\id MRK ‑ Mixtec, Magdalena Peñasco
\h Marcos
\mt1 Tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesucristo ma sukan ni kaxtnuꞌu tee ni yo nani Marcos ma
\c 1
\s1 Juan tee skuandute ñayii ma, ni kaxtnuꞌu de sukan kenda Jesucristo ma
\rem Juan el Bautista en el desierto
\r (Mt 3:1‑12; Lc 3:1‑9, 15‑17; Jn 1:19‑28)
\p
\v 1 Saꞌa kéjaꞌa tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesucristo Saꞌya Suꞌsi ma. \fig |GR-tlc015n.tif|span||| |1:1\fig*
\p
\v 2 Vaa saꞌa ndee tnuꞌu maa Suꞌsi ma nuu tutu Isaías ma, tee ni yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma:
\q1 Tetniñu ri in tee kaxtnuꞌu de nuu ñayii ma,
\q1 te koxtnuu de ja satuꞌva de ichi ro ma.
\q1
\v 3 Te tee tetniñu ri ma chi kenda de ichi nuu masu nawa iyo kuiti ma,
\q1 te kayuꞌu de kaꞌan de:
\q1 “Jin satuꞌva ni ichi kenda Iya Tátnuni ma,
\q1 jin ndakani jin ndakaꞌvi ini ni
\q1 te jin ndakaka ndaa ni ichi Suꞌsi ma.”
\m Saꞌa ni kaꞌan Suꞌsi ma ja ko kuu kivi kenda Saꞌya ya Jesucristo ma, te ni tee Isaías ma nuu tutu de ma.
\p
\v 4 Te sukan ni kaꞌan Suꞌsi ma, sukan ni kuu ja tee kúu Juan ma chi ni kenda de ichi nuu masu nawa iyo kuiti ma, te ni skuandute de ñayii ni jan koo nuu de ma, te jiñaꞌa de nuu ñayii ma ja na jin ndakani jín ndakaꞌvi ini i, te jín xndoo i ja uꞌvi ka saꞌa i ma, te jín ndandikin i Suꞌsi ma, te jín kuandute i, sukan‑vaꞌa xnaa Suꞌsi ma ndaka kuechi i ma.
\m
\v 5 Ndaka ñayii ka iyo ñuu Jerusalén ma, jiꞌin ndaka ñayii ka iyo ni‑kaꞌnu ñuu Judea ma chi ni ka kenda koo i nuu iyo Juan ma. Te yukan, te ni ka yo ndakaꞌan, ni ka yo ndakachi i nuu Suꞌsi ma ndaka kuechi i ma. Te Juan ma, ni yo skuandute de i yute nani Jordán ma.
\p
\v 6 Te saꞌma Juan ma chi ni kuvaꞌa i jiꞌin ixi kiti kúu camellu ma, te in ñií ni yo nuꞌni chii de ma. Te ni yo jaa de tika langosta jiꞌin nduxi ni yo niꞌi de yuku ma.
\m
\v 7 Te saꞌa ni yo kaxtnuꞌu de:
\p ―‍Xinañuꞌu‑ka saña vee, te ndandikin‑ka maa ya ja nevaꞌa‑ka ya tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu sana saña, va ni a ñií ndijan ya ma masu kaa masu iyo sa ja ndaji sa.
\m
\v 8 Saña chi ni skuandute ñaꞌa sa ndaka ni a jiꞌin ndute, kovaa maa ya chi taa ya tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu, vaa jin koo ni jiꞌin Xtumani Ndios ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\s1 Jesús ma, ni jandute ya
\rem Jesús es bautizado
\r (Mt 3:13‑17; Lc 3:21‑22)
\p
\v 9 Te neꞌun kivi yukan, te Jesús ma, ni kee ya in ñuu luluu nani i Nazaret iyo i ñuu Galilea ma, te kuaꞌan ya. Te ja ni kenda ya yute Jordán ma, te ni skuandute ñaꞌa Juan ma.
\m
\v 10 Nuu ni nana Jesús ma nuu ndute ma, te ni jini ya ja nune andivi ma, te sukan kaa in sata kaa Xtumani Ndios ma, ni nuu ya siki Jesús ma.
\m
\v 11 Te ni kaꞌan Suꞌsi ma onde andivi ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Roꞌo kúu Saꞌya maa ri, te kútoo ñaꞌa ri, te játna ini ri ja saꞌa ro a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Jesús ma ni jitotnuni ñaꞌa tachi ma
\rem Jesús es puesto a prueba
\r (Mt 4:1‑11; Lc 4:1‑13)
\p
\v 12 Nuu ni jinu ma, te Xtumani Ndios ma, ni jan xsiaꞌa ya Jesús ma in nuu masu nawa iyo kuiti.
\m
\v 13 Yukan ni iyo Jesús ma uu xiko (40) kivi, te ni yo iyo ya neꞌun kiti xeen ka iyo yukan. Te yukan ni kenda tachi ma, ja ni jitotnuni ñaꞌa i ma. Kovaa sani te ni ka kenda koo ángel ma, ni ka jinukuechi i nuu ya ma.
\s1 Jesús ma, ni kejaꞌa ya tniñu ya ñuu Galilea ma
\rem Jesús comienza su trabajo en Galilea
\r (Mt 4:12‑17; Lc 4:14‑15)
\p
\v 14 Nuu ni jinu ja ni ka chinee i Juan ma vekaa ma, te ni jaꞌan Jesús ma ñuu nani i Galilea ma, ja kaxtnuꞌu ya tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa káꞌan Suꞌsi ma.
\m
\v 15 Te ni kaꞌan ya:
\p ―‍Jâ ni kenda kivi, te jâ ni kuyatni ja tatnuni maa Suꞌsi ma. Jin ndakani jin ndakaꞌvi ini ni, te jin xndoo ni ja uꞌvi ka saꞌa ni ma, te jin ndandikin ni Suꞌsi ma, te jin kandija ni tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa maa ya a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Jesús ma, ni kana ya kuun tee ka tava tiaka ja jin kondikin de ya
\rem Jesús llama a cuatro pescadores
\r (Mt 4:18‑22; Lc 5:1‑11)
\p
\v 16 Jesús ma, jika ya kuaꞌan ya yuꞌu mar ñuu Galilea ma. Te ni jini ya in tee nani Simón ma, jiꞌin tee kúu ñani de tee nani Andrés ma. Tee yukan chi tee ka tava tiaka ka kuu de, te ka yikuu de ka chunee de ñunu de ma nuu ndute ma.
\m
\v 17 Te jiñaꞌa Jesús ma:
\p ―‍Neꞌe koo ni, te jin kondikin ñaꞌa ni, te saꞌa sa ja jin ko kuu ni tee jin nduku ñayii ja jin kondikin i maa sa ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 18 Te ora yukan‑ni, te ni ka xndoo de ñunu de ma, te kuan koo de jiꞌin ya.
\p
\v 19 Te ni ka jika‑ka de vala jiꞌin ya, te ni jini Jesús ma in tee nani Santiago, jiꞌin ñani de Juan ma, saꞌya tee kúu Zebedeo ma. Te ka ñunee de in nuu barcu, te ka yikuu de ka ndasaꞌa de ñunu de ma ja jin tava de tiaka.
\m
\v 20 Sani te ni kana ñaꞌa ya, te ni ka xndoo de yuva de Zebedeo ma nuu barcu ma, jiꞌin tee ka jinukuechi nuu de ma, te maa de chi kuan koo de jiꞌin Jesús ma.
\s1 Ni ndasavaꞌa Jesús ma in tee yinee ñaꞌa in tachi
\rem Un hombre que tenía un espíritu impuro
\r (Lc 4:31‑37)
\p
\v 21 Te ni ka kenda koo Jesús ma jiꞌin tee ka ndikin ya ma in ñuu nani i Capernaum, in kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma kúu, te ni kivi ya in veñuꞌu luluu, te ni jakondee ya káxtnuꞌu ya nuu ñayii ma.
\m
\v 22 Te ndaka ñayii ma, ni ka saꞌvi‑nka ini i sukan iyo tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu ya ja káxtnuꞌu ya ma, vaa Jesús ma chi jini ya nawa kúu ja káꞌan ya ma, te masu saꞌa ya sukan ka saꞌa tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma.
\p
\v 23 Te veñuꞌu luluu kátuu ñuu yukan chi iyo in tee, te ini anua de ma yinee in tachi, te ñatuu waꞌa i tnuꞌu ja kandija de tnuꞌu káꞌan Jesús ma, te káyuꞌu i jiñaꞌa i ya:
\p
\v 24 ―‍¿Navaꞌa kivi nduu ni nuu ka iyo saña, Jesús tee ñuu Nazaret ma? ¿Vee ni ja xnaa ñaꞌa ni? Saña chi jini ñaꞌa sa, te jini sa ja iya ii vee nuu Suꞌsi ma kúu ni ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p
\v 25 Te ni ndonda ya nuu tachi ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Kasiyuꞌu, te xndoo tee yaꞌa ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 26 Te tachi ma chi ni skisi niꞌni i de, te ni xtuu ni xndii i de, te ni kayuꞌu niniꞌi de, te ni kee i ini anua de ma, te kuaꞌan i.
\m
\v 27 Ndaka ñayii ma ni ka yuꞌu, te ni ka jakondee i ka jikan‑tnuꞌu tnaꞌa ndi‑in ndi‑in i:
\p ―‍¿Nawa kúu ja ni ka jini o a? Tnuꞌu yaꞌa chi tnuꞌu jaa kúu, vaa tee káxtnuꞌu a chi iyo tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu de, te jini ndija de ndaka tnuꞌu káꞌan de a. Onde nuu tachi ma ni tatnuni de, te ni ka kandija i nuu de ―‍ka kuu ñayii ma ka kaꞌan i.
\p
\v 28 Ñama xeen ni jitenuu tnuꞌu Jesús ma ni‑kaꞌnu ñuu Galilea ma, ndaka tnaꞌa ja saꞌa ya ma.
\s1 Jesús ma, ni ndasavaꞌa ya siꞌi‑xiso Simón Pedro ma
\rem Jesús sana a la suegra de Simón Pedro
\r (Mt 8:14‑15; Lc 4:38‑39)
\p
\v 29 Nuu ni ka nde koo de jiꞌin ya veñuꞌu luluu ma, te Jesús ma, kuaꞌan ya jiꞌin Santiago ma jiꞌin Juan ma veꞌe Simón ma jiꞌin Andrés ma.
\m
\v 30 Te siꞌi‑xiso Simón ma, kátuu ña in nuu jito, yiꞌi xeen ñaꞌa kaꞌni. Te tee ka iyo ma, ni ka jiñaꞌa de Jesús ma,
\m
\v 31 te ni jan tuꞌva ya ña, te ni tnii ya ndaꞌa ña ma, te ni ndoneꞌe ya ña, te ora yukan‑ni, te ni ndee ñaꞌa kaꞌni ma. Te ni jakondee ña ñukuun ni waꞌa ña ja kaa ya jiꞌin tee ka ndikin ya ma.
\s1 Jesús ma, ni ndasavaꞌa ya kuaꞌa ñayii ka kuꞌu
\rem Jesús sana a muchos enfermos
\r (Mt 8:16‑17; Lc 4:40‑41)
\p
\v 32 Nuu jâ ni kêe kandii ma te ve kunee ma, ni jan koo ñayii ni ka jan xsiaꞌa i ndaka ñayii ka kuꞌu ma, jiꞌin ndaka ñayii ka yinee tachi ini anua i ma, nuu Jesús ma, ja na ndasavaꞌa ñaꞌa ya.
\m
\v 33 Te ndaka ñayii ka iyo ñuu Capernaum ma, ni ka ndatnaꞌa i yeꞌe Pedro ma.
\m
\v 34 Jesús ma, ni ndasavaꞌa ya kuaꞌa ñayii ka kuꞌu ndevaꞌa‑ni na kueꞌe ma. Te ni ndeneꞌe ya kuaꞌa xeen tachi ini anua ñayii ma. Kovaa ñatuu ni waꞌa ya tnuꞌu ja jin kaꞌan tachi ma, vaa ni ka yo jini i na in kúu ya ma.
\s1 Jesús ma, ni kaxtnuꞌu ya tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma ini veñuꞌu lilikin ma
\rem Jesús anuncia el mensaje en las sinagogas
\r (Lc 4:42‑44)
\p
\v 35 Te nuu ve ndii ma nuu ndatinee‑ka ma, te ni ndakoo Jesús ma, te ni kee ya yuꞌu ñuu ma, te kuaꞌan ya in nuu koo maa‑ni ya jiꞌin Yuva ya Suꞌsi ma, sukan‑vaꞌa kuu ndatnuꞌu ya jiꞌin Yuva ya Suꞌsi ma.
\m
\v 36 Te Simón ma jiꞌin tee ka ndikin tnaꞌa jiꞌin de ma, kuan koo de ka ndanduku de Jesús ma.
\m
\v 37 Te nuu ni ka ndaniꞌi de ya ma, te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Ndaka ñayii ma, ka ndanduku ñaꞌa i ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 38 Kovaa maa ya chi ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍Jín koo o ndaka‑ka ñuu yatni‑ka ma, jín kaxtnuꞌu o tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa nuu ñayii ma, chi vaa chukan kúu ja vee sa a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 39 Chukan kúu ja ni yo jaꞌan Jesús ma ni‑kaꞌnu ñuu Galilea ma, te ni yo kaxtnuꞌu ya tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa nuu ñayii ma ini veñuꞌu lilikin ndaka ñuu ma, te ni yo keneꞌe ya tachi ma ini anua ñayii ma.
\s1 Jesús ma, ni ndasavaꞌa ya in tee kuꞌu kueꞌe nani lepra
\rem Jesús sana a un leproso
\r (Mt 8:1‑4; Lc 5:12‑16)
\p
\v 40 In tee kuꞌu lepra, ni jan tuꞌva de Jesús ma, te ni jinkuiñi jiti de, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Nú kúni maa ni, te ndasavii ñaꞌa ni kueꞌe ndóꞌo sa ya ―‍kúu de jiñaꞌa de ya.
\p
\v 41 Jesús ma chi ni kundaꞌvi ini ya tee yukan, te ni sonee ya ndaꞌa ya siki de ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Kúu ini sa ja nduvaꞌa ni. ¡Kendoo vii ni! ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 42 Te ora yukan, te ni nduvaꞌa tee kuꞌu lepra ma, te ni nduvii ñií de ma.
\m
\v 43 Jesús ma, ni ndakuan‑taꞌvi ya nuu de ora yukan, te ni sacargu xeen ya de, te jiñaꞌa ya:
\p
\v 44 ―‍Másu ko kuñaꞌa ni ni‑in nuu ñayii ma, suꞌva kuaꞌan ni, te kaxtnuꞌu ni ñií ni a nuu sutu ma, te kindaꞌa ni ja ndakuaꞌa ni nuu Suꞌsi ma ja ndakuan‑taꞌvi ni nuu ya ja jâ ni nduvii ni a, sukan ni tatnuni Moisés ma, sukan‑vaꞌa ndaka i jin kuni ja ni nduvii ni nuu kueꞌe ni ndoꞌo ni ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 45 Kovaa tee yukan chi kuaꞌan de, te ni kejaꞌa de ndákani de nuu ndaka ñayii ma sukan ni kuu ma. Te chukan kúu ja Jesús ma chi ñatuu ni kuu kivi ndevaꞌa ya ni‑in ñuu ma, te chukan kúu ja ni kendoo ya ichi nuu masu nawa iyo kuiti ma, kovaa maa ñayii ni‑kaꞌnu ñuu ma chi ni ka yo jan koo i nuu iyo ya ma.
\c 2
\s1 Jesús ma, ni xnaa ya kuechi in tee ñatuu kúu kanda de, te ni nduvaꞌa de
\rem Jesús perdona y sana a un paralítico
\r (Mt 9:1‑8; Lc 5:17‑26)
\p
\v 1 Te ni yaꞌa kivi ma, te ni ndivi tuku Jesús ma ñuu Capernaum ma. Te ni ka jinisoꞌo ñayii ma ja ni ndajaa ya ma.
\m
\v 2 Te ni ka ndatnaꞌa kuaꞌa xeen ñayii ma, te ûni ñatuu nde kánda‑ka yeꞌe ma ja jin koo ñayii ma. Te ni jakondee ya káxtnuꞌu ya tnuꞌu maa ya ma.
\m
\v 3 Te ni ka kenda koo ñayii ma jiꞌin in tee ñatuu kúu kanda de. Te kuun tee ka ndiso tee kuꞌu ma. \fig |DN00445b.tif|span||| |2:3\fig*
\m
\v 4 Kovaa ka iyo kuaꞌa xeen ñayii ma, te ñatuu kúu jin kenda koo de jiꞌin tee kuꞌu ma onde nuu iyo Jesús ma. Te ni ka ka koo de onde xini veꞌe ma, te ni ka ndakana de vala xini veꞌe ma, sukan‑vaꞌa ndanune, te kuu jin skee de nuu yoxtnee tee kuꞌu ma onde nuu iyo Jesús ma.
\p
\v 5 Te nuu ni jini Jesús ma ja ka kukanu ini xeen de ya ma, te jiñaꞌa ya nuu tee kuꞌu ma:
\p ―‍Saꞌya sa, ndaka kuechi ni ma jâ ni ka naa ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 6 Te tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, ka iyo de yukan, ka nukoo de, te ka jani ini de:
\m
\v 7 “¿Navaꞌa káꞌan tee yaꞌa saꞌa? Te tnuꞌu káꞌan de ya chi ñatuu játna ini Suꞌsi ma. Vaa maa in‑ni Suꞌsi ma kuu xnaa kuechi o ma”, ka kuu de ka kaꞌan de.
\m
\v 8 Kovaa Jesús ma chi jâ ni jinitnuni ya ndaka ja ka jani ini de ma, te ni jikan‑tnuꞌu ya de:
\p ―‍¿Navaꞌa ka jani ini ni sukan?
\m
\v 9 ¿Nde a kúu ja yii‑ka kuñaꞌa o tee kuꞌu a? ¿Yii‑ka ja kuñaꞌa o ja: “Kuechi ni ma jâ ni ka naa”, o xi yii‑ka ja kuñaꞌa o: “Ndakoo ni, te ndakeꞌen ni nuu ni katuu ni a, te kuán noꞌo ni”?
\m
\v 10 Vitna te jin kuni ni ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, iyo sa ja tatnuni sa ñuu ñayivi a, sukan‑vaꞌa jin naa kuechi ñayii ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Sani te jiñaꞌa ya tee kuꞌu ma:
\p
\v 11 ―‍Nuu ndijin káꞌan sa, ndakoo ni, te ndakeꞌen ni nuu ni katuu ni a, te kuán noꞌo ni veꞌe ni ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 12 Sani te ni ndakoo de, te ni ndakeꞌen de nuu ni katuu de ma, te ni ndee de veꞌe Pedro ma meꞌñu ndaka ñayii ka iyo ma. Sani te ndaka ñayii ka iyo ma, ni ka saꞌvi‑nka ini i ja sukan ni kuu ma, te ni ka jakondee i ka ndachiñuꞌu i Suꞌsi ma, te ka kaꞌan i:
\p ―‍Ñatuu nama uun ni ka jini o saꞌa ―‍ka kuu i ka kaꞌan i.
\s1 Jesús ma, ni ndatnuꞌu ya jiꞌin ñayii ka saꞌa ja uꞌvi ma
\rem Jesús platica con los pecadores
\r (Mt 9:9‑13; Lc 5:27‑32)
\p
\v 13 Sani te kuaꞌan Jesús ma in‑ka jichi yuꞌu mar ma. Te ñayii ma chi ni jan koo i ni ka jan tuꞌva ñaꞌa i, te maa ya chi ni kaxtnuꞌu ya tnuꞌu Suꞌsi ma.
\m
\v 14 Te ichi nuu kuaꞌan ya ma, te ni jini ya tee kúu Leví ma saꞌya tee kúu Alfeo ma, vaa núkoo de ndákeꞌen yaꞌvi de xuꞌun noꞌo ñuu Roma ma nuu ndaka ñayii ka kivi koo ini ñuu ma, ja jin xiko i ndatniñu i nuyaꞌvi ma. Te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Kondikin ñaꞌa ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te ni ndokuiñi tee kúu Leví ma, te ni ndikin de ya.
\p
\v 15 Sani te ni kana Leví ma Jesús ma veꞌe de ma ja jin kaa de jiꞌin ya xita, te kuaꞌa tee ka ndakeꞌen yaꞌvi xuꞌun noꞌo ñuu Roma ma, jiꞌin kuaꞌa tna ñayii ñatuu ka saꞌa ja vaꞌa ma ka nukoo tna nuu mesa nuu núkoo Jesús ma jiꞌin tee ni kaji ya ja ka ndikin de ya ma. Vaa kuaꞌa xeen ñayii ma ka ndikin ya.
\m
\v 16 Te jaku tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, tee ni ka yo kuu fariseo ma, ni ka jini de Jesús ma, ja núkoo ya neꞌun ndaka ñayii yukan ma, te ka jiñaꞌa de nuu tee ka ndikin ya ma:
\p ―‍¿Navaꞌa teskuaꞌa ni a, jaa de ndeyu jiꞌin kuiꞌna ka ndakeꞌen yaꞌvi xuꞌun a, jiꞌin ndaka‑ka ñayii ñatuu ka saꞌa ja vaꞌa a? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 17 Te ni jinisoꞌo Jesús ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Ñayii ka iyo vaꞌa ma chi ñatuu ka jiniñuꞌu i tee tatna ma, chi yika‑ni ja ñayii ka kuꞌu ma. Saña chi masu vee sa ja ndakana sa ñayii ka jani ini i ja ñayii vaꞌa‑ka ka kuu i ma chi vee sa ja ndakana sa ñayii ka ndakunitnuni i ja ka ndiso kuechi i ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Ni kaxtnuꞌu Jesús ma navaꞌa ñatuu ka iyo ndite tee ka ndikin ya ma
\rem La cuestión del ayuno
\r (Mt 9:14‑15; Lc 5:33‑35)
\p
\v 18 In jichi, te tee ka ndikin Juan ma, jiꞌin tee ka kuu fariseo ma, ka iyo ndite de, sukan‑vaꞌa jin chiñuꞌu de Suꞌsi ma. Te jaku ñayii ni jan koo nuu Jesús ma, ka jiñaꞌa i:
\p ―‍¿Navaꞌa tee ka ndikin Juan ma, jiꞌin tee ka kuu fariseo ma, ka iyo ndite de ka jikan‑taꞌvi de nuu Suꞌsi ma, te tee ka ndikin ñaꞌa ndijin a chi ñatuu ka saꞌa de sukan? ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p
\v 19 Te Jesús ma chi ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍¿Xi jin koo ndite ñayii ka iyo viko tnándaꞌa ma, te vitna ja ka iyo‑ka i jiꞌin suchi yii tnándaꞌa ma? Nú iyo‑ka suchi yii tnándaꞌa ma chi masu kuu ja jin koo ndite ñayii ma.
\m
\v 20 Kovaa kenda in kivi ja jin xtandiyo i suchi tnándaꞌa ma. Nuna kenda kivi yukan, sana jin koo ndite ñayii ma.
\s1 Ni kaxtnuꞌu Jesús ma ja in ja jaa ma chi masu ndaketnaꞌa i jiꞌin in ja tuꞌu ma
\rem Jesús enseña que lo nuevo no se combina bien con lo viejo
\r (Mt 9:16‑17; Lc 5:36‑39)
\p
\v 21 ’Ñatuu ni‑in ñayii ndásaꞌa in saꞌma tuꞌu te ndachuꞌun i in saꞌma jaa, chi vaa saꞌma jaa ma chi ndatiyi i, te kachi i ja tuꞌu ma, te kaꞌvi‑ka teꞌnde i.
\m
\v 22 Ni masu tnaa o ndute uva yika ni juꞌni o ma in nuu ñií kiti jâ ni kuu kii iyo i ma, vaa ndute uva ma chi saꞌa de ja teꞌnde ñií ma, te skenaa o ndute uva ma jiꞌin ñií ma. Chukan kúu ja tnaa o ndute uva yika ni juꞌni o ma in nuu ñií jaa ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Jesús ma, ni kaxtnuꞌu ya nde a kanuu‑ka ja saꞌa o kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma
\rem Jesús es Señor del día de reposo
\r (Mt 12:1‑8; Lc 6:1‑5)
\p
\v 23 In kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma, te kuaꞌan Jesús ma in neꞌun itu triu, te tee ka ndikin ya ma, ka tnuꞌu de yoko triu ma te ka jaa de kuan koo de.
\m
\v 24 Te tee ka kuu fariseo ma, saꞌa ka jiñaꞌa de Jesús ma:
\p ―‍¡Kondeꞌya ni! ¿Navaꞌa ka saꞌa tee ka ndikin ñaꞌa a sukan? ¿Xi ñatuu jini ni ja masu kuu saꞌa o sukan kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu o ma? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 25 Kovaa maa ya chi jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Ñatuu nama ni ka kaꞌvi ni sukan ni ka saꞌa David ma, jiꞌin tee ka ndikin tnaꞌa jiꞌin de ma, in jichi ma? Vaa ñatuu ndenu jin niꞌi de ja jin kaa de ma, te ka kokon de ma.
\m
\v 26 Te kivi ni yo kuu Abiatar ma tee tátnuni nuu sutu ma, te ni kenda David ma veꞌe Suꞌsi ma, te ni jaa de xtatila iyo nuu Suꞌsi ma, te suni ni waꞌa tna de ni ka jaa ndaka tee kuan koo jiꞌin de ma, te vitna ja maa‑ni tee ka kuu sutu ma kuu jin kaa ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 27 Te suni jiñaꞌa tna ya:
\p ―‍Ni saꞌa Suꞌsi ma in kivi ni tatnuni ya ja ma jin satniñu ñayii ma. Kovaa masu ni kuni Suꞌsi ma ja jin ndoꞌo jin neni ñayii ma, ja kuechi kivi ma.
\m
\v 28 Chukan kúu ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, iyo sa ja tatnuni tna sa siki ja kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\c 3
\s1 In kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma, ni ndasavaꞌa Jesús ma in tee ni yichi ndaꞌa de
\rem El hombre de la mano seca
\r (Mt 12:9‑14; Lc 6:6‑11)
\p
\v 1 Ni kivi Jesús ma in‑ka jichi ini veñuꞌu luluu ma, te yinee in tee, te in ndaꞌa de ma chi ni yichi i.
\m
\v 2 Te tee ñatuu ka kunimani nuu Jesús ma, ka jito yuꞌu de ya nú ndasavaꞌa ya tee yukan ma, sukan‑vaꞌa jin niꞌi ini de naxe jin xtekuechi de ya, vaa kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma kúu kivi yukan.
\m
\v 3 Te jiñaꞌa Jesús ma nuu tee ni yichi ndaꞌa ma:
\p ―‍Ndokuiñi ni, te jinkuiñi ni meꞌñu a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 4 Te ni jikan‑tnuꞌu ya nuu tee ka iyo ma:
\p ―‍¿Nde a iyo ja kuu saꞌa o kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu o a? ¿Ja vaꞌa ma xi ja uꞌvi ma? ¿Saꞌa o ja koteku in ñayii, xi saꞌa o ja na kûu i? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Kovaa tee yukan chi ñatuu ni ka kaꞌan de.
\m
\v 5 Jesús ma chi ndeꞌya ya, te ni ndakiti ini ya nuu tee ka iyo ma. Te ni kuxii ini ya, ja ñatuu ka kuni de ja jin jakuꞌni ini de ma. Te jiñaꞌa ya tee ni yichi ndaꞌa ma:
\p ―‍Ndaskuili ni ndaꞌa ni a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te tee yukan chi ni ndaskuili de ndaꞌa de ma, te ni nduvaꞌa.
\m
\v 6 Kovaa nuu ni ka nde koo tee ka kuu fariseo ma, te ni ka kejaꞌa de ka ndatnuꞌu tnaꞌa de jiꞌin tee ka ndikin tee kuu Herodes ma, naxe jin kaꞌni de Jesús ma.
\s1 Ni ka ndikin kuaꞌa ñayii Jesús ma yuꞌu mar ma
\rem Mucha gente a la orilla del lago
\p
\v 7 Jesús ma chi kuaꞌan ya jiꞌin tee ka ndikin ya ma yuꞌu mar ma, te ka ndikin kuaꞌa ñayii ñuu Galilea ma kuan koo i.
\m
\v 8 Nuu ni ka jinisoꞌo ñayii ma ndaka milagru ni saꞌa ya ma, te ni jan koo tna kuaꞌa ñayii ñuu Jerusalén ma, jiꞌin ñayii ni‑kaꞌnu ñuu Judea ma, ja jin kuni i ya, suni ñayii ñuu Idumea ma, jiꞌin ñayii in‑ka yuꞌu yute Jordán ma, jiꞌin ñayii ñuu Tiro ma, jiꞌin ñayii ñuu Sidón ma.
\m
\v 9 Kovaa Jesús ma chi ni sacargu ya tee ka ndikin ya ma ja na koo tuꞌva in barcu, sukan‑vaꞌa máko jin kuexniꞌni xeen ñaꞌa ñayii ma,
\m
\v 10 chi vaa ndaka ñayii ka kuꞌu ma, ûni ka jakoxtnaꞌa i siki ya ma ja na jin kakiꞌi i ya, sukan‑vaꞌa jin nduvaꞌa i, sukan ni ndasavaꞌa ya kuaꞌa xeen ñayii ka kuꞌu ma.
\p
\v 11 Te ni ka jini tachi ma, te ni ka jinkuiñi jiti i nuu ya, te ka kayuꞌu i ka jiñaꞌa i:
\p ―‍Ndijin chi Saꞌya Suꞌsi ma kúu ni ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p
\v 12 Kovaa Jesús ma chi ni ndonda xeen ya nuu i, sukan‑vaꞌa máko jin kaꞌan i na in kúu ya ma.
\s1 Ni kaji Jesús ma uxi uu tee tetniñu ya ja jin kaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma
\rem Jesús escoge a los doce apóstoles
\r (Mt 10:1‑4; Lc 6:12‑16)
\p
\v 13 Te ni kaa Jesús ma in yuku, te ni kana ya ndaka ñayii kúni maa ya ma, te ni ka ndututu i.
\m
\v 14 Te ni kaji ya neꞌun ndaka ñayii ma uxi uu tee jin kondikin ya ma. Te ndaka tee yukan ni xnani ya apóstol, (ja kúni kaꞌan “tee tetniñu maa ya ja jin kaxtnuꞌu de tnuꞌu maa ya ma”). Te jin koo de jiꞌin ya, te kaxtnuꞌu ya tnuꞌu maa ya ma, te sana jin ndakaxtnuꞌu de nuu ñayii ma.
\m
\v 15 Te jin konevaꞌa de tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu, ja sukan jin ndeneꞌe de tachi ka yinee ini anua ñayii ma.
\m
\v 16 Ndaka tee yaꞌa ka kuu uxi uu tee ni ndakaji Jesús ma: Simón ma kúu in tee ni ndaxsama ya ja nani de, te ni nukonani de Pedro.
\m
\v 17 Te Santiago ma jiꞌin ñani de Juan ma saꞌya tee kúu Zebedeo ma, te ni xnani ya de Boanerges, ja kúni kaꞌan “saꞌya ja kaꞌndi ma”, vaa kuechi ja inuyachi yuꞌu de ma.
\m
\v 18 Te Andrés ma, jiꞌin Felipe ma, jiꞌin Bartolomé ma, jiꞌin Mateo ma, jiꞌin Tomás ma, jiꞌin tee nani Santiago ma saꞌya tee kúu Alfeo ma, suni tna Tadeo ma, jiꞌin Simón tnaꞌa tee ka nani cananita tee ni ka yo kanaa jiꞌin tee ñuu Roma ma,
\m
\v 19 jiꞌin Judas Iscariote tee keꞌen‑suꞌva Jesús ma.
\s1 Ni kaxtnuꞌu Jesús ma naxe ndoꞌo ñayii káꞌan ndevaꞌa ja kuu Xtumani Ndios ma
\rem La blasfemia contra el Espíritu Santo
\r (Mt 12:22‑32; Lc 11:14‑23; 12:10)
\p
\v 20 Sani te ni kivi Jesús ma ini veꞌe ma, te in‑ka jichi ni ka ndututu kuaꞌa xeen ñayii ma, te ni ñatuu kúu kaa ñukuun ya xita jiꞌin tee ka ndikin ya ma.
\m
\v 21 Te ni ka jini tnaꞌa kuikin ya ma, te ni ka kenda koo i, ja jin nu koo i jiꞌin ya, chi vaa ka kaꞌan i ja jâ ni nduneé ya.
\p
\v 22 Te suni tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, ja ka iyo de ñuu Jerusalén ma, te ni ka kenda koo de nuu iyo Jesús ma, te saꞌa ka kaꞌan de: maa Beelzebú suchi tátnuni nuu ndaka‑ka tachi ma, yinee i ini anua Jesús ya, te suu i waꞌa tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu ja kéneꞌe de tachi ma, ka kuu de ka kaꞌan de.
\m
\v 23 Te Jesús ma chi ni kana ya ndaka tee ka jani ini sukan ma, te ni kaꞌan ya in tnuꞌu vijin, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Naxe kuu ndeneꞌe tachi nani Satanás ma tachi jiꞌin i ma?
\m
\v 24 Vaa nú in ñuu, te ka iyo nanimaa ñayii ka ndakiti ini nuu tnaꞌa i ma, te ¿naxe kuu jin koo kaꞌnu ndaka i ma?
\m
\v 25 Te suni maa i kúu jiꞌin ñayii ka iyo in‑ni veꞌe ma, te nú jin ndakiti ini nuu tnaꞌa i ma, te ¿naxe kuu jin koo kaꞌnu ndaka i?
\m
\v 26 Sukan tna tachi ma, nuna jin ndakanaa maa i ma, masu kuu jin koo kaꞌnu i, te masu jin kundee i nawa jin saꞌa i ñuu ñayivi a, suꞌva jin xnaa i maa i ma.
\p
\v 27 ’Ñatuu ni‑in ñayii ja kuu kivi i ini veꞌe kaꞌnu nevaꞌa in tee ndatnu xeen te xtandee i nawa ni sakuiꞌna tee ndatnu xeen ma, nú masu ja xinañuꞌu‑ka kuꞌni i de. Onde sukan, sana kuu ndaxtandee i nawa ni sakuiꞌna de ma.
\p
\v 28 ’Ja ndaa káꞌan sa ja Suꞌsi ma chi sakanu ini ya ndaka kuechi ñayii ma, jiꞌin ndaka ja uꞌvi ka kaꞌan i ma.
\m
\v 29 Kovaa ñayii káꞌan ndevaꞌa ja kuu Xtumani Ndios ma chi masu sakanu ini ya i chi suꞌva ndakuiso kuechi‑ka maa i, te sukan koo i ni‑kani ni‑jika ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 30 Sukan jiñaꞌa Jesús ma, chi vaa ndaka maa tee yukan chi ni ka kaꞌan de ja yinee tachi ma ini anua ya ma.
\s1 Ni kaꞌan Jesús ma nde ñayii kúu siꞌi ya jiꞌin ñani ya jiꞌin kuꞌva ya
\rem La madre y los hermanos de Jesús
\r (Mt 12:46‑50; Lc 8:19‑21)
\p
\v 31 Te ni ka kenda koo siꞌi Jesús ma, jiꞌin ñani ya ma, kovaa ni ka kendoo ña ichi keꞌe ma, te ni ka tetniñu ña in ñayii ja na kana i ya.
\m
\v 32 Te ñayii ka nukoo xiñi Jesús ma ka jiñaꞌa nuu ya ma:
\p ―‍Siꞌi ni ma, jiꞌin ñani ni ma, ka iyo i keꞌe ma, te ka ndanduku ñaꞌa i ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p
\v 33 Te ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍¿Na in kúu siꞌi sa ma, jiꞌin ñani sa ma, ka jani ini ni? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 34 Te ndeꞌya ya ndaka ñayii ka nukoo xiñi ya ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Ndaka maa ñayii yaꞌa ka kuu siꞌi sa a, jiꞌin ñani sa a,
\m
\v 35 chi vaa ndevaꞌa‑ni ñayii ja saꞌa i sukan játna ini Suꞌsi ma, ñayii yukan kúu ñani sa ma, jiꞌin kuꞌva sa ma, jiꞌin siꞌi sa ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\c 4
\s1 Ni kaꞌan Jesús ma in tnuꞌu vijin tee ni saka triu ma
\rem La parábola del sembrador
\r (Mt 13:1‑9; Lc 8:4‑8)
\p
\v 1 In‑ka jichi ni kejaꞌa Jesús ma káxtnuꞌu ya tnuꞌu ya ma nuu ñayii ma yuꞌu mar ma. Te ni ka ndututu kuaꞌa xeen ñayii, te chukan kúu ja ni kaa Jesús ma in nuu barcu iyo nuu ndute ma, te ni jinkoo ya, te ka iyo ñayii ma yuꞌu ndute ma. \fig |GR-lllg21n.tif|span||| |4:1-6\fig*
\m
\v 2 Te ni kejaꞌa ya káꞌan ya kuaꞌa tnuꞌu vijin, te in tnuꞌu vijin yaꞌa ni kaꞌan ya, te jiñaꞌa ya:
\p
\v 3 ―‍Jin koninisoꞌo ni ja káꞌan sa a. In tee, ni kee de kuan saka de triu.
\m
\v 4 Te ja ni saka de ma, jaku ni ka jinkava ichi jika de ma, te ni ka kenda koo lasaa ma, te ni ka jaa ti.
\m
\v 5 Te jaku‑ka ni ka jinkava neꞌun yuu ma, nuu masu iyo kokon ñuꞌú ma. Triu yukan chi ni ka jite yachi i, chi vaa masu ñuꞌú kokon ni ka niꞌi i ma,
\m
\v 6 kovaa nuu ni jinu kandii ma, te ni ka kayu i, te ni ka yichi i, chi vaa masu ni ka niꞌi yoꞌo vaꞌa i.
\m
\v 7 Te jaku‑ka triu ma ni ka jinkava neꞌun iñu ma, te ni ka jaꞌnu iñu ma, te ni ka skueꞌne i triu ma. Te chukan kúu ja ñatuu ni ka kuu triu ma.
\m
\v 8 Kovaa jaku tnaꞌa ja ni ka jinkava nuu ñuꞌú vaꞌa ñuꞌú kokon ma, te triu yukan chi ni ka jaꞌnu i, te naꞌnu naꞌnu yoko ni ka kana koo i, te ni ka chitu vaꞌa i. Sava yoko i ma ni ka chitu oko uxi (30) triu, jiꞌin uni xiko (60) triu, te sava‑ka yoko i ma chi cientu triu ni ka chitu i ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 9 Sani te jiñaꞌa tna Jesús ma:
\p ―‍Nde ni iyo soꞌo ja jin koninisoꞌo ni, te jin koninisoꞌo vaꞌa ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Ni kaxtnuꞌu Jesús ma navaꞌa ni kaꞌan ya tnuꞌu vijin ma
\rem El porqué de las parábolas
\r (Mt 13:10‑17; Lc 8:9‑10)
\p
\v 10 Nuu ni kukuee‑ka ma, te nuu ni kendoo maa‑nka Jesús ma jiꞌin ñayii ka iyo yatni‑ka ya ma jiꞌin ndi‑uxi uu tee ka ndikin ya ma, te ni ka jikan‑tnuꞌu i nawa kúni kaꞌan tnuꞌu vijin ni kaꞌan ya ma.
\m
\v 11 Te ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍Suꞌsi ma, jâ ni kaxtnuꞌu ya nuu ndijin naxe tatnuni ya ma. Kovaa nuu ñayii ñatuu ka kandija ma chi kuñaꞌa o ndaka kuenda tnuꞌu vijin,
\m
\v 12 sukan‑vaꞌa visi na jin kondeꞌya‑ka i, kovaa ma jin kuni i, te visi na jin koninisoꞌo‑ka i, kovaa ma jin jakuꞌni ini i, chi vaa ñatuu ka kuni i ja jin ndakokuiñi i te jin ndakani jin ndakaꞌvi ini i te jin ndandikin i Suꞌsi ma te sakanu ini ya kuechi i ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Ni kaxtnuꞌu Jesús ma nawa kúni kaꞌan tnuꞌu vijin tee ni saka triu ja ni kaꞌan ya ma
\rem Jesús explica la parábola del sembrador
\r (Mt 13:18‑23; Lc 8:11‑15)
\p
\v 13 Te jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Ñatuu ka jakuꞌni ini ni tnuꞌu vijin yaꞌa? ¿Naxe jin jakuꞌni ini ni ndaka‑ka tnuꞌu vijin ja káꞌan sa a?
\m
\v 14 Te tee sáka triu ma chi sukan kúu in tee káxtnuꞌu tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma kúu de.
\m
\v 15 Ka iyo ñayii ka kuu sukan ka kuu triu ni ka jinkava ichi ma, chi vaa ka jinisoꞌo i tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma, kovaa jínu ka jinisoꞌo i ma, te kénda tachi nani Satanás ma, te xtandiyo i tnuꞌu ni ka jakun‑nee ini anua ñayii ma, te ñatuu ka kandija‑ka i tnuꞌu Suꞌsi ma.
\m
\v 16 Te jaku ñayii ma chi sukan ka kuu triu ni ka jinkava neꞌun yuu ma ka kuu i. Ka jinisoꞌo i tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma, te sii ini ka jan‑taꞌvi i,
\m
\v 17 kovaa ñatuu ka niꞌi yoꞌo vaꞌa i, te ñatuu kúu jin konukuiñi vaꞌa i. Te nú ka ndoꞌo ka neni i, xi ka sondikin ñaꞌa i ja kuechi tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma, sani te ñatuu ka kandija‑ka i tnuꞌu Suꞌsi ma.
\m
\v 18 Jaku‑ka ñayii ma chi sukan ka kuu triu ni ka jinkava neꞌun iñu ma ka kuu i. Ka jinisoꞌo i tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma,
\m
\v 19 kovaa ndaka tniñu iyo ñuu ñayivi yaꞌa, ka xndi ini xeen i, te ka ndi ini xeen i ja jin koo xuꞌun i, te ka ndiyo ini i ja jin konevaꞌa i ndaka ndatniñu ma, te ndaka chaꞌa, kívi ñaꞌa i te xndaꞌvi ñaꞌa i, te ka ndunaa i tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma, te chukan kúu ja ñatuu kúu ja jin saꞌa i sukan kúni Suꞌsi ma.
\m
\v 20 Kovaa in jichi‑ka ñayii ma chi ka jinisoꞌo i tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma, te ka kandija i, te vivii ka saꞌa i sukan kúni Suꞌsi ma. Ñayii yaꞌa chi sukan ka kuu triu ni ka jinkava nuu ñuꞌú vaꞌa ma, sukan ka kuu i. Jaku i ma ka kuu sukan ka kuu yoko triu ja ni ka waꞌa i oko uxi (30) triu ma, te jaku‑ka i ma ka kuu sukan ka kuu yoko triu ja ni ka waꞌa i uni xiko (60) triu ma, te jaku‑ka i ma ka kuu sukan ka kuu yoko triu ja ni ka waꞌa i cientu triu ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Ni kaꞌan Jesús ma in tnuꞌu vijin siki in ja ndúꞌva ja xtnuu i nuu o
\rem La parábola de la lámpara
\r (Lc 8:16‑18)
\p
\v 21 Suni jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Na in ñayii, ja xnduꞌva i in ñuꞌu, te keꞌen i, te chinee i chii kajoo ma xi ichi chii jito i ma? Ñaꞌa chi in ja ndúꞌva ñuꞌu ma chi koxtnee i in nuu sukun, sukan‑vaꞌa xtnuu vaꞌa i.
\m
\v 22 Suni maa i kúu ja ndaka ja iyo yuꞌu ma chi ndatuu i, te ndaka ja iyo yuꞌu ja ñatuu ka jini o ma chi kenda kivi ja jin kuni ndaka o sukan kaa sukan iyo ma.
\m
\v 23 Nde ni iyo soꞌo ja koninisoꞌo ni, te koninisoꞌo vaꞌa ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 24 Suni jiñaꞌa ya:
\p ―‍Jin koninisoꞌo vaꞌa ni, te jin ndasaꞌa ni kuenda nawa káꞌan sa a, vaa ndaka ja vaꞌa ka saꞌa ka kuu nuu tnaꞌa o ma, te sukan ndataa Suꞌsi ma, te suꞌva kuaꞌa‑ka ndataa ya nuu o.
\m
\v 25 Vaa ñayii nevaꞌa kuaꞌa‑ka ja vii ja luu ni skutaꞌvi ñaꞌa Suꞌsi ma chi suꞌva niꞌi kuaꞌa‑ka i. Kovaa ñayii ñatuu nawa nevaꞌa i ma chi suꞌva xtandiyo ya onde jaku ja nevaꞌa i ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Ni kaꞌan Jesús ma in tnuꞌu vijin sukan jaꞌnu triu ma
\rem La parábola de la semilla que crece
\p
\v 26 Jesús ma chi ni kaꞌan tna ya:
\p ―‍Suni nuu tatnuni Suꞌsi ma chi sukan kúu in tee sáka triu nuu ñuꞌú ma kúu.
\m
\v 27 Visi kixi de jakuaa ma te ndito de nduu ma, kovaa triu ma chi jite i, te jaꞌnu i, te ni masu jini maa de naxe kúu i,
\m
\v 28 chi vaa kúu maa i nuu ñuꞌú ma, vaa xinañuꞌu jite i kuenda tnuꞌu ja yiꞌi kúu i, te jaꞌnu i, te saa kána yoko i. Sani te kuee‑ka ma, te saa ka chitu yoko i ma jiꞌin triu ma.
\m
\v 29 Te saa nú ni jija i te ve kuaan i, sani te jaꞌnde de, vaa jâ ni kenda kivi ndututu i ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Ni kaꞌan Jesús ma in tnuꞌu vijin in ndikin tnu mostaza
\rem La parábola de la semilla de mostaza
\r (Mt 13:31‑32; Lc 13:18‑19)
\p
\v 30 Suni jiñaꞌa Jesús ma:
\p ―‍¿Na nde a kúu jin sketnaꞌa o ja inuu kúu i jiꞌin sukan tatnuni Suꞌsi ma, ka jani ini ni?
\m
\v 31 Sukan kúu in ndikin tnu mostaza ja skee o nuu ñuꞌú ma kúu ja tatnuni Suꞌsi ma, vaa in ja luluu tiꞌi‑ni kúu i neꞌun ndaka‑ka ndikin ja iyo ñuu ñayivi a,
\m
\v 32 kovaa nuna skee o i, te jite i, te ve kuaꞌnu i, te kuu i in yutnu kuiꞌi, te jaꞌnu xeen‑ka tnu sana ndaka‑ka ja ka saka ñayii ma nuu huerta i ma, te naꞌnu xeen ka kuu ndaꞌa tnu ma, ja onde lasaa ma chi kuu jin saꞌa ti taka ti neꞌun ndaꞌa tnu ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Ni yo kaꞌan Jesús ma tnuꞌu vijin ma nuu ñayii ñatuu ka jan‑taꞌvi sii ini tnuꞌu ya ma
\rem El uso que Jesús hacía de las parábolas
\r (Mt 13:34‑35)
\p
\v 33 Te sukan kuaꞌa tnuꞌu vijin ni yo kaꞌan Jesús ma, ja káxtnuꞌu ya tnuꞌu maa ya ma, vaa ñatuu ni ka yo jan‑taꞌvi sii ini ñayii ma tnuꞌu ya ma.
\m
\v 34 Chukan kúu ja ñatuu nawa ni yo kaxtnuꞌu ndijin ya ma, suꞌva ndimaa tnuꞌu vijin ni yo kaꞌan ya. Te saa ni yo ndakaxtnuꞌu ya nuu maa in‑ni tee ka ndikin ya ma nawa kúni kaꞌan ja ni yo kaꞌan ya ma.
\s1 Jesús ma, ni ndasaꞌa nañii ya kajin yiꞌi ma jiꞌin ndute ma
\rem Jesús calma el viento y las olas
\r (Mt 8:23‑27; Lc 8:22‑25)
\p
\v 35 Te nuu ve kunee kivi yukan, te jiñaꞌa Jesús ma tee ka ndikin ya ma:
\p ―‍Jín koo o in‑ka yuꞌu ndute ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 36 Te ni ka xndoo de ñayii ma, te kuan koo de jiꞌin Jesús ma nuu barcu nuu ñunee ya ma. Te suni ka ndikin‑ka ñaꞌa sava‑ka barcu ma.
\m
\v 37 Te ni jakondee yiꞌi xeen kajin, te ni jakuꞌun kuaꞌa xeen ndute ini barcu ma, ûni ve chitu de, te ve saꞌvi tnu.
\m
\v 38 Kovaa Jesús ma chi ni chiꞌi ya in saꞌma xini ya te ni kixi ya ichi yata barcu ma. Te ni ka xndoto de ya, te ka jiñaꞌa de ya:
\p ―‍Teskuaꞌa, ¿ñatuu ndí ini ni ja ve jin saꞌvi o nuu ndute a? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 39 Te Jesús ma, ni ndakoo ya, te ni tatnuni ya nuu kajin yiꞌi ma jiꞌin nuu ndute ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Ndukuee. Koo nañii ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te ni ndukuee kajin yiꞌi ma, te nañii kuiti ni kuu.
\p
\v 40 Sani te jiñaꞌa Jesús ma nuu tee ka ndikin ya ma:
\p ―‍¿Navaꞌa ka yuꞌu xeen ni? ¿Ni ñatuu jin kukanu ini‑ka ñaꞌa ni? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 41 Kovaa ndaka tee ka ndikin ya ma chi ni ka yuꞌu xeen de, te ni ka jakondee de ka jikan‑tnuꞌu tnaꞌa ndi‑in ndi‑in de:
\p ―‍¿Na in kúu tee yaꞌa, ja onde kajin yiꞌi a jiꞌin ndute ya, ni ka kandija i ja káꞌan de a? ―‍ka kuu de ka kaꞌan de.
\c 5
\s1 Ni ndasavaꞌa Jesús ma in tee ja ka yinee ñaꞌa tachi
\rem El endemoniado de Gerasa
\r (Mt 8:28‑34; Lc 8:26‑39)
\p
\v 1 Ni ka kenda koo de jiꞌin ya in‑ka yuꞌu mar ma, in ñuu nani i Gerasa.
\m
\v 2 Te nuu ni nuu Jesús ma nuu barcu ma, te ni jan tuꞌva ñaꞌa in tee ja yinee ñaꞌa tachi. Tee yaꞌa chi vee de ichi nuu ka yinee ndiyi ma,
\m
\v 3 chi vaa yukan ni yo iyo de. Ni‑in ñayii ñatuu ni yo kundee ja kuꞌni vaꞌa i de jiꞌin yoꞌo kaa ma.
\m
\v 4 Visi kuaꞌa jichi ni ka yo juꞌni i ndaꞌa de jaꞌa de jiꞌin yoꞌo kaa ma, kovaa ndimaa ni yo saꞌa kuechi, ni yo saꞌa likin de. Te ni‑in ñayii ñatuu ni yo kundee nuu de.
\m
\v 5 Kuaꞌan vee de nduu ma jiꞌin jakuaa ma ichi yuku ma jiꞌin nuu ka yinee ndiyi ma. Ni yo kayuꞌu de, ni yo keꞌen de yuu, te ni yo waꞌa de maa de, ûni ni yo xtnakueꞌe de maa de.
\p
\v 6 Nuu ni jini de onde jika‑ka ja vee Jesús ma, te jinu de kuan tnaꞌa de ya, te ni jinkuiñi jiti de nuu ya,
\m
\v 7 te kayuꞌu de jiñaꞌa de:
\p ―‍¡Máko kivi nduu ni jiꞌin sa, Jesús! ¡Te kuechi ja Saꞌya Suꞌsi onde sukun ma kúu ni, te jikan‑taꞌvi xen‑xeen sa nuu ni ja má xndoꞌo ñaꞌa ni! ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 8 Te ni kaꞌan de sukan, chi vaa Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Tachi, xndoo tee yaꞌa.
\p
\v 9 Te Jesús ma, ni jikan‑tnuꞌu ya:
\p ―‍¿Naxe nani ro? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te ni ndakoneꞌe tachi ma:
\p ―‍Legión nani sa, vaa kuaꞌa xeen sa kúu ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p
\v 10 Te jikan‑taꞌvi xeen i nuu Jesús ma ja máko tetniñu ya ndaka tachi ma ja jin ke koo i ñuu yukan.
\p
\v 11 Te yuku yukan ka iyo kuaꞌa chikini, ja ka yikuu ti ka jaa ti,
\m
\v 12 te ka jikan‑taꞌvi ndaka tachi ma ka jiñaꞌa i:
\p ―‍Tetniñu ñaꞌa ni nuu ka iyo chikini ma, te kachi ni, te jin ndivi koo sa ti ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p
\v 13 Te ni waꞌa Jesús ma tnuꞌu, te ndaka tachi ma, ni ka nde koo i ini tee yukan, te ni ka ndivi koo i ini chikini ma. Te visi uu mil chikini ma ka kuu, te ka jinu ti ni ka nu koo ti onde nuu ndute mar ma, te ni ka kê koo ti nuu ndute ma, te ni ka kandee ti, te ni ka jiꞌi ti.
\p
\v 14 Te ñayii ka jito ti ma, ni ka ke koo kunu i, te kuan koo i ka ndakani i ni‑kaꞌnu ñuu ma sukan ni kuu ma. Te ñayii ñuu ma, ni jan koo i ni jan koto i nawa ni kuu ma.
\m
\v 15 Te nuu ni ka kenda koo i nuu iyo Jesús ma, te ni ka jini i ja núkoo tee ni ka yo yinee ñaꞌa kuaꞌa xeen tachi ma, ja jâ ni ndinuu de saꞌma de ma, te jâ ni ndukaji ini de. Te ñayii ma, ja ni ka jini i sukan ni kuu ma, te ni ka yuꞌu i.
\m
\v 16 Te ñayii ka iyo yukan, ja ni ka jini i sukan ni kuu jiꞌin tee ni ka yo yinee ñaꞌa tachi ma, jiꞌin sukan ni ka kuu chikini ma, ni ka ndakani i nuu ndaka‑ka ñayii ma.
\m
\v 17 Te ndaka ñayii ma, ni ka jakondee i ka jikan‑taꞌvi i nuu Jesús ma ja na kee ya ñuu yukan te kíꞌin ya.
\p
\v 18 Te nuu ni ndaa ya nuu barcu ma, te tee ni ka yinee ñaꞌa tachi ma, te jikan‑taꞌvi de ja na kuaꞌa Jesús ma tnuꞌu ja na kiꞌin de jiꞌin ya.
\m
\v 19 Kovaa Jesús ma, ña ni waꞌa ya tnuꞌu, suꞌva jiñaꞌa ya:
\p ―‍Kuán noꞌo ni veꞌe ni ma jiꞌin nuu tnaꞌa ni ma, te ndakani ni ndaka ja ni saꞌa ñaꞌa Iya Tátnuni ma, sukan ni ndakundaꞌvi ini ñaꞌa ya a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 20 Te tee yukan chi kuan noꞌo de, te ni kejaꞌa de ndákani de nuu ndaka ñayii ñuu Decápolis ma sukan ni ndasavaꞌa ñaꞌa Jesús ma. Te ndaka ñayii ma, ni ka saꞌvi‑nka ini i.
\s1 Ni ndaxteku Jesús ma sasiꞌi tee nani Jairo ma, te ni ndasavaꞌa ya in ñaꞌa
\rem La hija de Jairo, y la mujer que tocó la capa de Jesús
\r (Mt 9:18‑26; Lc 8:40‑56)
\p
\v 21 Nuu ni ndenda Jesús ma jiꞌin barcu ma in‑ka yuꞌu mar ma, te ni ka ndututu kuaꞌa ñayii, te ni kendoo ya yukan.
\m
\v 22 Sani te ni kenda in tee tátnuni veñuꞌu luluu ma nani de Jairo, te ja ni jini de Jesús ma, te ni jinkoo jiti de,
\m
\v 23 te jikan‑taꞌvi xeen de nuu Jesús ma jiñaꞌa de:
\p ―‍Sasiꞌi sa ma chi yikuu i jiꞌi i, te vee sa. Neꞌe ni, te jín koo o, te sonee ni ndaꞌa ni a siki i ma, sukan‑vaꞌa nduvaꞌa i te koteku i ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 24 Te kuaꞌan Jesús ma jiꞌin yuva i ma, te kuaꞌa xeen ñayii ni ka ndikin ñaꞌa, te ûni ka jexniꞌni i ya.
\p
\v 25 Neꞌun ñayii ma iyo in ñaꞌa. Iyo uxi uu kuiya ja kuꞌu ña ja jati ñaꞌa niñi.
\m
\v 26 Te kúxii xeen ini ña ni ka saꞌa tee tatna ma, vaa ni ndiꞌi ndaka ja nevaꞌa ña ma, ni jatniñu ña nuu tee tatna ma. Kovaa ni ñatuu ni nduvaꞌa ña, suꞌva ve sakaꞌvi‑ka ja ndóꞌo ña ma.
\m
\v 27 Nuu ni jinisoꞌo ña ja ka kaꞌan i ja iyo Jesús ma, te ni jan tuꞌva ña ichi yata ya ma neꞌun ñayii ma, te ni kakiꞌi ña saꞌma ndii ya ma,
\m
\v 28 chi vaa ni jani ini ña: “Visi yika ja na kakiꞌi o saꞌma ndii ya ma, chi nduvaꞌa o”, jani ini ña.
\m
\v 29 Te nuu ni kakiꞌi ña saꞌma ya ma, te ni jinkuiñi ja jati niñi ña ma, te ni jini yikikuñu ña ma ja jâ ni nduvaꞌa ña ma.
\p
\v 30 Te Jesús ma, ni jini ya ja maa ya ni saꞌa ja ni nduvaꞌa in ñayii ma, te ni konenuu ya ndeꞌya ya ñayii ma, te jikan‑tnuꞌu ya:
\p ―‍¿Na in kúu ja ni kakiꞌi saꞌma ndii sa a? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 31 Te ka jiñaꞌa tee ka ndikin ya ma:
\p ―‍Jini maa ni ja kuaꞌa ñayii ka iyo a, te ka jexniꞌni tnaꞌa i. ¿Te navaꞌa jikan‑tnuꞌu ni: “¿Na in kúu ja ni kakiꞌi saꞌma ndii sa a?” ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 32 Kovaa Jesús ma chi yikuu yikuu‑ni ya ndeꞌya ya ni‑kaꞌnu nuu ka iyo ñayii ma, sukan‑vaꞌa nde ñayii ni kakiꞌi ñaꞌa ma.
\m
\v 33 Te ñaꞌa yukan chi niꞌi niꞌi‑nka ña ja yuꞌu ña, chi vaa naꞌa ña ja maa ña ni nduvaꞌa ma. Te ni jaꞌan ña, te ni jinkuiñi jiti ña nuu ya ma, te ni ndakani ndaa ña ndaka.
\m
\v 34 Te jiñaꞌa Jesús ma:
\p ―‍Saꞌya sa, ni nduvaꞌa ni, kuechi ja ni kukanu ini ñaꞌa ni ma. Kuán noꞌo sii ini ni chi jâ ni nduvaꞌa ni kueꞌe ni ndoꞌo ni ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 35 Te yikuu‑ka Jesús ma káꞌan ya, te ni ka kenda koo tee ve koo veꞌe tee tátnuni veñuꞌu luluu ma, te ka jiñaꞌa de nuu tee ma:
\p ―‍Saꞌya ni ma chi jâ ni jiꞌi i. Máko xtnaꞌa‑ka ni teskuaꞌa a ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 36 Kovaa Jesús ma chi ñatuu ni keꞌen‑kuenda ya ja ka kaꞌan tee yukan, te jiñaꞌa ya nuu tee tátnuni veñuꞌu luluu ma:
\p ―‍Má koyuꞌu ni; yika‑ni ja kukanu ini ñaꞌa ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 37 Te ñatuu ni kachi ya ja jin kondikin ñaꞌa ñayii ma chi yika‑ni ja Santiago ma, jiꞌin ñani de Juan ma, jiꞌin Pedro ma‑ni kuaꞌan jiꞌin ya.
\m
\v 38 Te nuu ni ka kenda koo de jiꞌin ya veꞌe tee tátnuni veñuꞌu luluu ma, te ni jini ya ja ka kayuꞌu jiꞌin ja ka ndaꞌyu ñayii ma.
\m
\v 39 Te ni kivi ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Navaꞌa ka kayuꞌu ni te ka ndaꞌyu ni sukan? Suchi siꞌi a chi masu ni jiꞌi i chi yika‑ni ja kixi i ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 40 Te ndaka ñayii ma chi ni ka jakundee i Jesús ma. Kovaa Jesús ma chi ni keneꞌe ya ñayii ma keꞌe ma. Te ni jeka ya yuva suchi ni jiꞌi ma, jiꞌin siꞌi i ma, jiꞌin tee ka ndikin ya ma, te ni kivi ya jiꞌin ndaka tee yukan veꞌe ma nuu kátuu suchi ni jiꞌi ma.
\m
\v 41 Sani te ni tnii ya ndaꞌa i ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Talita cum ―‍kúu ya jiñaꞌa ya. Saꞌa kúni kaꞌan tnuꞌu yaꞌa: “Roꞌo káꞌan ri, ndakoo”.
\p
\v 42 Nuu ni jiñaꞌa ya sukan ma, te suchi yiꞌi uxi uu kuiya ma chi ni ndakoo i, te ni jakondee i jika i. Te ndaka ñayii ka iyo ma, ni ka saꞌvi‑nka ini i ja ni ndateku suchi ma.
\m
\v 43 Kovaa Jesús ma chi saꞌa ni tatnuni ya:
\p ―‍Máko jin ndakani ni nuu ni‑in ñayii ma ja ni kuu suchi siꞌi a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Sani te ni tatnuni ya ja jin kuaꞌa i ja kaa suchi siꞌi ma.
\c 6
\s1 Ñayii ka iyo ñuu maa Jesús ma chi masu nde ka kandija i ya
\rem Jesús en Nazaret
\r (Mt 13:53‑58; Lc 4:16‑30)
\p
\v 1 Te ni ndee Jesús ma ñuu yukan, te kuan noꞌo ya ñuu nuu ni yo iyo ya ma, te tee ka ndikin ya ma, kuan koo de jiꞌin ya.
\m
\v 2 Nuu ni kenda kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma, ni kejaꞌa ya káxtnuꞌu ya ini veñuꞌu luluu ma tnuꞌu ya ma nuu ñayii ma. Te ka iyo kuaꞌa xeen ñayii, te ka ninisoꞌo ndaka i tnuꞌu káꞌan Jesús ma, te ni ka saꞌvi‑nka ini i, te ka jikan‑tnuꞌu tnaꞌa i:
\p ―‍¿Ndenu ni kutuꞌva suchi yaꞌa ndaka ja káꞌan i a? ¿Ndenu ni kutuꞌva i ndaka tnuꞌu ndichi káꞌan i a jiꞌin milagru saꞌa i a?
\m
\v 3 ¿Masu suchi yaꞌa kúu carpinteru saꞌya María ma? ¿Te masu ñani i ka kuu Santiago ma, José ma, Judas ma, jiꞌin Simón ma? ¿Te masu yaꞌa ka iyo tna kuꞌva i a neꞌun ndaka o a? ―‍ka kuu ñayii ma ka kaꞌan i.
\p Te ni ka ndakiti ini i ja káꞌan ya ma.
\m
\v 4 Kovaa jiñaꞌa Jesús ma:
\p ―‍Ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a chi ka chiñuꞌu i in tee ndákaxtnuꞌu tnuꞌu ni waꞌa Suꞌsi ma, kovaa ñuu maa de ma, jiꞌin neꞌun tnaꞌa de ma, jiꞌin neꞌun ñayii veꞌe de ma, masu na nde ka chiñuꞌu i de, te sukan ka saꞌa ñaꞌa ni vitna ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 5 Ñatuu ni kuu saꞌa ya milagru, yika‑ni ja jaku‑ni ñayii ka kuꞌu ma, ni kuu ni sonee ya ndaꞌa ya siki i ma, te ni ka nduvaꞌa i.
\m
\v 6 Te ni saꞌvi‑nka ini maa ya ja ñayii yukan, masu nde ka kandija i ya ma. \fig |GR-tlc050n.tif|span||| |6:6\fig*
\s1 Ni tetniñu Jesús ma tee ka ndikin ya ma, ja na jin kaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma
\rem Jesús envía a los discípulos a anunciar el reino de Dios
\r (Mt 10:5‑15; Lc 9:1‑6)
\p Jesús ma chi ni ndakonduu ya ndaka ñuu kuechi ka iyo yatni ma, káxtnuꞌu ya.
\m
\v 7 Ni kana ya ndi‑uxi uu tee ka ndikin ya ma, te ni tetniñu ya ndi‑uu ndi‑uu de ja jin koo de jin kaxtnuꞌu de tnuꞌu maa ya ma. Te ni waꞌa ya tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu naxe jin tatnuni de nuu tachi ma.
\m
\v 8 Te ni tatnuni ya ja masu nawa jin kindaꞌa de jin koo de ma, yika‑ni ja in yutnu jin kituu de‑ni. Má jin kindaꞌa de in bolsa, ni a jin kaa de ma, ni a xuꞌun,
\m
\v 9 yika‑ni ja ndijan de ma jin kiꞌi de, kovaa má jin kindaꞌa de saꞌma ja jin ndaxsama de maa de ma.
\m
\v 10 Te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Nú ni ka kivi koo ni in veꞌe, te jin kendoo ni yukan onde jin nde koo ni ñuu yukan.
\m
\v 11 Te nú ñatuu ka kachi ñayii ka iyo in ñuu ma ja jin koninisoꞌo i tnuꞌu ka kaꞌan ni ma, te jin nde koo ni yukan, te jin skoyo ni ñuyaka jaꞌa ni ma, sukan‑vaꞌa ñayii yukan, jín konaꞌa i ja jâ ni ka xtuꞌva ni i ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 12 Te ni ka ke koo tee ka ndikin ya ma kuan koo de ka kaxtnuꞌu de nuu ndaka ñayii ma ja na jin ndakani jín ndakaꞌvi ini i, te jín xndoo i ja uꞌvi ka saꞌa i ma, te jín ndandikin i Suꞌsi ma.
\m
\v 13 Suni ni ka keneꞌe kuaꞌa de tachi ini anua ñayii ma, te ni ka yo chiꞌi de i aceite, te sukan ni ka yo nduvaꞌa kuaꞌa ñayii ma.
\s1 Sukan ni ka jaꞌni i Juan tee ni yo skuandute ñayii ma
\rem La muerte de Juan el Bautista
\r (Mt 14:1‑12; Lc 9:7‑9)
\p
\v 14 Te tee kúu rey Herodes ma, ni jinisoꞌo de ja ka kaꞌan ñayii ma ja kuu Jesús ma, chi vaa ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi ma ni ka jinisoꞌo ndaka i ja vaꞌa ni yo saꞌa Jesús ma. Te ni jinisoꞌo de ja ka kaꞌan i:
\p ―‍Jesús ma chi Juan tee ni yo skuandute ñayii ma kúu de, te jâ ni ndateku de. Chukan kúu ja saꞌa de milagru.
\p
\v 15 Te in jichi‑ka ñayii ma, ka kaꞌan i:
\p ―‍Tee nani Elías ma, tee ni yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma kúu de.
\p Suni in jichi‑ka tnaꞌa i ma, ka kaꞌan i:
\p ―‍Xi saa in tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma sukan ni ka yo kuu tee ni ki koo xiꞌna‑ka ma kúu de ―‍ka kuu i ka kaꞌan i.
\p
\v 16 Kovaa Herodes ma, nuu ni jinisoꞌo de sukan ka kaꞌan i ma, te káꞌan de:
\p ―‍¡Nú tee yaꞌa kúu Juan ma! Te vitna ja maa o ni tatnuni ja jin kaꞌnde i xini de ma, te vitna, ¡nú ni ndateku de! ―‍kúu de káꞌan de.
\p
\v 17 Vaa ja kuechi ñaꞌa nani Herodías ma, te ni tetniñu Herodes ma ja jin tnii i Juan ma, te ni tatnuni de ja jin kuꞌni vaꞌa i de te jín chinee i de vekaa ma. Te ñaꞌa nani Herodías ma chi ñasiꞌi tee kúu Felipe ñani tee kúu Herodes ma kúu ña, kovaa tee kúu Herodes ma, ni ndakueka de ña.
\m
\v 18 Te Juan ma, ni yo jiñaꞌa de Herodes ma:
\p ―‍Masu kuu kondeka ni ñaꞌa jiña, chi vaa ñasiꞌi ñani ni ma kúu ña, vaa téku de ma ―‍ni yo kuu de ni yo jiñaꞌa de.
\p
\v 19 Te ñaꞌa kúu Herodías ma, ni ndakiti xeen ini ña nuu Juan ma, te ni yo kuni ña ja na kûu Juan ma. Kovaa ñatuu nde kundee ña,
\m
\v 20 chi vaa Herodes ma, ni yo yuꞌu de, vaa ni yo jini de ja Juan ma chi in tee ñatuu na ja uꞌvi saꞌa kúu de, te saꞌa de ja vaꞌa ja ndaa. Te ni yo jito de tee ma, te ni yo ninisoꞌo de ja ni yo kaꞌan Juan ma. Kovaa ñatuu ni yo niꞌi ini de nawa saꞌa de, yika‑ni ja ni yo kusii ini de ni yo ninisoꞌo de ja ni yo kaꞌan Juan ma.
\p
\v 21 Te Herodes ma, ni saꞌa de in viko ja ni ndiꞌi de kuiya, te ni waꞌa de ja ni ka jaa ñayii ka satniñu veꞌe de ma, jiꞌin ñayii ka ndanuu‑ka ñuu Galilea ma. Te ni jani ini ñaꞌa kúu Herodías ma ja kivi yukan ko kuu kivi kûu Juan ma.
\m
\v 22 Te sasiꞌi Herodías ma, ni kivi i nuu ka jaa de xita ma, te ni jitajaꞌa i, te ni ka jatna ini xeen Herodes ma jiꞌin ndaka ñayii ka nukoo ka jaa xita jiꞌin de ma sukan ni jitajaꞌa i ma. Te ni jiñaꞌa rey ma nuu suchi siꞌi yukan:
\p ―‍Kakan nawa kúni ro, te taa ri ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 23 Te ni ndakaꞌan de in uu jichi ja ma ndakani ini de ja kuaꞌa de nawa na kakan i ma. Visi na kakan i sava ñuu nuu tátnuni de ma chi kuaꞌa de i.
\m
\v 24 Te ni kee i ni jan kakan‑tnuꞌu i siꞌi i ma:
\p ―‍¿Nawa kakan sa? ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p Te ni ndakoneꞌe ña:
\p ―‍Kakan xini Juan tee skuandute ñayii ma ―‍kúu ña jiñaꞌa ña.
\p
\v 25 Te suchi siꞌi ma, jinu i ni ndivi i nuu iyo rey ma, te jiñaꞌa i:
\p ―‍Kúni sa vitnañuꞌni ja taa ni xini Juan tee skuandute ñayii ma in nuu koꞌo ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p
\v 26 Te rey ma chi ni kuxii xeen ini de, kovaa jâ ni kaꞌan de nuu ndaka ñayii ka nukoo jiꞌin de ma ja ma ndakani ini de, te ñatuu ni kuu kuñaꞌa de i ja ma kuaꞌa de ja jikan i ma.
\m
\v 27 Chukan kúu ja ni tetniñu yachi de in soldado, te ni tatnuni de nuu tee ma ja na kaꞌnde de xini Juan ma.
\m
\v 28 Te ni jaꞌan soldado ma vekaa ma, te ni jaꞌnde de xini Juan ma, te ñunee i in nuu koꞌo kuaꞌan jiꞌin de, te ni waꞌa de suchi siꞌi ma. Te suchi yukan chi ni ndakuaꞌa i siꞌi i ma.
\p
\v 29 Nuu ni ka jini tee ka ndikin Juan ma, te ni ka ndakeꞌen de ñundeꞌyu Juan ma, te ni jan koo de ni ka chuꞌu de.
\s1 Ni saꞌa Jesús ma ja ni ndukuaꞌa xtatila ma jiꞌin tiaka ma, te ni kanda ja ni ka jaa uꞌun mil tee
\rem Jesús da de comer a cinco mil hombres
\r (Mt 14:13‑21; Lc 9:10‑17; Jn 6:1‑14)
\p
\v 30 Sani te tee ni tetniñu Jesús ma, ni ka ndatnaꞌa de jiꞌin ya ma, te ni ka ndakani de ndaka ja ni ka saꞌa de jiꞌin ja ni ka kaxtnuꞌu de nuu ñayii ma.
\m
\v 31 Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Neꞌe koo ni, te jín koo o jín ndatatu o vala in nuu kuu jin koo‑ni maa o ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Chi vaa kuan koo ve koo ñayii ma ka kuu i, te ni ñatuu kúu jin niꞌi de tiempu ja jin kaa de xita.
\m
\v 32 Chukan kúu ja Jesús ma jiꞌin tee ni tetniñu ya ma, kuan koo de jiꞌin ya in nuu barcu in nuu kuu jin koo‑ni maa de jiꞌin ya.
\m
\v 33 Kovaa kuaꞌa ñayii ni ka jini ja kuan koo de jiꞌin ya ma, te ni ka ndakuni i ja kuan koo de jiꞌin Jesús ma. Te sani te ndaka ñayii ndaka ñuu ma, ka jinu i kuan koo i ichi kuaꞌan ya ma, te xinañuꞌu‑ka i ni ka kenda koo.
\m
\v 34 Ja ni nuu Jesús ma nuu barcu ma, te ni jini ya kuaꞌa xeen ñayii ma, te ni kundaꞌvi ini ya i, chi vaa sukan ka kuu ndikachi kiti ñatuu na tee jito ñaꞌa, sukan ka kuu i. Te ni kejaꞌa ya kuaꞌa ja káxtnuꞌu ya.
\m
\v 35 Kovaa nuu ve kukuee‑ka ma, te tee ka ndikin ya ma, ni ka jan tuꞌva de ya, te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Jâ ve kukuee, te nuu ka iyo o ya chi in nuu masu nawa iyo kuiti kúu.
\m
\v 36 Ndakuan‑taꞌvi ni nuu ñayii a, sukan‑vaꞌa jín koo i ichi yuꞌu ñuu a, na jin kuaan i ja jin kaa i ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 37 Kovaa Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍Jin kuaꞌa maa ni ja jin kaa i ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te ni ka ndakoneꞌe de:
\p ―‍¿Kúni ni ja jin koo sa jin kuaan sa uu cientu denario xtatila, sukan‑vaꞌa jin kuaꞌa o ja jin kaa i? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 38 Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Na saa xtatila ka nevaꞌa ni? Kuán koo ni kuán koto ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te nuu ni ka jini de ma, te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Uꞌun xtatila jiꞌin uu‑ni tiaka iyo ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 39 Sani te ni tatnuni ya ja jin kunukoo tutu jaku jaku ñayii ma nuu yiꞌi ma.
\m
\v 40 Te ni ka jinkoo tutu cientu cientu ñayii ma jiꞌin uu xiko uxi (50), uu xiko uxi (50) ñayii ma.
\m
\v 41 Sani te ni keꞌen Jesús ma uꞌun xtatila ma jiꞌin uu tiaka ma, te ni ndonenuu ya ichi andivi ma, te ni ndakuan‑taꞌvi ya nuu Suꞌsi ma ja iyo ja jin kaa de ma, te ni taꞌvi ya xtatila ma. Sani te ni waꞌa ya tee ka ndikin ya ma, sukan‑vaꞌa jin kuaꞌa de ja jin kaa ñayii ma. Te ni sakuechi ya nduu tiaka ma, te ni waꞌa ya ja jin kaa ndaka ñayii ma.
\m
\v 42 Ndaka ñayii ma, ni ka jaa i onde ni ka ndutu chii i ma.
\m
\v 43 Te suꞌva ni ndoo‑ka, te ni ka ndachitu uxi uu‑ka chika taꞌvi xtatila ma jiꞌin tiaka ma.
\m
\v 44 Te ñayii ni ka jaa ma chi uꞌun mil tee ma ni yo kuu.
\s1 Jesús ma, ni jika ya nuu ndute mar ma
\rem Jesús camina sobre el agua
\r (Mt 14:22‑27; Jn 6:16‑21)
\p
\v 45 Nuu ni jinu ma, te ni saꞌa Jesús ma ja tee ka ndikin ya ma, ja jin nda koo de nuu barcu ma, sukan‑vaꞌa xiꞌna‑ka jin yaꞌa de nuu ndute ma ichi ñuu Betsaida ma, sana kiꞌin ya nani ndakuan‑taꞌvi ya nuu ñayii ma. \fig |GR-tlc052n.tif|span||| |6:45\fig*
\m
\v 46 Te nuu ni jinu ni ndakuan‑taꞌvi ya nuu ñayii ma, te kuaꞌan ya ichi yuku ma ja ndatnuꞌu ya jiꞌin Yuva ya Suꞌsi ma.
\p
\v 47 Te nuu ni kunee ma, te barcu ma chi yika sava‑ni nuu ndute ma kuan noꞌo tnu. Te Jesús ma, ni kendoo maa in‑ni ya nuu ñuꞌú ma.
\m
\v 48 Te ni jini ya ja ndendee tee ka yindaꞌa yutnu ka xtanuu de ndute ma, vaa yiꞌi kajin ma, te suꞌva vee i ichi kuan nu koo de ma. Nuu ve ndii ma, te Jesús ma, jika ya kuaꞌan ya nuu ndute ma ichi nuu ka iyo de ma, te ni saꞌa ya ja ni yaꞌa ndita ya.
\m
\v 49 Kovaa nuu ni ka jini de ya ja jika ya nuu ndute ma, te ni ka jani ini de ja in ñiꞌna kúu, te ni ka kayuꞌu de,
\m
\v 50 chi vaa ndaka de ni ka jini, te ni ka yuꞌu de. Kovaa sani te ni kaꞌan ya te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Jin konevaꞌa ni tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu chi maa sa kúu, te má jin koyuꞌu ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 51 Sani te ni kaa ya nuu barcu ma, te ni ndukuee kajin yiꞌi ma, te ni ka saꞌvi‑nka ini de,
\m
\v 52 chi vaa ñatuu jin jakuꞌni‑ka ini de milagru ni saꞌa ya jiꞌin xtatila ma, chi vaa ka iyo nee‑ka janitnuni de ma.
\s1 Jesús ma, ni ndasavaꞌa ya ñayii ka kuꞌu ja ka iyo i ñuu Genesaret ma
\rem Jesús sana a los enfermos de Genesaret
\r (Mt 14:34‑36)
\p
\v 53 Ni ka yaꞌa de jiꞌin ya nuu ndute ma, te ni ka kenda koo de ñuu Genesaret ma, te ni ka juꞌni de barcu de ma yuꞌu ndute ma.
\m
\v 54 Nuu ni ka nu koo de jiꞌin ya nuu barcu ma, te ni ka ndakuni ñayii ma Jesús ma.
\m
\v 55 Te ka jinu ndaka ñayii ñuu yukan kuan koo i ndenu ni ka jinisoꞌo i ja iyo Jesús ma, te ka yindaꞌa i jito nuu ka yoxtnee ñayii ka kuꞌu ma.
\m
\v 56 Ndevaꞌa‑ni nuu ni yo kivi ya ini ñuu kuechi ma, xi ini ñuu naꞌnu ma, xi yuku ma, ni ka yo jakin‑tuu i ñayii ka kuꞌu ma ichi kuaꞌan ya ma. Te ni ka yo jikan‑taꞌvi i nuu ya ja na kuaꞌa ya tnuꞌu ja na jin kakiꞌi ñayii ka kuꞌu ma yuꞌu saꞌma ndii ya ma. Te ndaka ñayii ni ka yo kakiꞌi yuꞌu saꞌma ndii ya ma chi ni ka yo nduvaꞌa i.
\c 7
\s1 Ni kaxtnuꞌu Jesús ma nde a kúu ja saꞌa ja ñatuu iyo vii iyo ndoo ini anua ñayii ma nuu Suꞌsi ma
\rem Lo que hace impuro al hombre
\r (Mt 15:1‑20)
\p
\v 1 Te ni ka kenda koo tee ñuu Jerusalén ma, tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma. Te ni ka jan tuꞌva de jiꞌin tee ka kuu fariseo ma nuu iyo Jesús ma.
\m
\v 2 Tee yaꞌa chi ja ni ka jini de ja sava tee ka ndikin Jesús ma, ñatuu ni ka ndandaꞌa de sukan ka saꞌa ñayii judío ma, te ni ka jaa de xita ma. Chukan kúu ja ni ka kaꞌan de tnuꞌu tee ma, ja naku ñatuu ka saꞌa de sukan ka saꞌa maa de ma.
\m
\v 3 (Chi vaa tee ka kuu fariseo ma, jiꞌin ndaka tee ka kuu judío ma, ka ndikin de ja ni ka yo saꞌa tnaꞌa o tee janaꞌa‑ka ma, ja ma kuu jin kaa de xita, nú masu ja xiꞌna‑ka jin ndandaꞌa de sukan ni ka yo kaxtnuꞌu tnaꞌa o tee janaꞌa‑ka ma.
\m
\v 4 Te nú ka ndenda koo de ja jan koo de nuyaꞌvi ma, te ma kuu jin kaa de xita, nú masu ja xinañuꞌu‑ka jin ndandaꞌa de, vaa ka jani ini de ja kuechi ja ni ka ndatnaꞌa de jiꞌin ñayii ma, te ni ka ndutneꞌe de nuu Suꞌsi ma. Chukan kúu in ja ka saꞌa de ma, kovaa sukan ka iyo kuaꞌa xeen‑ka ja ka saꞌa de ma, te suni sukan ka saꞌa de jiꞌin ja ka jatniñu de ma, ja ka ndakate de vasu de ma, jiꞌin tindoꞌo de ma, jiꞌin kisi kaa de ma, jiꞌin jito nuu ka kixi de ma, te ka jani ini de ja sukan, te jin koo vii de nuu Suꞌsi ma.)
\m
\v 5 Chukan kúu ja tee ka kuu fariseo ma, jiꞌin tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, ka jikan‑tnuꞌu de Jesús ma:
\p ―‍¿Navaꞌa tee ka ndikin ñaꞌa ndijin a, ñatuu ka ndikin de sukan ni ka yo saꞌa tnaꞌa o tee janaꞌa‑ka ma, vaa ñatuu ni ka ndandaꞌa de, te ni ka jaa de xita ma? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 6 Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍Tee kúu Isaías ma tee ni yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma chi ja ndandaa‑ni ni yo ndakaꞌan de ja masu ka saꞌa ni sukan ka kaꞌan ni a, vaa saꞌa ni tee de ma:
\q1 Ñayii yaꞌa chi ñií yuꞌu‑ni i a ka chiñuꞌu ñaꞌa i,
\q1 kovaa ini anua i a chi jika‑ni ka iyo i nuu sa a.
\q1
\v 7 Masu nde jiniñuꞌu ja ka chiñuꞌu ñaꞌa i ma,
\q1 vaa ja ka kaxtnuꞌu i ma, ndimaa ja ka tatnuni ñayii ma‑ni kúu.
\m
\v 8 Sukan ni kaꞌan de ja jin kuu ni, chi vaa ka xndoo ni ja ni tatnuni Suꞌsi ma, te ka jatanuu ni ka ndikin ni sukan ka saꞌa ñayii ma‑ni, ja jin ndondoo tindoꞌo ni ma jiꞌin vasu ja jin kuꞌun ja jin koꞌo ni ma, te kuaꞌa‑ka tnaꞌa chaꞌa ka saꞌa ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 9 Te jiñaꞌa tna ya:
\p ―‍¿Ka jani ini ni ja vaꞌa‑ni ja ka jatanuu ni sukan ka saꞌa maa ni a, te ka xtandiyo ni ja ni tatnuni Suꞌsi ma?
\m
\v 10 Te tee kúu Moisés ma, ni kaꞌan de: “Jin kava respetu ni nuu yuva ni ma jiꞌin nuu siꞌi ni ma”, te “Ñayii káꞌan uꞌvi ja kuu yuva i ma, xi káꞌan uꞌvi i ja kuu siꞌi i ma, ñayii yukan chi uni kûu i.”
\m
\v 11 Kovaa maa ni chi ka kaꞌan ni ja in ñayii chi kuu kuñaꞌa i nuu yuva i ma, xi nuu siꞌi i ma: “Ma kuu chindee‑ka ñaꞌa sa, chi vaa ndaka ja nevaꞌa sa ya chi corbán kúu i.” Te tnuꞌu corbán ma chi kúni kaꞌan “ja jâ ni ndakuaꞌa ndiꞌi sa nuu Suꞌsi ma”.
\m
\v 12 Te suni ka kaꞌan ni ja nú in ñayii káꞌan sukan ma chi masu nawa kúu‑ka ja chindee‑ka i yuva i ma, xi siꞌi i ma. Te sukan, te ka ndaxsama ni ja ni tatnuni Suꞌsi ma ja ko koto o yuva o ma jiꞌin siꞌi o ma.
\m
\v 13 Te ndaka tnuꞌu yaꞌa ni ka ndakaxtnuꞌu ni nuu ñayii ma. Te iyo kuaꞌa xeen‑ka tnuꞌu tnaꞌa chaꞌa ja ka saꞌa ni a. Te sukan, te ka xnaa ni ja ni tatnuni Suꞌsi ma te ka jatanuu ni ja ka kaꞌan ñayii ma‑ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 14 Sani te Jesús ma, ni kana ya ñayii ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Jin koninisoꞌo ndaka ni, te jin jakuꞌni ini ni.
\m
\v 15 Ñatuu nawa kívi yuꞌu o a ja satneꞌe i ini anua o a, suꞌva ndaka ja uꞌvi ñuꞌu ini ñayii ma ja saꞌa i ma kúu ja saꞌa ja ñatuu iyo vii iyo ndoo ini anua ñayii ma nuu Suꞌsi ma.
\m
\v 16 Nde ni iyo soꞌo ja koninisoꞌo ni, te koninisoꞌo vaꞌa ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 17 Te nuu ni xndoo Jesús ma ñayii ma te ni kivi ya ini veꞌe ma, te ka jikan‑tnuꞌu tee ka ndikin ya ma:
\p ―‍¿Nawa kúu ja ni kaxtnuꞌu ni ma? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 18 Te jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Te ni ndijin ñatuu ni ka jakuꞌni ini ni? ¿Te ñatuu ka jakuꞌni ini ni ja masu ja jaa o ma kúu ja saꞌa siin ñaꞌa i nuu Suꞌsi ma?
\m
\v 19 Chi vaa masu kívi i ini anua o a chi chii o a kée i, te jínu, te ndée i ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Chukan kúu ja Jesús ma chi káꞌan ya ja ndaka ja jaa o ma chi ka ndaa vii i.
\p
\v 20 Te ni jinu, te ni kaꞌan ya:
\p ―‍Ndaka ja uꞌvi ñuꞌu ini anua ñayii ma, chukan kúu ja satneꞌe ñaꞌa i nuu Suꞌsi ma.
\m
\v 21 Vaa onde ini anua ñayii ma ka ñuꞌu ndaka ja uꞌvi ma, te chukan kúu ja kénda ja ka jani ini i ma, ja jin kivi nduu i jiꞌin ndi‑in ndi‑in ñayii ñatuu ni ka tnandaꞌa jiꞌin i ma, jiꞌin ja jin sakuiꞌna i ma, jiꞌin ja jin kaꞌni tnaꞌa i ma,
\m
\v 22 jiꞌin ja ñayii ni tnandaꞌa ma, te ka kivi nduu i jiꞌin in‑ka ñayii ma, jiꞌin ja ka ndiyo ini i ja jin konevaꞌa i ndaka ndatniñu ma, jiꞌin ja ka saꞌa i ndaka ja uꞌvi ma, jiꞌin ja ka xndaꞌvi tnaꞌa i ma, jiꞌin ja ka kaꞌan kini i ma, jiꞌin ja ka kukueñu ini i ma, jiꞌin ja ka kaꞌan i tnuꞌu ñayii ma, jiꞌin ja ka jani ini i ja maa in‑ni i ka kuu ja ka ndanuu‑ka ma, jiꞌin ja ñatuu ka ndasaꞌa i kuenda ja uꞌvi ka saꞌa i ma.
\m
\v 23 Ndaka tnuꞌu yaꞌa ka kuu ja ka ñuꞌu ini anua ñayii ma, te ndaka ja uꞌvi yukan kúu ja ka saꞌa ja kútneꞌe ini anua ñayii ma nuu Suꞌsi ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 In ñaꞌa masu judía ma, ni kukanu ini ña ja Jesús ma chi kuu chindee ñaꞌa ya
\rem Una mujer extranjera que creyó en Jesús
\r (Mt 15:21‑28)
\p
\v 24 Sani te kuaꞌan Jesús ma ichi ñuu nani Tiro ma. Te ni kivi ya in veꞌe, vaa kúni ya ja ñatuu na in kuni ñaꞌa, kovaa ñatuu ni kuu chuꞌu ya.
\m
\v 25 Vaa ni jini yachi‑ni siꞌi in suchi yinee ñaꞌa in tachi, te ni jaꞌan ña, te ni jinkuiñi jiti ña nuu jaꞌa Jesús ma.
\m
\v 26 Te ñaꞌa yaꞌa chi masu ñaꞌa judía ma kúu ña chi ñaꞌa ñuu Sirofenicia ma kúu ña. Te ni jikan‑taꞌvi ña nuu Jesús ma ja na keneꞌe ya tachi yinee sasiꞌi ña ma.
\m
\v 27 Kovaa Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Kuaꞌa ni tnuꞌu ja xiꞌna‑ka suchi kuechi ma jín kaa, chi vaa masu vaꞌa ja xtandee o ja ka jaa suchi kuechi ma te kuaꞌa o ja jin kaa la‑ina ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 28 Te ni ndakoneꞌe ña:
\p ―‍Kovaa, Señor, onde la‑ina ma ka jaa ja ka ndaxtutu ti ja ka sunkava suchi kuechi ma ―‍kúu ña jiñaꞌa ña.
\p
\v 29 Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Vaꞌa‑ni ni kaꞌan ni. Kuán noꞌo ni chi tachi ni yinee sasiꞌi ni ma, jâ ni kee i ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 30 Te nuu ni ndenda ñaꞌa yukan veꞌe ña ma, ni ndaniꞌi ña sasiꞌi ña ma, kátuu i nuu jito ma, kovaa tachi ma chi jâ ni kee ñaꞌa i, te ni nduvaꞌa i.
\s1 Ni ndasavaꞌa Jesús ma in tee soꞌo te káꞌan titete de
\rem Jesús sana a un sordomudo
\p
\v 31 Ni ndee Jesús ma ñuu Tiro ma, te ni ndayaꞌa ya ichi ñuu Sidón ma jiꞌin ichi ñuu Decápolis ma, kuan noꞌo ya yuꞌu mar Galilea ma.
\m
\v 32 Te yukan ni ka jan xsiaꞌa i in tee soꞌo te kaꞌan titete de, te ka jikan‑taꞌvi i ja na sonee ya ndaꞌa ya siki de ma.
\m
\v 33 Te Jesús ma, ni jaꞌan ya jiꞌin de in lado nuu ñatuu na ñayii ka iyo. Te ni skivi ya xnindaꞌa ya ma soꞌo de ma, te ni chiꞌi ya ndute sii ya ma xnindaꞌa ya ma, te ni tenee ya yaa de ma.
\m
\v 34 Te ndeꞌya ya ichi andivi ma, te ni jaka ini ya, te jiñaꞌa ya tee yukan:
\p ―‍Efata ―‍kúu ya jiñaꞌa ya. Te tnuꞌu Efata ma kúni kaꞌan “Ndanune”.
\p
\v 35 Te ora yukan, te ni ka ndanune soꞌo de ma, te ni ndatnana yaa de ma, te ni kuu ni ndakaꞌan vaꞌa de.
\m
\v 36 Jesús ma, ni tatnuni ya ja máko jin kuñaꞌa de ni‑in ñayii ma. Kovaa visi ni jiñaꞌa, ni jiñaꞌa ya ja máko jin ndakani de ma, kovaa suꞌva ni ka yo ndakani, ni ka yo ndakani de nuu ñayii ma.
\m
\v 37 Ûni ni ka saꞌvi‑nka ini ndaka ñayii ma, te ka kaꞌan i:
\p ―‍Ndaka‑ni kúu saꞌa de. Onde ñayii inusoꞌo ma, saꞌa de ja kúu ka ndakunisoꞌo i, te ñayii ñatuu kúu jin kaꞌan ma, saꞌa de ja kúu ka ndakaꞌan i ―‍ka kuu i ka kaꞌan i, vaa ñatuu ka ndakunitnuni i ja Suꞌsi ma kúu ya.
\c 8
\s1 Ni saꞌa Jesús ma ja ni ndukuaꞌa xtatila ma jiꞌin tiaka ma, te ni kanda ja ni ka jaa kuun mil tee
\rem Jesús da de comer a cuatro mil hombres
\r (Mt 15:32‑39)
\p
\v 1 In kivi yukan, kii ni ka ndututu tuku kuaꞌa xeen ñayii ma, te ñatuu nawa jin kaa i, te ni kana Jesús ma tee ka ndikin ya ma, te jiñaꞌa ya:
\p
\v 2 ―‍Kúndaꞌvi ini sa ndaka ñayii yaꞌa, vaa ni kuu uni kii ka iyo o jiꞌin i, te ñatuu nawa ka nevaꞌa i ja jin kaa i.
\m
\v 3 Te nuna ndatetniñu sa i jin nu koo i veꞌe i ma te ñatuu jin kaa‑ka i ma chi jin kuita i ichi jin nu koo i ma, chi vaa kuaꞌa i ve koo jika ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 4 Te tee ka ndikin ya ma, ni ka ndakoneꞌe de:
\p ―‍¿Naxe kuu jin kuaꞌa o ja jin kaa ñayii a? Te vitna ja masu nawa iyo kuiti nuu ka iyo o a ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 5 Te Jesús ma, ni jikan‑tnuꞌu ya:
\p ―‍¿Na saa xtatila ka nevaꞌa ni? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p ―‍Uja ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 6 Te ni tatnuni ya nuu ñayii ma ja na jin kunukoo i nuu ñuꞌú ma. Te ni tnii ya ndi‑uja xtatila ma, te ni ndakuan‑taꞌvi ya nuu Suꞌsi ma ja iyo xtatila jin kaa ñayii ma, te ni taꞌvi ya, te ni waꞌa ya tee ka ndikin ya ma. Te tee yukan, ni ka waꞌa de ja jin kaa ñayii ma.
\m
\v 7 Suni ka nevaꞌa de jaku tiaka. Te ni ndakuan‑taꞌvi Jesús ma nuu Suꞌsi ma ja iyo tiaka jin kaa i ma. Sani te ni tatnuni ya ja na jin kuaꞌa de ja jin kaa ñayii ma.
\m
\v 8 Te ni ka jaa ndaka ñayii ma, onde ni ka ndutu chii i. Te ni ka ndaxtutu de ja ni ka ndoo‑ka ma, te ni ndachitu uja‑ka chika.
\m
\v 9 Tee ni ka jaa ma, visi kuun mil de ka kuu. Te ni ndakuan‑taꞌvi ya nuu ñayii ma.
\m
\v 10 Te ni ndaa ya in nuu barcu jiꞌin tee ka ndikin ya ma, te kuaꞌan ya ichi ñuu nani Dalmanuta ma.
\s1 Tee ka kuu fariseo ma, ni ka jikan de ja saꞌa Jesús ma in milagru
\rem Los fariseos piden una señal milagrosa
\r (Mt 16:1‑4; Lc 12:54‑56)
\p
\v 11 Ni ka kenda koo tee ka kuu fariseo ma, te ni ka kejaꞌa de ka tetnaꞌa de jiꞌin Jesús ma. Te ni ka jitotnuni de ya nú vee ya nuu Suꞌsi ma, te ka jikan de ja na saꞌa ya in milagru kuaꞌa Suꞌsi ma, sukan‑vaꞌa jin kuni de nú vee ndija ya nuu Suꞌsi ma.
\m
\v 12 Te ni jaka ini Jesús ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Navaꞌa jikan ñayii yaꞌa in milagru? Kovaa ja ndaa káꞌan sa ja ñatuu ni‑in milagru, ni ma kuaꞌa Suꞌsi ma ja jin kuni i ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 13 Sani te ni xndoo ya de, te ni ndaa ya nuu barcu ma, te kuaꞌan ya in‑ka yuꞌu mar ma.
\s1 Ni xtuꞌva Jesús ma tee ka ndikin ya ma ja na jin konee de cuidado tnuꞌu ka kaxtnuꞌu tee ka kuu fariseo ma
\rem La levadura de los fariseos
\r (Mt 16:5‑12)
\p
\v 14 Te tee ka ndikin Jesús ma, ni ka ndunaa de ja jin kindaꞌa de ja jin kaa de, te yika‑ni ja in‑ni xtatila ka yindaꞌa de ka iyo de nuu barcu ma.
\p
\v 15 Te Jesús ma, saꞌa ni jiñaꞌa ya ja ni xtuꞌva ya de:
\p ―‍Jin ko koto vaꞌa ni maa ni ja ma jin kuatniñu ni levadura tee ka kuu fariseo ma, jiꞌin levadura tee kúu Herodes ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 16 Te tee ka ndikin ya ma, te ka ndaxtekuechi tnaꞌa de naku ñatuu na xtatila ka yindaꞌa de ma, te chukan kúu ja káꞌan ya ma, ka jani ini de.
\m
\v 17 Te ni jinitnuni Jesús ma, te chukan kúu ja jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Navaꞌa ka kaꞌan ni ja ñatuu na xtatila ka yindaꞌa ni? ¿Ñatuu jin jakuꞌni‑ka ini ni, ni ñatuu jin ndasaꞌa‑ka maa ni kuenda? ¿Ka ndesi‑ka janitnuni ka nevaꞌa ni a?
\m
\v 18 ¿Ka nevaꞌa ni nduchinuu ni a, te ñatuu ka ndeꞌya ni? ¿Ka iyo soꞌo ni, te ñatuu ka jinisoꞌo ni? ¿Ñatuu ka ndakaꞌán ni?
\m
\v 19 Nuu ni taꞌvi sa uꞌun xtatila ma, te ni waꞌa sa ja ni ka jaa uꞌun mil tee ma, ¿na saa‑ka chika xtatila ma ni ka ndaxtutu ni? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te ni ka ndakoneꞌe de:
\p ―‍Uxi uu‑ka ma vi ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 20 Te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Nuu ni taꞌvi sa uja xtatila ma, te ni ka jaa kuun mil tee ma, ¿na saa‑ka chika ñuꞌu chitu ni ka ndaxtutu ni? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te ni ka ndakoneꞌe de:
\p ―‍Uja‑ka ma vi ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 21 Te jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Te ñatuu jin jakuꞌni‑ka ini ni? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Jesús ma, ni ndasavaꞌa ya in tee kuaa ñuu Betsaida ma
\rem Jesús sana a un ciego en Betsaida
\p
\v 22 Sani te ni ka kenda koo de jiꞌin ya ñuu Betsaida ma, te ni jan koo i jiꞌin in tee kuaa nuu iyo Jesús ma. Te ka jikan‑taꞌvi i nuu ya ja na tenee ya ndaꞌa ya ma nuu tee kuaa ma, sukan‑vaꞌa na nduvaꞌa de.
\m
\v 23 Jesús ma, ni tnii ya ndaꞌa tee kuaa ma, te ni keneꞌe ya de ini ñuu ma. Te ni chiꞌi ya nde sii ya ma nduchinuu de ma. Te ni sonee ya ndaꞌa ya siki de ma, te ni jikan‑tnuꞌu ya de:
\p ―‍¿Ndeꞌya ni jaku? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 24 Te tee kuaa ma, ni kejaꞌa kúu ndákondeꞌya de, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Ndeꞌya sa ñayii ma. Sukan ka kuu yutnu ka kuu i kuan koo i ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 25 Jesús ma, ni tenee ya in‑ka jichi ndaꞌa ya ma nuu de, te tee kuaa ma chi ûni ni yo ndeꞌya vavaꞌa de, te ni nduvaꞌa de. Te ndaka ja ndeꞌya de ma jini ndaa de.
\m
\v 26 Sani te Jesús ma, ni ndatetniñu ya de ja na noꞌo de veꞌe de ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Má noꞌo ni ichi ini ñuu ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Pedro ma, ni kaꞌan de ja Jesús ma kúu Cristo iya ni tetniñu maa Suꞌsi ma
\rem Pedro declara que Jesús es el Mesías
\r (Mt 16:13‑20; Lc 9:18‑21)
\p
\v 27 Sani te kuaꞌan Jesús ma jiꞌin tee ka ndikin ya ma ichi ñuu Cesarea ma ja iyo i ñuu Filipo ma, te ichi kuaꞌan ya jiꞌin de ma, te ni jikan‑tnuꞌu ya:
\p ―‍¿Na in kúu sa, ka kaꞌan ñayii ma? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 28 Te ni ka ndakoneꞌe de:
\p ―‍Jaku ñayii ma, ka kaꞌan i ja Juan tee skuandute ma kúu ni. Te jaku‑ka i ma ka kaꞌan ja Elías ma kúu ni. Te jaku‑ka tuku i ma ka kaꞌan ja in tnaꞌa tee ni yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma kúu ni ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Te ni jikan‑tnuꞌu ya:
\p ―‍Te ndijin, ¿na in kúu sa, ka kaꞌan ni? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te Pedro ma, ni ndakoneꞌe de:
\p ―‍Ndijin kúu Cristo iya ni tetniñu maa Suꞌsi ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 30 Kovaa ni tatnuni Jesús ma ja másu ko jin kuñaꞌa de na in kúu ya nuu ni‑in ñayii ma.
\s1 Jesús ma, ni kaxtnuꞌu ya ja jin kaꞌni i ya kovaa ndateku ya
\rem Jesús anuncia su muerte
\r (Mt 16:21‑28; Lc 9:22‑27)
\p
\v 31 Jesús ma, ni kejaꞌa ya káxtnuꞌu ya ja iya vee ñayivi ñuu ñayivi a kúu ya, te ndoꞌo neni ya, te jin saxiko ñaꞌa tee ka ndanuu ma, jiꞌin tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma. Te jiñaꞌa ya nuu tee ka ndikin ya ma:
\p ―‍Jin kaꞌni ñaꞌa de, kovaa nuu uni kivi ma, te ndateku sa ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 32 Saꞌa ni xtuꞌva ndiꞌi ya de. Sani te Pedro ma, ni keneꞌe siin de ya in lado, te ni kejaꞌa de ndónda de nuu ya.
\m
\v 33 Kovaa Jesús ma, ni ndakonenuu ya, te ndeꞌya ya tee ka ndikin ya ma, te ndónda ya nuu Pedro ma jiñaꞌa ya:
\p ―‍¡Kuán ndiyo ni nuu sa, tachi! Masu ndeꞌya ni sukan ndeꞌya Suꞌsi ma chi ja ka ndeꞌya ñayii a ndeꞌya ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 34 Sani te Jesús ma, ni kana ya tee ka ndikin ya ma jiꞌin ñayii ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Nú na in kúni ja kondikin ñaꞌa i, máko saꞌa i sukan játna ini maa i ma, suꞌva kóndikin ñaꞌa i, visi na ndoꞌo neni i sukan ndóꞌo néni ñayii ndiso krusi i ma te kuaꞌan i nuu kûu i ma.
\m
\v 35 Vaa ñayii kúni ja koo vaꞌa i ñuu ñayivi ya chi skenaa i anua i ma. Kovaa nú na in na kûu i ñuu ñayivi ya ja kuechi ja ndikin ñaꞌa i maa sa, te káxtnuꞌu i tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa káꞌan sa a chi ndaniꞌi taꞌvi i.
\m
\v 36 ¿Na nde jiniñuꞌu ja in ñayii ma, te konevaꞌa i ndaka ja iyo ñuu ñayivi a te skenaa i anua i ma?
\m
\v 37 Vaꞌa‑ka ja na ndakuaꞌa i ndaka ja nevaꞌa i ma te ko saꞌa i sukan játna ini Suꞌsi ma, te ndaniꞌi taꞌvi i.
\m
\v 38 Te chukan kúu ja nú nde ni na kukan‑nuu ja ndikin ñaꞌa ni te kukan‑nuu ni ja jini ni tnuꞌu ni kaxtnuꞌu sa a, neꞌun ñayii tiempu yaꞌa ja ndimaa ka saꞌa i ja uꞌvi ma te ka ndiso kuechi i ma, te jin konaꞌa ni ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi ndakukan‑nuu ñaꞌa sa kivi ndii sa jiꞌin jayiñuꞌu Yuva sa ma, jiꞌin ndaka ángel ka jinukuechi nuu ya ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\c 9
\p
\v 1 Suni jiñaꞌa tna ya:
\p ―‍Ja ndaa káꞌan sa ja ka iyo jaku ni ja ka iyo ni yaꞌa ja masu jin kûu ni onde jin kuni ni sukan tatnuni Suꞌsi ma jiꞌin tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu ya ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Ni kaxtnuꞌu Suꞌsi ma ja Saꞌya maa ya kúu Jesús ma
\rem La transfiguración de Jesús
\r (Mt 17:1‑13; Lc 9:28‑36)
\p
\v 2 Te ni yaꞌa nuu iñu kii ma, te Jesús ma chi ni jeka ya Pedro ma, jiꞌin Santiago ma, jiꞌin Juan ma, te ni ka ka koo de jiꞌin ya in yuku sukun sukun, te ka iyo maa‑ni de jiꞌin ya. Te yukan, sani te ni ndasama ya nuu ndinuni tee kuan koo jiꞌin ya ma.
\m
\v 3 Te saꞌma ya ma chi ûni kándaꞌa i ja jándute i, te ûni ni ndukuijin kuijin i, te ni‑in ñayii, visi na ndakate ndakate i saꞌma i ma, masu kuu ndasaꞌa kuijin i sukan kaa saꞌma ya ma.
\m
\v 4 Te ni ka jini de Elías ma jiꞌin Moisés ma, ja ka ndatnuꞌu de jiꞌin ya.
\m
\v 5 Te Pedro ma, jiñaꞌa de nuu Jesús ma:
\p ―‍Teskuaꞌa, ¡vaꞌa‑ni ja ka iyo sa yaꞌa! Jín saꞌa sa uni veꞌe ndaꞌa yutnu, in kuenda maa ni, te in‑ka kuenda Moisés ma, te in‑ka kuenda Elías ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 6 Sukan ni kaꞌan Pedro ma, chi vaa ni ka yuꞌu xeen de, te ñatuu niꞌi ini‑ka de nawa káꞌan de.
\p
\v 7 Sani te in viko ni nukun‑tuu ñaꞌa. Te onde neꞌun viko ma, te ni ka jinisoꞌo de ja saꞌa ni kaꞌan Suꞌsi ma:
\p ―‍Saꞌya sa kúu iya yaꞌa, te kútoo sa ya. Jin koninisoꞌo ni ja káꞌan ya a ―‍kúu ya káꞌan ya.
\p
\v 8 Sani te ni ka ndonenuu de, te ni ka jini de ja maa in‑ni‑nka Jesús ma iyo. Te ñatuu ni ka jini‑ka de ni a in‑ka ñayii, nú masu ja maa in‑ni‑nka ya.
\p
\v 9 Nani ni ka nu koo de yuku ma, Jesús ma, ni sacargu ya de ja máko jin ndakani de nuu ni‑in ñayii ma ja ni ka jini de ma, onde nú ni ndateku maa ya ja kúu ya iya vee ñayivi ñuu ñayivi a.
\m
\v 10 Chukan kúu ja ni ka yo naꞌa vavaꞌa de tnuꞌu ni kaꞌan ya ma, visi ni ka yo jikan‑tnuꞌu tnaꞌa de:
\p ―‍¿Nawa kúni kaꞌan ja ndateku de ma? ―‍ka kuu de ka kaꞌan de.
\p
\v 11 Te ni ka jikan‑tnuꞌu de nuu Jesús ma:
\p ―‍¿Navaꞌa ka kaꞌan tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma ja xinañuꞌu‑ka ndii Elías ma? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 12 Te ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍Ja ndaa kúu ja káꞌan tnuꞌu ndee tnuꞌu Suꞌsi ma ja Elías ma kii xinañuꞌu‑ka, te maa de ndakani ichi vaꞌa ndaka ñayii ma. Te ¿navaꞌa káꞌan tnuꞌu Suꞌsi ma ja iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, iyo ja ndoꞌo neni ya ma jiꞌin ja ñatuu na in kunimani nuu ya ma, ka jani ini ni?
\m
\v 13 Kovaa maa sa chi káꞌan sa ja jâ ni kii Elías ma, te ñayii a, ni ka saꞌa i de ndaka sukan ni ka kuni maa i, sukan káꞌan tnuꞌu Suꞌsi ma sukan iyo ja ndoꞌo neni de ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Jesús ma, ni keneꞌe ya tachi ni yo saneé in suchi jaa, te ni nduvaꞌa i
\rem Jesús sana a un muchacho que tenía un espíritu impuro
\r (Mt 17:14‑21; Lc 9:37‑43)
\p
\v 14 Nuu ni ka ndenda koo de jiꞌin ya nuu ka iyo ndaka‑ka tee ka ndikin ya ma, ni jini ya ja ni ka ndakonduu ñaꞌa kuaꞌa xeen ñayii nuu ka iyo de ma. Te ka iyo jaku tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, te ka tetnaꞌa de jiꞌin tee ka ndikin ya ma.
\m
\v 15 Te ndaka de ni ka jini Jesús ma, te ni ka saꞌvi‑nka ini de, te ka jinu de kuan koo de kuan kuaꞌa de nchuxi Jesús ma.
\m
\v 16 Te ni jikan‑tnuꞌu ya:
\p ―‍¿Nawa kúu ja ka tetnaꞌa ni jiꞌin tee jiña? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 17 In tee iyo tna yukan, ni ndakoneꞌe de:
\p ―‍Teskuaꞌa, yaꞌa ni kijaa sa jiꞌin saꞌya sa ya, chi vaa yinee ñaꞌa in tachi, te ni ndasaꞌa ñiꞌi ñaꞌa i.
\m
\v 18 Ndevaꞌa‑ni nuu iyo i ma, te tachi ma chi skiki ñaꞌa i, te jaa ti‑iñu yuꞌu i ma, te ndakandiꞌi i nuꞌu i ma, te ndakiki kuiti i. Te ni jikan‑taꞌvi sa nuu tee ka ndikin tnaꞌa jiꞌin ni a ja na jin keneꞌe de tachi yukan, kovaa ñatuu ni kuu jin saꞌa de ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 19 Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍¿Navaꞌa ñatuu ka kukanu ini ñaꞌa ni? ¿Na saa‑ka kii koo sa jiꞌin ni? ¿Te na saa‑ka kii kanda sa ja sukan ka kuu ni a? Ki koo ni ki xsiaꞌa ni suchi yukan ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 20 Sani te ni jan koo de ni ka jan xsiaꞌa de suchi yukan nuu Jesús ma. Kovaa nuu ni jini tachi ma Jesús ma, ni saꞌa i ja ni ndaskiki tuku i suchi yukan. Te ni kotuu i nuu ñuꞌú ma, kani ndaꞌa kani siꞌin i, te jaa ti‑iñu yuꞌu i ma.
\m
\v 21 Jesús ma, ni jikan‑tnuꞌu ya yuva i ma:
\p ―‍¿Ndende kii ni kejaꞌa i ndóꞌo i saꞌa?
\p Te yuva i ma, ni ndakoneꞌe de:
\p ―‍Onde nuu luluu i ma.
\m
\v 22 Te tachi yukan, kuaꞌa jichi chunee ñaꞌa i nuu ñuꞌu iꞌni ma jiꞌin nuu ndute ma, ja kaꞌni ñaꞌa i. Kovaa nú kuu naxe saꞌa ni vala, kundaꞌvi ini ñaꞌa ni, te chindee ñaꞌa ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 23 Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Navaꞌa káꞌan ni “nú kuu”? Ñayii kúkanu ini ñaꞌa ma chi ndaka kuu saꞌa sa ja kuu i ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 24 Sani te yuva suchi yukan, káyuꞌu de jiñaꞌa de:
\p ―‍Kúkanu ini ñaꞌa sa. Te chindee‑ka ñaꞌa ni ja kukanu ini‑ka ñaꞌa sa ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 25 Ja ni jini Jesús ma ja kuaꞌa xeen ñayii ka iyo ma, te ni ndonda ya nuu tachi ma jiñaꞌa ya:
\p ―‍Tachi ñiꞌi tachi soꞌo, ruꞌu ya tátnuni ja na kee ro kiꞌin ro, te máko ndivi‑ka ro ini anua suchi yaꞌa ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 26 Te tachi ma, ni kayuꞌu i, te ni saꞌa i ja ni skiki‑ka ñaꞌa i in‑ka jichi, te ni kee i kuaꞌan i. Te suchi yukan, ni kendoo i kuenda tnuꞌu ja ni jiꞌi i. Te chukan kúu ja ñayii ma, ka kaꞌan i ja ni jiꞌi suchi yukan.
\m
\v 27 Kovaa Jesús ma, ni tnii ya ndaꞌa i ma, te ni ndoneꞌe ya i. Te suchi yukan chi ni ndokuiñi i.
\p
\v 28 Sani te Jesús ma, ni kivi ya in veꞌe, te maa in‑ni ya jiꞌin tee ka ndikin ya ma ka iyo, te ni ka jikan‑tnuꞌu de:
\p ―‍¿Navaꞌa saña, ña ni kuu jin keneꞌe sa tachi ma? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Te ni ndakoneꞌe Jesús ma:
\p ―‍Tnaꞌa tachi yukan ma, ma jin ke koo i, nú masu ja onde jin kakan‑taꞌvi jin kakan‑taꞌvi ni nuu Suꞌsi ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Chaꞌa kúu ja ku‑uu jichi ja ni kaxtnuꞌu Jesús ma ja jin kaꞌni i ya kovaa ndateku ya
\rem Jesús anuncia por segunda vez su muerte
\r (Mt 17:22‑23; Lc 9:43‑45)
\p
\v 30 Te ni ka nde koo de jiꞌin ya yukan, te kuan koo de jiꞌin ya ichi ñuu Galilea ma, kovaa ñatuu kúni ya ja ni‑in ñayii kuni ja yukan iyo ya jiꞌin tee ka ndikin ya ma,
\m
\v 31 chi vaa yikuu ya káxtnuꞌu ya nuu de ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi jin kundaꞌa ñaꞌa ñayii ma, te jin kaꞌni ñaꞌa i. Kovaa nuu uni kivi ma, te ndateku sa ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 32 Kovaa tee ka ndikin ya ma, ñatuu ka jakuꞌni ini de ja káꞌan ya ma, te ka yuꞌu de ja jin kakan‑tnuꞌu de ya.
\s1 Ni kaxtnuꞌu Jesús ma na in ko kuu ja kanuu‑ka nuu Suꞌsi ma
\rem ¿Quién es el más importante?
\r (Mt 18:1‑5; Lc 9:46‑48)
\p
\v 33 Te nuu ni ka kenda koo de jiꞌin ya ñuu Capernaum ma, nuu jâ ka iyo de jiꞌin ya ini veꞌe ma, te ni jikan‑tnuꞌu Jesús ma:
\p ―‍¿Nawa kúu ja ka tetnaꞌa ni ichi ve koo o ma? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya. \fig |GR-tlc061n.tif|span||| |9:33\fig*
\p
\v 34 Kovaa ndaka de ni ka jasiyuꞌu, chi vaa ichi ve koo de ma, ka tetnaꞌa de na nde de ma, ko kuu ja kanuu‑ka.
\m
\v 35 Sani te Jesús ma, ni jinkoo ya, te ni kana ya ndi‑uxi uu de ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Nú na in kúni ja ko kuu i ñayii kanuu‑ka, te kúnukuechi i nuu ndaka‑ka ñayii ma, te káni ini i ja masu ñayii kanuu kúu i neꞌun ndaka i ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 36 Sani te ni jani ya in suchi luluu meꞌñu ndaka de ma, te ni kanundee ya i, te jiñaꞌa ya:
\p
\v 37 ―‍Nú na in, ja maa sa, te kuan‑taꞌvi i in suchi luluu sukan luluu suchi yaꞌa, te ja sukan saꞌa i ma chi jan‑taꞌvi ñaꞌa i maa sa. Te nú na in jan‑taꞌvi maa sa ma chi masu maa in‑ni sa jan‑taꞌvi i, suni jan‑taꞌvi i iya ni tetniñu ñaꞌa ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Ni kaꞌan Jesús ma ja ñayii ñatuu ndákiti ini nuu o ma chi kétnaꞌa ini i jiꞌin o
\rem Él que no está contra nosotros, está a nuestro favor
\r (Lc 9:49‑50; Mt 10:42 )
\p
\v 38 Juan ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Teskuaꞌa, ni ka jini sa in tee ja ndákuneꞌe ñaꞌa de maa ni, te tátnuni de nuu tachi ma, te ka nde koo i, te ka xndoo i ñayii ma. Te ni ka jaꞌnu ndee sa, te ka jiñaꞌa sa ja má ko saꞌa‑ka de sukan, vaa masu tee ka ndikin tnaꞌa jiꞌin o a kúu de ―‍kúu Juan ma jiñaꞌa de.
\p
\v 39 Te Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍Máko jin kaꞌnu ndee ni ja ma kaꞌan‑ka de, chi vaa masu na in ja ndákuneꞌe i ja nani maa sa a te ko kuu in milagru ma, te jinu te ndakaꞌan uꞌvi i ja kuu sa.
\m
\v 40 Ñayii ñatuu ndákiti ini nuu o a chi iyo i jiꞌin o.
\m
\v 41 Te onde ndevaꞌa‑ni na in taa visi in vasu ndute, kuechi ja ka ndikin ñaꞌa ni a, ja ndaa káꞌan sa ja masu skenaa i taꞌvi i iyo nuu Suꞌsi ma.
\s1 Ni kaꞌan Jesús ma sukan yika ja jin ndakuiso kuechi o ma
\rem El peligro de caer en pecado
\r (Mt 18:6‑9; Lc 17:1‑2)
\p
\v 42 ’Ndevaꞌa‑ni na in saꞌa ja ndakuiso kuechi in ñayii yika ni kandija tnuꞌu Suꞌsi ma, vaꞌa‑ka kúu nute jin kuꞌni i in yoso kaꞌnu mulinu ma sukun i te jin skee ñaꞌa i nuu mar ma, sana ja ndoꞌo neni i ja ni saꞌa i ja ni ndakuiso kuechi in‑ka ñayii ma.
\m
\v 43 Te nú ndaꞌa ni a saꞌa ja kuiso kuechi ni ma, kaꞌnde ni i, chi vaꞌa‑ka ja ñatuu na ndaꞌa ni a, te kivi ni te koteku ni nuu Suꞌsi ma, te sana kiꞌin ni jiꞌin nduu ndaꞌa ni a nuu andeya ma, nuu masu ndaꞌva kuiti ñuꞌu ma,
\m
\v 44 nuu masu ka jiꞌi tindaku ma, jiꞌin nuu masu ndaꞌva kuiti ñuꞌu iꞌni ma.
\m
\v 45 Te nú jaꞌa ni a saꞌa ja kuiso kuechi ni ma, kaꞌnde ni i, chi vaa vaꞌa‑ka ja kivi cojo ni te koteku ni nuu Suꞌsi ma, te sana ja skee ñaꞌa ya jiꞌin nduu jaꞌa ni a nuu andeya ma,
\m
\v 46 nuu masu ka jiꞌi tindaku ma, jiꞌin nuu masu ndaꞌva kuiti ñuꞌu iꞌni ma.
\m
\v 47 Te nú nduchinuu ni a saꞌa ja kuiso kuechi ni ma, tava ni i, chi vaꞌa‑ka ja kivi ni jiꞌin in‑ni nduchinuu ni nuu tátnuni Suꞌsi ma, te sana ja skee ñaꞌa ya jiꞌin nduu nduchinuu ni a nuu andeya ma,
\m
\v 48 nuu masu ka jiꞌi tindaku ma, jiꞌin nuu masu ndaꞌva kuiti ñuꞌu iꞌni ma.
\p
\v 49 ’Chi vaa jiniñuꞌu ja ndaka ñayii ma, jin ko kuu i sukan kanuu ñii ma, te jin ko kuu i sukan kanuu ñuꞌu xtnuu nuu o ma. Te chukan kúu ja ndaka ja ndakuaꞌa o nuu Suꞌsi ma ko kuu ja jaxiko asi, sukan jaxiko ndeyu jaꞌan vaꞌa ñii ma.
\m
\v 50 Vaa ka jini o ja ñii ka jaa o ma chi ja vaꞌa kúu i. Kovaa nuna ndu‑uun i ma, masu kuu kuatniñu‑ka o ja ku‑asi ndeyu o ma. Jin ko kuu ni kuenda kuu ñii vaꞌa ma, te jin koo mani ni jiꞌin tnaꞌa ni ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\c 10
\s1 Jesús ma, ni tatnuni ya ja ñayii ni ka tnandaꞌa ma, máko jin xndoo tnaꞌa i
\rem Jesús enseña sobre el divorcio
\r (Mt 19:1‑12; Lc 16:18)
\p
\v 1 Jesús ma, ni ndee ya ñuu Capernaum ma, te kuaꞌan ya ichi ñuu Judea ma, in‑ka yuꞌu yute Jordán ma. Yukan ni ka ndututu tuku ñayii ma, te ni kejaꞌa ya káxtnuꞌu ya, sukan játna ini ya saꞌa ya nuu ka ndatnaꞌa ñayii ma.
\m
\v 2 Jaku tee ka kuu fariseo ma, ni ka jan tuꞌva de ya, sukan‑vaꞌa jin kototnuni de ya, te ka jikan‑tnuꞌu de ya nú vaꞌa‑ni ja in tee, te xndoo de ñasiꞌi de ma.
\m
\v 3 Te Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍¿Naxe ni tatnuni Moisés ma nuu ni? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 4 Te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Moisés ma, ni yo kachi de ja xndoo tee ma ñasiꞌi de ma, te kuaꞌa de in tutu káꞌan ja jâ ni xndoo de ña ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 5 Sani te Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Kuechi ja inusoꞌo ka ndaa ni a, te Moisés ma, ni tatnuni de sukan ka kaꞌan ni a.
\m
\v 6 Kovaa xinañuꞌu ma, nuu yika ni kuvaꞌa ñuu ñayivi a: “Suꞌsi ma, ni saꞌa ya in tee jiꞌin in ñaꞌa.
\m
\v 7 Chukan kúu ja tee ma, xndoo de yuva de ma jiꞌin siꞌi de ma, te kueka tnaꞌa de jiꞌin ñasiꞌi de ma,
\m
\v 8 te nduu de ma jin ko kuu in‑nka‑ni ñayii.” Chukan kúu ja masu uu‑ka ñayii ka kuu i chi in‑nka‑ni i kúu.
\m
\v 9 Te chukan kúu ja ñayii ma, másu ko ndasasiin i ja ni sketnaꞌa Suꞌsi ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 10 Sani te tee ka ndikin ya ma, nuu ni ka ndenda koo de jiꞌin ya veꞌe ma, ni ka ndakan‑tnuꞌu tuku de siki ja ni kaxtnuꞌu ya ma.
\m
\v 11 Te Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Te tee xndoo ñasiꞌi de ma, te ndiyo ini de in‑ka ñaꞌa ma, xi ndatnandaꞌa de jiꞌin in‑ka ñaꞌa ma, jâ ni jiso kuechi de, vaa sukan ka saꞌa tee ka kivi nduu jiꞌin in‑ka ñaꞌa ma, sukan saꞌa de ma.
\m
\v 12 Te nú ñaꞌa ma, xndoo ña yii ña ma, te ndiyo ini ña in‑ka tee, xi ndatnandaꞌa ña jiꞌin in‑ka tee ma, te suni jâ ni jiso kuechi ña, vaa sukan ka saꞌa ñaꞌa ka kivi nduu jiꞌin in‑ka tee ma, sukan saꞌa ña ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Jesús ma, ni kaxtnuꞌu ya naxe ko kuu in ñayii sana kivi i nuu tatnuni Suꞌsi ma
\rem Jesús bendice a los niños
\r (Mt 19:13‑15; Lc 18:15‑17)
\p
\v 13 Ni jan koo i jiꞌin suchi kuechi ma nuu Jesús ma, sukan‑vaꞌa sonee ya ndaꞌa ya siki suchi kuechi ma. Te tee ka ndikin ya ma, ni ka kejaꞌa de ka ndonda de nuu ñayii ni jan koo jiꞌin suchi kuechi ma. \fig |DN00413b.tif|span||| |10:13\fig*
\m
\v 14 Te ni jini Jesús ma sukan ka saꞌa de ma, te ni ndakiti ini ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Jin kuaꞌa ni tnuꞌu, te kí koo maa suchi kuechi a, te máko jin kaꞌnu ndee ni, chi vaa sukan ka jani vii ka jani vaꞌa ini suchi kuechi a, sukan jiniñuꞌu ja jin ko kuu ñayii jin kivi koo nuu tatnuni Suꞌsi ma.
\m
\v 15 Ja ndaa káꞌan sa, nú in ñayii ma, ma kuan‑taꞌvi i ja tatnuni Suꞌsi ma nuu i ma sukan jan‑taꞌvi in suchi luluu a nawa tátnuni o nuu i ma, te masu kuu kivi i nuu tatnuni ya ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 16 Te ni kanundee ya suchi kuechi ma, te ni sonee ya ndaꞌa ya siki i ma, te ni kaꞌan ya ja vaꞌa ja vii ja jin ko kuu i.
\s1 Sukan yii ja ndaniꞌi taꞌvi ñayii ndí ini xeen‑ka xuꞌun i ma
\rem Un hombre rico habla con Jesús
\r (Mt 19:16‑30; Lc 18:18‑30)
\p
\v 17 Nuu ni kee ya ja kiꞌin tuku ya ma, te jinu in tee ni kenda de, te ni jinkuiñi jiti de nuu ya ma, te jikan‑tnuꞌu de:
\p ―‍Teskuaꞌa vaꞌa ini, ¿nawa saꞌa sa, sukan‑vaꞌa ndaniꞌi taꞌvi sa, te koteku sa ni‑kani ni‑jika? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 18 Te Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍¿Navaꞌa xnani ñaꞌa ni teskuaꞌa vaꞌa ini? Masu na in‑ka vaꞌa ini chi maa in‑ni Suꞌsi ma.
\m
\v 19 Jâ jini ni ndaka ja ni tatnuni ya ma: “Másu ko kaꞌni ni ni‑in ñayii. Másu ko kivi nduu ni jiꞌin in‑ka ñaꞌa. Másu ko sakuiꞌna ni. Másu ko kaꞌan tnuꞌu ni siki in‑ka ñayii ma. Másu ko xndaꞌvi tnaꞌa ni ma. Kava respetu ni nuu yuva ni ma jiꞌin nuu siꞌi ni ma” ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 20 Te tee yukan, jiñaꞌa de:
\p ―‍Teskuaꞌa, ndaka chaꞌa chi jâ saꞌa ndiꞌi sa onde nuu jaa sa ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 21 Te Jesús ma, ndeꞌya ya tee yukan, te ni kutoo ya de, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Kúni‑ka in‑ka ja saꞌa ni a. Kuáꞌan ni, te xiko ni ndaka ja nevaꞌa ni ma, te kuaꞌa ni ñayii ka kundaꞌvi ma. Te sukan, te xiku ko kuu ni andivi ma. Sani te kii ni, te kondikin ñaꞌa ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 22 Te ni tna uꞌvi ini tee yukan, ja ni jinisoꞌo de sukan jiñaꞌa ya ma. Te kuan noꞌo xixii‑nka ini de, vaa xiku xeen kúu de.
\m
\v 23 Te Jesús ma, ndeꞌya ya ni‑kaꞌnu xiñi ya ma nuu ka iyo tee ka ndikin ya ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍¡Naka yii kúu ja tee ka kuu xiku ma, te jin kivi koo de nuu tátnuni Suꞌsi ma! ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 24 Te ni ka saꞌvi‑nka ini tee ka ndikin ya ma ja ni kaꞌan ya sukan ma, kovaa ni ndakaꞌan ya in‑ka jichi:
\p ―‍Saꞌya sa, ¡naka yii kúu ja in ñayii xiku ma, te kuu kivi i nuu tátnuni Suꞌsi ma, kuechi ja kukanu ini i ndaka ja nevaꞌa i ma!
\m
\v 25 Suꞌva yachi‑ka kuu kivi in kiti kúu camellu ma in yavi xuu yiki tiku ma, sana in ñayii xiku ma, kivi i nuu tátnuni Suꞌsi ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 26 Nuu ni ka jinisoꞌo de sukan ma, te ni ka saꞌvi xeen‑nka ini de, te ka jikan‑tnuꞌu tnaꞌa de:
\p ―‍¿Na in kuu ndaniꞌi taꞌvi, ja sukan? ―‍ka kuu de ka kaꞌan de.
\p
\v 27 Te ndeꞌya Jesús ma de, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Yii kúu jani ini ñayii ma. Kovaa nuu Suꞌsi ma chi ñatuu nawa iyo ja yii kúu ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 28 Pedro ma, ni kejaꞌa de jiñaꞌa de:
\p ―‍Saña chi ndaka ja ka nevaꞌa sa ma ni ka xndoo sa, te ka ndikin ñaꞌa sa ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍Ja ndaa káꞌan sa ja ndevaꞌa‑ni na in ni xndoo veꞌe i ma, ñani i ma, kuꞌva i ma, kuꞌu i ma, jiꞌin siꞌi i ma, jiꞌin yuva i ma, saꞌya i ma, jiꞌin ñuꞌú i ma, ja kuechi ja ndikin ñaꞌa i a, jiꞌin kuechi ja káxtnuꞌu i tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa káꞌan sa a nuu ñayii ma,
\m
\v 30 te vitna chi nuu ñuu ñayivi a ndaniꞌi i viꞌi‑ka cientu veꞌe i ma, jiꞌin ñani i ma, kuꞌva i ma, kuꞌu i ma, siꞌi i ma, jiꞌin ñuꞌú i ma, visi ka sondikin ñaꞌa ñayii a. Te maa i chi kivi kiꞌin o ma, ndaniꞌi taꞌvi i, te koteku i ni‑kani ni‑jika.
\m
\v 31 Te ñayii ka ndanuu‑ka ma te ka jani ini i ja xinañuꞌu‑ka ka kuu i vitna ma, chi nuu Suꞌsi ma chi sandiꞌi‑nka jin ko kuu i, te ñayii ka jani ini ja masu ñayii ka ndanuu ka kuu i te sandiꞌi‑nka ka kuu i vitna ma chi suu i jin ko kuu ñayii xinañuꞌu‑ka nuu Suꞌsi ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Chaꞌa kúu ja ku‑uni jichi ja ni kaxtnuꞌu Jesús ma ja jin kaꞌni i ya kovaa ndateku ya
\rem Jesús anuncia por tercera vez su muerte
\r (Mt 20:17‑19; Lc 18:31‑34)
\p
\v 32 Kuan koo de jiꞌin ya ichi ñuu Jerusalén ma. Te yoxtnuu‑ka Jesús ma nuu tee ka ndikin ya ma. Te ni ka saꞌvi‑nka ini de. Te tee kuan koo kuee‑ka ma, ka yuꞌu de ka ndikin de ya. Sani te Jesús ma, ni ndaxtutu siin ya ndi‑uxi uu tee ka ndikin ya ma, te ni kejaꞌa ya jiñaꞌa ya sukan ko kuu ma:
\p
\v 33 ―‍Ka jini maa ni ja jin koo o ñuu Jerusalén ma. Te yukan kúu nuu saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, jin koo ñayii ma jin xsiaꞌa ñaꞌa i nuu ndaꞌa tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin nuu ndaꞌa tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, te jin kaꞌan i ja kûu sa, te jin ndaxsiaꞌa ñaꞌa i nuu ndaꞌa ñayii masu ñuu yaꞌa.
\m
\v 34 Te jin kosiki ndee ñaꞌa i, te jin tusii ñaꞌa i, te jin kuaꞌa ñaꞌa i, te jin kaꞌni ñaꞌa i, kovaa nuu uni kii ma, te ndateku sa ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Santiago ma jiꞌin Juan ma, ni ka jikan de ja jin kunukoo de xiñi Jesús ma
\rem Santiago y Juan piden un favor
\r (Mt 20:20‑28)
\p
\v 35 Santiago ma jiꞌin Juan saꞌya tee kúu Zebedeo ma, ni ka jan tuꞌva de Jesús ma, te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Teskuaꞌa, ka kuni sa ja kundaꞌvi ini ñaꞌa ni in ja jin kakan‑taꞌvi sa nuu ni ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 36 Te jiñaꞌa maa Jesús ma:
\p ―‍¿Nawa kúu ja ka kuni ni ja saꞌa sa? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 37 Te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Taa ni tnuꞌu ja nuu tatnuni vivii ni ma, jin kunukoo sa, in sa xiñi kuaꞌa ni ma te in‑ka sa xiñi satni ni ma ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 38 Te Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Masu ka jini ni ja ka jikan ni a. ¿Xi kuu jin koꞌo ni ja uwa koꞌo sa ma? ¿Xi kuu jin kuandute ni sukan kuandute sa ma? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya. Te chaꞌa chi ja ndoꞌo neni ya ma kúu ja ni jiñaꞌa ya ma.
\p
\v 39 Te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Kuu.
\p Te jiñaꞌa Jesús ma:
\p ―‍Jin koꞌo ni ja uwa ja koꞌo sa ma, te jin kuandute ni sukan kuandute sa ma,
\m
\v 40 kovaa ja kunukoo in ni xiñi kuaꞌa sa ma te in‑ka ni xiñi satni sa ma, chukan chi masu saña iyo ja taa, nú masu ja maa Suꞌsi o ma kuaꞌa nuu ñayii jâ ka iyo tuꞌva i ja jin niꞌi i ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 41 Nuu ni ka jinisoꞌo uxi‑ka tee ka ndikin ya ma, te ni ka ndakiti ini de nuu Santiago ma jiꞌin nuu Juan ma.
\m
\v 42 Kovaa Jesús ma chi ni kana ya de, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Ka jini ni ja neꞌun ñayii ñuu ñayivi a, ka iyo ñayii ka jani ini maa i ja kuu jin tatnuni i nuu ndaka ñayii ma, te ñayii ka ndanuu‑ka ma, ûni ka tatnuni kuiti i nuu ñayii ma.
\m
\v 43 Kovaa neꞌun ndijin, masu sukan ko kuu, suꞌva nú na in kúni ja ko kuu i in ñayii kanuu‑ka neꞌun ndaka ni a, ja saꞌa i kúu ja kunukuechi‑ka i nuu ndaka ni.
\m
\v 44 Te nú neꞌun ndaka ni a, te kúni in ni ja ko kuu ni xinañuꞌu‑ka, te ja ko saꞌa ni ko kuu ja kunukuechi xeen‑ka ni nuu ndaka‑ka ni a, te ko kuu ni ñayii kanuu‑ka nuu Suꞌsi ma.
\m
\v 45 Chi vaa ni a saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, masu vee sa ja jin kunukuechi ñayii ma nuu sa a chi suꞌva vee sa ja kunukuechi sa nuu ñayii ma, te kuaꞌa sa tnuꞌu ja jin kaꞌni ñaꞌa i, te sukan ndachunaa sa kuechi ka saꞌa ñayii ma, te onde sukan, te jin ndaniꞌi taꞌvi kuaꞌa xeen ñayii ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Jesús ma, ni ndasavaꞌa ya tee kuaa nani Bartimeo ma
\rem Jesús sana a Bartimeo el ciego
\r (Mt 20:29‑34; Lc 18:35‑43)
\p
\v 46 Te ni ka kenda koo de jiꞌin ya ñuu Jericó ma, te nuu ni ndee ya ini ñuu ma jiꞌin tee ka ndikin ya ma, te ka ndikin kuaꞌa ñayii. Te in tee kuaa nani de Bartimeo saꞌya tee kúu Timeo ma kúu de, te núkoo de yuꞌu ichi ma, jikan de karidaa.
\m
\v 47 Ja ni jinisoꞌo tee kuaa ma ja Jesús nazareno ma kúu iya yaꞌa kuaꞌan ma, te ni kejaꞌa de káyuꞌu de jiñaꞌa de ya:
\p ―‍Jesús, Saꞌya David, kundaꞌvi ini ñaꞌa ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 48 Te kuaꞌa ñayii ma ka jiñaꞌa ja kasiyuꞌu de. Kovaa suꞌva kayuꞌu niniꞌi‑ka de:
\p ―‍Saꞌya David, kundaꞌvi ini ñaꞌa ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 49 Sani te ni jinkuiñi Jesús ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Jin kana ni de kíi de ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te ni ka kana i tee kuaa ma, te ka jiñaꞌa i:
\p ―‍Koo sii ini ni, te kukanu ini ni Suꞌsi ma, te ndokuiñi ni chi kána ñaꞌa de ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p
\v 50 Te tee kuaa ma, ni keꞌen de saꞌma ndii de ma, ni skana de, te kandava de ni jan tnaꞌa de Jesús ma.
\m
\v 51 Te Jesús ma, jikan‑tnuꞌu ya de:
\p ―‍¿Nawa kúni ni ja saꞌa sa ja kuu ni? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te tee kuaa ma, ni ndakoneꞌe de:
\p ―‍Teskuaꞌa, kúni sa ja kuu ndakondeꞌya sa ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 52 Te Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Jâ kuu noꞌo ni. Te kuechi ja ni kukanu ini ñaꞌa ni a, te chukan kúu ja ni ndundijin nuu ni a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te ora yukan‑ni, te ni kuu ni ndakondeꞌya de. Sani te ni ndikin de Jesús ma.
\c 11
\s1 Jesús ma, yoso ya in burru ni kivi ya ñuu Jerusalén ma
\rem Jesús entra en Jerusalén
\r (Mt 21:1‑11; Lc 19:28‑40; Jn 12:12‑19)
\p
\v 1 Nuu ni ka iyo de jiꞌin ya ñuu Betfagé ma jiꞌin Betania ma, yatni ñuu Jerusalén ma jiꞌin yuku nani Yuku Tnu Olivo ma, Jesús ma, ni kana ya uu tee ka ndikin ya ma,
\m
\v 2 te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Kuán koo ni yuꞌu ñuu ichi jiyo a, te ja jin kivi koo ni ñuu yukan, te jin ndaniꞌi ni in burru nuꞌni ti, te ni‑in‑ka ñayii ñatuu koso‑ka ti. Te jin ndaji ni ti, te ki koo ni jiꞌin ti.
\m
\v 3 Te nú na in kakan‑tnuꞌu naku ka saꞌa ni sukan, te jin kuñaꞌa ni: “Maa Señor ma jiniñuꞌu ti, te sana ndataa ya ti”, jin kuñaꞌa ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 4 Sani te kuan koo de, te ni ka ndaniꞌi de burru ma nuꞌni ti in yeꞌe yuꞌu ichi kuan koo de ma, te ni ka ndaji de ti.
\m
\v 5 Te ñayii ka iyo ma, ka jikan‑tnuꞌu i:
\p ―‍¿Nawa ka saꞌa ni? ¿Navaꞌa ka ndaji ni burru a? ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p
\v 6 Te ni ka ndakoneꞌe de sukan jiñaꞌa Jesús ma. Te ni ka waꞌa i tnuꞌu kuan koo de jiꞌin ti.
\m
\v 7 Te ni ka jan xsiaꞌa de ti nuu iyo Jesús ma, te ni ka sonee de saꞌma de ma siki burru ma, te Jesús ma, ni kaa ya siki ti ma, te yoso ya ti kuaꞌan ya.
\m
\v 8 Te kuaꞌa ñayii, ka skuili i saꞌma ka ndii i ma, jiꞌin jaku‑ka i, ka skuili i ndaꞌa ñuu ni ka jaꞌnde i ichi yuku ma.
\m
\v 9 Te ñayii ka yoxtnuu kuan koo i ma, jiꞌin ñayii ka ndandikin ma, ka kayuꞌu i:
\p ―‍¡Hosanna! ¡Jayiñuꞌu kúu rey vee nuu Iya Tátnuni ma!
\m
\v 10 ¡Jayiñuꞌu kúu ja sani te tatnuni tnaꞌa yuva o David ma! ¡Hosanna! ¡Jayiñuꞌu kó kuu nuu tátnuni Suꞌsi ma onde sukun ma! ―‍ka kuu i ka kayuꞌu i.
\p
\v 11 Ni kivi Jesús ma ini ñuu Jerusalén ma, te kuaꞌan ndita ya veñuꞌu kaꞌnu ma, te ndeꞌya ya ni‑kaꞌnu. Sani te kuaꞌan ya ñuu Betania ma jiꞌin uxi uu tee ka ndikin ya ma, chi vaa ve kukuee ma.
\s1 Jesús ma, ni kaꞌan uꞌvi ya ja kuu in tnu higo
\rem Jesús maldice la higuera sin fruto
\r (Mt 21:18‑19)
\p
\v 12 Kivi yutnee ma, nuu ve ndee ya ñuu Betania ma, Jesús ma, ni kejaꞌa kókon ya.
\m
\v 13 Jika‑ka ni jini ya in tnu higo, te iyo kuaꞌa ndaꞌa tnu, te ni jan tuꞌva ya tnu, ja koto ya nú iñi higo. Kovaa ñatuu chi nanimaa ndaꞌa tnu ma kúu, chi vaa masu tiempu higo ma kúu.
\m
\v 14 Sani te jiñaꞌa ya tnu higo ma:
\p ―‍¡Ñatuu na in ko kaa‑ka higo ro a! ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te ni ka jinisoꞌo tee ka ndikin ya ma.
\s1 Jesús ma, ni ndasavii ya ini veñuꞌu kaꞌnu ma
\rem Jesús purifica el templo
\r (Mt 21:12‑17; Lc 19:45‑48; Jn 2:13‑22)
\p
\v 15 Nuu ni ka ndenda koo de jiꞌin ya ñuu Jerusalén ma, te Jesús ma, ni kivi ya veñuꞌu kaꞌnu ma, te ni kejaꞌa ya kéneꞌe ya ndaka ñayii ka xiko ma jiꞌin ñayii ka jaan ma. Te ni chindeyi ya mesa ñayii ka sama xuꞌun ma, jiꞌin nuu ka xiko i sata ma. \fig |Dn00429b.tif|span||| |11:15-19\fig*
\m
\v 16 Te ñatuu ni waꞌa ya tnuꞌu ja jin yaꞌa ñayii ka ndiso ndatniñu i ma ichi ini veñuꞌu ma.
\m
\v 17 Te ni kejaꞌa ya káxtnuꞌu ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Jâ ka jini ni ja nuu tutu ndee tnuꞌu Suꞌsi ma káꞌan: “Ini veꞌe sa a chi ko kuu i ini veꞌe nuu ki koo ñayii ndaka ñuu ma ja jin kakan‑taꞌvi i nuu Suꞌsi ma.” Vaa sukan ni jani ini ya. Kovaa ndaka ndijin chi ni ka ndasaꞌa ni in yavi nuu ka ñuꞌu kuiꞌna ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 18 Ja ni ka jinisoꞌo tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, te ni ka kejaꞌa de ka nduku de naxe jin kaꞌni de Jesús ma, chi vaa ka yuꞌu de nú ñaꞌa te ndaka ñayii ma jin kandija ja káꞌan ya ma, vaa ndaka ñayii ma, ni ka saꞌvi‑nka ini i ja káxtnuꞌu ya ma.
\m
\v 19 Kovaa ja ni kunee ma, te ni ndee Jesús ma jiꞌin tee ka ndikin ya ma ini ñuu ma.
\s1 Ni yichi tnu higo ni kaꞌan uꞌvi Jesús ma ja kuu tnu ma
\rem La higuera sin fruto se seca
\r (Mt 21:20‑22)
\p
\v 20 Nuu neꞌe in‑ka kii ma, ni ka yaꞌa de jiꞌin ya yatni nuu núkoo tnu higo ma, te ni ka jini de ja ni yichi onde yoꞌo tnu ma.
\m
\v 21 Sani te Pedro ma, ni ndakaꞌán de sukan ni jiñaꞌa Jesús ma tnu higo ma, te jiñaꞌa de ya:
\p ―‍Teskuaꞌa, jini ni ja tnu higo ni kaꞌan uꞌvi ni ma, jâ ni yichi tnu ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 22 Te Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍Jin kukanu ini ni Suꞌsi ma.
\m
\v 23 Te ja ndaa káꞌan sa, nú na in na kuñaꞌa i yuku yukan: “Kuán ndiyo jiña, te skee maa ro nuu mar ma”, te nú in‑ni ja ni jani ini i ma, te ñatuu jani uu jani uni ini i, suꞌva kukanu ini i ja saꞌa Suꞌsi ma ja ko kuu ja káꞌan i ma, sani te ko kuu.
\m
\v 24 Chukan kúu ja káꞌan sa, ndaka ja jin kakan‑taꞌvi ni nuu Suꞌsi ma, te nú ka kukanu ini ni ya ja taa ya ma chi jin niꞌi ni.
\m
\v 25 Te ora ka jikan‑taꞌvi ni ma, te nú ni ka ndakaꞌán ni ja nawa ni ka saꞌa ndevaꞌa ñaꞌa ñayii ma, te jin sakanu ini ni i, sukan‑vaꞌa sakanu ini tna ñaꞌa Yuva o Suꞌsi iyo andivi ma, te ndaxnaa ya kuechi ni ma.
\m
\v 26 Kovaa nú ma jin sakanu ini ni, suni Yuva o iyo andivi ma, masu sakanu ini ya kuechi ni ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Ni ka jikan‑tnuꞌu de na in ni tatnuni ja saꞌa Jesús ma sukan
\rem La autoridad de Jesús
\r (Mt 21:23‑27; Lc 20:1‑8)
\p
\v 27 Sani te ni ka ndenda koo de ñuu Jerusalén ma. Nuu kuaꞌan ya ichi veñuꞌu kaꞌnu ma, te ni ka jan tuꞌva ñaꞌa tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, jiꞌin tee ka kuu jaꞌnu ma.
\m
\v 28 Te ka jikan‑tnuꞌu de ya:
\p ―‍¿Na in ni tatnuni ja saꞌa ni sukan? ¿Xi na in ni kaꞌan ja kuu saꞌa ni sukan? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Xinañuꞌu maa sa kakan‑tnuꞌu ñaꞌa, te jin ndakoneꞌe ni. Sana kaꞌan sa na in ni tatnuni ja saꞌa sa sukan.
\m
\v 30 Ja ni yo skuandute Juan ma, ¿Suꞌsi ma ni tetniñu Juan ma ja saꞌa de sukan, xi ñayii ma ni tetniñu ñaꞌa ja saꞌa de sukan? Jin ndakoneꞌe ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 31 Te ka ndatnuꞌu tnaꞌa de:
\p ―‍Nuna jin kuñaꞌa o ja maa Suꞌsi ma ni tetniñu Juan ma, kovaa kaꞌan de: “¿Navaꞌa ñatuu ni ka kandija ni ja ni kaꞌan de ma?”
\m
\v 32 Te ni masu kuu jin kuñaꞌa o ja ñayii ma ni tetniñu Juan ma, vaa jin ndakiti ini ñayii ma nuu o a ―‍ka kuu de ka kaꞌan de.
\p Chi vaa ka yuꞌu de ñayii ma, chi vaa ndaka ñayii ma ka jani ini ja Juan ma, ja ndaa ja in tee ni yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma kúu de.
\m
\v 33 Chukan kúu ja saꞌa ni ka ndakoneꞌe de nuu Jesús ma:
\p ―‍Ñatuu ka jini sa ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p Sani te Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍Suni ni ma kaꞌan tna sa na in ni tatnuni ja saꞌa sa a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\c 12
\s1 Jesús ma, ni kaꞌan ya in tnuꞌu vijin ja jin kuu ñayii masu inuvaꞌa ini, ja ka jito i itu tnu uva ma
\rem La parábola de los labradores malvados
\r (Mt 21:33‑46; Lc 20:9‑19)
\p
\v 1 Jesús ma, ni kejaꞌa ya káꞌan ya tnuꞌu vijin, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍In tee, te ni sunkoo de ni‑kaꞌnu itu de ma tnu uva, te ni jasi de yuꞌu itu de ma. Te ni satuꞌva de in nuu taxi uva ma kivi kuaan i ma, te ni saꞌa de in veꞌe sukun sukun, sukan‑vaꞌa kuu ko koto de ni‑kaꞌnu itu de ma. Sani te ni nduku de jaku ñayii ja jin ko koto i itu de ma, te kivi kuaan uva ma, te sasava jin kuu de. Sani te kuaꞌan jika de.
\m
\v 2 Te maa kivi kuaan i ma, te ni tetniñu de in tee jinukuechi nuu de ma, ja kiꞌin de jin nu keꞌen de jaku uva ja ni kuaan ma nuu ñayii ka jito itu de ma.
\m
\v 3 Kovaa ñayii ka jito ma, ni ka tnii i tee ma, te ni ka kani i de. Te ni ka ndatetniñu i de suꞌva‑ni kuan noꞌo de.
\m
\v 4 Kovaa tee xi‑ñuꞌú ma chi ni ndatetniñu tuku de in‑ka tee jinukuechi nuu de ma. Kovaa tee yaꞌa chi ni ka taꞌvi i xini de, te ndeꞌe xeen ni ka jiñaꞌa i de.
\m
\v 5 Te tee xi‑ñuꞌú ma, ni ndatetniñu de in‑ka tee, te tee yaꞌa chi ni ka jaꞌni i de. Kovaa tee xi‑ñuꞌú ma, suni ni ndatetniñu kuaꞌa‑ka de tee kuan koo kuan nu ndakan jaku uva ma. Kovaa masu ni ka ndi ini ñayii yukan chi jaku de ma ni ka kani i, te jaku de ma ni ka jaꞌni i.
\p
\v 6 ’Sani te maa‑nka saꞌya de ma kéndoo, te kútoo xeen de tee ma. Kovaa ni tetniñu de tee ma. Vaa jani ini de: “Jin kava respetu i nuu saꞌya o a, nuna tetniñu o de, vaa saꞌya maa o kúu de.”
\m
\v 7 Kovaa ñayii ka jito itu de ma, ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa i: “Suchi yaꞌa kúu suchi ndutaꞌvi ñuꞌú yaꞌa. Jin kaꞌni o i, te jin ndaniꞌi o ñuꞌú i a”, ka kuu i ka kaꞌan i.
\m
\v 8 Chukan kúu ja ni ka tnii i saꞌya de ma, te ni ka jaꞌni i de, te ni ka skana i yikikuñu de ma yuꞌu itu ma.
\p
\v 9 ’¿Nawa ka jani ini ndijin ja saꞌa tee xi‑ñuꞌú ma? Kuiti kiꞌin de, te kaꞌni de ñayii ka jito itu de ma, te kuaꞌa de ñuꞌú de ma siin‑ka ñayii.
\p
\v 10 ’¿Ñatuu nama uun ka kaꞌvi ni nuu tnuꞌu Suꞌsi ma, nuu káꞌan saꞌa ma?:
\q1 Yuu ni ka saxiko ñayii ka saꞌa veꞌe ma,
\q1 ni nduu i yuu kanuu‑ka.
\q1
\v 11 Saꞌa ni saꞌa maa Iya Tátnuni ma, te ni ka saꞌvi‑nka ini o a.
\m Sukan káꞌan nuu tnuꞌu Suꞌsi ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 12 Sani te ni ka kuni de ja jin tnii de Jesús ma, vaa ka jini de ja tnuꞌu vijin ni kaꞌan ya ma chi ja jin kuu maa de ma kúu. Kovaa ka yuꞌu de ñayii ma. Chukan kúu ja ni ka xndoo de ya, te kuan koo de.
\s1 Jesús ma, ni kaꞌan ya nawa jin kuaꞌa o nuu gobiernu ma, jiꞌin nawa jin ndakuaꞌa o nuu Suꞌsi ma
\rem El asunto de los impuestos
\r (Mt 22:15‑22; Lc 20:20‑26)
\p
\v 13 Ni ka tetniñu i jaku tee ka kuu fariseo ma, jiꞌin tee ka ndikin Herodes ma nuu iyo Jesús ma, ja jin kototnuni de ya nawa kaꞌan ya ma, sukan‑vaꞌa jin niꞌi ini de ja jin xtekuechi de ya.
\m
\v 14 Tee yaꞌa, ni jan koo de, te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Teskuaꞌa, ka jini sa ja ja ndaa kúu ja káꞌan ni a. Te masu ndí ini ni nawa ka jani ini ñayii ma ja káꞌan ni a. Te ni masu ndí ini ni na nde ñayii ka ninisoꞌo ma. Ndijin chi káxtnuꞌu ndaa ni sukan kúni Suꞌsi ma ja jin ko kuu o nuu ya ma. ¿Te naxe káꞌan ni? ¿Vaꞌa‑ni ja jin chuyaꞌvi sa ja ka satniñu sa ma nuu tee nani César tátnuni ñuu Roma ma, xi ñaꞌa? ¿Jin saꞌa sa, xi má jin saꞌa sa sukan ma? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 15 Kovaa Jesús ma chi jini ya sukan ka jani ini de ma, ja masu ka saꞌa de sukan ka kaꞌan de ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Navaꞌa ka jitotnuni ñaꞌa ni? Jin tanuu ni in xuꞌun ka yindaꞌa ni a, sukan‑vaꞌa kuni sa ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 16 Te ni ka waꞌa de, te Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Na in xi‑yunuu ndenee a, te na in nani sukan ndee a? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te ni ka ndakoneꞌe de:
\p ―‍Yunuu tee nani César, tee tátnuni ñuu Roma ma, kúu ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 17 Sani te jiñaꞌa Jesús ma:
\p ―‍Te jin ndakuaꞌa ni nuu César ma tnaꞌa ja kúu kuenda maa de ma, te nuu Suꞌsi ma jin ndakuaꞌa ni tnaꞌa ja kúu kuenda maa ya ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te ni ka saꞌvi‑nka ini de ja sukan ni ndakoneꞌe ya ma.
\s1 Ni ka jikan‑tnuꞌu tee ka kuu saduceo ma naxe ko kuu ñayii ndateku ma
\rem La pregunta sobre la resurrección
\r (Mt 22:23‑33; Lc 20:27‑40)
\p
\v 18 Ni jan koo jaku tee ka kuu saduceo ma ni ka jan koto de Jesús ma. Tee yaꞌa chi ka kaꞌan de ja masu ka ndateku ñayii ni ka jiꞌi ma. Te chukan kúu ja ni ka jikan‑tnuꞌu de ya:
\p
\v 19 ―‍Teskuaꞌa, Moisés ma, ni xndoo de tutu káꞌan ja nú in tee ma, ni tnandaꞌa de te ni jiꞌi de te ñatuu na saꞌya de jiꞌin ñasiꞌi de ma ni iyo, te ñani tee ni jiꞌi ma ndakueka ñasiꞌi de ma, sukan‑vaꞌa koo saꞌya ña, te ko kuu i saꞌya tata tee ni jiꞌi ma.
\m
\v 20 Te sukan ni kuu ja uja tee ndi‑tnaꞌa ñani de ma. Tee xinañuꞌu ma, ni tnandaꞌa de, te ñatuu na saꞌya de jiꞌin ñasiꞌi de ma ni iyo, te ni jiꞌi de.
\m
\v 21 Sani te tee ku‑uu ma, ni ndatnandaꞌa de jiꞌin ñaꞌa ni ndoo ma. Suni ni jiꞌi tna de, te ñatuu na saꞌya de jiꞌin ña ni iyo. Suni maa i ni kuu jiꞌin tee ku‑uni ma.
\m
\v 22 Te sukan ni kuu jiꞌin ndi‑uja de ma ja ñatuu ni‑in de ña ni iyo saꞌya de jiꞌin ña, te ni ka jiꞌi de. Sani te ni jiꞌi ñaꞌa ma.
\m
\v 23 Vaꞌa‑ni, te nú jin ndateku ñayii ma, ¿na nde de xi‑ñasiꞌi ko kuu ñaꞌa yukan? Vaa ndi‑uja de ma ni ka iyo jiꞌin ña ma ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 24 Te ni ndakoneꞌe Jesús ma:
\p ―‍Ndijin chi masu ka jini ni ja ka kaꞌan ni a. Masu ka jini ni sukan káꞌan tutu ndee tnuꞌu Suꞌsi ma, ni a ndaka ja kúu saꞌa Suꞌsi ma masu ka jini ni.
\m
\v 25 Kivi jin ndateku ñayii ma, tee ma jiꞌin ñaꞌa ma, masu jin ndatnandaꞌa‑ka de, vaa sukan ka kuu ángel ka iyo andivi ma, sukan jin ko kuu de.
\p
\v 26 ’¿Ñatuu nama ni ka kaꞌvi ni nuu libru Moisés ma, nuu káꞌan ja núkoo in tnu iñu ma, te kándaꞌa kándaꞌa‑nka tnu ma, kovaa masu nde ndíꞌi tnu kayu ma? Te ni kaꞌan Suꞌsi ma nuu Moisés ma: “Maa sa kúu Suꞌsi Abraham ma, jiꞌin Isaac ma, jiꞌin Jacob ma”, kúu ya jiñaꞌa ya. Te chukan kúu ja jin ndateku ñayii ni ka jiꞌi ma.
\m
\v 27 Vaa Suꞌsi ma, masu Suꞌsi ñayii ni ka jiꞌi ma kúu ya chi Suꞌsi ñayii ka teku ma kúu ya. Te chukan kúu ja ndijin, masu ka jini ni ja ka kaꞌan ni a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Uu tnuꞌu yaꞌa ni tatnuni Suꞌsi ma ja ka ndanuu xeen‑ka i
\rem El mandamiento más importante
\r (Mt 22:34‑40)
\p
\v 28 In tee skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, ni jinisoꞌo de ja ka tetnaꞌa Jesús ma jiꞌin tee ka kuu saduceo ma, te ni jini de ja vaꞌa‑ni ni ndakoneꞌe Jesús ma, te ni jan tuꞌva de ya, te ni jikan‑tnuꞌu de:
\p ―‍¿Nde tnuꞌu ni tatnuni Suꞌsi ma kúu ja kanuu xeen‑ka ma? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Te ni ndakoneꞌe Jesús ma:
\p ―‍Tnuꞌu kanuu xeen‑ka ma kúu tnuꞌu yaꞌa: “Ñayii ñuu Israel, jin koninisoꞌo ni chi Suꞌsi ka kandija o ma kúu iya tátnuni nuu o a. Te ñatuu na in‑ka ya iyo chi maa in‑ni Suꞌsi o ma kúu Suꞌsi ndija.
\m
\v 30 Jín kutoo o Suꞌsi o ma jiꞌin ndaka tuꞌu ini anua o a, jiꞌin ndaka ja ka jani ini o a, jiꞌin ndaka tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu o a.”
\m
\v 31 Te in‑ka tna tnuꞌu kanuu ni tatnuni Suꞌsi ma kúu ja: “Jin kutoo ni tnaꞌa ni ma sukan ka kutoo ni maa ni ma.” Ñatuu na tnuꞌu kanuu xeen‑ka, nú masu ja nduu‑ni tnuꞌu yaꞌa ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 32 Te tee skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Vaꞌa‑ni, teskuaꞌa. Ja ndaa kúu ja káꞌan ni a. In‑ni Suꞌsi iyo, te ñatuu na in‑ka ya iyo, chi vaa maa in‑ni ya iyo.
\m
\v 33 Te ja jín kutoo o Suꞌsi ma jiꞌin ndaka tuꞌu ini anua o a, jiꞌin ndaka ja ka jani ini o a, jiꞌin ndaka tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu o a, jiꞌin ja jín kutoo tnaꞌa o ma kuenda ka kutoo o maa o ma, játna ini xeen‑ka Suꞌsi ma ja jin saꞌa o sukan, sana ndaka kiti ndakuaꞌa o nuu Suꞌsi ma te kaꞌmi o ti nuu ya ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 34 Te ja ni jini Jesús ma ja tee skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, vaꞌa‑ni ni ndakoneꞌe de ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Ndijin, iyo yatni ni nuu tátnuni Suꞌsi ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te ni‑in‑ka ñayii, ñatuu ni ka kusaa ini i ja jin kakan‑tnuꞌu‑ka i ya.
\s1 Maa Suꞌsi ma ni tetniñu Cristo ma
\rem ¿De quién desciende el Cristo?
\r (Mt 22:41‑46; Lc 20:41‑44)
\p
\v 35 Jesús ma, yikuu ya káxtnuꞌu ya na in kúu ya ma ini veñuꞌu kaꞌnu ma, te jikan‑tnuꞌu ya nuu ñayii ma:
\p ―‍¿Te navaꞌa ka kaꞌan tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma ja Saꞌya tata David ma kúu Cristo iya ni tetniñu Suꞌsi ma?
\m
\v 36 Te vitna ja maa David ma chi ni skaꞌan ñaꞌa Xtumani Ndios ma, te saꞌa ni kaꞌan de ma:
\q1 Suꞌsi Iya Tátnuni ma jiñaꞌa nuu iya tátnuni nuu sa a:
\q1 “Kunukoo ro xiñi kuaꞌa ri a,
\q1 te onde nú ni kundee ri skendoo ri
\q1 ndaka suchi ñatuu ka kunimani nuu o a chii jaꞌa ro a”,
\q1 kúu ya jiñaꞌa ya nuu iya tátnuni nuu sa a.
\m
\v 37 Kovaa ¿naxe kuu ko kuu Saꞌya tata David ma Cristo ma nú sukan, te vitna ja maa David ma, ni xnani de ya iya tátnuni nuu de ma? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te kuaꞌa xeen ñayii ma ka iyo yukan, te ka ninisoꞌo sii ini i ja káꞌan Jesús ma.
\s1 Ni kaꞌan Jesús ma ja tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, ñatuu ka saꞌa ndaa ka saꞌa ndija de
\rem Jesús acusa a los maestros de la ley
\r (Mt 23:1‑36; Lc 11:37‑54; 20:45‑47)
\p
\v 38 Jesús ma, neꞌun ja káxtnuꞌu ya ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Jin konee ni cuidado ja másu ko jin ko saꞌa ni sukan ka saꞌa tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, vaa tee yukan chi ka jatna ini de ja jin koneꞌnu de saꞌma nani, te ka kuni de ja jin kava respetu i nuu de ma te jin kuaꞌa i de nchuxi nuyaꞌvi ma.
\m
\v 39 Ka nduku de nuu jin kunukoo de nuu ka nukoo ñayii ka ndanuu‑ka ma ini veñuꞌu ma. Te nuu ka kuu viko ma, ka kunuu maa de ja jin kunukoo de nuu mesa ka ndanuu‑ka ma.
\m
\v 40 Te ka xndaꞌvi de ñaꞌa ni ka jiꞌi yii ma, sukan‑vaꞌa jin niꞌi de nawa ka nevaꞌa ñaꞌa ma te jin kaa jin koꞌo de. Te ja ñatuu na in kunitnuni ma, te ka saꞌa de tnuꞌu ja naꞌa xeen ka jikan‑taꞌvi de nuu Suꞌsi ma. Tee yaꞌa chi saꞌa Suꞌsi ma ja jin chunaa xeen‑ka de ja sukan ka saꞌa de ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Sukan ni ndakuaꞌa ñaꞌa ndaꞌvi ni ndoo ja ni jiꞌi yii ma xuꞌun nuu Suꞌsi ma
\rem La ofrenda de la viuda pobre
\r (Lc 21:1‑4)
\p
\v 41 Jesús ma, núkoo ya in jichi yatni nuu iyo ja ka chunee i xuꞌun ja ka ndakuaꞌa i nuu Suꞌsi ma. Ndeꞌya ya sukan ka chunee ñayii ma xuꞌun ka ndakuaꞌa i nuu Suꞌsi ma. Te kuaꞌa xiku ma chi ni ka chunee kuaꞌa de xuꞌun.
\m
\v 42 Sani te ni kenda in ñaꞌa ni jiꞌi yii ma, te kúndaꞌvi xeen ña. Te ni jan chunee ña uu xuꞌun lilikin, masu ka ndee yaꞌvi xeen i.
\m
\v 43 Sani te Jesús ma, ni kana ya tee ka ndikin ya ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Ja ndaa káꞌan sa ja ñaꞌa ndaꞌvi ni jiꞌi yii ma, ni ndakuaꞌa kuaꞌa‑ka ña nuu Suꞌsi ma sana ndaka‑ka ñayii ni ka chunee xuꞌun i ma,
\m
\v 44 chi vaa ndaka i ni ka ndakuaꞌa nuu Suꞌsi ma ja ni kendoo‑nka ma‑ni. Kovaa ñaꞌa yaꞌa, visi kúndaꞌvi ña te jiniñuꞌu xeen‑ka ña ma, kovaa ni ndakuaꞌa ña nuu Suꞌsi ma ndaka ja nevaꞌa ña ja koteku ña ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\c 13
\s1 Jesús ma, ni kaꞌan ya ja veñuꞌu kaꞌnu ma chi ndatnana i
\rem Jesús anuncia que el templo será destruido
\r (Mt 24:1‑2; Lc 21:5‑6)
\p
\v 1 Ja ni ndee Jesús ma ini veñuꞌu kaꞌnu ma, in tee ndikin ya ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍¡Teskuaꞌa, ndeꞌya ni ja vivii ka ndaa yuu ni ka kuvaꞌa veñuꞌu a jiꞌin ja sukan sukun sukun veñuꞌu a! ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 2 Te Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍¿Ndeꞌya ni veꞌe naꞌnu veꞌe sukun a? Kovaa káꞌan sa ja ni‑in‑ka yuu masu kendoo siki in‑ka yuu ja ndiꞌi kuiti i jin ndatnana ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Na seña ko kuu kivi naa ñuu ñayivi a
\rem Señales antes del fin
\r (Mt 24:3‑28; Lc 21:7‑24; 17:22‑24)
\p
\v 3 Sani te kuan koo de jiꞌin ya Yuku Tnu Olivo ma kuan ndayaꞌa nuu kátuu veñuꞌu kaꞌnu ma. Te Jesús ma, ni jinkoo ya. Sani te Pedro ma, Santiago ma, Juan ma, jiꞌin Andrés ma, ni ka keneꞌe siin de ya, te ka jikan‑tnuꞌu de ya:
\p
\v 4 ―‍Na nde kivi ko kuu sukan, te nde a ko kuu seña ja sani te ko kuu ndaka sukan káꞌan ni a ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 5 Sani te Jesús ma, ni kejaꞌa ya jiñaꞌa ya:
\p ―‍Jin konee ni cuidado ja ñatuu ni‑in ñayii ko xndaꞌvi ñaꞌa,
\m
\v 6 chi vaa ki koo kuaꞌa xeen i ja jin saꞌa i tnuꞌu ja maa sa ka kuu i, te saꞌa jin kaꞌan i: “Maa sa kúu Cristo ma”, te jin xndaꞌvi i kuaꞌa xeen ñayii.
\p
\v 7 ’Nú ni ka jini ni ja ka kaꞌan i ja ka kanaa ñayii in ñuu jiꞌin in‑ka ñuu yaꞌa yukan ma, máko jin koyuꞌu ni, chi vaa sukan ko kuu, kovaa masu jâ ni jinu kúu.
\m
\v 8 Vaa in ñuu kaꞌnu kanaa jiꞌin in‑ka ñuu kaꞌnu, te in ñayii tátnuni in ñuu kaꞌnu ma, kanaa i jiꞌin in‑ka ñayii tátnuni in‑ka ñuu kaꞌnu ma, te kuaꞌa ñuu jin tnaa xeen, te jin ndatnana kuaꞌa veꞌe, te koo soko koo tnama. Te ndaka chaꞌa chi yika kéjaꞌa tnundoꞌo tnuneni ma‑ni kúu.
\p
\v 9 ’Ndijin, jin ko koto vaꞌa ni maa ni, chi vaa jin tnii ñaꞌa i, te jin xsiaꞌa ñaꞌa i nuu tee ka jaꞌnde tniñu ñayii ñuu judío ma, te jin kani ñaꞌa i ini veñuꞌu lilikin ma. Te jin saꞌa i ja jin koo ni onde nuu tee ka tatnuni ma, jiꞌin nuu rey ma, ja kuechi ja ka ndikin ñaꞌa ni maa sa a. Kovaa sukan, te kuu jin kaxtnuꞌu ni nuu tee yukan sukan saꞌa sukan kúu Suꞌsi ma jiꞌin ñayii ma.
\m
\v 10 Chi xiꞌna‑ka jiniñuꞌu ja jin kaxtnuꞌu ni tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa ma nuu ndaka ñayii ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a, te sana ko kuu sukan.
\m
\v 11 Te nú ni ka jan xsiaꞌa ñaꞌa i nuu tee ka tatnuni ma, te máko jin ko ndi ini ni ja naxe jin ndakoneꞌe ni ma chi ora yukan, te taa maa Suꞌsi ma na tnuꞌu jin kaꞌan ni ma, chi vaa masu maa ni jin kaꞌan ma, suꞌva maa Xtumani Ndios ma kaꞌan ora yukan.
\m
\v 12 Te suni tee ndi‑tnaꞌa ñani de ma, jin ndaxtekuechi tnaꞌa de, sukan‑vaꞌa jin kaꞌni tnaꞌa de. Te yuva i ma, xtekuechi de saꞌya de ma. Te maa i ja ka kuu i saꞌya de ma, jin ndakokuiñi i nuu de, te jin kaꞌni i de.
\m
\v 13 Te ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a jin ndakiti ini i nuu ni ja kuechi ja ka ndikin ñaꞌa ni a, kovaa nde ni kanda ja kondikin ñaꞌa ni ma onde kivi xnaa sa ñuu ñayivi a chi ndaniꞌi taꞌvi ni.
\p
\v 14 ’Nú ni ka jini ni ja núkoo in ja masu kúnimani i nuu Suꞌsi ma ini veñuꞌu kaꞌnu iyo Jerusalén ma nuu masu iyo ja koo i ma (na in kaꞌvi tnuꞌu yaꞌa, te skuaꞌa ñukuun i, sukan‑vaꞌa jakuꞌni ini i nawa kúni kaꞌan ma), sani te ñayii ka iyo ñuu Judea ma, te jín kunu i yuku ma,
\m
\v 15 te nú na in iyo xini veꞌe i ma, máko nuu i te ndivi i veꞌe i ma ja keneꞌe i nawa ni xndoo i ma.
\m
\v 16 Te nú na in iyo yuku ma, máko ndakokuiñi i veꞌe i ma ja ki ndi keꞌen i saꞌma i ma.
\m
\v 17 ¡Kivi yukan chi ndaꞌvi‑nka ñaꞌa ka ñuꞌu saꞌya ma, jiꞌin ñaꞌa ka nevaꞌa suchi kuechi ka jaxi ma!
\m
\v 18 Chukan kúu ja jin kakan‑taꞌvi ni nuu Suꞌsi ma ja máko kuu sukan kivi vijin ma,
\m
\v 19 chi vaa kivi yukan chi kivi tnundoꞌo tnuneni xeen ko kuu. Ûni in tnundoꞌo ja masu nama ni yo kuu sukan onde kivi ni saꞌa Suꞌsi ma ñuu ñayivi a, te onde kenda kivi kenda tnundoꞌo tnuneni ja ni jani ini Suꞌsi ma ja ko kuu ma ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a. Te nú ni jinu ma, ni masu saꞌa‑ka ya sukan.
\m
\v 20 Te nú Iya Tátnuni ma, ma ndakaꞌnde sava ya kivi yukan, kivi tnundoꞌo ma, masu na in kaku. Kovaa kuechi ja kútoo ya ndaka ñayii ni ndakaji maa ya ma, chukan kúu ja ndakaꞌnde sava ya kivi yukan.
\p
\v 21 ’Te nú jin kaꞌan i nuu ni: “Jin kondeꞌya ni ja yaꞌa iyo Cristo ma”, xi “Jin kondeꞌya ni ja yukan iyo ya”, másu ko jin kandija ni.
\m
\v 22 Vaa ki koo tee jin xndaꞌvi ñaꞌa ja Cristo ma ka kuu de, xi jin xndaꞌvi ñaꞌa de ja tee ka ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni waꞌa Suꞌsi ma ka kuu de, te jin saꞌa kuaꞌa de milagru, sukan‑vaꞌa jin xndaꞌvi ñaꞌa de, te jin kuꞌun ini de ja onde ñayii ni ndakaji Suꞌsi ma jin ndaxndaꞌvi de.
\m
\v 23 ¡Chukan kúu ja jin konee ni cuidado! Ndaka jâ ni xtuꞌva ñaꞌa sa a, sukan‑vaꞌa ma jin xndaꞌvi ñaꞌa i.
\s1 Kivi ndii Jesucristo iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi a
\rem El regreso del Hijo del hombre
\r (Mt 24:29‑35, 42, 44; Lc 21:25‑36)
\p
\v 24 ’Kovaa neꞌun kivi yukan, nú ni jinu ni ka ndoꞌo ni ka neni ñayii ma, te kandii ma chi masu kotnuu‑ka i, te masu ndii‑ka, te yoo ma, suni masu kotnuu‑ka i,
\m
\v 25 te tiuxini ma chi jin kun‑kava i andivi ma, te ndaka ja ka iyo andivi ma chi ndaskanda Suꞌsi ma.
\m
\v 26 Sani te jin kuni ñayii ma ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, ja ndenda sa nuu viko ma jiꞌin ndaka tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu sa jiꞌin jayiñuꞌu sa ma.
\m
\v 27 Te tetniñu maa sa ángel ma ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a, onde nuu jakituu andivi ma jiꞌin ñuꞌú a, te jin ndaxtutu i ndaka ñayii ni ndakaji sa te ni ka kanda i ni ka yo ndikin ñaꞌa i ma.
\p
\v 28 ’Jin kutuꞌva ni tnaꞌa ja káxtnuꞌu sa siki tnu higo ma. Nú ni ka ndakaꞌndi ndaꞌa tnu ma ja ve jin nana koo i ma te ni ka nduyute ndaꞌa tnu ma, te ka jini ni ja ve kuyatni kivi ndukuii ñuu ñayivi a.
\m
\v 29 Suni sukan ko kuu nú ka jini ni ja ka yikuu ndaka tnaꞌa ja ni kaꞌan sa a, te jin konaꞌa ni ja sani te saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi jâ ve kuyatni sa yeꞌe ma.
\m
\v 30 Ja ndaa káꞌan sa ja masu yanduu ja ndaka ñayii tiempu yaꞌa, jin kuni i ja sukan ko kuu.
\m
\v 31 Andivi ma jiꞌin ñuu ñayivi a chi jin naa i, kovaa tnuꞌu káꞌan sa a chi masu yanduu ja sukan ko kuu.
\p
\v 32 ’Kovaa ja kivi ma jiꞌin ora ma, masu na in jini, ni a ángel Suꞌsi ma ja ka iyo i andivi ma, ni a saña ja kúu sa Saꞌya ya a chi maa in‑ni Yuva o Suꞌsi ma naꞌa na kivi ko kuu sukan.
\p
\v 33 ’Chukan kúu ja jin kondeꞌya vaꞌa ni, te jin koo tuꞌva ni, te jin kakan‑taꞌvi ni nuu Suꞌsi ma, vaa masu na in jini na kivi ko kuu.
\m
\v 34 Chaꞌa chi sukan kúu in tee ja sani te kiꞌin de in‑ka ñuu, te sacargu de ñayii ka jinukuechi nuu de ma ja jin ko koto vaꞌa i veꞌe de ma. Te tátnuni de nuu ndi‑in ndi‑in i nde tniñu jin saꞌa i ma, te ñayii jito yeꞌe ma, na ko koto vaꞌa i. Sukan ko kuu kivi ndii sa ma.
\m
\v 35 Chukan kúu ja jin kondeꞌya vaꞌa ni, te jin koo tuꞌva ni, vaa masu ka jini ni na ora ndenda sa ja kúu sa iya tátnuni nuu ni ja ka kuu ni ñayii veꞌe sa ma, nú jâ ve kunee ma, xi sava ñuu ma, xi ora jâ ka kana liꞌli ma xi ora jâ ve ndii ma,
\m
\v 36 nasa sanaa‑ni, te ndenda sa te ndaniꞌi ñaꞌa sa ja ka kixi ni.
\m
\v 37 Sukan káꞌan sa nuu ndaka ni a, te suni sukan káꞌan sa nuu ndaka‑ka ñayii ma: ¡Jin koo tuꞌva ni, te jin ko koto vaꞌa ni maa ni! ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\c 14
\s1 Ni ka chutnaꞌa tnuꞌu de naxe jin tnii de Jesús ma
\rem Conspiración para arrestar a Jesús
\r (Mt 26:1‑5; Lc 22:1‑2; Jn 11:45‑53)
\p
\v 1 Kúni‑ka uu‑ka kivi, te ko kuu Viko Pascua ma, kivi ka jaa i xtatila ñatuu na levadura yiꞌi ma. Tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, ka ndatnuꞌu tnaꞌa de ka nduku de naxe jin xndaꞌvi de Jesús ma te jin tnii de ya te jin kaꞌni de ya.
\m
\v 2 Kovaa jaku de ka kaꞌan:
\p ―‍Masu kuu neꞌun viko ma. Nú ñaꞌa, te ñayii ma, jin ndakiti ini i nuu o, te jin kana jin kayuꞌu i nuu ka iyo o a ―‍ka kuu de ka kaꞌan de.
\s1 In ñaꞌa, ni chiso ña ndute jáxiko asi xini Jesús ma
\rem Una mujer derrama perfume sobre Jesús
\r (Mt 26:6‑13)
\p
\v 3 Te Jesús ma, ni jaꞌan ya ñuu Betania ma, veꞌe tee kúu Simón ma, tee ni yo ndoꞌo kueꞌe lepra ma. Nani núkoo ya nuu mesa ma, ni kenda in ñaꞌa, yindaꞌa ña in botella, te nanimaa vidriu nani alabastru kúu i, te yukan ñuꞌu ndute jáxiko asi nanimaa ita nani nardo ma. In ja ndee yaꞌvi xeen kúu i. Te ni taꞌvi ña vidriu ma, te ni chiso ña ndute jáxiko asi ma xini Jesús ma.
\m
\v 4 Te jaku ñayii ka iyo ma, ni ka ndakiti ini i, te ka kaꞌan nuu tnaꞌa i:
\p ―‍¿Navaꞌa ni skenaa ña ndute jáxiko asi a?
\m
\v 5 Vaꞌa‑ka nute ni kuyaꞌvi de, vaa viꞌi‑ka uni cientu denariu kondee de, te kuu jin chindee o ñayii ndaꞌvi ma ―‍ka kuu i ka kaꞌan i, te ka kaꞌan i tnuꞌu ñaꞌa yukan.
\p
\v 6 Kovaa Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Jin kuaꞌa ni tnuꞌu. ¿Navaꞌa ka xtnaꞌa ni ña? Vaa ñaꞌa yaꞌa chi tnaꞌa ja ni saꞌa ñaꞌa ña a chi in ja vaꞌa kúu.
\m
\v 7 Vaa ñayii ndaꞌvi ma chi jin koo i jiꞌin ni ni‑kani ni‑jika, te kuu jin chindee ni i ndevaꞌa‑ni na kii ka kuni ni ma, kovaa saña chi kenda kivi ja masu koo‑ka sa ñuu ñayivi ya jiꞌin ni.
\m
\v 8 Te ñaꞌa yaꞌa chi ni saꞌa ñaꞌa ña ndaka ja iyo ja kuu saꞌa ña ma, te vaa ja ni chiꞌi ñaꞌa ña ndute jáxiko asi a, te chaꞌa kúu ja ni satuꞌva ña yikikuñu sa a, sukan‑vaꞌa koo tuꞌva i kivi jin chuꞌu ñaꞌa ni ma.
\m
\v 9 Te ja ndaa káꞌan sa ja ndevaꞌa‑ni nuu jin kaxtnuꞌu i tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa káxtnuꞌu sa a, suni jin ndakaꞌan i tnaꞌa ja ni saꞌa ñaꞌa ñaꞌa yaꞌa, te sukan, te jin ndakaꞌán i ja vii ja vaꞌa ni saꞌa ña ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Judas ma, ni keꞌen‑suꞌva de Jesús ma
\rem Judas traiciona a Jesús
\r (Mt 26:14‑16; Lc 22:3‑6)
\p
\v 10 Judas Iscariote ma, in tee ni yo kuu ndi‑uxi uu tee ni ka yo ndikin ya ma kúu de, te ni jaꞌan de ni jan kuñaꞌa de nuu tee ka tatnuni nuu sutu ma sukan keꞌen‑suꞌva de Jesús ma, te ndakuaꞌa de ya nuu ndaꞌa tee yukan.
\m
\v 11 Ja ni ka jinisoꞌo tee yukan, te ni ka kutachi xeen de, te ni ka skuiso de ja jin kuaꞌa de xuꞌun Judas ma. Te ni kejaꞌa Judas ma nduku de na ora ko kuu ja keꞌen‑suꞌva de Jesús ma.
\s1 Kivi ni kuxini ñukuun Jesús ma jiꞌin tee ka ndikin ya ma
\rem La Cena del Señor
\r (Mt 26:17‑29; Lc 22:7‑23; Jn 13:21‑30; 1 Co 11:23‑26)
\p
\v 12 Kivi ni kejaꞌa viko ka jaa i xtatila ñatuu na levadura yiꞌi ma, kivi ka jaꞌni i in ndikachi jaa ja ka ndakuaꞌa i nuu Suꞌsi ma ja ka ndakuneꞌe i kivi ni ka ndayaa i nuu ñayii ñuu Egipto ma ja kúu i Viko Pascua ma, te tee ka ndikin Jesús ma, ka jikan‑tnuꞌu de ya:
\p ―‍¿Ndenu kúni ni ja jin koo sa jin satuꞌva sa ja jin kuxini o Viko Pascua a? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 13 Sani te ni tetniñu ya uu tee ka ndikin ya ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Kuán koo ni ini ñuu ma. Yukan jin ndatnaꞌa ni jiꞌin in tee ndiso de in kiyi ndute. Te jin kondikin ni de.
\m
\v 14 Te nuu ndivi de ma, te jin kuñaꞌa ni nuu tee xi‑veꞌe ma: “Teskuaꞌa o ma, saꞌa káꞌan de: ¿Nde a kúu veꞌe nuu jin kaa sa xita jiꞌin tee ka ndikin tnaꞌa jiꞌin sa a? Vaa jin kuxini sa Viko Pascua a.”
\m
\v 15 Te tee yukan, kaxtnuꞌu de onde veꞌe ichi sukun ma, in veꞌe kaꞌnu nuu jâ ni nduvii ma. Te yukan jin satuꞌva ni ja jin kuxini o ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 16 Nduu tee ni tetniñu ya ma, ni ka ke koo de, te kuan koo de ini ñuu ma. Te ni ka ndaniꞌi de sukan ni jiñaꞌa Jesús ma, te ni ka satuꞌva de ja jin kuxini de jiꞌin ya Viko Pascua ma.
\p
\v 17 Nuu ve kunee ma, ni kenda Jesús ma jiꞌin ndi‑uxi uu tee ka ndikin ya ma.
\m
\v 18 Nani ka jaa de xita nuu mesa ma, te Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Ja ndaa káꞌan sa ja in ni ja ka nukoo o ka jaa o xita a keꞌen‑suꞌva ñaꞌa ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 19 Te ni ka kuxii ini de, te ni ka kejaꞌa ndi‑in ndi‑in de ka jikan‑tnuꞌu de ya:
\p ―‍¿Saña kúu? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 20 Te Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍In ni ja ndi‑uxi uu ni a kúu, te nde ni xndoyo xtatila ni a jiꞌin sa nuu koꞌo a ko kuu.
\m
\v 21 Saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi ndoꞌo sa sukan káꞌan tutu ndee tnuꞌu Suꞌsi ma ja ndoꞌo sa a, kovaa ¡ndaꞌvi maa na in keꞌen‑suꞌva ñaꞌa ma! Vaꞌa‑ka ko kuu i, nute ñatuu ni kenda i ñuu ñayivi ya nkuu ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 22 Nani ka kuxini de jiꞌin ya ma, te Jesús ma, ni tnii ya xtatila ma, te ni ndakuan‑taꞌvi ya nuu Suꞌsi ma, te ni taꞌvi ya, te ni waꞌa ya tee ka ndikin ya ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Jin tnii ni, te jin kaa ni. Chaꞌa kúu yikikuñu sa a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 23 Sani te ni tnii ya in nuu ñuꞌu ndute uva ma, te ni ndakuan‑taꞌvi ya nuu Suꞌsi ma. Te ni xsiaꞌa ya nuu tee ka ndikin ya ma, te ndaka de ni ka jiꞌi jaku jaku ndute uva ma.
\m
\v 24 Te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Chaꞌa kúu niñi sa ja kati ma, sana jin ndaniꞌi taꞌvi kuaꞌa xeen ñayii ma. Chaꞌa kúu in tnuꞌu jaa tátnuni Suꞌsi ma naxe jin koo vaꞌa ni jiꞌin ya.
\m
\v 25 Ja ndaa káꞌan sa ja masu koꞌo‑ka sa ndute uva yaꞌa chi onde kivi jin koo tutu o nuu tatnuni Suꞌsi ma te jin koꞌo o ndute uva jaa ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Jesús ma, ni kaꞌan ya ja Pedro ma, uni jichi kaꞌan de ja masu jini de ya
\rem Jesús anuncia que Pedro lo negará
\r (Mt 26:30‑35; Lc 22:31‑34; Jn 13:36‑38)
\p
\v 26 Nuu ni jinu ni ka jita de jiꞌin ya in yaa, te kuan koo de jiꞌin ya Yuku Tnu Olivo ma.
\m
\v 27 Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Ndaka ndijin chi ma jin kukanu ini‑ka ñaꞌa ni, te jin xndoo ñaꞌa ni, vaa sukan káꞌan tutu ndee tnuꞌu Suꞌsi ma: “Kaꞌni sa tee jito ndikachi ma, te ndaka ndikachi ma, jin kuitenuu ti.”
\m
\v 28 Kovaa sani te ni ndateku sa ma, te koxtnuu sa kiꞌin sa ñuu Galilea ma, te sana jan koo maa ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 29 Pedro ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Visi ndaka de na jin xndoo ñaꞌa, kovaa saña chi ñaꞌa ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 30 Te Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍Ja ndaa káꞌan sa ja jakuaa vitna, ni ñatuu kana‑ka liꞌli ma ja ku‑uu jichi ma, te jâ ni ku‑uni jichi ja káꞌan ni ja ñatuu jini ñaꞌa ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 31 Kovaa maa de chi jiñaꞌa de:
\p ―‍Visi na kûu sa jiꞌin ni, kovaa masu kaꞌan sa ja ñatuu jini ñaꞌa sa ―‍kúu de jiñaꞌa de, te ndaka‑ka de ka jiñaꞌa sukan.
\s1 Nuu nani Getsemaní ma, ni jaꞌan Jesús ma ni jikan‑taꞌvi ya nuu Suꞌsi ma
\rem Jesús ora en Getsemaní
\r (Mt 26:36‑46; Lc 22:39‑46)
\p
\v 32 Sani te ni jan koo de jiꞌin ya in nuu nani Getsemaní, te Jesús ma, jiñaꞌa ya nuu tee ka ndikin ya ma:
\p ―‍Jin kunukoo ni yaꞌa, nani kiꞌin sa jin kakan‑taꞌvi sa nuu Suꞌsi ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya. \fig |GR-tlc102n.tif|span||| |14:32\fig*
\p
\v 33 Te ni jeka ya Pedro ma, jiꞌin Santiago ma, jiꞌin Juan ma, te kuan koo de jiꞌin ya, te ni kejaꞌa ya kúxii kúndaꞌvi ini ya,
\m
\v 34 te jiñaꞌa ya de:
\p ―‍Jini sa ja onde ini anua sa a, kúxii xeen ini i, te ûni kuenda kûu sa kúni sa. Jin kendoo ni yaꞌa. Másu ko jin ko kusu ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 35 Sani te kuaꞌan‑ka Jesús ma, te ni kujika‑ka ya vala ma, te ni jinkoo jiti ya, te ni jakindeyi ya onde nuu ñuꞌú ma, te jikan‑taꞌvi ya nuu Suꞌsi ma ja nú kuu, te má kenda ora ndoꞌo neni ya ma.
\m
\v 36 Te nani jikan‑taꞌvi ya ma, te saꞌa jiñaꞌa ya:
\p ―‍Yuva maa sa, ja maa ni chi kuu saꞌa ni ndaka, te nú kúni ni, te má ndoꞌo neni sa. Kovaa má ko kuu sukan kúni maa sa chi kó kuu sukan kúni maa ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 37 Sani te ni ndakokuiñi ya nuu ka iyo de ma, te ni ndaniꞌi ya de ja ka kixi de, te jiñaꞌa ya Pedro ma:
\p ―‍Simón, ¿kixi ni? ¿Ni ñatuu ni kuu kondito ni visi ja in ora?
\m
\v 38 Jin kondito ni, te jin kakan‑taꞌvi ni nuu Suꞌsi ma, sukan‑vaꞌa má skaꞌan ñaꞌa tachi ma ja jin saꞌa ni ja uꞌvi ma. Ndaka ni chi ka jani vaꞌa ini ni, kovaa yikikuñu ni a chi vita xeen i ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 39 Te kuaꞌan ya in‑ka jichi kuan kakan‑taꞌvi ya nuu Suꞌsi ma. Te suni maa sukan‑ni ni jiñaꞌa ya ma, jiñaꞌa tuku ya.
\m
\v 40 Nuu ni ndakokuiñi ya nuu ka iyo de ma, te ni ndaniꞌi tuku ya de ja ka kixi de. Te ñatuu ka niꞌi ini de naxe jin kuñaꞌa de ya, vaa ûni ka ndandesi‑nka nduchinuu de ma, ja jin kusu de ka kuni de.
\p
\v 41 Te nuu ni ndakokuiñi ya ja ku‑uni jichi ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍¿Ka yikuu‑ka ndijin ka kixi ni? ¿Ka ndatatu ni? Jâ ni kuu‑ni chi jâ ni kenda ora ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a chi jin keꞌen‑suꞌva ñaꞌa i, te jin kundaꞌa ñaꞌa tee ka ndiso kuechi ma.
\m
\v 42 Jin ndakoo ni, te jín koo o chi jâ ve kuyatni tee keꞌen‑suꞌva ñaꞌa ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Ni ka tnii de Jesús ma
\rem Arrestan a Jesús
\r (Mt 26:47‑56; Lc 22:47‑53; Jn 18:1‑11)
\p
\v 43 Yikuu‑ka Jesús ma káꞌan ya, nuu ni kenda Judas ma, in tee ni yo kuu ndi‑uxi uu tee ni ka yo ndikin ya ma. Te ni kenda de, te ka ndikin tnaꞌa de jiꞌin kuaꞌa ñayii ka ndiso xeen ma, ka yindaꞌa i yuchi kúu espada jiꞌin karroti. Ñayii yaꞌa ka kuu ñayii ni ka tetniñu tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, jiꞌin tee ka kuu jaꞌnu ma.
\p
\v 44 Judas tee ni keꞌen‑suꞌva ya ma, ni waꞌa de in seña, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Tnaꞌa tee chitu sa yikinuu de ma, tee yukan kúu de, te jin tnii ni de, te jin kuꞌni vaꞌa ni de, te jin koo ni jiꞌin de ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 45 Chukan kúu ja ni jan tuꞌva de Jesús ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Teskuaꞌa ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te ni chitu de yikinuu ya ma.
\m
\v 46 Sani te ni ka tnii ñayii ma ya, te kuan koo i jiꞌin ya.
\p
\v 47 Kovaa in tee ndikin ya ma, ni tava de yuchi kúu espada ma, te ni jan kaꞌnde de in soꞌo tee jinukuechi nuu tee tátnuni nuu sutu ma.
\p
\v 48 Jesús ma, ni jikan‑tnuꞌu ya ñayii ma:
\p ―‍¿Navaꞌa ve koo ndijin jiꞌin yuchi kúu espada jiꞌin karroti, ja jin tnii ñaꞌa ni, kuenda tnuꞌu ja in kuiꞌna kúu sa?
\m
\v 49 Ndaka kii ni yo iyo sa neꞌun ndaka ni ma, ni yo kaxtnuꞌu sa tnuꞌu vaꞌa ma ini veñuꞌu kaꞌnu ma, te ñatuu ni ka tnii ñaꞌa ni, kovaa saꞌa ko kuu, sukan‑vaꞌa ko kuu sukan káꞌan tutu ndee tnuꞌu Suꞌsi ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 50 Ndaka tee ka ndikin ya ma, ni ka jinu de, te ni ka xndoo de maa in‑nka Jesús ma.
\m
\v 51 Kovaa in suchi jaa, ndikin i ya kuaꞌan i, ñutuu i in saꞌma, te ni ka tnii ñaꞌa tee kuan koo jiꞌin ya ma.
\m
\v 52 Kovaa ni xsiaa i saꞌma i ma, te ni jinu vichi i kuaꞌan i.
\s1 Ni jan koo de jiꞌin Jesús ma nuu tee ka jaꞌnde tniñu ñayii ñuu judío ma
\rem Jesús ante la Junta Suprema
\r (Mt 26:57‑68; Lc 22:54‑55, 63‑71; Jn 18:12‑14, 19‑24)
\p
\v 53 Ni jan koo de jiꞌin Jesús ma nuu tee tátnuni nuu sutu ma, te ni ka ndututu ndaka tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin tee ka kuu jaꞌnu ma, jiꞌin tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma.
\m
\v 54 Pedro ma, ndikin jika de ya onde nukeꞌe veꞌe tee tátnuni nuu sutu ma, te ni jinkoo de nuu ka iyo tee ka jito veñuꞌu kaꞌnu ma, te ni kendoo de nduvixi de yuꞌu ñuꞌu ma.
\p
\v 55 Tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin ndaka tee ka jaꞌnde tniñu ñayii ñuu judío ma, ka nduku de in ja kuu kuiso kuechi Jesús ma, te jin kaꞌni de ya. Kovaa ñatuu ni ka ndaniꞌi de na kuechi ya ma.
\m
\v 56 Visi kuaꞌa de ma ka kaꞌan tnuꞌu te ñatuu ka kaꞌan ndaa de sukan ni yo saꞌa ya ma, kovaa siin siin‑ka ka kaꞌan de.
\m
\v 57 Jaku de ni ka ndokuiñi, te ka xtekuechi de ya, te ka jiñaꞌa de:
\p
\v 58 ―‍Saña chi ni ka jinisoꞌo sa ja ni kaꞌan de: “Saña chi kuu ndakana sa veñuꞌu kaꞌnu ni ka saꞌa ñayii a, te nuu uni kii ma te ndasaꞌa sa in‑ka, kovaa masu ñayii ma jin ndasaꞌa”, ni kaꞌan de ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 59 Kovaa ni a sukan ma, masu nde ka ketnaꞌa ja ka kaꞌan de ma.
\p
\v 60 Sani te maa tee tatnuni nuu sutu ma, ni ndokuiñi de neꞌun ndaka de ma, te ni jikan‑tnuꞌu de Jesús ma:
\p ―‍¿Ñatuu nawa ndákoneꞌe ni? ¿Nawa kúu ja ka kaꞌan ñayii a ja kuu ni a? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 61 Kovaa Jesús ma chi ni jasiyuꞌu ya, ni ñatuu nawa ni ndakoneꞌe ya nuu tee tátnuni nuu sutu ma. Te maa tee tátnuni nuu sutu ma, ni ndakan‑tnuꞌu tuku de ya:
\p ―‍¿Ndijin kúu Cristo Saꞌya Suꞌsi iya iyo ja jin ndachiñuꞌu o ma? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 62 Te Jesús ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Saña kúu. Te ndijin chi jin kuni ni ja saña ja kúu sa iya vee ñayivi ñuu ñayivi a, kunukoo sa xiñi kuaꞌa Suꞌsi iya kúu saꞌa ndaka ma, te kenda kivi ndii sa te jin kuni ni ja ndenda sa nuu viko ka iyo andivi ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 63 Sani te tee tátnuni nuu sutu ma, ni kachi de saꞌma de ma, ja káxtnuꞌu de ja ni ndakiti xeen ini de, te jiñaꞌa de:
\p ―‍¿Naku jin nduku‑ka o ñayii jin ndakaꞌan nawa ni yo saꞌa de a?
\m
\v 64 Jâ ni ka jinisoꞌo ndaka ni ja jâ ni kaꞌan de tnuꞌu ja masu játna ini Suꞌsi ma. ¿Naxe ka kaꞌan ni? ―‍kúu de jiñaꞌa de nuu ndaka tee ka iyo ma.
\p Ndaka de ni ka kendoo ini ja iyo kuechi Jesús ma te kuiti kûu ya.
\p
\v 65 Jaku de, ni ka kejaꞌa de ka tusii de ya, te ni ka jasi de in saꞌma nuu ya ma, te ka kani de ya, te ka jiñaꞌa de ya:
\p ―‍¡Kaꞌan ni na in ni kani ñaꞌa! ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p Te tee ka jito veñuꞌu ma, ka waꞌa de tikatu yikinuu ya ma.
\s1 Ni kaꞌan Pedro ma ja masu jini de Jesús ma
\rem Pedro niega conocer a Jesús
\r (Mt 26:69‑75; Lc 22:54‑62; Jn 18:15‑18, 25‑29)
\p
\v 66 Pedro ma, iyo de ichi chii ma, nukeꞌe tee tátnuni nuu sutu ma. Te ni kenda in ñaꞌa jinukuechi nuu tee tátnuni nuu sutu ma.
\m
\v 67 Ja ni jini ña Pedro ma ja yikuu de nduvixi de yuꞌu ñuꞌu ma, te ndeꞌya ña de, te jiñaꞌa ña:
\p ―‍Ndijin tna chi ni yo ndikin ni Jesús tee ñuu Nazaret ma vi ―‍kúu ña jiñaꞌa ña.
\p
\v 68 Te Pedro ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Masu jini sa tee yukan, te masu jini sa nawa kúu ja káꞌan ni a ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te ni kee de yeꞌe keꞌe ma. Sani te ni kana in liꞌli ma.
\p
\v 69 Te ñaꞌa jinukuechi nuu tee tátnuni nuu sutu ma, ni jini tuku ña Pedro ma in‑ka jichi, te ni kejaꞌa ña jiñaꞌa ña nuu ndaka‑ka ñayii ka iyo ma:
\p ―‍Tee yaꞌa chi in tnaꞌa tee ni ka yo ndikin Jesús ma kúu de ―‍kúu ña jiñaꞌa ña.
\p
\v 70 Kovaa Pedro ma chi in‑ka jichi ni jiñaꞌa de ja ñatuu jini de Jesús ma.
\p Te ni kukuee‑ka ma, te ñayii ka iyo yukan, ka jiñaꞌa tuku i Pedro ma:
\p ―‍Ja ndaa ndija ja ndijin kúu in tnaꞌa tee ni ka yo ndikin tnaꞌa jiꞌin Jesús ma, vaa in tee ñuu Galilea ma kúu ni ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p
\v 71 Sani te Pedro ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Chúnaa maa sa, nú masu ndija ja káꞌan sa ja masu jini sa tee yukan ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 72 Te ora yukan‑ni, te ni kana liꞌli ma ja ku‑uu jichi, te ni ndakaꞌán Pedro ma ja saꞌa ni jiñaꞌa Jesús ma: “Ni ñatuu kana‑ka liꞌli ma ja ku‑uu jichi ma, te jâ ni kuu uni jichi ja káꞌan ni ja ñatuu jini ñaꞌa ni.” Sani te ni kejaꞌa de ndaꞌyu de, ja ndákani ini de.
\c 15
\s1 Ni ka ndaxsiaꞌa i Jesús ma nuu ndaꞌa Pilato ma
\rem Jesús ante Pilato
\r (Mt 27:1‑2, 11‑14; Lc 23:1‑5; Jn 18:28‑38)
\p
\v 1 Nuu jâ ve ndii ma, te ni ka ndututu tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin tee ka kuu jaꞌnu ma, jiꞌin tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, jiꞌin ndaka‑ka tee ka jaꞌnde tniñu ñayii ñuu judío ma. Te ni ka juꞌni de Jesús ma, te kuan koo de jiꞌin ya, te ni ka ndaxsiaꞌa de ya nuu ndaꞌa tee kúu Pilato ma. \fig |DN00490b.tif|span||| |15:1\fig*
\m
\v 2 Pilato ma, ni jikan‑tnuꞌu de ya:
\p ―‍¿Ndijin kúu rey tátnuni nuu ñayii judío a? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te ni ndakoneꞌe Jesús ma:
\p ―‍Maa ni káꞌan ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 3 Ndaka tee ka tatnuni nuu sutu ma, kuaꞌa xeen ja ka xtekuechi de ya,
\m
\v 4 te Pilato ma, ni jikan‑tnuꞌu de ya in‑ka jichi:
\p ―‍¿Ñatuu nawa káꞌan ni? Te kuaꞌa xeen ja ka xtekuechi ñaꞌa i a ―‍kúu de jiñaꞌa de ya.
\p
\v 5 Kovaa Jesús ma, masu ni ndakoneꞌe ya. Chukan kúu ja Pilato ma, ni saꞌvi‑nka ini de.
\s1 Ni ka kundee maa ñayii ma, te ni tatnuni Pilato ma ja jin kaꞌni i Jesús ma
\rem Jesús es sentenciado a muerte
\r (Mt 27:15‑31; Lc 23:13‑25; Jn 18:38–19:16)
\p
\v 6 Neꞌun ndaka Viko Pascua ma, te Pilato ma chi ni yo kachi de ja keneꞌe de in ñayii vekaa ma, ndevaꞌa‑ni na in ka kaꞌan maa ñayii judío ma.
\m
\v 7 Te in tee nani Barrabás ma, jiꞌin jaku‑ka tee ni ka xtutu tnaꞌa jiꞌin de ma, ka yinee de vekaa ma kuechi ja ni ka jaꞌni de in ñayii neꞌun kivi ni ka kanaa de jiꞌin gobiernu ma.
\m
\v 8 Te ni ka kenda koo ñayii ñuu Israel ma, te ni ka kejaꞌa i ka jikan i nuu Pilato ma ja saꞌa de sukan saꞌa de ndaka kuiya ma, te ka jiñaꞌa i ja na keneꞌe de in ñayii yinee vekaa ma.
\m
\v 9 Te jiñaꞌa Pilato ma:
\p ―‍¿Ka kuni ni ja xsiaa sa rey tátnuni nuu ñayii judío a? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 10 Chi vaa ni jinitnuni de ja tee ka tatnuni nuu sutu ma chi ni ka ndaxsiaꞌa de ya nuu Pilato ma kuechi ja ka kukueñu ini de ma.
\m
\v 11 Kovaa tee ka tatnuni nuu sutu ma chi ni ka jiñaꞌa de ñayii ma ja jin kayuꞌu i ja jin kakan i ja xsiaa Pilato ma Barrabás ma.
\m
\v 12 Te jiñaꞌa Pilato ma nuu ñayii ka kayuꞌu ma:
\p ―‍¿Kovaa nawa ka kuni ni ja saꞌa sa jiꞌin tee ka xnani ni rey tátnuni nuu ñayii judío a? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 13 Te ni ka kayuꞌu ndaka ñayii yukan ma, te ka jiñaꞌa i:
\p ―‍Kata kaa ni de nuu krusi ma ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i nuu Pilato ma.
\p
\v 14 Te jiñaꞌa Pilato ma:
\p ―‍¿Navaꞌa? ¿Na kuechi de? ¿Na nde a uꞌvi ni saꞌa de? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Kovaa ñayii yukan chi ndaka i ni ka kayuꞌu niniꞌi‑ka, te ka jiñaꞌa i nuu de:
\p ―‍Kata kaa ni de nuu krusi ma ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p
\v 15 Te Pilato ma chi ni kuni de ja kendoo vaꞌa de jiꞌin ñayii ma. Te ni xsiaa de Barrabás ma, kuaꞌan maa de. Te ni jinu, te ni ndaxsiaꞌa de Jesús ma nuu ndaꞌa soldado ma, sukan‑vaꞌa jin kani de ya te jin kata kaa de ya nuu krusi ma.
\p
\v 16 Tee ka kuu soldado ma, ni jan koo de jiꞌin Jesús ma nukeꞌe palaciu ma, te ni ka ndututu ndaka‑ka soldado ma.
\m
\v 17 Te ni ka skondii de ya in saꞌma kuaꞌa tnuu, te ni ka saꞌa de in corona iñu, te ni ka sonee de xini ya ma.
\m
\v 18 Sani te ni ka kejaꞌa de ka kayuꞌu de ka kaꞌan de:
\p ―‍¡Suchi yaꞌa kúu rey tátnuni nuu ñayii judío ma, vee! ―‍ka kuu de ka kaꞌan de.
\p
\v 19 Te ka kuun de yutnu xini ya ma. Te ka tusii de ya, te ka jinkuiñi jiti de nuu ya kuenda tnuꞌu ja ka iyo xeen respetu de nuu ya.
\m
\v 20 Nuu ni jinu ni ka kasiki ndee de ya ma, te ni ka xtandiyo de saꞌma kuaꞌa tnuu ni ka skondii de ya ma, te ni ka ndaskoneꞌnu de ya saꞌma maa ya ma, te ni ka keneꞌe de ya ja jin koo de jin kata kaa de ya nuu krusi ma.
\s1 Ni ka skuita kaa de Jesús ma nuu krusi ma
\rem Jesús es crucificado
\r (Mt 27:32‑44; Lc 23:26‑43; Jn 19:17‑27)
\p
\v 21 In tee ñuu Cirene ma, nani de Simón. Yuva tee kúu Alejandro ma jiꞌin Rufo ma kúu de. Ni ndenda de ja ni jaꞌan de yuku ma. Te ja ni ndayaꞌa de yukan, te ni ka xtetuu de tee ma ja kuiso de krusi Jesús ma.
\p
\v 22 Ni jan koo de jiꞌin Jesús ma in nuu nani i Gólgota ja kúni kaꞌan “Yiki Xini Ndiyi”.
\m
\v 23 Te ni ka waꞌa de ya vala ndute uva ni ka sakanuu de jiꞌin mirra, sukan‑vaꞌa ndajijin yikikuñu ya ma, kovaa Jesús ma chi ñatuu ni kuni ya ja koꞌo ya.
\m
\v 24 Sani te tee ka kuu soldado ma, ni ka skuita kaa de ya nuu krusi ma. Te ni ka kejaꞌa de ka chuꞌun de suerte saꞌma Jesús ma, sukan‑vaꞌa nde saꞌma jin ndaniꞌi in in de ma.
\p
\v 25 Ka iin xtnee kuu nuu ni ka skuita kaa de ya nuu krusi ma.
\m
\v 26 Te ni ka tee de in nuu tabla kuechi ni ka xtekuechi de ya ma, te saꞌa káꞌan: “Tee yaꞌa kúu rey tátnuni nuu ñayii judío a.”
\m
\v 27 Te suni ni ka skuita kaa de uu kuiꞌna in in nuu krusi ma, in de xiñi kuaꞌa ya ma, te in de xiñi satni ya ma.
\m
\v 28 Vaa saꞌa káꞌan nuu tutu ndee tnuꞌu Suꞌsi ma: “Ni ka jani ini i ja in ñayii saꞌa ja uꞌvi kúu ya.”
\p
\v 29 Te ñayii ka yaꞌa ma, ka kaꞌan ndevaꞌa i nuu ya, ka skuiko xini i, te ka jiñaꞌa i:
\p ―‍Ndijin ja káꞌan ni ja ndakana ni veñuꞌu kaꞌnu ma te nuu uni kii ma te ndajinu ndasaꞌa ni ma,
\m
\v 30 te saꞌa maa ni ja kaku ni, te ki nuu ni nuu krusi a ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p
\v 31 Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, ka jakundee de ya, te ka kaꞌan de:
\p ―‍Siin ñayii, ni saꞌa de ja ni ka kaku i nuu tnundoꞌo ma, te maa de ma, ñatuu kuu naxe saꞌa de ja kaku de nuu tnundoꞌo tnuneni a.
\m
\v 32 Te nú tee yaꞌa kúu Cristo tee kúu rey tátnuni nuu ñayii Israel ya, te kí nuu de nuu krusi a, sukan‑vaꞌa jín kuni o te jín kandija o ja káꞌan de ma ―‍ka kuu de ka kaꞌan de.
\p Onde tee ka ndenee nuu krusi ma jiꞌin ya ma, ka kaꞌan ndevaꞌa de nuu ya.
\s1 Sukan ni jiꞌi Jesús ma
\rem Muerte de Jesús
\r (Mt 27:45‑56; Lc 23:44‑49; Jn 19:28‑30)
\p
\v 33 Te nuu ve kuu sava nduu ma, te ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi ma ni kunee onde nuu ni kuu ka uni jañini ma.
\m
\v 34 Te maa ora yukan kuu ora ni kayuꞌu niniꞌi Jesús ma ni kaꞌan ya:
\p ―‍Eloi, Eloi, ¿lama sabactani?
\m Te tnuꞌu yaꞌa kúni kaꞌan, “Suꞌsi maa sa, Suꞌsi maa sa, ¿navaꞌa ni xndoo ñaꞌa ni?”
\p
\v 35 Te sava ñayii ka iyo yukan, ni ka jinisoꞌo i ja káꞌan Jesús ma, te ka kaꞌan i ja Elías ma kána ya.
\m
\v 36 Sani te in tee yukan, jinu de ni jan nu nduku de vala kachi, te ni chunee de nuu vinagre ma. Te ni chitnii de in nuu tnu yoo, te ni tenee de yuꞌu Jesús ma. Te ni kaꞌan de:
\p ―‍Ni kuu na. Máko jin xtnaꞌa‑ka o de, te jín ko koto o nú kii Elías ma ki nuneꞌe de tee yaꞌa nuu krusi a ―‍kúu de káꞌan de.
\p
\v 37 Kovaa Jesús ma chi ni kayuꞌu niniꞌi ya. Sani te ni jiꞌi ya.
\m
\v 38 Sani te saꞌma ndakaa nuu ii ini veñuꞌu kaꞌnu ma chi ni teꞌnde sasava i, te ni kejaꞌa onde sukun ma, te ni kenda i onde jaꞌa saꞌma ma.
\p
\v 39 Te tee tátnuni nuu soldado ma, ni iyo de nuu Jesús ma, te ni jini de ja sukan ni kayuꞌu Jesús ma te ni jiꞌi ya ma, te ni kaꞌan de:
\p ―‍Iya yaꞌa chi ja ndaa ndija ja Saꞌya Suꞌsi ma kúu ya ―‍kúu de káꞌan de.
\p
\v 40 Suni ka iyo kuaꞌa ñaꞌa ka ndeꞌya jika ma. Neꞌun ndaka ña ma iyo María Magdalena ma, jiꞌin Salomé ma, jiꞌin María ma ja kúu ña siꞌi tee kúu José ma jiꞌin Santiago tee lule‑ka ma.
\m
\v 41 Ñaꞌa yaꞌa chi ni ka yo ndikin ña Jesús ma, te ni ka yo jinukuechi ña nuu ya nuu ni yo iyo ya ñuu Galilea ma. Suni ka iyo kuaꞌa‑ka tna ñaꞌa ni ka yo ndikin ya ja ni jaꞌan ya ñuu Jerusalén ma.
\s1 Sukan ni ka chuꞌu i Jesús ma
\rem Jesús es sepultado
\r (Mt 27:57‑61; Lc 23:50‑56; Jn 19:38‑42)
\p
\v 42 Nuu ve kunee ma, te vaa kivi ka satuꞌva ñayii ma ja kivi yutnee ma ko kuu kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma kúu,
\m
\v 43 te iyo in tee ñuu Arimatea ma nani de José, te in tee kanuu kúu de neꞌun tee ka tatnuni nuu ñayii Israel ma. Te tee yukan chi ndetu de ja kenda kivi tatnuni Suꞌsi ma. Te ni jani ini de naxe saꞌa de ma, te ni jaꞌan de nuu Pilato ma, te ni ndakan de ñundeꞌyu Jesús ma.
\m
\v 44 Pilato ma chi ni kandava de ja ni jinisoꞌo de ja jâ ni jiꞌi ya ma, te ni kana de tee tátnuni nuu soldado ma, ja kakan‑tnuꞌu de na nkuu saa tiempu ja ni jiꞌi ya ma.
\m
\v 45 Te nuu ni jiñaꞌa tee tátnuni nuu soldado ma sukan ni iyo ma, te tee nani Pilato ma, ni waꞌa de tnuꞌu ja nuneꞌe tee kúu José ma ñundeꞌyu Jesús ma.
\m
\v 46 Sani te ni jan kuaan de in saꞌma vaꞌa nani i lino, te ni nuneꞌe de ñundeꞌyu Jesús ma, te ni chutuu de ya saꞌma ma. Te ni jinu, te ni jan chinee de ya in yavi ndenee yika toto ma, te ni jasi de jiꞌin in yuu kaꞌnu kaꞌnu.
\m
\v 47 Te María Magdalena ma, jiꞌin María siꞌi José ma, ka ndeꞌya ña ndenu ni ka chinee de ñundeꞌyu ya ma.
\c 16
\s1 Nuu ni ndateku Jesús ma
\rem La resurrección de Jesús
\r (Mt 28:1‑10; Lc 24:1‑12; Jn 20:1‑10)
\p \v 1 Ni yaꞌa kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma. Te ñaꞌa kúu María Magdalena ma, jiꞌin Salomé ma, jiꞌin María siꞌi Santiago ma, ni ka jaan ña in ndute jáxiko asi, ja jin koo ña jin chiꞌi ña ñundeꞌyu Jesús ma.
\m \v 2 Sani te neꞌe xtnee kivi kejaꞌa smana ma, te nuu ve kana kandii ma, te kuan koo ña nuu yinee ñundeꞌyu Jesús ma.
\m \v 3 Te ka ndatnuꞌu tnaꞌa ña:
\p ―‍¿Na in xtandiyo yuu ndesi yeꞌe yavi nuu yinee Jesús ma, ja jin kivi koo o ma? ―‍ka kuu ña ka ndatnuꞌu ña.
\p \v 4 Sani te ni ka ndonenuu ña, te ni ka jini ña ja yuu kaꞌnu ndesi yeꞌe yavi ma chi jâ ni kokoo i, te jâ nune yeꞌe yavi ma.
\m \v 5 Te ni ka kivi koo ña yavi ma, te ni ka jini ña ja núkoo kuenda tnuꞌu ja in suchi jaa lado kuaꞌa ma, neꞌnu i in saꞌma kuijin kani kani, te ñaꞌa yukan chi ni ka yuꞌu xeen ña.
\m \v 6 Kovaa suchi yukan chi jiñaꞌa i:
\p ―‍Máko jin koyuꞌu ni chi jini sa ja ka ndanduku ni Jesús ni yo iyo ñuu Nazaret ma, iya ni ndakaa nuu krusi ma. Te jâ ni ndateku ya. Ñatuu na iya iyo yaꞌa. Jin kondeꞌya ni nuu ni yinee ya a, ja ñatuu ya.
\m \v 7 Kuán koo ni, te jin kuñaꞌa ni tee ni ka yo ndikin ya ma, te suni jin kuñaꞌa ni Pedro ma ja maa ya chi jâ koxtnuu ya kiꞌin ya ñuu Galilea ma, sana jin koo ni. Te jin koo ni te yukan te jin kuni ni ya, vaa sukan ni kaꞌan ya ma ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p \v 8 Sani te ni ka nde koo kunu ña, te ka jinu ña kuan nu koo ña, te ka niꞌi ka niꞌi‑nka ña ja ka yuꞌu ña. Te ñatuu ni ka kaꞌan ña nuu ni‑in ñayii ma, kuechi ja ka yuꞌu ña ma.
\s1 Jesús ma, ni kenda ya xinañuꞌu nuu María Magdalena ma
\rem Jesús se aparece a María Magdalena
\r (Jn 20:11‑18)
\p \v 9 Te Jesús ma, ni ndateku ya nuu ve ndii kivi kejaꞌa smana ma, te ni kenda ya xinañuꞌu nuu María Magdalena ma, ñaꞌa ni ndeneꞌe ya uja tachi ma.
\m \v 10 Ni jaꞌan ña, te ni kaxtnuꞌu ña nuu tee ni ka yo ndikin ya ma, vaa ka kuxii xeen ini de, te ka ndaꞌyu de.
\m \v 11 Te ja ni ka jinisoꞌo de ja téku Jesús ma, vaa ni jini María Magdalena ma ya ma, kovaa masu nde ka kandija de.
\s1 Jesús ma, ni kenda ya nuu uu ñayii ni ka yo ndikin ya ma
\rem Jesús se aparece a dos de sus discípulos
\r (Lc 24:13‑35)
\p \v 12 Te nuu ni kuu sukan ma, sani te Jesús ma, tuku‑ka ni kenda ya nuu uu ñayii kuan koo ichi yuku ma.
\m \v 13 Ñayii yaꞌa, ni jan koo i ni ka kaxtnuꞌu i nuu ndaka‑ka ñayii ni ka yo ndikin ya ma, kovaa ni ñatuu ni ka kandija tna i.
\s1 Ni tatnuni Jesús ma sukan jin saꞌa tee ka ndikin ya ma
\rem El encargo de Jesús a los discípulos
\r (Mt 28:16‑20; Lc 24:36‑49; Jn 20:19‑23)
\p \v 14 Te kuee‑ka ma, Jesús ma, ni kenda ya nuu ndi‑uxi in tee ka ndikin ya ma, nani ka nukoo de nuu mesa ma. Te ni ndonda ya nuu de:
\p ―‍¿Navaꞌa ñatuu ka kandija ni te ñatuu ka jakuꞌni ini ni? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Chi vaa ñatuu ni ka kandija de ja ka kaꞌan ñayii ma ja ni ka jini i ya ma, vaa jâ ni ndateku ya ma.
\p \v 15 Te ni tatnuni ya nuu tee ka ndikin ya ma:
\p ―‍Jin koo ni ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a, te jin kaxtnuꞌu ni tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma nuu ndaka ñayii ma.
\m \v 16 Te ñayii kandija tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa káꞌan sa a te kuandute i ma, ñayii yukan chi ndaniꞌi taꞌvi i. Kovaa ñayii masu kandija ma chi masu ndaniꞌi taꞌvi i.
\m \v 17 Te milagru yaꞌa jin kuni ñayii ka kukanu ini ñaꞌa i maa sa ma. Te jin ndakuneꞌe ñaꞌa i maa sa, te kuu jin ndeneꞌe i tachi ka yinee ñayii ma. Te kuu jin kaꞌan i saꞌan ja ñatuu ka kaꞌan i ma.
\m \v 18 Te visi na jin tnii i koo ma, kovaa masu nawa saꞌa ñaꞌa ti. Te visi na jin koꞌo i ja yiꞌi venenu ma, kovaa masu nawa jin ndoꞌo i. Te jin sonee i ndaꞌa i siki ñayii ka kuꞌu ma, te jin nduvaꞌa ñayii ma, vaa iyo sa jiꞌin i ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Sukan ni ndaa Jesús ma kuan noꞌo ya andivi ma
\rem Jesús sube al cielo
\r (Lc 24:50‑53)
\p \v 19 Te ni jinu ja ni kaꞌan ya nuu de ma, te ni ndaa ya kuan noꞌo ya andivi ma, te ni nukoo ya xiñi kuaꞌa Suꞌsi ma.
\m \v 20 Te ndaka tee ka ndikin ya ma ni ka ke koo kuan koo de, te ka kaxtnuꞌu de tnuꞌu ni jiñaꞌa ya ma ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a. Te maa Iya Tátnuni ma, chíndee ya de ja jin saꞌa kuaꞌa de milagru, sukan‑vaꞌa jin kandija ñayii ma tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesucristo ma ja ka kaxtnuꞌu de ma. Te sukan kó kuu.
