﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:09,000
Parisi-yemane ungu te piliringi mele i-sipe:

2
00:00:09,000 --> 00:00:13,900
“Yesusi molemona yambo aisili ‘No linjipili!’

3
00:00:13,900 --> 00:00:15,240
ningu pulimele,

4
00:00:15,240 --> 00:00:20,500
˻No-Linjili˼ Jono molemona yambo layetolo mele ‘No linjipili!’

5
00:00:20,500 --> 00:00:21,940
ningu pulimele.”

6
00:00:21,940 --> 00:00:24,140
niringi ungumu piliringi.

7
00:00:24,140 --> 00:00:29,940
(Nakolo Yesusi yu lombili puringi yamboma yuni no naa linjirimu,

8
00:00:29,940 --> 00:00:34,500
yu lombili andoli yemane yamboma no linjiringi.)

9
00:00:34,500 --> 00:00:50,960
˻Yesusini yambo no linjirimu˼ temane akumu Parisi-yemane piliringi mele pilipelie Ailimuni kanu walemonga kolea Judia-Disiriki mundupe kelepa kolea Gallilli-Disirikindu kelepa pumbe purumu.

10
00:00:50,960 --> 00:00:58,140
Yu Gallilli purumu aulke akumu kolea Sameria ai-suku-singine lepa purumu.

11
00:00:58,140 --> 00:01:04,540
Aulkemo aku-sipe lerimu-na yu kolea Sameria lerimu taono tenga orumu,

12
00:01:04,540 --> 00:01:09,080
aku taonomonga imbimu Saika.

13
00:01:09,080 --> 00:01:16,920
Aku koleamo Juda-yambomanga anda-kolepa Jekopone yunge malo Josepo sirimu mamonga nondopa lerimu.

14
00:01:16,920 --> 00:01:20,160
Jekopone ‘No molopili!’

15
00:01:20,160 --> 00:01:25,760
nimbe muru akurumu aku no-mongolomo kanu mamonga lerimu.

16
00:01:25,760 --> 00:01:34,640
Yesusi aulke suluna orumumunge siye terimu-na aku no-kélona omba manie molopa mulu pilirimu.

17
00:01:34,640 --> 00:01:39,000
Kolea ai-tangoli mele akuna omba molorumu.

18
00:01:39,000 --> 00:01:50,080
(Yesusi yu lombili andoli ye pea oringime yu mulu pilipe molopili ene langi topo toko lingíndu Saika taonona puringi.)

19
00:01:50,080 --> 00:02:00,180
Pe yu mulu pilipe molorumu kinie Sameria ambo te no kolombando orumu kinie Yesusini yundu nimbendo:

20
00:02:00,180 --> 00:02:02,920
“No te nambo kolko si!”

21
00:02:02,920 --> 00:02:04,100
nirimu.

22
00:02:04,100 --> 00:02:07,620
Sameria-ambomone yundu nimbendo:

23
00:02:07,620 --> 00:02:09,380
“Nu Juda-yemo.

24
00:02:09,380 --> 00:02:11,800
Na Sameria-ambomo.

25
00:02:11,800 --> 00:02:15,320
Pe nambemu-na nando “No kolko si!”

26
00:02:15,320 --> 00:02:16,380
nikinuye?”

27
00:02:16,380 --> 00:02:17,540
nirimu.

28
00:02:17,540 --> 00:02:21,440
(Aku nirimumunge ungu-pulumu i-sipe:

29
00:02:21,440 --> 00:02:29,800
Juda-yambomane Sameria-yamboma konopu keri panjiku langi telumu moke teko naa nongo,

30
00:02:29,800 --> 00:02:36,020
ene-kinie teluna tapu toko naa andoringimunge aku nirimu kanumu.)

31
00:02:36,020 --> 00:02:40,240
Yesusini pundu topalie ambomondo nimbendo:

32
00:02:40,240 --> 00:02:43,960
“Pulu Yemone mélemo we silimo méle pilku,

33
00:02:43,960 --> 00:02:46,140
i ye “No kolko si!”

34
00:02:46,140 --> 00:02:50,920
nikimu yemo kanoko imbi silinanje yundu “No si!”

35
00:02:50,920 --> 00:02:56,500
nilina kinie yuni konde molopa mindi puli nomo nu silke.”

36
00:02:56,500 --> 00:02:57,640
nirimu.

37
00:02:57,640 --> 00:03:00,740
Ambomone pundu topa nimbendo:

38
00:03:00,740 --> 00:03:02,080
“Ailimu,

39
00:03:02,080 --> 00:03:05,480
nu no koloni mingi te naa menu,

40
00:03:05,480 --> 00:03:08,760
no-mongomo paa maniendopa lemo.

41
00:03:08,760 --> 00:03:16,160
Pe i no konde molopa mindi puli nikinu nomo nu tena kolkolie siniye?

42
00:03:16,160 --> 00:03:22,500
Olionga anda-kolepa ye Jekopone i no-mongolomo sirimu kanu yemo,

43
00:03:22,500 --> 00:03:28,880
yu kinie yunge ambolangoma kinie kongime kinie i nomo noringi,

44
00:03:28,880 --> 00:03:32,480
‘kanu yemo maniendopa nu olandopa.’

45
00:03:32,480 --> 00:03:33,840
ningu nikinuye?”

46
00:03:33,840 --> 00:03:35,000
nirimu.

47
00:03:35,000 --> 00:03:38,040
Yesusini pundu topa nimbendo:

48
00:03:38,040 --> 00:03:43,120
“I no-mongolona no nonge yamboma altopa no waka lemba,

49
00:03:43,120 --> 00:03:50,500
nakolo nane no simbu nonge yamboma pe ene no paa waka naa lemba.

50
00:03:50,500 --> 00:03:52,920
Nane paa sike nikiru:

51
00:03:52,920 --> 00:03:59,940
“Nane no simbu akumu nonge yambomanga konopuna no pikipe mindi molopa,

52
00:03:59,940 --> 00:04:03,200
konde molko mindi pungí ulu-pulumu simbe.”

53
00:04:03,200 --> 00:04:03,780
nikiru.”

54
00:04:03,780 --> 00:04:04,940
nirimu.

55
00:04:04,940 --> 00:04:10,120
˻Yesusini ungu-iku torumu mele naa pilipelie nirimumuni,

56
00:04:10,120 --> 00:04:12,620
˼ ambomone yundu nimbendo:

57
00:04:12,620 --> 00:04:14,000
“Ailimu,

58
00:04:14,000 --> 00:04:17,000
na no altopa waka naa lepili,

59
00:04:17,000 --> 00:04:24,620
ya altopo taki-taki ombo no naa kolambo kene nuni no nikinumu nambo si!”

60
00:04:24,620 --> 00:04:25,880
nirimu.

61
00:04:25,880 --> 00:04:28,280
Yuni yundu nimbendo:

62
00:04:28,280 --> 00:04:31,280
“Nunge yemo pea kelko wangili,

63
00:04:31,280 --> 00:04:32,500
puku walsi-pui!”

64
00:04:32,500 --> 00:04:33,560
nirimu.

65
00:04:33,560 --> 00:04:36,600
Ambomone pundu topa nimbendo:

66
00:04:36,600 --> 00:04:39,080
“Nanga ye te naa molemo.”

67
00:04:39,080 --> 00:04:40,180
nirimu.

68
00:04:40,180 --> 00:04:42,860
Yesusini yundu nimbendo:

69
00:04:42,860 --> 00:04:45,340
“ “Nunge ye te naa molemo.”

70
00:04:45,340 --> 00:04:47,260
nikinumu sike nikinu.

71
00:04:47,260 --> 00:04:50,300
Ou nu ye te-pakara purunu.

72
00:04:50,300 --> 00:04:56,240
Pe kinié nu ye te pea pelembelemo nunge emena mólo!

73
00:04:56,240 --> 00:04:59,740
Nuni kinié ungu nikinumu sike nikinu.”

74
00:04:59,740 --> 00:05:00,820
nirimu.

75
00:05:00,820 --> 00:05:03,440
Ambomone yundu nimbendo:

76
00:05:03,440 --> 00:05:04,800
“Ailimu,

77
00:05:04,800 --> 00:05:13,000
na pilkiru nu Pulu Yemone ungu-umbu tonjilimoma pilku yamboma ningu silino ye te lepamo.

78
00:05:13,000 --> 00:05:24,040
Olionga anda-kolepalimene i ma-pangine Pulu Yemo popo toko kapi niringi nakolo ene Juda-yambomane ningindu:

79
00:05:24,040 --> 00:05:29,220
“Pulu Yemo popo toko kapi ningí koleamo paa Jerusalleme mindi.”

80
00:05:29,220 --> 00:05:30,180
nilimele.”

81
00:05:30,180 --> 00:05:31,340
nirimu.

82
00:05:31,340 --> 00:05:34,580
Yesusini tondolo-mundupe nimbendo:

83
00:05:34,580 --> 00:05:35,980
“Ambomo,

84
00:05:35,980 --> 00:05:39,460
nane ya nikirumu nu pilku lieni!

85
00:05:39,460 --> 00:05:50,080
Wale te wendo ombá kanu walemonga i ma-pangine kepe Jerusalleme kepe yambomane Lapa popo toko kapi naa ningí.”

86
00:05:50,080 --> 00:05:51,100
nirimu.

87
00:05:51,100 --> 00:05:54,100
˻Aku ungumunge pulumu i-sipe:

88
00:05:54,100 --> 00:05:58,380
“Koleamanga pali Pulu Yemo popo toko kapi ningí.”

89
00:05:58,380 --> 00:06:00,240
nimbe nirimu kanumu.˼

90
00:06:00,240 --> 00:06:08,520
“Ene Sameria-yambomane popo toko kapi nilimele yemo pilku sunduku we nilimele.

91
00:06:08,520 --> 00:06:16,440
Olio Juda-yambomane popo topo kapi nilimolo yemo molemo mele pilipu konjilimolo.

92
00:06:16,440 --> 00:06:18,100
Nambemu-na,

93
00:06:18,100 --> 00:06:21,920
mana-yamboma Pulu Yemone lipe taponjipe,

94
00:06:21,920 --> 00:06:25,100
mindili nolemelka aulkena wendo lipe,

95
00:06:25,100 --> 00:06:33,860
yu-kinie pea molko konjingí aulkena lipe monjilimo ulu-pulumu Juda-yamboma-kinie wendo ombá,

96
00:06:33,860 --> 00:06:40,000
enene koleamanga pali yamboma liku ora singímunge aku-sipe.

97
00:06:40,000 --> 00:06:48,060
Nakolo Pulu Yemo sike popo toko kapi ningí yambomane Taranga ungumu ‘Sike ungumu.’

98
00:06:48,060 --> 00:06:58,440
ningu pilku yunge Minimuni tondolo silimomonga Pulu Yemo popo toko kapi ningí wale wendo ombámo koronga wendo omu.

99
00:06:58,440 --> 00:07:08,020
Pulu Yemo aku-siku popo toko kapi ningí yamboma Tarane korolemomonga kanu walemo wendo omu.

100
00:07:08,020 --> 00:07:11,200
Pulu Yemo yu minimu,

101
00:07:11,200 --> 00:07:21,120
akumunge yu popo toko kapi ningí yambomane yunge Minimuni tondolo silimomonga ‘Yunge ungumu sike-ungumu.’

102
00:07:21,120 --> 00:07:24,200
ningu sumbi-siku aku tenge.”

103
00:07:24,200 --> 00:07:25,380
nirimu.

104
00:07:25,380 --> 00:07:27,820
Ambomone nimbendo:

105
00:07:27,820 --> 00:07:31,060
“Ye-nomi Mesayamo ombá.

106
00:07:31,060 --> 00:07:38,900
Yu ombalie ungumanga puluma pali olio mimi-sipe nimbe simbe mele na pilipu molio.”

107
00:07:38,900 --> 00:07:40,000
nirimu.

108
00:07:40,000 --> 00:07:43,860
(Ipuru-Unguna ‘Mesaya’ niringi akumu,

109
00:07:43,860 --> 00:07:50,160
Giriki-Unguna ‘Kirasi’ niringi aku ungutolonga pulumu telumu.

110
00:07:50,160 --> 00:07:53,280
Ungutolonga pulumu i-sipe:

111
00:07:53,280 --> 00:07:58,440
Pulu Yemone “Olio nokopa konjimbe ye te lipu mundumbu.”

112
00:07:58,440 --> 00:08:01,780
nimbe mako torumu ye-nomi kanumu.)

113
00:08:01,780 --> 00:08:05,880
Kanu-kinie Yesusini tondolo mundupe nimbendo:

114
00:08:05,880 --> 00:08:08,980
“Nu “Ye-nomi Mesayamo ombá.”

115
00:08:08,980 --> 00:08:11,480
nikinu akumu na.

116
00:08:11,480 --> 00:08:16,040
Na nu-kinie ungu nimbu molkombolo-yemo kinie,

117
00:08:16,040 --> 00:08:20,480
nuni “Ye-nomi Mesaya” nikinu kanu yemo kinie,

118
00:08:20,480 --> 00:08:21,700
ye telumu.”

119
00:08:21,700 --> 00:08:22,860
nirimu.

120
00:08:22,860 --> 00:08:29,700
Yu aku nimbe molopili yu lombili andoli yema kelko yando ongolie niringimuni,

121
00:08:29,700 --> 00:08:37,840
yu ambo te-kinie ungu ningu moloringili kanokolie mini-wale munduku konopu aisili liku munduringi.

122
00:08:37,840 --> 00:08:44,000
Nakolo enenga ye tene “Nu nambolka mélte lini tekenoye?”,

123
00:08:44,000 --> 00:08:48,940
molo “Yu-kinie nambemu-na ungu ningu molembeleye?”

124
00:08:48,940 --> 00:08:52,540
ningu tene kepe naa walsiringi.

125
00:08:52,540 --> 00:09:02,820
Kanu-kinie ambo kanumu yunge no-mingimu mundupe kelepa yu kelepa kanu taonona yando pupe yambomando nimbendo:

126
00:09:02,820 --> 00:09:10,240
“Na ulu terinduma pali ye tene na nimbe simu yemo ene ongo kaname!

127
00:09:10,240 --> 00:09:15,220
Pulu Yemone “Olio nokopa konjimbe ye te lipu mundumbu.”

128
00:09:15,220 --> 00:09:18,000
nirimu ye-nomi Kirasimu yunje.”

129
00:09:18,000 --> 00:09:19,100
nirimu.

130
00:09:19,100 --> 00:09:26,960
Aku nirimu-na pilkulie yamboma taono munduku kelko Yesusi molorumuna onge oringi.

131
00:09:26,960 --> 00:09:34,080
Aku teko molangi yu lombili andolimene yu paa karaye tekolie ningindu:

132
00:09:34,080 --> 00:09:35,440
“Rapai,

133
00:09:35,440 --> 00:09:36,900
langi te nou!”

134
00:09:36,900 --> 00:09:38,240
niringi.

135
00:09:38,240 --> 00:09:41,340
Nakolo yuni enendo nimbendo:

136
00:09:41,340 --> 00:09:43,820
“Na langi nombómo lemo,

137
00:09:43,820 --> 00:09:47,900
nakolo akumu ene naa pilku naa kanolemele.”

138
00:09:47,900 --> 00:09:49,040
nirimu.

139
00:09:49,040 --> 00:09:56,320
Aku nirimu pilkulie yu lombili andolimene anju-yando kerepali ningulie ningindu:

140
00:09:56,320 --> 00:10:00,400
“Yambo tene langi ou memba omba simunje?”

141
00:10:00,400 --> 00:10:01,740
niringi.

142
00:10:01,740 --> 00:10:03,980
Yesusini nimbendo:

143
00:10:03,980 --> 00:10:06,280
“Nanga langi i-sipe:

144
00:10:06,280 --> 00:10:08,740
Na ‘kongono teani pui!’

145
00:10:08,740 --> 00:10:13,260
nimbe lipe mundurumu yemone konopu silimo uluma tepo,

146
00:10:13,260 --> 00:10:16,540
yunge kongonomo tepo pora simbu.

147
00:10:16,540 --> 00:10:19,040
Akumu nanga langimu.

148
00:10:19,040 --> 00:10:25,540
Enene “Oli kise omba pumbe kinie rasi-witi nou lemba,

149
00:10:25,540 --> 00:10:28,580
inie topo lipu nosimulú.”

150
00:10:28,580 --> 00:10:30,340
nilimele kanumu.

151
00:10:30,340 --> 00:10:34,180
Nakolo nane enendo nimbundu:

152
00:10:34,180 --> 00:10:36,640
“Poniema kaname!

153
00:10:36,640 --> 00:10:39,180
Langi pali koronga nou lemu.”

154
00:10:39,180 --> 00:10:40,260
nikiru.

155
00:10:40,260 --> 00:10:47,620
Langi inie tonjilimo yemo langi inie tonjilimomonga méle kaloli koronga lipe,

156
00:10:47,620 --> 00:10:50,300
‘Lepa mindi pupili!’

157
00:10:50,300 --> 00:10:53,480
nimbe langime inie tonjipe molemo.

158
00:10:53,480 --> 00:11:04,820
Aku tenjilimomonga ponie tepa langi panjirimu yemo kinie langi inie tonjilimo yemo kinie peatolo konopu singilí.

159
00:11:04,820 --> 00:11:08,400
Akumunge ungu te pelemomo sike.

160
00:11:08,400 --> 00:11:11,380
‘Ye tene langi umbu tonjilimo.

161
00:11:11,380 --> 00:11:13,980
Tene langi inie tonjilimo.’

162
00:11:13,980 --> 00:11:16,360
nilimele ungumu sike.

163
00:11:16,360 --> 00:11:22,080
Langi enene umbu naa toringime nane “Ene inie to-pai!”

164
00:11:22,080 --> 00:11:24,880
nimbu lipu mundurundu.

165
00:11:24,880 --> 00:11:28,680
Yambo-lupemane ponie mindili siku teringi,

166
00:11:28,680 --> 00:11:34,340
nakolo yambo-lupemane teringi langime ene inie tolemele.”

167
00:11:34,340 --> 00:11:35,460
nirimu.

168
00:11:35,460 --> 00:11:41,000
Ambomone “Na ulu terinduma pali yuni na nimbe simu.”

169
00:11:41,000 --> 00:11:52,420
nirimu-na pilkulie kanu taonona moloringi Sameria-yambo aisili ‘Yu sike ˻Pulu Yemone ‘Ene nokopa konjimbe ye te lipu mundumbu.’

170
00:11:52,420 --> 00:11:55,960
nimbe ou mako torumu˼ ye-nomi Kirasimu.’

171
00:11:55,960 --> 00:11:58,440
ningu tondolo-munduku piliringi.

172
00:11:58,440 --> 00:12:03,420
Akumunge Sameria-yamboma yu molorumuna ongo,

173
00:12:03,420 --> 00:12:05,660
“Nu paa ya pea molamili!”

174
00:12:05,660 --> 00:12:06,580
niringi,

175
00:12:06,580 --> 00:12:10,920
kanu-kinie wale talo yu ene-kinie molorumu.

176
00:12:10,920 --> 00:12:20,040
Kanu-kinie yambo aisili pea yu-yuyu ungu nirimumu pilkulie ‘Yu sike ˻ye-nomi Kirasimu omba molemo.

177
00:12:20,040 --> 00:12:21,940
Yuni sike nikimu.

178
00:12:21,940 --> 00:12:24,840
˼’ ningu tondolo-munduku piliringila.

179
00:12:24,840 --> 00:12:27,880
Enene ambomondo ningindu:

180
00:12:27,880 --> 00:12:33,580
“Nuni ou ungu ninumu pilipu ‘Yu sike ye-nomi Kirasimu.’

181
00:12:33,580 --> 00:12:50,060
nimbu tondolo-mundupu pilímulu nakolo kinié olio-oliolio yunge ungumu pilipulie ‘Sike i yemo olio mana-yamboma Lipe Taponjipe Mindili Nolemelka Aulkena Wendo Limo Yemo molemo.’

182
00:12:50,060 --> 00:12:52,600
nimbu tondolo-mundupu pilkimulu.”

183
00:12:52,600 --> 00:12:54,420
niringi.

