﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:07,080
Nyermbe pe,

2
00:00:07,080 --> 00:00:12,800
lenge miyeꞌ tuweinge lalme ilyeh uku teter yarp yal pinip umun umbur uku.

3
00:00:12,800 --> 00:00:19,020
Tinge sisyeme nange Jisas yukur nal loumbil pinip topoꞌe lenge jetalah kin.

4
00:00:19,020 --> 00:00:20,740
Tinge yasme kin,

5
00:00:20,740 --> 00:00:22,940
kut tinge ilyehme yal.

6
00:00:22,940 --> 00:00:34,080
Kom lenge loumbil pinip syeꞌ titinge Taiberias si yat sehei me luh uku ŋaiye Lahmborenge somohon ŋanange wusyep ŋirisukwarme Got me kakah no,

7
00:00:34,080 --> 00:00:36,160
lenge miyeꞌ tuweinge yono.

8
00:00:36,160 --> 00:00:43,580
Ŋupe ŋaiye lenge miyeꞌ tuweinge yetekeꞌe nange Jisas topoꞌe lenge jetalah kin yukur yarp pe,

9
00:00:43,580 --> 00:00:46,340
tinge plai yanah loumbil pinip uku pe,

10
00:00:46,340 --> 00:00:49,260
tinge yal Kaperneam yahaiꞌe Jisas.

11
00:00:49,260 --> 00:00:52,860
Jisas kin kakah tikin moihlaꞌ

12
00:00:52,860 --> 00:00:57,140
Ŋupe ŋaiye lenge miyeꞌ tuweinge yetekeꞌe Jisas pe,

13
00:00:57,140 --> 00:00:58,700
tinge yiname na,

14
00:00:58,700 --> 00:00:59,980
“Jetmam,

15
00:00:59,980 --> 00:01:02,320
tumboiyaꞌ nin nat eꞌe?”

16
00:01:02,320 --> 00:01:05,060
Jisas nungwisme wusyep tinge na,

17
00:01:05,060 --> 00:01:07,380
“Ŋam mana yip bwore mise.

18
00:01:07,380 --> 00:01:12,100
Yip yono kakah ŋaiye ŋam yal yip depe yip tapam pe,

19
00:01:12,100 --> 00:01:15,300
luku tehei ŋaiye yip yahaiꞌe ŋam.

20
00:01:15,300 --> 00:01:19,860
Kom yip jinjame tehei tikin wutuꞌ supule ŋaiye yip yetekeꞌe pe,

21
00:01:19,860 --> 00:01:23,380
ŋoihmbwaip yip yukur teŋeime ŋam.

22
00:01:23,380 --> 00:01:27,540
Yip yukur pa yende wah ŋaiye yambaꞌe ŋai ŋaiye ka pupwa!

23
00:01:27,540 --> 00:01:28,540
Napakai!

24
00:01:28,540 --> 00:01:34,220
Yip pa yende wah ŋaiye yambaꞌe ŋai tikin laip bwore ŋaiye sai nye nyermbe.

25
00:01:34,220 --> 00:01:37,420
Leꞌe ŋai ŋaiye Talah tikin Miyeꞌ ka yul yip.

26
00:01:37,420 --> 00:01:38,100
Detale,

27
00:01:38,100 --> 00:01:43,900
Got Yai si naŋaꞌe wutuꞌ me kin ŋaiye ka ende tuꞌe luku.”

28
00:01:43,900 --> 00:01:45,420
Taꞌe luku pe,

29
00:01:45,420 --> 00:01:47,420
tinge yisilihme Jisas na,

30
00:01:47,420 --> 00:01:52,420
“Ya mende ŋaimune ŋaiye ki tatame ka gunde ŋasande tikin Got?”

31
00:01:52,420 --> 00:01:54,860
Jisas nungwisme wusyep tinge na,

32
00:01:54,860 --> 00:01:58,100
“Ŋaimune ŋaiye Got ŋasande yip pa yende pe,

33
00:01:58,100 --> 00:02:02,820
ŋoihmbwaip yip ka teŋeime miyeꞌ ŋaiye Got nember kin nat.”

34
00:02:02,820 --> 00:02:05,500
Tinge yungwisme wusyep na,

35
00:02:05,500 --> 00:02:07,660
“Mirakel mune ŋaiye na ende ti,

36
00:02:07,660 --> 00:02:08,940
ya metekeꞌe no,

37
00:02:08,940 --> 00:02:11,380
ŋoihmbwaip poi ka teŋeime nin?

38
00:02:11,380 --> 00:02:14,020
Na ende wutuꞌ mune?

39
00:02:14,020 --> 00:02:18,180
Lenge mwan kaꞌ poi yono mana yarp moi gungurar.

40
00:02:18,180 --> 00:02:21,620
Ki gande wusyep ŋaiye sai Tup tikin Got ŋanange,

41
00:02:21,620 --> 00:02:26,140
‘Kin nangang lenge kakah tikin moihlaꞌ ŋaiye ka yono.’ ”

42
00:02:26,140 --> 00:02:27,380
Jisas ŋanange na,

43
00:02:27,380 --> 00:02:29,620
“Ŋam mana yip bwore mise.

44
00:02:29,620 --> 00:02:33,980
Moses yukur yal yip kakah tikin moihlaꞌ,

45
00:02:33,980 --> 00:02:34,460
pakai.

46
00:02:34,460 --> 00:02:35,500
Yai ŋam,

47
00:02:35,500 --> 00:02:38,120
kin da yul yip kakah mise tikin moihlaꞌ.

48
00:02:38,120 --> 00:02:41,060
Kakah ŋaiye Got da yul yip pe,

49
00:02:41,060 --> 00:02:43,700
kin nase moihlaꞌ gah.

50
00:02:43,700 --> 00:02:47,940
Pe ka angange laip bwore el lenge miyeꞌ tuweinge lalme guh kekep.”

51
00:02:47,940 --> 00:02:50,460
Tinge yisilihme Jisas na,

52
00:02:50,460 --> 00:02:51,780
“Lahmborenge,

53
00:02:51,780 --> 00:02:55,100
pul poi kakah eꞌe nye nyermbe!”

54
00:02:55,100 --> 00:02:56,860
Jisas ŋana lenge na,

55
00:02:56,860 --> 00:02:59,820
“Ŋam kakah ŋaiye maŋaꞌe laip.

56
00:02:59,820 --> 00:03:02,300
Lahmende ŋaiye ka otme ŋam pe,

57
00:03:02,300 --> 00:03:04,860
yukur ka usyunde nimbot.

58
00:03:04,860 --> 00:03:09,020
Topoꞌe lahmende ŋaiye ŋoihmbwaip kin ka teŋeime ŋam pe,

59
00:03:09,020 --> 00:03:11,460
yukur ka usyunde wonge salah.

60
00:03:11,460 --> 00:03:14,100
Tukwini yip si yetekeꞌe ŋam,

61
00:03:14,100 --> 00:03:17,500
kom ŋoihmbwaip yip yukur teŋeime ŋam.

62
00:03:17,500 --> 00:03:21,060
Lenge miyeꞌ tuweinge lalme ŋaiye Yai ŋam pwale pe,

63
00:03:21,060 --> 00:03:23,860
tinge ka yutme ŋam.

64
00:03:23,860 --> 00:03:28,420
Topoꞌe ŋam yukur ma gwenyenme lahmende ŋaiye si yatme ŋam.

65
00:03:28,420 --> 00:03:36,020
Ŋam mase moihlaꞌ gwah ŋaiye ma mende ŋaiꞌe ŋaiꞌe gunde ŋasande tikin Yai ŋaiye nember ŋam mat.

66
00:03:36,020 --> 00:03:39,180
Ŋam yukur ma mende gunde ŋasande ŋam,

67
00:03:39,180 --> 00:03:40,580
pakai.

68
00:03:40,580 --> 00:03:42,460
Yai ŋaiye nember ŋam mat pe,

69
00:03:42,460 --> 00:03:48,900
kin ŋasande tikin ŋaiye yukur ma se musme lahmende ŋaiye kin si pwale ŋam.

70
00:03:48,900 --> 00:03:50,540
O ŋaiye ŋup yuwo pe,

71
00:03:50,540 --> 00:03:55,060
ma mahraꞌe lenge lalme ka yambaꞌe laip bwore nye nyermbe.

72
00:03:55,060 --> 00:03:57,220
Yai ŋam ki ŋasande taꞌe leꞌe,

73
00:03:57,220 --> 00:04:01,140
lenge miyeꞌ tuweinge lalme ŋaiye yetekeꞌe Talah no,

74
00:04:01,140 --> 00:04:03,780
ŋoihmbwaip tinge teŋeime kin pe,

75
00:04:03,780 --> 00:04:07,580
ka yambaꞌe laip bwore ŋaiye sai nye nyermbe.

76
00:04:07,580 --> 00:04:09,940
Topoꞌe ŋaiye ŋup yuwo pe,

77
00:04:09,940 --> 00:04:13,100
ma plihe mahraꞌe tinge.”

78
00:04:13,100 --> 00:04:19,420
Lenge miyeꞌ tuweinge Juta tuhwar yanange wusyep sekete ŋaiye tinge yisande Jisas ŋanange na,

79
00:04:19,420 --> 00:04:22,780
“Ŋam kakah ŋaiye nase moihlaꞌ gah.”

80
00:04:22,780 --> 00:04:23,940
Tinge yanange na,

81
00:04:23,940 --> 00:04:25,580
“Miyeꞌ eꞌe pe,

82
00:04:25,580 --> 00:04:27,060
kin Jisas,

83
00:04:27,060 --> 00:04:29,180
talah tikin Josep lakai?

84
00:04:29,180 --> 00:04:31,980
Poi sisyeme lenge yai mam kin.

85
00:04:31,980 --> 00:04:37,580
Detaꞌe lai ti kin ŋanange nange kin nase moihlaꞌ gah?”

86
00:04:37,580 --> 00:04:39,800
Jisas nungwisme wusyep tinge na,

87
00:04:39,800 --> 00:04:44,020
“Yip yukur pa yininge wusyep sekete yile yut yip tip.

88
00:04:44,020 --> 00:04:49,360
Miyeꞌ lakai tuwei ende yukur tatame ka se yutme ŋam junde ŋasande tinge,

89
00:04:49,360 --> 00:04:50,600
pakai.

90
00:04:50,600 --> 00:04:53,140
Yai ka ahraꞌe ŋoihmbwaip ti,

91
00:04:53,140 --> 00:04:56,520
lakai kin ŋaiye ka enge tinge yutme ŋam.

92
00:04:56,520 --> 00:04:58,780
O ŋaiye ŋup yuwo pe,

93
00:04:58,780 --> 00:04:59,940
ma mahraꞌe kin,

94
00:04:59,940 --> 00:05:02,640
lakai ti ŋaiye ka yambaꞌe laip bwore.

95
00:05:02,640 --> 00:05:05,780
Lenge profet yainge wusyep taꞌe leꞌe,

96
00:05:05,780 --> 00:05:10,140
‘Got ka alaŋatme lenge miyeꞌ tuweinge ŋaiye ka yambaꞌe sande tekeꞌe.’

97
00:05:10,140 --> 00:05:13,580
Lahmende miyeꞌ tuweinge ŋaiye yisande wusyep Yai no,

98
00:05:13,580 --> 00:05:15,360
yambaꞌe sisyeme pe,

99
00:05:15,360 --> 00:05:16,920
ka yutme ŋam.

100
00:05:16,920 --> 00:05:19,560
Miyeꞌ ende yukur ŋetekeꞌe Yai.

101
00:05:19,560 --> 00:05:23,040
Miyeꞌ ilyeh uku ŋaiye si narp topoꞌe Got no,

102
00:05:23,040 --> 00:05:24,440
kin nat pe,

103
00:05:24,440 --> 00:05:27,160
kin ilyeh si ŋetekeꞌe Yai.

104
00:05:27,160 --> 00:05:29,640
Ŋam mana yip bwore mise.

105
00:05:29,640 --> 00:05:33,300
Miyeꞌ tuweinge ŋaiye ŋoihmbwaip tinge teŋeime ŋam pe,

106
00:05:33,300 --> 00:05:36,480
ka yambaꞌe laip bwore ŋaiye sai nye nyermbe.

107
00:05:36,480 --> 00:05:39,900
Ŋam kakah ŋaiye maŋaꞌe laip bwore.

108
00:05:39,900 --> 00:05:43,940
Lenge mwan kaꞌ yip yono mana yarp moi gungurar,

109
00:05:43,940 --> 00:05:45,640
kom tinge yule.

110
00:05:45,640 --> 00:05:48,700
Kom kakah ŋaiye nase moihlaꞌ gah pe,

111
00:05:48,700 --> 00:05:52,500
kin ŋoinde tikin ŋaiye lahmende ka yono pe,

112
00:05:52,500 --> 00:05:54,220
yukur ka yule.

113
00:05:54,220 --> 00:05:58,520
Ŋam kakah laip bwore ŋaiye mase moihlaꞌ gwah.

114
00:05:58,520 --> 00:06:00,780
Lahmende ŋaiye ka ono kakah eꞌe pe,

115
00:06:00,780 --> 00:06:03,100
ka orp bwore nye nyermbe.

116
00:06:03,100 --> 00:06:05,900
Kakah ŋaiye ma maŋaꞌe pe,

117
00:06:05,900 --> 00:06:07,980
wahriꞌ ŋam.

118
00:06:07,980 --> 00:06:14,160
Ŋam mangange malme lenge miyeꞌ tuweinge lalme tikin kekep ŋaiye ka yambaꞌe laip bwore.”

119
00:06:14,160 --> 00:06:17,340
Lenge Juta yisande wusyep uku pe,

120
00:06:17,340 --> 00:06:21,340
tinge tuhwar teketenge wusyep yale yat tititinge.

121
00:06:21,340 --> 00:06:22,580
Tinge yisilih na,

122
00:06:22,580 --> 00:06:27,780
“Detaꞌe lai ti miyeꞌ eꞌe ka pul poi wahriꞌ kin ya mono?”

123
00:06:27,780 --> 00:06:29,440
Jisas ŋana lenge na,

124
00:06:29,440 --> 00:06:31,580
“Ŋam mana yip bwore mise.

125
00:06:31,580 --> 00:06:35,340
Ŋaiye yip yukur yono wahriꞌ tikin Talah tikin Miyeꞌ,

126
00:06:35,340 --> 00:06:37,600
topoꞌe yonoꞌe wim kin pe,

127
00:06:37,600 --> 00:06:40,320
laip bwore yukur sai nato yip.

128
00:06:40,320 --> 00:06:43,680
Lahmende ŋaiye ka ono wahriꞌ ŋam,

129
00:06:43,680 --> 00:06:45,960
topoꞌe onoꞌe wim ŋam pe,

130
00:06:45,960 --> 00:06:49,140
ka ambaꞌe laip bwore ŋaiye sai nye nyermbe.

131
00:06:49,140 --> 00:06:51,580
Topoꞌe ŋup yuwo pe,

132
00:06:51,580 --> 00:06:54,220
ma mahraꞌe kin ka orp laip.

133
00:06:54,220 --> 00:06:56,040
Taꞌe luku pe,

134
00:06:56,040 --> 00:06:59,480
wahriꞌ ŋam ki ŋai bwore mise,

135
00:06:59,480 --> 00:07:03,300
topoꞌe wim ŋam ki pinip bwore mise.

136
00:07:03,300 --> 00:07:06,280
Lahmende ŋaiye ka ono wahriꞌ ŋam,

137
00:07:06,280 --> 00:07:08,560
topoꞌe onoꞌe wim ŋam pe,

138
00:07:08,560 --> 00:07:12,880
kin narp ŋoto ŋam topoꞌe ŋam marp moto kin.

139
00:07:12,880 --> 00:07:17,060
Yai ŋaiye narp laip nye nyermbe nember ŋam mat.

140
00:07:17,060 --> 00:07:21,440
Topoꞌe kin tehei ti ŋam marp nye nyermbe.

141
00:07:21,440 --> 00:07:23,140
Taꞌe luku pe,

142
00:07:23,140 --> 00:07:26,260
yaŋah ilyeh ŋaiye miyeꞌ ka ono ŋam pe,

143
00:07:26,260 --> 00:07:29,160
ma mende kin ŋaiye ka orp laip.

144
00:07:29,160 --> 00:07:33,440
Kakah ŋilyeh eꞌe si nase moihlaꞌ nate gah.

145
00:07:33,440 --> 00:07:39,320
Kin yukur ŋahilyeh taꞌe kakah ŋaiye somohon lenge mwan kaꞌ yip yono,

146
00:07:39,320 --> 00:07:41,740
kom ŋup syeꞌ nal miꞌe pe,

147
00:07:41,740 --> 00:07:43,000
tinge yule.

148
00:07:43,000 --> 00:07:45,740
Lahmende ŋaiye ka ono kakah eꞌe pe,

149
00:07:45,740 --> 00:07:48,040
ka orp laip nye nyermbe.”

150
00:07:48,040 --> 00:07:56,940
Jisas ŋanange wusyep uku narp nato yukoh jahilyeh ŋaiye sai nato moi embere Kaperneam.

151
00:07:56,940 --> 00:08:01,100
Wusyep tikin laip bwore ŋaiye sai nye nyermbe

152
00:08:01,100 --> 00:08:06,140
Lenge jetalah Jisas wula wula yisande wusyep ŋaiye kin ŋanange pe,

153
00:08:06,140 --> 00:08:08,320
tinge yanange na,

154
00:08:08,320 --> 00:08:10,460
“Wusyep eꞌe ki nihe sekete.

155
00:08:10,460 --> 00:08:14,100
Lahmende tatame ka isyunde wusyep iki?”

156
00:08:14,100 --> 00:08:17,420
Kom nato ŋoihmbwaip Jisas pe,

157
00:08:17,420 --> 00:08:25,380
kin sisyeme ŋaiye lenge jetalah kin yanange wusyep sekete me wusyep uku ŋaiye kin ŋanange.

158
00:08:25,380 --> 00:08:27,180
Pe kin ŋana lenge na,

159
00:08:27,180 --> 00:08:30,900
“Wusyep uku ŋende yumbune ŋoiheryembe mise yip lakai?

160
00:08:30,900 --> 00:08:38,740
O ŋaiye mindemboi pa yetekeꞌe Talah tikin Miyeꞌ ka el unuh moihlaꞌ ŋaiye somohon kin narp yer pe,

161
00:08:38,740 --> 00:08:40,780
luku ka tuꞌe la?

162
00:08:40,780 --> 00:08:47,340
Yipihinge tikin Got ki nangange laip bwore nal lenge miyeꞌ tuweinge lalme ŋaiye tinge yarp.

163
00:08:47,340 --> 00:08:51,740
O ŋaiye bongol lenge miyeꞌ tuweinge ilyehme pe,

164
00:08:51,740 --> 00:08:54,340
yukur ka ende lenge ka yurp.

165
00:08:54,340 --> 00:08:57,160
Wusyep ŋaiye ŋam mana yip pe,

166
00:08:57,160 --> 00:09:00,940
ki yal yip laip bwore ŋaiye ka si nye nyermbe.

167
00:09:00,940 --> 00:09:03,760
Kom yip syeꞌ iki,

168
00:09:03,760 --> 00:09:07,620
ŋoihmbwaip yip yukur teŋeime ŋam.”

169
00:09:07,620 --> 00:09:12,340
Jisas si sisyeme lenge miyeꞌ tuweinge ŋaiye ŋoihmbwaip tinge yukur teŋeime kin.

170
00:09:12,340 --> 00:09:17,380
Topoꞌe miyeꞌ ŋaiye ka ember kin el syep lenge wachaih.

171
00:09:17,380 --> 00:09:19,340
Taꞌe luku pe,

172
00:09:19,340 --> 00:09:21,060
kin ŋanange na,

173
00:09:21,060 --> 00:09:24,140
“Leꞌe tehei kin ŋaiye ŋam mana yip na,

174
00:09:24,140 --> 00:09:27,760
yukur lahende tatame ka otme ŋam.

175
00:09:27,760 --> 00:09:31,520
Kom ŋaiye Yai ka aŋaꞌe bongol elme kin pe,

176
00:09:31,520 --> 00:09:33,960
kin tatame ka otme ŋam.”

177
00:09:33,960 --> 00:09:36,700
Jisas ŋanange wusyep uku pe,

178
00:09:36,700 --> 00:09:41,280
lenge jetalah Jisas wula wula plihe bunjenge yisarꞌe yal.

179
00:09:41,280 --> 00:09:45,820
Topoꞌe tinge yukur tatame ka plihe yil yotop kin.

180
00:09:45,820 --> 00:09:47,640
Taꞌe luku pe,

181
00:09:47,640 --> 00:09:50,780
kin ŋisilih lenge jetalah 12 kin na,

182
00:09:50,780 --> 00:09:53,540
“Taꞌe yip topoꞌe yala yusme ŋam no,

183
00:09:53,540 --> 00:09:55,200
pa yil lakai?”

184
00:09:55,200 --> 00:09:58,400
Saimon Pita nungwisme wusyep kin na,

185
00:09:58,400 --> 00:10:00,000
“Lahmborenge,

186
00:10:00,000 --> 00:10:02,400
poi ya mil me lahmende?

187
00:10:02,400 --> 00:10:04,300
Wusyep nin,

188
00:10:04,300 --> 00:10:08,720
kin ŋenyel yaŋah nal laip bwore ŋaiye sai nye nyermbe.

189
00:10:08,720 --> 00:10:12,540
Pe tukwini ŋoihmbwaip poi teŋeime nin.

190
00:10:12,540 --> 00:10:20,080
Topoꞌe poi sisyeme nange nin miyeꞌ bwore bwarme holi ŋilyeh uku ŋaiye Got nember nat.”

191
00:10:20,080 --> 00:10:23,360
Jisas nungwisme wusyep na,

192
00:10:23,360 --> 00:10:26,620
“Ŋam si malaŋatme yip jetalah 12 iki,

193
00:10:26,620 --> 00:10:29,060
kom ŋoinde yip iki pe,

194
00:10:29,060 --> 00:10:30,560
kin Satan.”

195
00:10:30,560 --> 00:10:34,360
Wusyep uku kin ŋanange nalme Judas,

196
00:10:34,360 --> 00:10:37,320
talah tikin Saimon Iskariot.

197
00:10:37,320 --> 00:10:40,420
Judas kin jetalah 12 ende,

198
00:10:40,420 --> 00:10:46,140
kom mindemboi ka ember Jisas el syep lenge wachaih.

