ nimlaj chicop in congana cꞌayew chi nocꞌo pa rchak jun bak disoꞌmbal pro jariꞌ ma cꞌayew ta chwach ja noqui jun biyom chipan ja gobierno xin Dios, neꞌe ja Jesús chique. \v 26 Ejeꞌeꞌ más chi na junwiꞌ quenaꞌ in quicꞌaxaj tre: \p —Jun biyom wi cꞌayew chi noc chipan ja gobierno xin Dios ¿echinatak cꞌariꞌ ja newilowi ja totajem xin Dios? xecheꞌ tre. \v 27 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xertzꞌelwachij in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Ja winak ni maquecowin wiꞌ xtiquecoj ta quiꞌ queyon chipan ja totajem xin Dios pro ja Dios arjaꞌ ncowini nerutoꞌ como ja Dios ni majun nak ta ja maquita ncowini nuban, neꞌ chique. \v 28 Ja cꞌa Pedro arjaꞌ xbij tre: \p —Ja cꞌa chake ajoj, nojel ja cꞌo kuqꞌuin kayaꞌon can, okocnak adiscípulo, nij oktran wiꞌ chawij, neꞌ tre. \v 29 Ja cꞌa Jesús quewaꞌ xbij riꞌ: \p —Ni katzij wiꞌ ja xtinbij chewe riꞌ, ja winak xa nak ta chi winakil ja wi cꞌoli quiyaꞌon can caniꞌ tre cochoch owi caniꞌ chique quinimal owi quechakꞌ owi canaꞌ owi caniꞌ chique quitataꞌ queteꞌ owi caniꞌ chique quixjayilal owi calcꞌwal owi caniꞌ tre culew, ja cꞌa wi mwal anin ja tok quiyaꞌon can in wi rmal ja utzlaj tzij ja ncꞌamonto \v 30 jariꞌ más chi na qꞌuiy ja xtiyataj na chique waweꞌ chwachꞌulew chwach ja caniꞌ quiyaꞌon can. Más chi na qꞌuiy ja cochoch ja xtiyataj na chique in más chi na e qꞌuiy ja quinimal, quechakꞌ, canaꞌ, queteꞌ, calcꞌwal in culew chakajaꞌ. Xarwariꞌ cꞌo na jeꞌe ja rpokonal nba̱n chique mwal. Pro ja cꞌa chipan ja jun chic tiempo ja xtipi na cꞌo jun utzlaj cꞌaslemal ja xtiyataj na chique ja mta qꞌuisic trij. \v 31 Xarwariꞌ e qꞌuiy ja winak ja recꞌamol tak bey nabey pro xa xquecanaj can pa rqꞌuisbal in ja re tak qꞌuisbal ejeꞌeꞌ necꞌamo chic bey. Queriꞌ xbij ja Jesús chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 32 Ja Jesús e rachbil ja rdiscípulo quimajon bey ebenak pa Jerusalén, arjaꞌ rcꞌamon quebey. Ja rdiscípulo congana cꞌascꞌoꞌi quetzꞌat ja Jesús chi matixbej riꞌ pro ejeꞌeꞌ congana quixben chic quiꞌ etran trij. Ja cꞌa Jesús arjaꞌ quiyonaj quiꞌ cuqꞌuin ja cablajuj apóstol in xumaj rbixic chique nak ja xtiban na tre pa Jerusalén. \v 33 Quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Bien tecꞌwaxaj ja xtinbij chewe riꞌ, camic okbenak pa Jerusalén in ja Ralcꞌwalaxel ja xoc alaxic cuqꞌuin ja winak triꞌ ncamsax wiꞌ, nja̱ch na pa quekꞌaꞌ ja jefe quixin sacerdote e cachbil ja maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios ja tzꞌibtal can rmal ja Moisés. Ja cꞌa rejeꞌeꞌ nquekꞌet tzij trij chi ncamsaxi. Nquejach na pa quekꞌaꞌ ja winak ja ma e aj Israel ta. \v 34 Cꞌacꞌariꞌ nqueyokꞌ, nquirapaj, nquichubaj rpalaj in nquicamsaj in chi rox kꞌij ncꞌastaj rwach, neꞌ chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 35 Cꞌacꞌariꞌ ja re caꞌiꞌ rcꞌajol ja Zebedeo ja quibinaꞌan Jacobo in Juan ejeꞌeꞌ xetiloc ruqꞌuin ja Jesús in quewaꞌ quibij tre riꞌ: \p —Maestro, xtaban ta jun utzil chake, xtawajoꞌ ta jutzꞌit ja xtikabij chawe riꞌ, xecheꞌ tre. \p \v 36 —¿Nak rbanic ja rutzil chi newajoꞌ nban chewe? xecheꞌxi rmal ja Jesús. \p \v 37 —Ja tok xtoqui ja ragobierno atat xtayaꞌ ta jun orden chi jun chake ntzꞌabeꞌ pan awiquikꞌaꞌ in jun chic ntzꞌabeꞌ pan awixcon, xecheꞌ tre. \p \v 38 —Ixix xa ma ewotak ta ja nixtajini necꞌutuj chwe. ¿La nixcowini xtetij ja rpokonal ja caniꞌ xtintij anin? Como ja xtiban anin chwe caniꞌ ninban bautizar chipan jun nimlaj rpokonal. Ja cꞌa rixix ¿la necochꞌ nixkꞌax chipan? xecheꞌxi. \p \v 39 —Nokcowini, xecheꞌ tre. In xbij chic chique: \p —Jariꞌ ni katzij wiꞌ chi netij na ja rpokonal ja caniꞌ xtintij anin in nixkꞌax na chipan ja rpokonal ja caniꞌ xquinkꞌax anin chipan chakajaꞌ. \v 40 Pro ja xecꞌutuj chwe leꞌ chi nixtzꞌabeꞌ pa wiquikꞌaꞌ in pa wixcon jariꞌ ma wqꞌuin ta anin cꞌo wiꞌ como jariꞌ chomarsan chic chok chique xtiyataj wiꞌ, neꞌe ja Jesús chique. \p \v 41 Ja cꞌa lajuj chic discípulo tok quicꞌaxaj ja nquicꞌutuj ja Jacobo in Juan tre ja Jesús ejeꞌeꞌ congana pi quiyewal chiquij. \v 42 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xersiqꞌuij pon in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Ixix bien ewotak janiꞌ nqueban ja winak ja recꞌo pa tak nación jeꞌe ja cꞌo gobierno pa quekꞌaꞌ necheꞌxi, ejeꞌeꞌ congana e nimak nquenaꞌ in nqueban chique ja winak xa e caniꞌ quimoso. Ja nimak quekꞌij xa congana nequeban mandar ja winak ja recꞌo pa quekꞌaꞌ. \v 43 Pro ja chewe ixix mta moda ja queriꞌ ta xteban. Ja cꞌa neban, xa nak ta chewe ja cꞌo rgana chi noc nim rukꞌij checojol rjawaxic chi noc jun ilinel ewxin. \v 44 Xa nak ta chewe ja cꞌo rgana noc jefe ewxin rjawaxic chi noc emoso ewanojel. \v 45 Caniꞌ xuban ja Ralcꞌwalaxel ja xoc alaxic cuqꞌuin ja winak, arjaꞌ pi waweꞌ chwachꞌulew pro ma rmal ta chi nilix cumal winak pro jariꞌ peti chi arjaꞌ noc jun ilinel quixin ja winak. In peti chakajaꞌ utzcꞌa chi arjaꞌ nuyaꞌ riꞌ pa camíc in ja rcamic e janila ja winak nerlokꞌbej chipan ja quil quemac. Queriꞌ xbij ja Jesús chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 46 Cꞌacꞌariꞌ xeꞌekaji ja Jesús chipan ja tinamit rbinaꞌan Jericó. Kas rmajon elem chipan ja tinamit e rachbil ja rdiscípulo in congana chi winak etran trij. In cꞌo jun ti moy tzꞌubul chiꞌ bey, rmajon rcꞌutuxic limosna chique winak. Ja ti moy Bartimeo rubiꞌ, rcꞌajol jun achi Timeo rubiꞌ. \v 47 Ja cꞌa tok xcꞌaxaj chi Jesús ja raj Nazaret ja nkꞌax pa bey xumaj rakic ruchiꞌ trij: \p —Jesús, atat ja rat Ralcꞌwal can ja rojer rey David, tapokonaj jutzꞌit nwach, neꞌe. \v 48 Pro e qꞌuiy ja winak quemaj rchꞌolixic: \p —Xa jun catqꞌue wiꞌ, ma tarak ta achiꞌ, neꞌxi ja ti moy. Pro arjaꞌ xa más chi na xurak ruchiꞌ trij ja Jesús: \p —Atat ja rat Ralcꞌwal can ja rojer rey David, tapokonaj jutzꞌit nwach, neꞌ chic jutij tre. \v 49 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ peꞌi, xutak rsiqꞌuixic ja ti moy. Xebe chi nequisiqꞌuijto in tok xeꞌekaj ruqꞌuin quewaꞌ bix tre cumal riꞌ: \p —Camic catquicoti, catyictaji, natsiqꞌuix rmal ja Jesús, neꞌxi. \v 50 Arjaꞌ cꞌo jun tziak rcojon trij ja rtziak jariꞌ xchꞌaklaꞌ can, yictaji in be ruqꞌuin ja Jesús. \v 51 Ja cꞌa tok xekaj ruqꞌuin quewaꞌ bix tre riꞌ: \p —¿Nak nawajoꞌ chwe chi nban chawe? neꞌxi rmal ja Jesús. \p —Wajaw, ja nwajoꞌ chawe chi njaktaj ta ja nwach, neꞌe ja ti moy. Cꞌacꞌariꞌ bix tre rmal ja Jesús: \p \v 52 —Camic xattzuri, utz chic natbe, ja yukulbal acꞌuꞌx wqꞌuin jariꞌ xattzursani, neꞌxi. Chaka maril tok bitaj queriꞌ tre ni jariꞌ hora jaktaji ja rwach in treꞌel trij ja Jesús pa bey. \c 11 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Quimajon bey ebenak, xa chinakaj ja tinamit Jerusalén ecꞌo chi wiꞌ in xeꞌekaj chuchiꞌ ja caꞌiꞌ tinamit, jun Betfagé in jun Betania ja bar cꞌo wiꞌ ja jayuꞌ rbinaꞌan Rjayuꞌal Olivo. Ja cꞌa Jesús ecꞌo caꞌiꞌ chique ja rdiscípulo xerutak \v 2 in quewaꞌ xbijel chique riꞌ: \p —Jix ja pa tinamit leꞌ, chilaꞌ newil wiꞌ jun ti ral bur ximili ja ni mta wiꞌ jutij tzꞌulben ta cumal winak. Tequiraꞌto in tecꞌamaꞌto. \v 3 Ja wi cꞌoli nak xtibin chewe: —¿Nak tre tok nequir ja ti bur? wi xticheꞌ chewe, quewaꞌ xtebij tre riꞌ: —Ja kajaw ncꞌatzin tre, quixcheꞌ tre, in alnak nyaꞌlaꞌto chewe. Queriꞌ xbijel ja Jesús chique. \p \v 4 Xebe ja re caꞌiꞌ discípulo. Ja cꞌa tok xeꞌekaji chipan ja tinamit quewil ja ti bur ximil chuchiꞌ jun puerta ja bar nucꞌul wiꞌ riꞌ caꞌiꞌ bey in quemaj rquiric. \v 5 Kas cꞌa quimajon rquiric ja tok xekꞌilox cumal ja winak ja recꞌo triꞌ: —¿Nak ja neban, nak tre tok nequir ja ti bur leꞌ? xecheꞌxi. \v 6 Cꞌacꞌariꞌ quemaj rbixic chique ja binel chique rmal ja Jesús in yaꞌ lugar chique chi nquecꞌamto ja ti bur. \v 7 Quecꞌamto ja ti bur. Ja quitziak jariꞌ quiwekbej, tzꞌabeꞌe ja Jesús trij in xumaj binem. \v 8 Congana e qꞌuiy ja winak quisoclaꞌ ja quitziak pa rubey ja Jesús in ecꞌo chic juleꞌ xequikuplaꞌto rxak tak palma in queyaꞌ pa rubey chakajaꞌ. \v 9 Ja cꞌa re nabeyal chwach e cachbil ja retran trij ejeꞌeꞌ congana nquerak quechiꞌ in quewaꞌ nquibij riꞌ: —Dios, koꞌatoꞌoꞌ camic, bendecido amwal ja Cristo leꞌ ja penak pan abiꞌ atat ja rat kajaw Dios. \v 10 Bendecido amwal ja gobierno ja penak chikawach ja rxin ja kamamaꞌ David. Koꞌatoꞌoꞌ camic Dios ja ratcꞌo chilaꞌ chicaj. Queriꞌ ja nquibij. \p \v 11 Ja cꞌa Jesús tok xekaji chipan ja tinamit Jerusalén xoc chipan ja nimlaj templo xin Dios. Ja cꞌa tok tzꞌattaj can rmal nojelal ja ntajini nba̱n chipan ja templo cꞌacꞌariꞌ be. Como kaj kꞌij xelel chipan ja tinamit Jerusalén, be chic chipan ja tinamit Betania e rachbil ja cablajuj apóstol. \s * * * * * * * * * * \p \v 12 Ja cꞌa chi rcab kꞌij tok xeꞌelto ja Jesús pa Betania arjaꞌ majtaj rmal rkꞌakꞌanil rupan. \v 13 In xutzꞌat pon jun mocaj higuera. Ja cheꞌ cꞌo ruxak in be ja Jesús ruqꞌuin, nertzꞌataꞌ ja wi cꞌo rwach. Pro ja tok xekaj ruqꞌuin ni majun rwach, xa ruyon ruxak como majaꞌn terilaꞌ tiempo rxin ja cosecha xin higo. \v 14 Ja cꞌa Jesús quewaꞌ xbij tre ja cheꞌ riꞌ: —Majutij xcatwachin ta xtitij chi ta higo chawe, neꞌ tre. Ja cꞌa rdiscípulo ejeꞌeꞌ quicꞌaxaj ja xbij tre ja cheꞌ. \s * * * * * * * * * * \p \v 15 Ja cꞌa tok xeꞌekaj chipan ja tinamit Jerusalén xoc chipan ja nimlaj templo xin Dios in xumajto quilasaxic canojel ja recꞌo chipan ja quimajon cꞌayinem e cachbil chakajaꞌ ja quimajon lokꞌoj tak nakun. Ja quimesa ja qꞌuexol tak pwok xchꞌakij pa tokꞌulew in queriꞌ xuban tre chakajaꞌ ja quichꞌacat ja necꞌayin tak palomax. \v 16 In chakajaꞌ ma xuyaꞌ ta lugar chique ja winak chi xtiqueram chi ta ja templo cucꞌan ta ja quinakun. \v 17 Cꞌacꞌariꞌ xumaj quitijoxic, quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Ja rtzobal Dios quewaꞌ tzꞌibtal chipan riꞌ: —Ja wochoch anin jariꞌ banbal oración quixin ja winak ja recꞌo nojel tak nación, neꞌe ja Dios tre ja rtemplo, pro ja rebanon ixix tre xa jun lugar ja bar neqꞌuejeꞌ wiꞌ alakꞌomaꞌ, neꞌe ja Jesús chique. \v 18 Ja cꞌa maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios e cachbil ja jefe quixin sacerdote ejeꞌeꞌ tok xekaj rbixic cuqꞌuin ja xbij ja Jesús congana quixbej quiꞌ rmal in rmalariꞌ quemaj rcanoxic rij rwach nak nqueban tre chi nquicamsaj. Ejeꞌeꞌ quixbej quiꞌ como ja tijonem ja ntajini nuyaꞌ ja Jesús kas cꞌascꞌoꞌi nquicꞌaxaj canojel ja winak in nqueyaꞌ quixquin tre. \v 19 Ja cꞌa tok xoc chic akꞌaꞌ be chic ja Jesús, xelel chic chipan ja tinamit Jerusalén. \s * * * * * * * * * * \p \v 20 Ja cꞌa chi rcab kꞌij chic akꞌabil xekꞌax chic jutij ja Jesús ja bar cꞌo wiꞌ ja cheꞌ higuera rubiꞌ. Ja tok quetzꞌat ja cheꞌ chakijnak chic pro ni rachbil rcꞌamal. \v 21 Ja cꞌa Pedro arjaꞌ xurkaj tre ja bin can tre ja cheꞌ rmal ja Jesús: \p —Maestro, tatzꞌataꞌ mpeꞌ leꞌ, chakijnak chic takaꞌan ja cheꞌ ja xabij tre chi majutij xtiwachin chi ta, neꞌ tre ja Jesús. \v 22 In bix chique rmal ja Jesús: \p —Tiqꞌuejeꞌe ja yukulbal ecꞌuꞌx ruqꞌuin ja Dios. \v 23 Anin ni katzij wiꞌ ja xtinbij chewe riꞌ, jun achi xa nak ta chi achiꞌal ncowini nbij trelaꞌ ja jun jayuꞌ leꞌ chi neli, nerqꞌuiakaꞌ riꞌ pa yaꞌ in ja jayuꞌ nbe, nnimaj. Ja rachi ncowini nuban ja wariꞌ xarwariꞌ wi matuban caꞌiꞌ rucꞌuꞌx in wi cꞌo rseguro chi nbantaji ja nbij. \v 24 Rmalcꞌariꞌ nbij chewe xa nak ta ja necꞌutuj pan oración, ja ta neban cꞌo ta eseguro chi chomarsan chic rmal ja Dios chi nuyaꞌ chewe ja necꞌutuj. Ja wi queriꞌ neban jariꞌ nyataj chewe. \v 25 In tok cꞌo jeꞌe oración neban, wi cꞌo jun xa nak ta ja rbanon pokon chewe rjawaxic chi necuy utzcꞌa chi ja Tatixel ewxin ja cꞌo chilaꞌ chicaj arjaꞌ nixrucuy ixix chakajaꞌ. \v 26 Nowi matecuy jariꞌ maquixrucuy ixix chakajaꞌ ja Tatixel ewxin ja cꞌo chilaꞌ chicaj, xecheꞌxi ja discípulo. \s * * * * * * * * * * \p \v 27 Ja cꞌa tok xeꞌurkaj chic chipan ja tinamit Jerusalén xoqui ja Jesús chipan ja nimlaj templo xin Dios. Kas cꞌa rmajon binem chipan ja tok xeꞌekaji ja jefe quixin sacerdote e cachbil ja maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios e cachbil chakajaꞌ ja principaliꞌ xin tinamit \v 28 in quewaꞌ quibij tre riꞌ: \p —¿Nak atocnak wiꞌ chewiꞌ tok amajon rbanic nojel awaꞌ ja kamajon rtzꞌatic in nak yoyon chawe chi naban? xecheꞌ tre. \p \v 29 —Anin chakajaꞌ cꞌoli ja ncꞌwaxaj chewe. Ja wi xtebij chwe ja xtincꞌwaxaj chewe riꞌ anin chakajaꞌ nbij chewe nak inocnak wiꞌ chi nmajon rbanic nojel awaꞌ ja remajon rtzꞌatic. \v 30 Camic tebij chwe, ja Juan Bautista ¿nak yoꞌ tre ja rsamaj chi neruban bautizar ja winak, la jaꞌ Dios ja cꞌo chilaꞌ chicaj ja yoꞌ tre owi xa winak? xecheꞌxi rmal ja Jesús. \v 31 Ja cꞌa rejeꞌeꞌ quemaj tzij chibil tak quiꞌ: \p —Ja wi xtikabij tre chi Dios yoꞌ tre, arjaꞌ nbij chake: —Ja wi queriꞌ ¿nak cꞌa tre tok ma xenimaj ta? neꞌ alaꞌ chake. \v 32 Pro ja wi xtikabij tre chi xa winak xeyoꞌ tre nak la xtiqueban ja winak chake como ja chiquewach ejeꞌeꞌ ja Juan arjaꞌ jun profeta ja ni katzij wiꞌ chi profeta xin Dios. Queriꞌ nquechꞌob pro ni canojelal, xecheꞌe. \v 33 In quibij tre ja Jesús: \p —Ma kotak ta nak yoꞌ tre, xecheꞌ tre. \p —In nixtacꞌa anin ta chakajaꞌ xtinbij ta chewe nak inocnak wiꞌ chi nmajon rbanic nojel awaꞌ ja remajon rtzꞌatic, xecheꞌxi rmal ja Jesús. \c 12 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Cꞌacꞌariꞌ xumaj chic tzij cuqꞌuin pro pa tak cꞌambal tzij ntzijon chic wiꞌ cuqꞌuin. Quewaꞌ jun cꞌambal tzij xbij chique riꞌ: \p —Cꞌo jun achi cꞌo jun rchenoj, uva rticon chwach. Ja tok tictaj rmal xucoj pa qꞌuexton, xucꞌot jun jul chipan ja bar nlasax wiꞌ ja riyaꞌl uva. Ja cꞌa chenoj xuyic jun torre chipan ja nqꞌuejeꞌ chajinel parwiꞌ. Ja cꞌa rchenoj xuyaꞌ pa kajonem chique juleꞌ ajchonlaꞌiꞌ in be chipan jun tinamit congana nat. \v 2 Ja tok xerilaꞌ ja tiempo ja nwachin wiꞌ ja rtijcoꞌm, arjaꞌ cꞌo jun rmoso xutakel cuqꞌuin ja rajchonlaꞌiꞌ chi nercꞌamaꞌ ja renta. \v 3 Ja rajchonlaꞌiꞌ tok xekaji ja moso cuqꞌuin quechap, quesoc in tok melojto ni majun nak ta queyaꞌpi tre. \v 4 Ja cꞌa rajaw chenoj cꞌo chi na jun rmoso xutakel cuqꞌuin in tok xekaj chic ariꞌ jun cuqꞌuin queqꞌuiak tzaꞌn abaj, quesoc rwiꞌ, melojto, ni lawuloꞌ quebanpi tre. \v 5 Ja cꞌa rajaw chenoj xutakel chi na jun pro tok xekaj cuqꞌuin quicamsaj. In cꞌa ecꞌo na más xerutakel, ecꞌoli chique tok xeꞌekaj cuqꞌuin ja rajchonlaꞌiꞌ xesocto in ecꞌo chic juleꞌ tok xeꞌekaji xecamsaxi. \v 6 Tok qꞌuiswani ja rajaw chenoj cꞌo jun rcꞌajol ja congana nrajoꞌ jariꞌ xutakel chic in xbij kaj pa ranma: —Como jawaꞌ ncꞌajol nqueban respetar awaꞌ, neꞌe. \v 7 Pro ja rajchonlaꞌiꞌ ja tok xekaji ja ralcꞌwalaxel cuqꞌuin quewaꞌ quibij chibil tak quiꞌ riꞌ: —Jalaꞌ ja rachi leꞌ noc na pa rukꞌaꞌ ja rulew riꞌ como herencia. Camic kacamsaj in noc pa kakꞌaꞌ ajoj ja herencia rxin, xecheꞌe. \v 8 Cꞌacꞌariꞌ quechap, quicamsaj in quiwasajto chipan ja chenoj. Queriꞌ nbij ja cꞌambal tzij. \v 9 Camic tebij cꞌa chwe, ja rajaw chenoj ¿nak nuban cꞌariꞌ? Ja nuban, arjaꞌ npeti, neꞌurcamsaj ja rajchonlaꞌiꞌ, ja cꞌa rchenoj nuyaꞌ chic jutij pa kajonem chique juleꞌ chic ajchonlaꞌiꞌ. \v 10 ¿La mta cꞌa jutij esiqꞌuin chipan ja rtzobal Dios jawaꞌ jun tzij riꞌ? —Ja banol jay cꞌo jun abaj ja mta quigana ruqꞌuin in quechꞌaꞌ pro jariꞌ abaj cojon chic chi rbanic ja jay, arjaꞌ ja más nim rukꞌij como arjaꞌ nchapowi ja resquinaꞌil. \v 11 Jariꞌ samaj kajaw Dios banowi in kas cꞌascꞌoꞌi nkatzꞌat, neꞌe. Queriꞌ xbij ja Jesús chique. \p \v 12 Ja tok quicꞌaxaj ja cꞌambal tzij ja xbij ja Jesús bien chꞌobtaj cumal chi ejeꞌeꞌ ja xebixi. Rmalcꞌariꞌ cajoꞌ ta quechap, quecoj ta preso pro xa nquixbej quiꞌ chiquewach ja winak. Ja queban, queyaꞌ can ja Jesús in xebe. \s * * * * * * * * * * \p \v 13 Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xeta̱kel juleꞌ fariseo ruqꞌuin e cachbil juleꞌ winak ja recꞌo chipan ja partido xin Herodes, xeta̱kel chi netzijon ruqꞌuin utzcꞌa chi cꞌo jun tzij nelto pa ruchiꞌ in jariꞌ tzij nquichapbej rxin. \v 14 Ja cꞌa tok xeꞌekaj ruqꞌuin quewaꞌ quibij tre riꞌ: \p —Maestro, ajoj kotak chi atat majutij natzꞌak ta tzij. Kotak chi majun nak ta nacoj wiꞌ awiꞌ como atat mta jun utz in mta jun itzel natzꞌat pro ja rbey Dios amajon rcꞌutic chikawach ni utz wiꞌ naban chi rbixic. Camic tabij chake, ja rimpuesto ja ncꞌutux chake rmal ja César ja nimlaj rey aj Roma ¿la rubey cꞌariꞌ chi nkatoj owi ma rubey ta? ¿La nkayaꞌ owi ma can ta? ¿Nak nabij atat tre? Queriꞌ quibij tre. \v 15 Pro ja Jesús arjaꞌ bien rotak chi xa caꞌiꞌ quipalaj in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —¿Nak tre tok newajoꞌ ninecꞌambajaj? Tecꞌamaꞌpi nacꞌa jun ja pwok, ntzꞌat nacꞌa, neꞌ chique. \v 16 In quecꞌut ja pwok chwach. \p —¿Chok xin ja wiꞌaj cꞌo chwach ja pwok riꞌ in nak chok xin ja biꞌaj tzꞌibtal chwach chakajaꞌ? neꞌe ja Jesús chique. \p —Rxin César, xecheꞌ tre. \p \v 17 —Ja rxin César tre César teyaꞌaꞌ wiꞌ, ja cꞌa rxin Dios tre Dios teyaꞌaꞌ wiꞌ, xecheꞌxi rmal ja Jesús. In congana cꞌascꞌoꞌi quicꞌaxaj ja bix chique rmal. \s * * * * * * * * * * \p \v 18 Ecꞌo cꞌa juleꞌ saduceo xebe ruqꞌuin ja Jesús. Ja saduceo ejeꞌeꞌ matiquinimaj chi necꞌastaji ja camnakiꞌ. Ja cꞌa tok xeꞌekaj ruqꞌuin quewaꞌ quibij tre riꞌ: \p \v 19 —Maestro, ja Moisés arjaꞌ rbin can chake chipan ja rtzobal Dios, ja wi cꞌo jun achi ncam jun ruchakꞌ owi rnimal in mta jun ti ralcꞌwal nqꞌuejeꞌ can jariꞌ achi rjawaxic chi ncꞌuleꞌ ruqꞌuin ja rixok ja cam rchajil. Ja cꞌa rejeꞌeꞌ tok nqꞌuejeꞌ jun ti calcꞌwal nquibij tre chi ja tacꞌal ralcꞌwal ja camnak. \v 20 Queban cꞌa jutij ecꞌo wukuꞌ alaxic, ja nabey winak cꞌuleꞌe pro cami in majun ti ralcꞌwal qꞌuejeꞌ can. \v 21 Ja cꞌa rucab cꞌuleꞌ chic ruqꞌuin ja rixok ja qꞌuejeꞌ can. Ja caniꞌ xuban ja nabey winak queriꞌ chic xuban ja rucab, cam chic chwach ja rixok, ni majun calcꞌwal qꞌuejeꞌ can. In queriꞌ xuban ja rox chakajaꞌ. \v 22 Queriꞌ queban chi e wukuꞌ, xecꞌuleꞌ ruqꞌuin ja rixok in xecam chwach, ni majun calcꞌwal qꞌuejeꞌ can. Ja cꞌa tok qꞌuiswani cami ja rixok chakajaꞌ. \v 23 Camic ¿nak cꞌa nabij atat tre? Ja re wukuꞌ alaxic tok xterilaꞌ ja kꞌij chi necꞌastaj chipan ja camíc ¿nak cꞌa rchajil ariꞌ ja rixok chique como xecꞌuleꞌ ruqꞌuin chi e wukuꞌ? xecheꞌ tre. \p \v 24 —Jalaꞌ ja nebij leꞌ ma rubey ta como ixix xa ma chꞌobtajnak ta emwal nak ja kas mero nucꞌut ja rtzobal Dios in nixtacꞌa chꞌobtajnak ta emwal chakajaꞌ nak rbanic ja poder rxin Dios. \v 25 Queriꞌ nbij chewe como ja tok necꞌastaji ja camnakiꞌ jariꞌ mchita cꞌulbic chiquij triꞌ, e caniꞌ ángel chic xin Dios ja recꞌo chilaꞌ chicaj. \v 26 Cꞌoli ja tzꞌibtal can chipan ja rtzobal Dios rmal ja Moisés tre ja quicꞌastajic ja camnakiꞌ ¿la ma esiqꞌuin ta cꞌa? Jariꞌ tok xutzꞌat juleꞌ rxulquiej ja Moisés in ntzijonto ja Dios chipan, quewaꞌ bix tre rmal ja Dios riꞌ: —Anin in Dios rxin Abraham, in Dios rxin Isaac, in Dios rxin Jacob, neꞌxi ja Moisés. \v 27 Triꞌ netzꞌat wiꞌ chi ja rAbraham masqui ecamnak chic pro ja chwach Dios ecꞌasli. Rmalcꞌariꞌ tok nbij chewe, ni ma rubey ta wiꞌ ja nebij chi mta cꞌastajic chiquij ja camnakiꞌ, xecheꞌxi rmal ja Jesús. \s * * * * * * * * * * \p \v 28 Cꞌo cꞌa jun chique ja maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios, arjaꞌ xurkaji ja bar netzijon wiꞌ ja Jesús cuqꞌuin ja saduceo in xcꞌaxaj ja nquibij. Arjaꞌ utz xcꞌaxaj ja xbij ja Jesús chique in quewaꞌ xbij tre riꞌ: \p —¿Nak ja mandamiento xin Dios ja más na nim rukꞌij tre nojel ja mandamiento? neꞌ tre. \p \v 29 —Ja mandamiento ja más na nim rukꞌij tre nojelal quewaꞌ nbij riꞌ: —Tecꞌwaxaj ewanojelal ja rix aj Israel. Ja kajaw Dios arjaꞌ xa jun, mchita jun Dios. \v 30 In tewajoꞌ ja Dios ja rewajaw pro nojel ecꞌuꞌx tewajoꞌ, in nojel ewanma in nojel enaꞌoj in nojel ja rewachokꞌakꞌ tewajoꞌ chakajaꞌ. Ja cꞌawaꞌ ja mandamiento ja más na nim rukꞌij. \v 31 Ja cꞌa rcab mandamiento xa junan ruqꞌuin, quewaꞌ nbij riꞌ: —Ja caniꞌ nawajoꞌ kaj awiꞌ ayon queriꞌ cꞌa tabanaꞌ chique ja winak, queꞌawajoꞌ chakajaꞌ, neꞌe. Jawaꞌ caꞌiꞌ mandamiento ja xinbij chawe riꞌ mchita jun mandamiento ja más chi ta nim rukꞌij chwach, neꞌe ja Jesús tre ja rachi. \p \v 32 —Maestro, ja cꞌa xabij leꞌ jalaꞌ ni rubey wiꞌ. Ni katzij wiꞌ ja nabij chi ja Dios arjaꞌ xa jun in mchita jun Dios. \v 33 In más na vale ja nawajoꞌ ja Dios pro tok nojel awanma nawajoꞌ in nojel anaꞌoj in nojel awachokꞌakꞌ nawajoꞌ chakajaꞌ. In más na vale ja neꞌawajoꞌ ja winak caniꞌ nawajoꞌ kaj awiꞌ ayon. Ja wi queriꞌ nkaban jariꞌ más na vale chiquewach canojel ja chicop ja nekatzujuj tre ja Dios ja neporox parwiꞌ altar, más na vale chwach xa nak ta ja juleꞌ chic ja nkatzujuj jeꞌe tre ja Dios parwiꞌ altar, neꞌxi ja Jesús rmal ja rachi. \v 34 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ utz xcꞌaxaj ja bix tre rmal ja rachi in rmalariꞌ quewaꞌ xbij tre riꞌ: \p —Atat ma nat ta atcꞌo wiꞌ tre chi natoc chipan ja gobierno xin Dios, neꞌ tre. \p Ja tok tzuri tzij rmal ja Jesús mta nak chi ta cꞌaxax chi ta tre como canojel ja winak xa nquixbej quiꞌ ja cꞌo ta nquicꞌaxaj chic tre. \s * * * * * * * * * * \p \v 35 Ja Jesús rmajon quitijoxic ja winak chipan ja nimlaj templo xin Dios in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Ja maestro ja netijon ewxin tre ja ley xin Dios ja tzꞌibtal can rmal ja Moisés ¿nak tre tok ejeꞌeꞌ nquibij chi ja Cristo ralcꞌwal can ja rojer rey David? \v 36 Queriꞌ nbij chewe como ja David xuban jutij ucꞌan rmal ja rEspíritu Santo in quewaꞌ xbij riꞌ: —Ja kajaw Dios quewaꞌ xbij tre ja Wajaw riꞌ: —Cattzꞌabeꞌe waweꞌ pa wiquikꞌaꞌ, waweꞌ natqꞌuejeꞌ wiꞌ in nenucoj na pan awakan ja netzelan awxin, neꞌ tre. Queriꞌ rbin can ja David. \v 37 Ja cꞌa David —Wajaw, neꞌ tre ja Cristo, tebij cꞌa chwe camic ¿nak tre tok nbix tre ja Cristo chi ralcꞌwal can ja David? Queriꞌ xbij ja Jesús chique. Ja winak congana e qꞌuiy netajini nquicꞌaxaj ja nbij ja Jesús in congana nel quecꞌuꞌx trij ja tijonem nuyaꞌ. \p \v 38 Ja Jesús tok rmajon quitijoxic ja winak cꞌoli xbij chique quewariꞌ: \p —Tebanaꞌ cuenta chique ja maestro ja netijon ewxin tre ja ley xin Dios. Ejeꞌeꞌ congana nel quecꞌuꞌx trij ja necꞌastan chiquewach winak, quicojon nimak tak tziak ja ncꞌutu quixin chi e nimak tak maestro. In cꞌa cꞌo na más ja congana nel quecꞌuꞌx trij caniꞌ tre ja neba̱n saludar pa tak cꞌaybal \v 39 in caniꞌ tre tok nebe pa tak jay xin molbal riꞌil ja bar ncꞌaxax wiꞌ ja rtzobal Dios congana nel quecꞌuꞌx trij ja tzꞌulbal jeꞌe ja más nimak rukꞌij in queriꞌ nqueban chakajaꞌ tok neba̱n invitar pa nimak tak waꞌim. \v 40 Ejeꞌeꞌ kas kꞌalawachili nquemaj cochoch tak malcaniꞌ ja e camnak chic cachajilal. Cꞌo nimak tak oración nqueban pro xa chi quechiꞌ cꞌo wiꞌ. Pro ja tok xtikꞌet tzij chiquij rmal ja Dios más chi na jun nimlaj rpokonal nquetij na. Queriꞌ xbij ja Jesús chique ja winak. \s * * * * * * * * * * \p \v 41 Cꞌacꞌariꞌ be, xetzꞌabeꞌe chinakaj ja bar ncꞌo̱l wiꞌ ja rofrenda rxin ja templo. Arjaꞌ rmajon quitzꞌatic ja winak ja quimajon ryaꞌic ja cofrenda chipan ja rcꞌolbal tak ofrenda. E qꞌuiy ja winak ja biyomaꞌ xerutzꞌat pon, ejeꞌeꞌ congana nimak tak ofrenda nqueyaꞌ can chipan. \v 42 Cꞌo cꞌa jun ixok ti malcaꞌn xutzꞌat in ti mebaꞌ, arjaꞌ cꞌo caꞌiꞌ tak pwok rcꞌan in xuyaꞌ chipan ja rcꞌolbal ofrenda. Ja caꞌiꞌ tak pwok xuyaꞌ xa ma nim ta nulokꞌ. \v 43 Ja cꞌa Jesús xersiqꞌuij pon ja rdiscípulo in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Tetzꞌataꞌ mpeꞌ ja ti malcaꞌn ixok leꞌ, arjaꞌ más na nim rukꞌij chwach Dios ja xuyaꞌ chipan ja rcꞌolbal ofrenda chwach ja queyaꞌ canojelal ja juleꞌ chic. \v 44 Queriꞌ nbij chewe como ja juleꞌ chic xa jariꞌ queyaꞌ ja totajnak pro arjaꞌ masqui xa ti mebaꞌ pro xuyaꞌ nojel ja cꞌo ruqꞌuin ja ntzukbej ti riꞌ, neꞌ chique ja rdiscípulo. \c 13 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Cꞌacꞌariꞌ xelto ja Jesús chipan ja nimlaj templo xin Dios, kas rmajon binem ja tok cꞌo jun chique ja rdiscípulo tiloc ruqꞌuin in xbij tre: \p —Maestro, tatzꞌataꞌ can mpeꞌ ja templo leꞌ, congana buen tak abaj ocnak in congana banon rbanic ja tak jay rcꞌan, neꞌe. \v 2 Bix tre rmal ja Jesús: \p —¿La natzꞌat ja nimak tak jay rxin ja templo leꞌ? Pro anin nbij chewe chi nerilaꞌ na jun kꞌij ja tok xtiyojtaji nojelal, ni majun abaj xtiriklaꞌ chi ta riꞌ, neꞌxi ja discípulo. \p \v 3 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ tzꞌubul parwiꞌ ja ti jayuꞌ rbinaꞌan Rjayuꞌal Olivo in nutzꞌat pon ja nimlaj templo xin Dios. Ja cꞌa Pedro e rachbil ja Jacobo, ja Juan in Andrés, ejeꞌeꞌ quiyonaj quiꞌ ruqꞌuin in quibij tre: \p \v 4 —Tabij chake ¿nak kꞌij xtibantaji jalaꞌ ja cꞌa xabij kaj chake leꞌ? In chakajaꞌ ¿nak chi retalil nwinakari ja ncꞌutu rxin chi xajalal majaꞌn tibantaj cumplir nojelal ja cꞌa xabij chake? xecheꞌ tre. \v 5 Ja cꞌa Jesús xumaj rbixic chique quewariꞌ: \p —Kas tebanaꞌ jutzꞌit cuenta ewiꞌ, maxta cꞌo jun quixbano engañar. \v 6 Queriꞌ nbij chewe como e qꞌuiy ja winak nepi na jeꞌe in xa queyon nquecoj quiꞌ chi e Cristo, quewaꞌ nquibij chique ja winak riꞌ: —Anin in Cristo, necheꞌ na chique, in e qꞌuiy ja winak xquequeban engañar. \v 7 Cꞌo nimak tak chꞌaꞌoj xtiban na nojel nat nakaj pro ja tok xtekaj rbixic ewqꞌuin maxta texbej ewiꞌ rmal como ni rjawaxic wiꞌ chi nbantaj cumplir nojel awaꞌ wariꞌ pro jariꞌ ma qꞌuisbal rwachꞌulew ta. \v 8 Queriꞌ nbij chewe como cꞌo jeꞌe tinamit xtiyictaj na trij juleꞌ chic tinamit in chakajaꞌ ja gobierno jeꞌe nyictaj trij juleꞌ chic gobierno. In chakajaꞌ cꞌo nimak tak cubarkan nbantaj na in nimak tak waꞌal in caniꞌ chique winak neyojtaj na in neyictaji rmal ja quiyewal. Nojel awaꞌ wariꞌ xa majbal rxin ja nimak tak rpokonal. \p \v 9 Pro tebanaꞌ jutzꞌit cuenta ewiꞌ chiquewach ja winak como ejeꞌeꞌ nixquecꞌamel na pa tak kꞌetbaltzij in nixquirapaj chakajaꞌ pa tak jay xin molbal riꞌil. Nixquecꞌamel chiquewach gobernador, nixquecꞌamel chiquewach rey pro mwal anin tok xtiban queriꞌ chewe. Queriꞌ xtiban chewe utzcꞌa chi nel ntzijoxic chiquewach. \v 10 Ja tok majaꞌn tipeti ja qꞌuisbal rwachꞌulew rjawaxic nabey chi ja utzlaj tzij ja ncꞌamonto nekaj na rbixic cuqꞌuin ja winak ja recꞌo nojel tak nación. Cꞌa tokocꞌariꞌ xtipeti ja qꞌuisbal rwachꞌulew. \v 11 Ja cꞌa tok xquixcꞌamarel chiquewach chi nixjach pa quekꞌaꞌ maxta quixoclaꞌ il tre ja nebij ja netobej ewiꞌ chiquewach. Pro como chipan ariꞌ hora cꞌoli xtiyataj chewe ja xtebij chique, ja ta cꞌariꞌ xtebij chique. Queriꞌ nbij chewe como ma ixix ta ja nixtzijoni triꞌ pro ja rEspíritu Santo arjaꞌ nyoꞌ chewe nak ja xtebij chique. \v 12 Ja xtiqueban ja ralaxic chique ja cach tak alaxic nequejach na pa camíc in queriꞌ xtiqueban ja tatixelaꞌ chakajaꞌ chique ja calcꞌwal in chakajaꞌ ja ralcꞌwalaxelaꞌ ejeꞌeꞌ neyictaj na chiquij ja tatixelaꞌ in nequejach na pa camíc. \v 13 Ja cꞌa rixix xa itzel nixtzꞌat na cumal canojel ja winak pro mwal anin ja tok xtiban queriꞌ chewe. Pro canojel ja xtiquecochꞌ quewach chipan ja rpokonal in ni matiqueyaꞌ can wiꞌ ja yukulbal quecꞌuꞌx wqꞌuin ejeꞌeꞌ riꞌ nquewil na ja totajem xin Dios. \p \v 14 Pro kas turkaj chewe ja bitajnak can rmal ja rojer profeta Daniel. Ja xbij ja Daniel chi nerilaꞌ na jun kꞌij ja tok cꞌoli ja npeti ja más chi na itzel ntzꞌa̱t rmal ja Dios. Ja cꞌa tok npeti arjaꞌ npeꞌe chipan ja lugar ja ma yatal ta trij chi npeꞌe triꞌ in congana camíc nuban. (Ja nesiqꞌuin awaꞌ juleꞌ tzij riꞌ kas tiquiwasaj jutzꞌit quinaꞌoj trij.) Jariꞌ, tok xtetzꞌat chi paꞌl chic chipan ja lugar, ja cꞌa neban, ja rixcꞌo chipan ja departamento Judea mejor quixanmaji, tewawaj ewiꞌ pa tak cꞌachelaj. \v 15 Ja rixcꞌo parwiꞌ terraza triꞌ mejor quixanmaji chakajaꞌ, ma quixkajpi chi ta pa tak ewochoch chi rlasaxic ja remebaꞌil pa jay, \v 16 in ja rixcꞌo pa tak chenoj triꞌ mejor quixanmaji chakajaꞌ, ma quixmelojpi chi ta chi ewochoch chi rcꞌamaric echaqueta. \v 17 Anin congana npokonaj quewach ja rixokiꞌ ja xajalal majaꞌn queqꞌuejeꞌ tak cal triꞌ in chakajaꞌ ja recꞌo chic tak yaquiꞌaꞌ chwaquekꞌaꞌ. \v 18 Tecꞌutuj tre ja Dios chi ma pa rtiempo tew ta ja tok xterilaꞌ ja kꞌij chi nixanmaji. \v 19 Queriꞌ nbij chewe como cꞌo jun nimlaj rpokonal npi na pro janila nim. Jaruꞌ pa tiempo tzꞌucarsanto ja rwachꞌulew rmal ja Dios mta jun rpokonal penak ta ja más ta nim chwach awaꞌ ja nintajini nbij chewe riꞌ in ni mchita wiꞌ jun xtipi chi ta ja más chi ta nim chakajaꞌ. \v 20 Xarwariꞌ xa pajtali ja rtiempo como ja Dios queriꞌ ja rchomin. Ja cꞌa wixta maquita pajtali ja rtiempo ni ta majun winak xtutoꞌ ta riꞌ chipan. Pro cumal ja winak ja rechaꞌon rmal ja Dios chewiꞌ tok pajtali ja rtiempo. \v 21 Ja cꞌa wi cꞌo jun xtibij chewe chi: —Peti ja Cristo, waweꞌ cꞌo wiꞌ riꞌ, wi neꞌe, ma tenimaj ta. Owi nbij chewe chi: —Quelaꞌ cꞌo wiꞌ leꞌ, wi neꞌe, chakajaꞌ ma tenimaj ta. \v 22 Queriꞌ nbij chewe como ecꞌoli winak ja nepi na, juleꞌ xtiquecoj quiꞌ chi e Cristo in juleꞌ xtiquecoj quiꞌ chi e profeta xin Dios pro ma katzij ta ja nquibij. Ejeꞌeꞌ cꞌo nimak tak milagro xtiqueban, jutzꞌit laj nequeban engañar ja winak ja rechaꞌon rmal ja Dios pro jariꞌ mta moda xquequechꞌec ta. \v 23 Bien tebanaꞌ cuenta ewiꞌ chwach ja wariꞌ como xinyaꞌ pon rbixic chewe. \s * * * * * * * * * * \p \v 24 Ja tok chaka maril xtocꞌowi jawaꞌ nimlaj rpokonal riꞌ cꞌacꞌariꞌ maticaꞌy chic ja kꞌij, nkꞌekumiri in maticaꞌy chic ja icꞌ chakajaꞌ. \v 25 Ja cꞌa chꞌumil jariꞌ netzakto in ja nimak tak poder rxin ja caj nsi̱l na. \v 26 Cꞌacꞌariꞌ ja winak ejeꞌeꞌ nquetzꞌat na ja Ralcꞌwalaxel ja xoc alaxic cuqꞌuin ja winak, arjaꞌ cꞌamonto rmal juleꞌ sutzꞌ, janila jun nimlaj poder cꞌo chic pa rukꞌaꞌ in congana nim chic rukꞌij. \v 27 In ecꞌoli ja ángel rxin nerutakel chi nebe, neꞌequimoloꞌ ja winak ja rechaꞌon rmal pro nojel rwachꞌulew nebe wiꞌ chi quimolic, mta ja maquita xqueꞌekaj wiꞌ chi quimolic. \p \v 28 Camic tewasaj cꞌa enaꞌoj trij jun cheꞌ higuera jariꞌ ncꞌambej tzij chewach. Ja higuera ja tok npulani cꞌo tak rukꞌaꞌ nwinakari in ruxak chakajaꞌ jariꞌ retal nucꞌut chewach chi xa nnakajinto ja rtiempo cꞌatan. \v 29 In queriꞌ cꞌa tre chakajaꞌ ja tok xtemaj rtzꞌatic nojel ja cꞌa xinbij chewe jariꞌ retal nucꞌut chewach chi ma nat chi ta cꞌo wiꞌ ja kꞌij ja xecꞌwaxaj chwe, congana nakaj cꞌoto chi wiꞌ triꞌ. \v 30 Ni katzij wiꞌ ja xtinbij chewe riꞌ, ja tinamit Israel ejeꞌeꞌ cꞌa ecꞌo na ja tok nbantaj cumplir nojel awaꞌ wariꞌ, ma chupnak ta quewach. \v 31 Ja caj in rwachꞌulew jariꞌ xa nchu̱p na rwach pro ja ntzobal anin jariꞌ ni matichup wiꞌ rwach, mta ariꞌ ja maquita nbantaj cumplir. \p \v 32 Pro majun winak otakyon ja mero kꞌij in ja mero hora ja xtibantaji in nixtacꞌa ángel ta chakajaꞌ ja recꞌo chilaꞌ chicaj in nixtacꞌa ja Ralcꞌwalaxel ta chakajaꞌ pro ja nataꞌ Dios xa ruyon arjaꞌ ja rotakyon. \v 33 Kas tebanaꞌ cuenta, quixcꞌascꞌoti in chijutij temajaꞌ rbanic ja roración como ma ewotak ta nak kꞌij tok xquinmelojpi chic jutij chwachꞌulew. \v 34 Ja xtinban anin chewe queriꞌ ja caniꞌ nuban jun achi ja tok nbe pa jun viaje nat in ja rnakun nujach can pa quekꞌaꞌ ja rmoso chi nqueban cuenta. Arjaꞌ nuyaꞌ can ja quisamaj chiquijujunal in nbij can tre ja chajil jay chi ncꞌascꞌoti. \v 35 In queriꞌ cꞌa chewe ixix chakajaꞌ, quixcꞌascꞌoti como anin in junan ruqꞌuin ja rajaw jay in ma ewotak ta nak hora tok xquinmelojpi chic jutij, maxla pa rocbal akꞌaꞌ, maxla pa ncꞌajakꞌaꞌ, maxla pa rsakaric owi tok nsakari. \v 36 Ja tok chaka jalal xquinpi chic jutij maxta ixwarnak triꞌ. \v 37 In ma ruyon ta chewe ixix nbij wiꞌ chi nixcꞌascꞌoti pro queriꞌ nbij chique canojelal chi necꞌascꞌoti, neꞌe ja Jesús chique. \c 14 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Xa caꞌiꞌ kꞌij chic cꞌo wiꞌ ja nmakꞌij pascua ja tok ntiji ja caxlanway ja mta levadura ruqꞌuin. Ja cꞌa jefe quixin sacerdote e cachbil ja maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios ejeꞌeꞌ quimajon rcanoxic rij rwach nak nqueban tre ja Jesús chi nquechap pan ekal in nquicamsaj. \v 2 Pro quewaꞌ quibij riꞌ: —Ma chipan ta ja nmakꞌij nkachap wiꞌ matzij queyictaji ja winak rmal, xecheꞌe. \p \v 3 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ cꞌo chipan ja tinamit rbinaꞌan Betania pa rochoch jun achi rbinaꞌan Simón ja recꞌol itzel tak chꞌaꞌc trij nabey. Cꞌoli ja Jesús pa mesa ja tok be jun ixok ruqꞌuin rcꞌamonel juleꞌ akꞌom ja quiꞌ rxulaꞌ. Ja rakꞌom puro nardo neꞌxi, in congana nim rjil. Ja rixok rcꞌamonel chipan jun rcꞌolibal ja banon rbanic, alabastro ocnak. Ja cꞌa tok xekaj ruqꞌuin ja Jesús xukꞌip rwiꞌ ja rcꞌolbal akꞌom in xuyaꞌ ja rakꞌom pa rwiꞌ. \v 4 Ecꞌoli ja recꞌo pa jay, ejeꞌeꞌ junwiꞌ quetzꞌat ja xuban ja rixok in quewaꞌ quibij chibil tak quiꞌ riꞌ: \p —¿Nak tre tok xa xtzꞌilaꞌ ja rakꞌom leꞌ? \v 5 Ja ta ban tre cꞌayix ta, más ta oxiꞌ ciento quetzal xuyaꞌ, ja cꞌa rjil yaꞌ ta chique ja tak mebaꞌiꞌ, xecheꞌe. In quemaj rchꞌolixic ja rixok. \v 6 Pro ja Jesús xbij chique: \p —Ma techꞌolij ta. ¿Nak tre tok nenak ja rixok? Jawaꞌ xuban chwe riꞌ congana utz. \v 7 Ja tak mebaꞌiꞌ ejeꞌeꞌ nij ecꞌo wiꞌ checojol in xa nak ta tiempo cꞌol egana neban utzil chique jariꞌ ix libre chi neꞌetoꞌ pro ja chwe anin maquinqꞌuejeꞌ ewqꞌuin nojel tiempo, ninwasaxel na checojol. \v 8 Ja xuban ja rixok chwe riꞌ xuyaꞌ chwe ja cꞌo ruqꞌuin. Arjaꞌ tok xuyaꞌ ja rakꞌom chwij jariꞌ xchomarsbej pon ja ncuerpo chi nmuki. \v 9 Ni katzij wiꞌ ja xtinbij chewe riꞌ, ja utzlaj tzij ja ncꞌamonto, xa bar ta triꞌ xtekaj wiꞌ rbixic nojel nat nakaj tre ja rwachꞌulew triꞌ xtinatax wiꞌ chakajaꞌ ja rutzil ja xuban chwe jawaꞌ rixok riꞌ, jariꞌ nnatbex rxin. Queriꞌ xbij ja Jesús chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 10 Cꞌacꞌariꞌ cꞌo jun chique ja cablajuj discípulo ja binaꞌan tre Judas Iscariote, arjaꞌ be cuqꞌuin ja jefe quixin sacerdote, rchꞌobonel chi nujach ja Jesús pa quekꞌaꞌ. \v 11 Ja cꞌa tok xekaj cuqꞌuin xuchꞌob chiquewach ja rchꞌobonel. Ja cꞌa rejeꞌeꞌ congana xequicot rmal ja bix chique rmal ja Judas in queyaꞌ quechiꞌ chi nqueyaꞌ pwok tre. Cꞌacꞌariꞌ ja Judas xumaj rcanoxic nak nuban tre ja Jesús chi nujach pa quekꞌaꞌ. \s * * * * * * * * * * \p \v 12 Xerilaꞌ ja nabey kꞌij rxin ja nmakꞌij ja tok ntiji ja caxlanway ja mta levadura ruqꞌuin in tok necamsaxi ja tak carnelo xin pascua ja netzujux tre ja Dios como sacrificio. Xepeti ja rdiscípulo ja Jesús in quewaꞌ quicꞌaxaj tre riꞌ: \p —Ja xtatiꞌ xin nmakꞌij pascua tabij chake bar triꞌ xtikachomij wiꞌ, xecheꞌ tre. \v 13 Ja cꞌa Jesús ecꞌo caꞌiꞌ chique ja rdiscípulo xerutakel in quewaꞌ xbijel chique riꞌ: \p —Jix chipan ja tinamit Jerusalén. Ja cꞌa tok xquixoc chipan cꞌo jun achi necꞌul, arjaꞌ rcꞌan jun curaꞌ yaꞌ, quixtreꞌel cꞌa trij. \v 14 Ja tok xquixoqui ja bar xtoc wiꞌ ja rachi pa jay tebij cꞌa tre ja rajaw jay quewariꞌ: —Ja Maestro okrtakonto awqꞌuin chi nurkacꞌaxaj chawe: —¿Nak chi cuartoꞌil ja nkaban wiꞌ ja waꞌim xin pascua e wachbil ja ndiscípulo? Queriꞌ ja binto chake, quixcheꞌ tre ja rajaw jay. \v 15 Ja cꞌa rarjaꞌ nucꞌut chewach jun nimlaj cuarto chomin chic, chicaj cꞌo wiꞌ pa caꞌiꞌ piso. Triꞌ nechomij wiꞌ ja nkatiꞌ ja xin nmakꞌij pascua riꞌ. Queriꞌ xbijel ja Jesús chique ja re caꞌiꞌ discípulo. \v 16 Xebe ja discípulo in tok xeꞌoc chipan ja tinamit ni queriꞌ bantaji ja caniꞌ bixel chique rmal ja Jesús. Cꞌacꞌariꞌ quemaj rchomarsaxic ja waꞌim ja xin nmakꞌij pascua. \p \v 17 Ja cꞌa tok xoc akꞌaꞌ ja Jesús e rachbil ja cablajuj discípulo xeꞌekaji ja bar nqueban wiꞌ ja waꞌim. \v 18 Kas cꞌa etzꞌubul pa mesa, quimajon waꞌim ja tok Jesús quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Ni katzij wiꞌ ja xtinbij chewe riꞌ, cꞌo jun chewe ja kamajon waꞌim ruqꞌuin, arjaꞌ njacho na wxin pa quekꞌaꞌ ja netzelan wxin, neꞌ chique. \v 19 Ja cꞌa rejeꞌeꞌ ja tok quicꞌaxaj ja bix chique quemaj jun nimlaj bis: \p —¿La maxta anin? neꞌ jun. ¿La maxta cꞌa anin? neꞌ chic jun. In queriꞌ quibij chiquijujunal. \v 20 In bix chique rmal ja Jesús: \p —Cꞌo jun chewe ja rix cablajuj ndiscípulo ja xa junan nokwaꞌ ruqꞌuin pa plato, arjaꞌ cꞌariꞌ ja njacho wxin pa quekꞌaꞌ. \v 21 Ja Ralcꞌwalaxel ja xoc alaxic cuqꞌuin ja winak arjaꞌ ncamsax na caniꞌ tzꞌibtal can tre chipan ja rtzobal Dios pro congana lawuloꞌ tre ja xtijacho rxin pa quekꞌaꞌ ja necamsan rxin, makanaꞌ maquita Alcꞌwalaxel ja xoc alaxic cuqꞌuin ja winak. Ja xtijacho rxin más ta utz ja maquita xalax chwachꞌulew. Queriꞌ bix chique rmal. \p \v 22 Ja cꞌa tok quimajon waꞌim ja Jesús xucꞌam ja caxlanway, xmaltioxij tre ja Dios, xuwechꞌ in xujach chique in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Jawaꞌ wariꞌ ncuerpo, tecꞌamaꞌ in tetijaꞌ, neꞌ chique. \v 23 In xucꞌam chic jun vaso vino, xmaltioxij tre ja Dios in xujach chique chakajaꞌ in quetij canojelal. \v 24 Cꞌacꞌariꞌ xbij chic chique: \p —Jawaꞌ vino riꞌ jawaꞌ nquiqꞌuel ocnak rseguro ja cꞌacꞌa chominem ja rchomin ja Dios. Ja nquiqꞌuel e qꞌuiy ja winak nti̱x na pa quicuenta. \v 25 Anin ni katzij wiꞌ ja xtinbij chewe riꞌ, ja riyaꞌl uva ni matintij chi wiꞌ waweꞌ, cꞌa tokoriꞌ xtintij chic ja tok xterilaꞌ ja kꞌij chi ntij chipan ja gobierno xin Dios xarwariꞌ cꞌacꞌa chic nojelal triꞌ, neꞌ chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 26 Cꞌo cꞌa jun himno rxin ja nmakꞌij pascua quibixaj. Ja cꞌa tok tzuri ja himno cumal xeꞌelel, xebe chipan ja lugar rbinaꞌan Rjayuꞌal Olivo. \v 27 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xbij chique: \p —Rmal ja xtiban chwe chipan awaꞌ jun tucwakꞌabil riꞌ ixix nineyaꞌ can, nixanmaji pro ewanojelal. Queriꞌ nbij chewe como tzꞌibtal can chipan ja rtzobal Dios quewariꞌ: —Anin xtincamsaj ja yukꞌul quixin ja tak carnelo, ja cꞌa tak carnelo ejeꞌeꞌ nechictaji. Queriꞌ ja tzꞌibtal can. \v 28 Pro ja tok xticꞌastaj nwach ninnabeyaj chewach, ninbe chipan ja departamento Galilea, neꞌ chique. \v 29 Ja cꞌa Pedro arjaꞌ xbij tre: \p —Masqui canojel xcatqueyaꞌ can pro ja chwe anin mta moda xcatnuyaꞌ can ta, neꞌ tre. \v 30 In bix tre rmal ja Jesús: \p —Ni katzij wiꞌ ja xtinbij chawe riꞌ, ja chipan awaꞌ jun tucwakꞌabil riꞌ ja tok majaꞌn tokꞌ caꞌmul ja acꞌ oxmul xtabij chwe chi: —Anin ma wotak ta rwach ja Jesús, natcheꞌ na chwe, neꞌxi ja Pedro. \p \v 31 —Masqui ok caꞌiꞌ awqꞌuin xkocamsaxi pro ni ma xcatnuyaꞌ can ta wiꞌ, neꞌe ja Pedro tre. In canojel queriꞌ quibij tre chakajaꞌ. \s * * * * * * * * * * \p \v 32 Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús xerachbilajel ja rdiscípulo, xebe chipan jun lugar rbinaꞌan Getsemaní. Ja cꞌa tok xeꞌekaji quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —Quixtzꞌabeꞌ can waweꞌ riꞌ, ja cꞌa ranin nenbanaꞌ paki na oración, neꞌ can chique. \v 33 Be, xerucꞌamel ja Pedro e rachbil ja Jacobo in Juan. Cꞌacꞌariꞌ xumaj jun nimlaj bis in xumaj tiꞌonem ja ranma. \v 34 In xbij chique: \p —Camic, congana nbisoni ja wanma, ja nnaꞌ anin camíc rcꞌamonto chwe. Ixix quixqꞌuejeꞌ can waweꞌ, quixcꞌascꞌoti, neꞌ can chique. \v 35-36 Cꞌacꞌariꞌ junwiꞌ xyonaj pon wiꞌ riꞌ ruyon, xuqueꞌe in xumaj rbanic oración: —Padre, Nataꞌ, anin nwajoꞌ nabij ta chwe chi maquita ninkꞌax chipan awaꞌ rpokonal ja penak chinwach riꞌ. Atat majun ja maquita natcowini naban, quinawasaj chipan ja rpokonal ja penak chinwach riꞌ, maquita ninkꞌax chipan xarwariꞌ ni ta cꞌa xquinkꞌax wiꞌ chipan ja wi queriꞌ nawajoꞌ chwe chi nban, neꞌ tre ja Tatixel. \p \v 37 Ja cꞌa tok tzuri ja roración rmal be cuqꞌuin ja rdiscípulo. Ja tok xeꞌerwilaꞌ ekajnak chi waram. Xbij tre ja Pedro: \p —Simón ¿nak tre tok xa waram naban? ¿La matacochꞌ ek xcatcꞌascꞌot ta jun hora? \v 38 Quixcꞌascꞌoti in tebanaꞌ orar utzcꞌa ja Satanás tok xquixrtakchiꞌij maquita xquixruchꞌec. Ja rewanma jariꞌ ni katzij wiꞌ chi cꞌo rgana ncꞌascꞌoti pro como xa ix winak ja recuerpo npokonaj nuban queriꞌ, neꞌ tre. \v 39 Cꞌacꞌariꞌ meloj chic jutij chi rbanic ja roración. Caniꞌ xbij tre ja Tatixel nabey queriꞌ chic xbij ja pa rcaꞌmul. \v 40 Ja cꞌa tok tzur chic ja roración rmal meloj chic jutij cuqꞌuin in tok xeꞌerwilaꞌ chic ewarnak chic chakajaꞌ. Queriꞌ quibanon como congana jun nimlaj waram chique, ma xquecochꞌ ta. Ja tok quenaꞌ nojoj ni maticanoy cumal nak ta nquibij tre. \p \v 41 Ja cꞌa Jesús be chic chi rbanic ja roración. Ja cꞌa tok melojpi chic pa roxmul xbij chique ja rdiscípulo: \p —Camic quixwar cꞌa, quixxulaꞌn cꞌa, camic tzuri. Bien tecꞌwaxaj chi xurwilaꞌ ja hora, ja Ralcꞌwalaxel ja xoc alaxic cuqꞌuin ja winak, camic nja̱ch na pa quekꞌaꞌ ja rajꞌil ajmaquiꞌ chi nquicamsaj. \v 42 Joꞌ, quixyictaji, queꞌekacꞌuluꞌ. Tetzꞌataꞌ mpeꞌ leꞌ, xa nnakajinto ja njacho wxin pa quekꞌaꞌ, neꞌ chique. \s * * * * * * * * * * \p \v 43 Kas cꞌa rmajon na tzij ja Jesús cuqꞌuin ja rdiscípulo ja tok chaka jalal peti ja Judas. Jariꞌ Judas jun chique ja cablajuj apóstol. Arjaꞌ e qꞌuiy ja winak erachbilanto in cꞌoli banbal tak chꞌaꞌoj quicꞌamonto caniꞌ tre espada in cheꞌ, etakonto cumal ja jefe quixin sacerdote in cumal ja maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios in cumal chakajaꞌ ja principaliꞌ xin tinamit. Etakonto cumal chi nurquichapaꞌ ja Jesús. \v 44 Ja cꞌa Judas ja njacho rxin ja Jesús arjaꞌ cꞌoli xchomij cuqꞌuin ja winak nak xtuban tre ja Jesús chi jariꞌ njachbej rxin pa quekꞌaꞌ: —Ja tok xtetzꞌat ja rachi ja xtintzꞌubaj ruchiꞌ chewach ja cꞌaririꞌ, techapaꞌ in tecꞌamaꞌel pro bien tebanaꞌ cuenta. Queriꞌ rbanic ja xchomij cuqꞌuin. \v 45 Be cꞌa alnak ja Judas ruqꞌuin ja Jesús, ja cꞌa tok xekaj chwach xuban saludar: \p —Maestro, Maestro, neꞌ tre, in xtzꞌubaj ruchiꞌ. \v 46 Cꞌacꞌariꞌ ja winak quechap ja Jesús in quecoj preso. \p \v 47 Cꞌo cꞌa jun chique ja rachbil ja Jesús chaka jalal tok xwasajto ja respada in cꞌo jun moso rxin ja lokꞌlaj sacerdote xusoc tre, xkupijel jun rxquin. \v 48 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ chapon chic cumal ja winak in quewaꞌ xbij chique riꞌ: \p —¿La in alakꞌom laꞌan chewiꞌ tok ecꞌamonto espada ecꞌamonto cheꞌ chwij chi nchapic? \v 49 Pro xinqꞌuejeꞌ waꞌan checojol chipan ja nimlaj templo xin Dios in kꞌij kꞌij xentijoj ja winak chipan pro ma xinechap ta waꞌan triꞌ. Pro nojel awaꞌ wariꞌ ma chaka ta nbantaji, rumac chi nbantaj cumplir ja tzꞌibtal can chwe ojer chipan ja rtzobal Dios, neꞌ chique. \v 50 Cꞌacꞌariꞌ ja rdiscípulo queyaꞌ can, xeꞌanmajel. \p \v 51 Cꞌo cꞌa jun ja ralaꞌ rtrarben ja Jesús, arjaꞌ mta rtziak rcojonel, xa jun sábana rbaron riꞌ chipan pro chaka jalal tok chapi cumal ja winak. \v 52 Pro ja xuban, xchꞌakij can ja sábana, xanmajel chꞌanali. \s * * * * * * * * * * \p \v 53 Ja cꞌa winak ja xechapo rxin ja Jesús ejeꞌeꞌ quecꞌamel chwach ja lokꞌlaj sacerdote. Triꞌ quimolon wiꞌ quiꞌ ja jefe quixin sacerdote e cachbil ja principaliꞌ xin tinamit in e cachbil chakajaꞌ ja maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios ja tzꞌibtal can rmal ja Moisés. \v 54 Ja cꞌa Pedro arjaꞌ rtrarben ja Jesús pro cꞌa cꞌa nat nutzuꞌ pon chic wiꞌ. Arjaꞌ tok xekaji ja bar cꞌo wiꞌ ja nimlaj jay rxin ja lokꞌlaj sacerdote xococ chwa jay in tzꞌabeꞌ chi kꞌakꞌ cuqꞌuin ja pulisiyaꞌ, xumaj rmakꞌic riꞌ. \v 55 Ja cꞌa jefe quixin sacerdote e cachbil ja juleꞌ chic ja recꞌo chipan ja kꞌetbaltzij quixin ja raj Israel ejeꞌeꞌ quemaj quicanoxic juleꞌ winak chi nqueyaꞌ testigoꞌil trij ja Jesús. Queriꞌ nqueban utzcꞌa chi nkaji camíc trij. Pro ni majun nak ta quichapbej ta rxin ja Jesús. \v 56 E qꞌuiy ja winak ja queyaꞌ testigoꞌil trij pro ma katzij ta ja nquibij tre, xa tzꞌakoj tzij nqueban. Junwiꞌ nbij jun in junwiꞌ nbij chic jun, ni matucꞌam wiꞌ riꞌ ja nquibij. \v 57 In ecꞌo chic juleꞌ chique, ejeꞌeꞌ xepeꞌi quemaj rbixic juleꞌ ril ja Jesús pro xa tzꞌakbal tak tzij queban: \p \v 58 —Jalaꞌ jun achi leꞌ, ajoj kacꞌaxan quewaꞌ rbin riꞌ: —Anin nyoj na jawaꞌ nimlaj templo xin Dios riꞌ ja xa winak ebanyon in nyic chi na jun templo ja ma winak ta ebanyon in xa oxiꞌ kꞌij nrajoꞌ chi nyictaj wiꞌ. Queriꞌ rbin, xecheꞌe. \v 59 Pro nixtacꞌa ejeꞌeꞌ ta chakajaꞌ nucꞌam ta riꞌ ja nquibij. \v 60 Ja cꞌa lokꞌlaj sacerdote arjaꞌ peꞌi chiquicojol ja winak in xbij tre ja Jesús: \p —¿La matacꞌulbaꞌ cꞌa ja bix chawe leꞌ? Camic, tabij cꞌa chwe nak rbanic ja testigoꞌil ja yaꞌ chawij cumal ja rachiꞌiꞌ leꞌ, neꞌ tre. \v 61 Pro ja Jesús ni maticꞌulbaꞌ wiꞌ ja nbix tre. In bix chic tre rmal ja lokꞌlaj sacerdote: \p —Tabij chake ¿la atat ja rat Cristo ja rat Ralcꞌwal ja nimlaj Dios? neꞌxi ja Jesús. \v 62 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xbij tre: \p —Anin nacꞌa. In netzꞌat na chakajaꞌ ja xtuban ja Ralcꞌwalaxel ja xoc alaxic cuqꞌuin ja winak, arjaꞌ pa riquikꞌaꞌ ja Dios ntzꞌabeꞌ wiꞌ ja bar cꞌo wiꞌ ja nimlaj poder rxin in netzꞌat chakajaꞌ ja tok xtipi chic jutij cꞌamonto rmal juleꞌ sutzꞌ xin chicaj, neꞌ tre. \v 63 Ja cꞌa lokꞌlaj sacerdote cꞌo jun tziak rcojon xurak como xa itzel xcꞌaxaj ja bix tre rmal ja Jesús in xbij chique ja quimolon quiꞌ ruqꞌuin: \p —Camic, mchita neꞌoc wiꞌ más ja testigo \v 64 como bien xecꞌwaxaj ja xbij leꞌ, ja Dios janila nuban ofender riꞌ rmal. Camic ¿nak nebij ixix tre? neꞌ chique. \p —Mta, ni yatal wiꞌ trij chi ncamsaxi, xecheꞌe canojelal. \p \v 65 Ecꞌo cꞌa juleꞌ chique quemaj rchubaxic ja Jesús. In chakajaꞌ quitzꞌapij rwach chi suꞌt in tok tzꞌaptaj cumal quemaj rsoquic in quewaꞌ quibij tre riꞌ: —Tabij cꞌa chake camic ¿nak yowi kꞌaꞌ chi apalaj? Queriꞌ ja quibij tre pro xa nquiyokꞌbej rxin. Ja cꞌa pulisiyaꞌ chakajaꞌ quemaj ryaꞌic kꞌaꞌ chi rpalaj. \s * * * * * * * * * * \p \v 66 Ja cꞌa Pedro arjaꞌ tzꞌubul chwa jay, cꞌo cꞌa jun ajꞌicꞌ ja nsamaj ruqꞌuin ja lokꞌlaj sacerdote xekaj ruqꞌuin. \v 67 Ja rajꞌicꞌ tok xutzꞌat ja Pedro chi rmajon rmakꞌic riꞌ chi kꞌakꞌ xtzꞌelwachij in quewaꞌ xbij tre riꞌ: \p —Atat jun chakajaꞌ xawachbilaj ja Jesús ja raj Nazaret, neꞌ tre. \v 68 Pro ja Pedro arjaꞌ ma xuyaꞌ ta trij ja bix tre: \p —Anin ni ma wotak ta ja nabij leꞌ, nak la nabij chwe, neꞌ tre ja rixok. Yictaji, be ja bar cꞌo wiꞌ ja puerta in ja acꞌ chaka jalal tok xokꞌi. \v 69 Pro ja rajꞌicꞌ arjaꞌ xtzꞌelwachij chic jutij ja Pedro in xbij chique ja recꞌo triꞌ: \p —Jawaꞌ jun achi riꞌ arjaꞌ rachbilaj ja Jesús, neꞌ chique. \v 70 Pro ja Pedro arjaꞌ ma xuyaꞌ chi ta trij ja bix tre. In cꞌa coꞌl ariꞌ tok bix chic jutij tre ja Pedro cumal ja recꞌo triꞌ: \p —Bien kꞌalaj chi atat at cachbil ja xerachbilaj ja Jesús como bien kꞌalaj chi at aj Galilea in ja nattzijon atat ni junan ruqꞌuin ja caniꞌ netzijon ejeꞌeꞌ, neꞌxi. \p \v 71 —Chwach Dios nbij chewe chi anin ma wotak ta rwach ja Jesús ja nixtajini nebij chwe in xta itzel xquinrutzꞌat ja Dios ja wi ma katzij ta ja nbij, neꞌe ja Pedro chique. \v 72 In chaka maril bitaj rmal ja tzij riꞌ xokꞌ chic jutij ja acꞌ. Cꞌacꞌariꞌ xurkaj tre ja Pedro ja bin tre rmal ja Jesús, quewaꞌ bin tre riꞌ: —Ja tok majaꞌn tokꞌ caꞌmul ja acꞌ, oxmul xtabij na chwe chi: —Anin ma wotak ta rwach ja Jesús, natcheꞌ na chwe. Queriꞌ ja bin tre. Ja cꞌa tok xumaj rchꞌobic ja bin tre rmal ja Jesús xumaj jun nimlaj okꞌej. \c 15 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Ja cꞌa tok sakari quemol quiꞌ canojel ja jefe quixin sacerdote chi rchomarsaxic nak nqueban tre ja Jesús e cachbil ja principaliꞌ xin tinamit e cachbil chakajaꞌ ja maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios in canojel ja juleꞌ chic kꞌetol tak tzij quixin ja tinamit Israel. Quebaqꞌuel ja Jesús, quecꞌamel, xequijachaꞌ pa rukꞌaꞌ ja Pilato ja gobernador. \v 2 Ja Pilato tok paꞌl chic ja Jesús chwach arjaꞌ xcꞌaxaj tre: \p —¿La atat ja rat rey quixin ja tinamit Israel? neꞌ tre. \p —Queriꞌ nacꞌa caniꞌ nabij leꞌ, neꞌxi rmal ja Jesús. \v 3 Ja cꞌa jefe quixin sacerdote qꞌuiy rwach ja ril ja Jesús quemaj rbixic tre ja Pilato. \v 4 Cꞌacꞌariꞌ ja Pilato xcꞌaxaj chic tre ja Jesús: \p —¿La matacꞌulbaꞌ ja nbix chawe leꞌ? Congana takaꞌan juleꞌ awil nquibij chawe, neꞌ chic tre. \v 5 Pro ja Jesús nixtacꞌa cꞌo ta jun tzij xbij, ni ma xcꞌulbaꞌ ta wiꞌ. Ja cꞌa Pilato congana junwiꞌ xutzꞌat ja queriꞌ xuban. \p \v 6 Ja cꞌa Pilato ni cꞌamonnak wiꞌ tre chi ni cꞌo wiꞌ jun preso nsokpij pa tak nmakꞌij pascua pro nuyaꞌ lugar tre ja tinamit chi ejeꞌeꞌ necꞌutuni nak chi presoꞌil ja nsokpixel. \v 7 Ecꞌo cꞌa juleꞌ preso, ejeꞌeꞌ eꞌocnak pa cheꞌ rumac ja xeyictaj trij ja gobierno in ecꞌo juleꞌ winak equicamsan. Cꞌo cꞌa jun chique ja preso rbinaꞌan Barrabás. \v 8 Cꞌacꞌariꞌ xeꞌekaji ja winak ruqꞌuin ja Pilato in quewaꞌ quibij tre riꞌ: \p —Tasokpij jun preso como niquirwariꞌ abanonto chake pa tak nmakꞌij pascua, xecheꞌ tre. \p \v 9 —¿Nak newajoꞌ, la cꞌol egana chi nsokpijel ja rey ewxin ja rix aj Israel? neꞌe ja Pilato chique. \v 10 Queriꞌ xbij chique como arjaꞌ bien rotak chi ja jefe quixin sacerdote congana quiakirnak canma trij ja Jesús in xa rmal ja raquiakarem tok quijachon pa rukꞌaꞌ. \v 11 Pro ja jefe quixin sacerdote ejeꞌeꞌ xa xequeyoj ja winak in quibij chique chi nquicꞌutuj ja Barrabás chi nsokpixel in ma ja ta ja Jesús. \v 12 Ja cꞌa Pilato arjaꞌ xbij chic jutij chique: \p —Ja wi queriꞌ newajoꞌ ¿nak cꞌa nban tre nechꞌob ixix ja rachi ja rey ewxin ja rix aj Israel nixcheꞌ tre? neꞌe ja Pilato chique. \v 13 Ejeꞌeꞌ quemaj chic jutij rakic quechiꞌ: \p —Tacamsaj chwach cruz, xecheꞌ tre. \p \v 14 —¿Nak cꞌa tre, nak cꞌa ritzelal rbanon? neꞌ chic ja Pilato chique. Pro ja rejeꞌeꞌ más chi na quemaj rakic quechiꞌ: \p —Tacamsaj chwach cruz, xecheꞌ chic jutij tre. \v 15 Ja cꞌa Pilato como arjaꞌ matirajoꞌ chi neyojtaj más ja winak rmalariꞌ tok xuyaꞌ quigana, xsokpijel ja Barrabás in xuyaꞌ orden chi nrapaxi ja Jesús. Ja cꞌa tok raptaji xujach pa quekꞌaꞌ ja necꞌamoꞌel rxin chi necamsax chwach cruz. \p \v 16 Cꞌacꞌariꞌ ja soldado ejeꞌeꞌ quecꞌamel ja Jesús chwa jay ja bar nqꞌuejeꞌ wiꞌ ja gobernador in xequemol canojel ja juleꞌ chic cach tak soldado. \v 17 Cꞌo jun tziak morada quecoj tre in quichomij jun corona, qꞌuix quecoj in quecoj pa rwiꞌ. \v 18 Cꞌacꞌariꞌ quemaj rbanic saludar ja caniꞌ nba̱n saludar jun rey pro xa nquiyokꞌbej rxin: —Atat at rey quixin ja tinamit Israel, xecheꞌ tre. \v 19 Cꞌo jun aj quesoc rij tak rwiꞌ tre in quichubaj. Cꞌacꞌariꞌ xexuqueꞌ chwach caniꞌ rukꞌij nqueyaꞌ pro xa yokꞌbal rxin ja nqueban. \v 20 Ja tok tzuri yokꞌonem cumal cꞌacꞌariꞌ quejal ja tziak morada tre in quecoj chic tre ja ni rtziak wiꞌ arjaꞌ. Cꞌacꞌariꞌ quecꞌamel chi nequiripaꞌ chwach cruz. \s * * * * * * * * * * \p \v 21 Ja tok xebe cꞌo jun achi quewil, Simón rubiꞌ, arjaꞌ cꞌa melojto pa tak kꞌayis in triꞌ kꞌax wiꞌ ja bar ecꞌo wiꞌ in puersa queban tre chi nrijkajel ja cruz rxin ja Jesús. Ja Simón arjaꞌ aj Cirene in ecꞌo caꞌiꞌ rcꞌajol, jun rbinaꞌan Alejandro in jun rbinaꞌan Rufo. \p \v 22 Cꞌacꞌariꞌ xebe, quecꞌamel ja Jesús pa jun lugar rbinaꞌan Gólgota. Gólgota tibij tzij lugar xin rwiꞌ camnak. \v 23 Ja tok xeꞌekaj chipan ja lugar Gólgota quitzujuj vino tre chi nutij. Ja vino cꞌoli mirra yujun ruqꞌuin pro ja Jesús ma xucꞌam ta chique. \v 24 Ja cꞌa tok riptaj cumal chwach cruz quemaj rbanic suerte trij ja rtziak. Queriꞌ queban utzcꞌa chi nquetzꞌat nak chi tziakil xtiquecꞌam chiquijujunal. \v 25 Ja hora ja querip wiꞌ chwach cruz a las nueve xin akꞌabil. \v 26 Ja Jesús tzꞌibaxi ja ril ja nbix tre, quewaꞌ rbanic ja ril nbixi riꞌ: —Jawaꞌ rachi riꞌ arjaꞌ rey quixin ja tinamit Israel, neꞌxi. \p \v 27 In ecꞌo cꞌa caꞌiꞌ alakꞌomaꞌ xeri̱p chwach cruz chakajaꞌ, jun pa riquikꞌaꞌ ja Jesús in jun pa rxcon. \v 28 Triꞌ cꞌa bantaj wiꞌ cumplir ja tzꞌibtal can ojer chipan ja rtzobal Dios tre ja Cristo, quewaꞌ nbij riꞌ: —Arjaꞌ queriꞌ nba̱n na tre ja caniꞌ nba̱n chique ja ritzel tak winak, neꞌe. \p \v 29 Ja cꞌa winak ja nekꞌaxi ja tok nquetzꞌat ja Jesús xa nquitzebej xa nqueyokꞌ in quewaꞌ nquibij tre riꞌ: \p —Atat xatbini chi nayoj ja templo in xa oxiꞌ kꞌij nrajoꞌ chi nayic chi wiꞌ jutij, \v 30 camic tatoꞌoꞌ cꞌa awiꞌ ayon, catkajpi cꞌa chwach ja cruz, necheꞌ tre. \v 31 In ja jefe quixin sacerdote ejeꞌeꞌ xa nqueyokꞌ chakajaꞌ e cachbil ja maestro ja netijon quixin ja winak tre ja ley xin Dios: \p —Arjaꞌ Toꞌonel quixin winak neꞌxi, pro ja camic xnaꞌ maticowini nutoꞌ riꞌ arjaꞌ. \v 32 Ja wi katzij chi arjaꞌ ja Cristo ja Rey kaxin ja rok aj Israel tikajto cꞌa camic chwach ja cruz. Ja wi xtikatzꞌat chi xtikajto nyukeꞌ cꞌa kacꞌuꞌx ariꞌ ruqꞌuin, necheꞌe. In queriꞌ queban ja xeri̱p chwach cruz pa rxquin ja Jesús, ejeꞌeꞌ queyokꞌ chakajaꞌ. \p \v 33 Ja pa ncꞌajkꞌij cꞌo jun nimlaj kꞌekuꞌm xoqui nojel rwachꞌulew, cꞌa a las tres xin takakꞌij sakar chic jutij. \v 34 Ja cꞌa Jesús tok xuban a las tres xin takakꞌij arjaꞌ congana xurak ruchiꞌ, quewaꞌ xbij riꞌ: \p —Eloi, Eloi ¿lama sabactani? neꞌe. Jariꞌ tzij xbij quewaꞌ nbij riꞌ: —Nataꞌ Dios, nataꞌ Dios ¿nak tre tok inayaꞌon can? neꞌe. \v 35 Ecꞌo cꞌa juleꞌ chique ja winak ja recꞌo triꞌ, ejeꞌeꞌ tok quicꞌaxaj ja xbij quewaꞌ quibij riꞌ: \p —Jalaꞌ rachi leꞌ camnak profeta Elías ja nsiqꞌuij, xecheꞌe. \v 36 Cꞌo cꞌa jun chique xercꞌamlaꞌto jun esponja, xchꞌakbaꞌ tre juleꞌ vinagre, xuxim chutzaꞌm jun aj in xuyaꞌ nojoj tre ja Jesús chi nutij in xbij: \p —Chꞌenchilaꞌ, katzꞌataꞌ na cꞌa ja wi xtipeti ja rElías chi nurkajsaj chwach cruz, neꞌe. \v 37 Ja cꞌa Jesús arjaꞌ xurak chic jutij ruchiꞌ in ni cam kaj. \v 38 In chaka jalal tok raktaji ja manta ja tasben rpan ja nimlaj templo xin Dios ja bar cꞌo wiꞌ ja santilaj lugar, chaka caꞌiꞌ xuban. Raktaji, xelto chicaj, kajto cꞌa pa tokꞌulew. \v 39 Cꞌo cꞌa jun capitán paꞌl chwach ja Jesús arjaꞌ tok xutzꞌat nak xuban ja tok cam kaj quewaꞌ xbij riꞌ: \p —Jalaꞌ rachi leꞌ ni katzij wiꞌ chi Ralcꞌwal Dios, neꞌe. \p \v 40 Ecꞌo cꞌa juleꞌ ixokiꞌ ja recꞌo triꞌ chakajaꞌ nquetzuꞌ pon ja nbantaji. Jun chique ja rixokiꞌ María Magdalena, in jun chic María ja recꞌo caꞌiꞌ ral, jun José in jun chic Jacobo ja chꞌip neꞌxi. In jun chic chique ja rixokiꞌ Salomé. \v 41 Jawaꞌ rixokiꞌ riꞌ tok qꞌuejeꞌe ja Jesús pa Galilea ejeꞌeꞌ nij etran wiꞌ trij in quetoꞌ chipan nak ja cꞌo rjawaxic tre. In cꞌa ecꞌo na más ja rixokiꞌ ja xetreꞌel trij ja Jesús ja tok be pa Jerusalén. \s * * * * * * * * * * \p \v 42-43 Cꞌo cꞌa jun achi José rubiꞌ aj Arimatea, arjaꞌ nim rukꞌij chipan ja kꞌetbaltzij quixin ja tinamit Israel in chakajaꞌ nojel rucꞌuꞌx rayben ja kꞌij ja tok xtoqui ja gobierno xin Dios. Ja cꞌa José como xuban hora in como jariꞌ kꞌij ja nchomix wiꞌ nakun rxin ja nmakꞌij in cꞌuluto pispra rxin ja xulaꞌnbal kꞌij chakajaꞌ chewiꞌ tok be ruqꞌuin ja Pilato xercꞌutuj tre ja cuerpo rxin ja Jesús, arjaꞌ ma xbej ta riꞌ. \v 44 Ja cꞌa Pilato tok xcꞌaxaj chi camnak chic ja Jesús arjaꞌ quewaꞌ xbij kaj pa ranma riꞌ: —¿Nak moda cꞌariꞌ tok camnak chic? neꞌ kaj. In xsiqꞌuij pon ja capitán, xcꞌaxaj tre wi ni katzij wiꞌ chi camnak chic ja Jesús. \v 45 Ja cꞌa tok bix tre rmal ja capitán chi ni katzij wiꞌ chi cami cꞌacꞌariꞌ xuyaꞌ orden chi njachi ja cuerpo tre ja José. \v 46 Cꞌacꞌariꞌ ja José xulokꞌ jun tziak, be xerkajsaj ja cuerpo rxin ja Jesús chwach cruz in xubar pa jun utzlaj tziak. Ja cꞌa tok bartaj rmal xeryaꞌaꞌ chipan jun panteón ja cꞌoton chwach jun portales in xtzꞌapij ruchiꞌ tre jun nimlaj abaj. \v 47 Ja cꞌa María Magdalena rachbil ja jun chic María ja ruteꞌ José ejeꞌeꞌ ecꞌo triꞌ in nquetzuꞌ pon ja bar qꞌuejeꞌ can wiꞌ ja cuerpo rxin ja Jesús. \c 16 \s * * * * * * * * * * \p \v 1 Ja cꞌa tok xocꞌowi ja xulaꞌnbal kꞌij ja María Magdalena rachbil ja jun chic María ja ruteꞌ Jacobo rachbil chakajaꞌ ja Salomé ejeꞌeꞌ quelokꞌ juleꞌ akꞌom ja quiꞌ rxulaꞌ utzcꞌa chi nebe nequiyaꞌaꞌ trij ja cuerpo rxin ja Jesús. \v 2 Ja cꞌa xin domingo pa rsakaric xebe ja bar cꞌo wiꞌ ja panteón, kas nelto kꞌij ja tok xeꞌekaj chipan ja lugar: \v 3 —¿Nak la cꞌa xtilasani ja rabaj ja tzꞌapben ruchiꞌ ja panteón utzcꞌa chi nokcowini nokoc chipan? necheꞌe chibil tak quiꞌ. \v 4 Pro ja tok quetzꞌat pon lasan chic ja rabaj, bien xecowini quetzꞌat como ja rabaj congana nim. \v 5 Ja cꞌa tok xeꞌococ chipan ja panteón cꞌo jun alaꞌ quetzꞌat, pa quiquikꞌaꞌ tzꞌubul wiꞌ, cꞌo jun nimlaj tziak sak rcojon. Ejeꞌeꞌ congana quixbej quiꞌ rmal. \v 6 Pro ja cꞌa ángel xbij chique: \p —Ma texbej ta ewiꞌ. Anin wotak chi Jesús ja raj Nazaret ja nixtajini necanoj, ja camsax chwach cruz. Pro arjaꞌ cꞌastaj waꞌan rwach ariꞌ, ma waweꞌ chi ta cꞌo wiꞌ. Quixajoꞌ, tetzꞌataꞌ mpeꞌ ja lugar ja bar qꞌuejeꞌ wiꞌ ja rcuerpo. \v 7 Pro ja camic jix, jebij tre ja Pedro in chique ja juleꞌ chic discípulo chi: —Ja Jesús arjaꞌ nnabeyaj chewach, nbe pa Galilea in triꞌ netzꞌataꞌ wiꞌ ja caniꞌ bin can chewe rmal. Queriꞌ tebij chique, neꞌe ja ángel. \v 8 Ja cꞌa rixokiꞌ alnak xeꞌelto chipan ja panteón, queriꞌ queban como congana nebirboti rumac ja xbeben riꞌil. In ni majun bar ta triꞌ quibij wiꞌ ja quetzꞌat rumac ja congana quixben quiꞌ. \s * * * * * * * * * * \p \v 9 Ja Jesús tok cꞌastaji chiquicojol camnakiꞌ pa jun domingo pa rsakaric. Ja cꞌa kas xucꞌut wiꞌ riꞌ nabey, chwach María Magdalena. Jariꞌ María ja recꞌo wukuꞌ itzel tak espíritu eꞌocnak tre nabey in xelasaxel tre rmal ja Jesús. \v 10 Arjaꞌ be cuqꞌuin ja rachiꞌiꞌ ja nij etran wiꞌ trij ja Jesús tok majaꞌn ticami, nerbij chique chi cꞌastaji ja Jesús. Ja cꞌa tok xekaj cuqꞌuin congana bis okꞌej nqueban. \v 11 In xbij chique: —Cꞌastajnak chic ja Jesús, xintzꞌat waꞌan rwach, neꞌ chique, pro ejeꞌeꞌ ma xquinimaj ta. \p \v 12 Ja cꞌa Jesús ecꞌo chic caꞌiꞌ rdiscípulo, ejeꞌeꞌ quimajon binem ebenak pa jun aldea tok chaka jalal xucꞌut riꞌ chiquewach pro junwiꞌ na ncaꞌyi chewiꞌ tok ma xchꞌobtaj ta cumal chanim chi Jesús. \v 13 Pro ja tok chꞌobtaj cumal xebe cuqꞌuin ja juleꞌ chic cachbil, xequibij chique: —Cꞌastajnak chic ja Jesús, xecheꞌ chique, pro ma xnimax ta ja quibij. \p \v 14 Ja cꞌa tok be jutzꞌit tiempo tre xucꞌut chic jutij riꞌ ja Jesús chiquewach ja julajuj rdiscípulo, ejeꞌeꞌ kas eꞌocnak pa mesa. Ja Jesús arjaꞌ xumaj quichꞌolixic rmal ja ma kas ta yukul quecꞌuꞌx ruqꞌuin in rmal ja kas maril nquinimaj chi cꞌastaji. Queriꞌ xuban chique como ejeꞌeꞌ ma xquinimaj ta ja bix chique cumal ja xetzꞌato rxin chi cꞌastajnak chic. \v 15 Cꞌacꞌariꞌ xbij chic chique: \p —Jix nojel nat nakaj chwach ja rwachꞌulew, jeyaꞌaꞌ rbixic ja utzlaj tzij ja ncꞌamonto, jeyaꞌaꞌ rbixic chique ja winak pro ni canojelal. \v 16 Canojel ja winak ja xtiyukeꞌ quecꞌuꞌx wqꞌuin in neba̱n bautizar ejeꞌeꞌ nquewil ja totajem xin Dios. Ja cꞌa ma xtiyukeꞌ ta quecꞌuꞌx wqꞌuin ejeꞌeꞌ nkꞌe̱t tzij chiquij in neta̱kel chipan ja nimlaj rpokonal. \v 17 Ja xtiyukeꞌ quecꞌuꞌx wqꞌuin cꞌo jeꞌe ja xtiyataj na chique ja ncꞌutuwi ja poder xin Dios quewariꞌ, jun, pa nubiꞌ anin nequilasajel itzel tak espíritu chique winak, in jun chic, netzijon chipan juleꞌ chic tzobal ja ma cotakin ta, \v 18 in jun chic, wi chaka jalal nequechap itzel tak cumatz pro mta nba̱n chique cumal in wi chaka jalal nquetij veneno mta nuban chique chakajaꞌ. In chakajaꞌ wi nqueyaꞌ quekꞌaꞌ pa quewiꞌ ja yawaꞌiꞌ netzuri. Queriꞌ xbij chique ja rdiscípulo. \s * * * * * * * * * * \p \v 19 Ja cꞌa kajaw Jesús tok tzuri tzij rmal cuqꞌuin ja rdiscípulo arjaꞌ cꞌamarel chilaꞌ chicaj, xetzꞌabeꞌ pa riquikꞌaꞌ ja Dios. \v 20 Ja cꞌa rdiscípulo ejeꞌeꞌ xeꞌelel, quemaj rbixic ja Jesucristo nojel nat nakaj. Ja kajaw Jesús arjaꞌ cachbilaj chi rbanic ja samaj, xuyaꞌ chique chi cꞌo nimak tak milagro nqueban jariꞌ ncꞌutuwi chi ni katzij wiꞌ nojel ja quimajon rbixic chique ja winak. Amén.