\id ACT ‑ Mixtec, Magdalena Peñasco
\h Hechos
\mt1 Sukan ni ka yo saꞌa tee ni tetniñu Jesucristo ma
\c 1
\s1 Sukan ni skuiso Suꞌsi ma ja kii Xtumani Ndios ma
\rem La Promesa del Espíritu Santo
\p
\v 1 Teófilo, libru xinañuꞌu ja ni tee sa nuu ni ma, ni tee sa ndaka sukan ja ni yo saꞌa Jesús ma, jiꞌin sukan ni yo kaxtnuꞌu ya ma, onde nuu ni kejaꞌa ma,
\m
\v 2 nuu sani te ndaa ya andivi ma. Te ja maa Xtumani Ndios ma, te ni tatnuni ya nuu tee ni kaji maa ya ja jin ko kuu de tee tetniñu ya ja jin kaxtnuꞌu de tnuꞌu maa ya ma, te ni kaxtnuꞌu ya ndaka ja jin saꞌa de ma.
\m
\v 3 Vaa nuu ni jiꞌi ya ma te ni ndateku ya ma, te ni yo kenda ya nuu ka iyo de ma. Te sukan, te ni kaxtnuꞌu ndaa, ni kaxtnuꞌu ndija ya ja téku ya ma, te ni iyo‑ka ya uu xiko‑ka (40) kivi jiꞌin de, te ni yo kaxtnuꞌu ya sukan ko kuu kivi tatnuni Suꞌsi ma.
\m
\v 4 Te nuu iyo‑ka ya jiꞌin tee ni tetniñu ya ma, te ni tatnuni ya ja na jin kendoo de ñuu Jerusalén ma, ja má jin kanda‑ni de, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Jin kondetu ni ja ko kuu sukan ni skuiso Yuva sa Suꞌsi ma ja jin kutaꞌvi ni Xtumani Ndios ma, sukan ni kaꞌan sa ma.
\m
\v 5 Ja ndaa kúu ja Juan ma, ni skuandute de jiꞌin ndute, kovaa ndijin chi masu kuaꞌa‑ka‑ni kii, te jin kuandute ni jiꞌin Xtumani Ndios ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Ni ndaa Jesús ma kuan noꞌo ya andivi ma
\rem Jesús sube al cielo
\p
\v 6 Ñayii ka iyo tutu jiꞌin Jesús ma, ka jikan‑tnuꞌu i:
\p ―Iya Tátnuni, ‍¿ndasaꞌa ni ja kuu tatnuni ñuu Israel ya ñuu ñayivi a tiempu yaꞌa? ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p
\v 7 Te Jesús ma, ni ndakoneꞌe ya:
\p ―‍Masu ndijin ka kucargu ja jin kuni ni na kivi jiꞌin na tiempu saꞌa maa Yuva sa Suꞌsi ma, vaa maa in‑ni ya tátnuni nuu ndaka.
\m
\v 8 Kovaa ja kanuu‑ka kúu ja jin koo tuꞌva ni kivi kenda Xtumani Ndios ma nuu ka iyo ni a, te jin kutaꞌvi ni ya, te jin niꞌi ni tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu ma, te jin koo ni ñuu Jerusalén ma, jiꞌin ni‑kaꞌnu ñuu Judea ma, jiꞌin ñuu Samaria ma, te onde ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a jin kenda koo ni, te jin kaxtnuꞌu ni tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa sa a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 9 Ni jinu ni kaꞌan ya ma, te nani ka ndeꞌya de ma, te Jesús ma, ni ndaa ya, te in nuu viko ni ndasaꞌvi ya, te ñatuu ni ka jini‑ka de ya. \fig |GR-lllb24n.tif|span||| |1:9\fig*
\m
\v 10 Te nani ka ndeꞌya de andivi ma sukan ni ndaa ya ma, sani te ni ka kenda koo uu ángel nuu ka iyo tee ni tetniñu ya ma, te kuenda tnuꞌu ja tee‑ni ka kuu i, te ka neꞌnu i saꞌma kuijin kuijin,
\m
\v 11 te ka jiñaꞌa i:
\p ―‍Ndijin tee ñuu Galilea, ¿navaꞌa ka ndeꞌya ni andivi a? Maa Jesús iya ni yo iyo jiꞌin ndaka ni ma, iya ni ndaa kuan noꞌo andivi ma, sukan ni ka jini ni ja kuan noꞌo ya andivi ma, sukan ndii ya in‑ka tuku jichi ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\s1 Ni ka ndakaji de in tee nukuiñi nuu tniñu Judas ma
\rem Se escoge a Matías para reemplazar a Judas
\p
\v 12 Onde nuu yuku nani Yuku Tnu Olivo ma ka iyo tee ni tetniñu ya ma. Sani te kuan nu koo de onde ñuu Jerusalén ma, te ni ka jika de jaku‑ni, sukan káꞌan tnuꞌu ni tatnuni Moisés ma ja kuu kaka ñayii ma kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu i ma, te chukan kúu ja yika‑ni ni ka ndenda koo de ñuu Jerusalén ma.
\m
\v 13 Nuu ni ka ndenda koo de ini ñuu ma, te ni ka nda koo de onde sukun maa veꞌe ku‑uu ma nuu ni ka yo ndatnaꞌa de ma. Te ndaka tee yaꞌa ka kuu de: Pedro ma, Juan ma, Santiago ma, Andrés ma, Felipe ma, Tomás ma, Bartolomé ma, Mateo ma, Santiago saꞌya Alfeo ma, Simón tee kúu Celote ma, jiꞌin Judas saꞌya Santiago ma.
\m
\v 14 Ndimaa ni ka yo ndututu ndaka de jiꞌin ñani Jesús ma, jiꞌin María siꞌi ya ma, jiꞌin jaku‑ka ñaꞌa ma, te ni‑yuꞌu ni‑ini de ni ka yo jikan‑taꞌvi de nuu Suꞌsi ma.
\p
\v 15 Te kivi yukan ni ka ndututu visi cientu oko ñayii. Te ni ndokuiñi Pedro ma meꞌñu ndaka ñayii ma, te ni kaꞌan de:
\p
\v 16 ―‍Ñani, kuꞌva, jiniñuꞌu ja ko kuu sukan ni jiñaꞌa Xtumani Ndios ma nuu David ma, sukan ndee nuu tutu Suꞌsi ma, sukan ko kuu siki Judas ma tee ni keꞌen‑suꞌva Jesús ma, te ni ndaxiko de ya, te ni chindee de tee ni jan koo ni jan tnii de ya ma.
\m
\v 17 Vaa Judas ma chi in tee ni ka iyo jiꞌin o ma kúu de, te suni ni yo satniñu de jiꞌin o.
\m
\v 18 Kovaa xuꞌun ja ni ka chuyaꞌvi i de ja ni ndaxiko de Jesús ma, te ni ndakuaan de in ñuꞌú, te maa yukan ni ndakata kaa de maa de. Sani te ni jinkava de, te ni kuun de xini de, te ni ndata sasava de, te ni ndiꞌi kuiti jiti de ma ni ka jitenuu.
\m
\v 19 Nuu ni ka jini ñayii ñuu Jerusalén ma, te ni ka xnani i ñuꞌú yukan Aceldama saꞌan hebreo ma, te kúni kaꞌan “Ñuꞌú Niñi”.
\m
\v 20 Vaa nuu tutu ndee Salmo ma káꞌan:
\q1 Veꞌe de ma chi nduu i in nuu masu na in koo‑ka,
\q2 veꞌe nuu masu na ñayii koo‑ka,
\m káꞌan, te kaꞌan tna:
\q1 in‑ka ñayii nukuiñi nuu tniñu de ma,
\m káꞌan.
\p
\v 21 ’Te chukan kúu ja vitna ja ka iyo o jiꞌin tnaꞌa tee ni ka yo ndikin ñaꞌa ma, te ni ka iyo o jiꞌin de jiꞌin Jesús Iya Tátnuni ma
\m
\v 22 onde kivi ni skuandute Juan ma Jesús Iya Tátnuni ma, te onde kivi ni ndaa ya andivi ma ka ndikin tnaꞌa o. Te chukan kúu ja jiniñuꞌu ja in maa tee ka ndikin tnaꞌa jiꞌin o a ndivi neꞌun o a, sukan‑vaꞌa ndaka o jiꞌin de jin kaꞌan nuu ñayii ma ja ndija ja ndaa kúu ja ni ndateku Jesús ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 23 Sani te ni ka ndakaji de uu tee ma. In tee nani José Barsabás ma tee ni ka yo xnani i Justo ma, te in tee nani Matías ma.
\m
\v 24 Te ni ka jikan‑taꞌvi de saꞌa nuu Iya Tátnuni ma:
\p ―‍Suꞌsi, ndijin ja jini ni onde ini anua ndaka ñayii ma, kaxtnuꞌu ni nde tee ja nduu de a ni kaji ni,
\m
\v 25 sukan‑vaꞌa núkuiñi de nuu tniñu ni yo jinukuechi Judas tee ni skenaa maa de ma. Vaa Judas ma, ni jiso kuechi de ma, te jâ kuaꞌan maa de nuu koo de ma. ―‍Saꞌa ka jiñaꞌa de nuu Suꞌsi ma.
\p
\v 26 Sani te ni ka chuꞌun de suerte siki nduu tee yukan, te ni kani ja Matías ma ko kuu de. Te onde ora yukan, te ni ndivi de nuu ndi‑uxi in tee ni tetniñu ya ma.
\c 2
\s1 Kivi ni ka kutaꞌvi ñayii ma Xtumani Ndios ma
\rem La venida del Espíritu Santo
\p
\v 1 Nuu ni kenda Viko Pentecostés ma, ndaka tee ni tetniñu ya ma, te in‑ni nuu ka iyo tutu de.\fig |NT-091n.TIF|span||| |2:1\fig*
\m
\v 2 Sani te sanaa sanaa‑ni, te onde ichi andivi ma ni kuu niniꞌi yuꞌu kuenda tnuꞌu ja yiꞌi xeen kajin, te ni waꞌa sondaꞌa ni‑kaꞌnu ini veꞌe nuu ka iyo de ma.
\m
\v 3 Te sani te kuenda tnuꞌu ja ita ñuꞌu ndúꞌva ni ka jakonaꞌa xini ndi‑in ndi‑in de ma.
\m
\v 4 Te ndaka de ni ka kutaꞌvi Xtumani Ndios ma. Sani te siin siin‑nka saꞌan ni ka kejaꞌa de ka kaꞌan de, sukan ni waꞌa maa Xtumani Ndios ma ja jin kaꞌan de ma.
\p
\v 5 Te maa kivi yukan ni ka ndenda koo ndaka tee judío ka iyo ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a tee ka ñuꞌu ini de ja jin ko saꞌa tna de sukan kúni Suꞌsi ma.
\m
\v 6 Te nuu ni ka jinisoꞌo de sukan ni kuu yuꞌu ma, te kuaꞌa xeen de ni jan koo ni ka ndututu, te ñatuu ka niꞌi ini‑ka de naxe jin kani ini de ja ni ka jini de ma, vaa ndi‑in ndi‑in de ma ka jinisoꞌo saꞌan maa maa ñuu nuu ve koo de ma ja ka kaꞌan tee ni tetniñu ya ma.
\m
\v 7 Te ûni ni ka saꞌvi kuiti‑nka ini de, te ka kaꞌan ndi‑in ndi‑in de ma:
\p ―‍¿Masu tee ñuu Galilea ma ka kuu ndaka tee ka kaꞌan a?
\m
\v 8 ¿Naxe kúu ja ka jakuꞌni ini ndi‑in ndi‑in o ja ka kaꞌan de saꞌan maa maa ñuu nuu ve koo o a?
\m
\v 9 Te vitna ja yoꞌo chi ve ndi koo o ñuu Partia ma, ñuu Media ma, ñuu Elam ma, ñuu Mesopotamia ma, ñuu Judea ma, ñuu Capadocia ma, ñuu Ponto ma, ñuu Asia ma,
\m
\v 10 ñuu Frigia ma, ñuu Panfilia ma, ñuu Egipto ma, jiꞌin ñuu kuechi Libia ma yatni Cirene ma. Suni ka iyo tna jaku ñayii ve koo ñuu Roma ma.
\m
\v 11 Te jaku o ka kuu ñayii judío ya, te jaku‑ka o ka kuu ñayii in‑ka ñuu te ni ka nduu o ñayii ñuu judío a. Suni ñayii ve koo ñuu Creta ma jiꞌin ñuu Arabia ma. Te ja ka kaꞌan tee yaꞌa chi ndaka o ka jakuꞌni ini, vaa saꞌan maa maa o a ka kaꞌan de, ja ka kaxtnuꞌu de ndaka ja vaꞌa ni saꞌa Suꞌsi ma ―‍ka kuu de ka kaꞌan de.
\p
\v 12 Ndaka ñayii ma, ni ka saꞌvi‑nka ini i, te ñatuu ka niꞌi ini i naxe jin kani ini i, te ka jikan‑tnuꞌu tnaꞌa i:
\p ―‍¿Nawa kúu ndaka chaꞌa? ―‍ka kuu i ka kaꞌan i.
\p
\v 13 Kovaa jaku i, ka jakundee i de, te ka kaꞌan i:
\p ―‍Vâa ka ndajini de ―‍ka kuu i ka kaꞌan i.
\s1 Sukan ni kaxtnuꞌu Pedro ma tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma
\rem Discurso de Pedro
\p
\v 14 Sani te Pedro ma, ni ndokuiñi de jiꞌin ndi‑uxi in‑ka tee ni tetniñu Jesús ma, te ni kaꞌan niniꞌi de jiñaꞌa de:
\p ―‍Ndaka ni ja ka kuu ni ñayii judío a jiꞌin ndaka‑ka ni ja ka kuu ni ñayii ka iyo ñuu Jerusalén a, jin koninisoꞌo vaꞌa ni, te jin koninisoꞌo ndaka ni tnaꞌa ja káꞌan sa a.
\m
\v 15 Tee yaꞌa chi masu ka ndajini de sukan ka jani ini ni a, vaa yika ka iin‑ni xtnee kúu.
\m
\v 16 Suꞌva chaꞌa kúu ja káꞌan nuu ni tee tee nani Joel tee ni yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma:
\q1
\v 17 Káꞌan Suꞌsi ma:
\q1 Saꞌa ko kuu ja kivi ve ndiꞌi kii ma,
\q1 te tetniñu sa Xtumani maa sa a siki ndaka ñayii ma.
\q1 Sayii ni ma jiꞌin sasiꞌi ni ma,
\q2 jin ndakaxtnuꞌu i tnuꞌu maa sa ma.
\q1 Suchi jaa ma, jin kuninuu i nawa kúni Suꞌsi ma ja kaxtnuꞌu ya,
\q2 te tee nijaꞌnu ma, saꞌa Suꞌsi ma ja jin jani de nawa kúni Suꞌsi ma ja kaxtnuꞌu ya ma.
\q1
\v 18 Suni siki tee jiꞌin ñaꞌa ka jinukuechi nuu sa ma tetniñu sa Xtumani maa sa a kivi yukan,
\q2 te jin ndakaxtnuꞌu i tnuꞌu sa a.
\q1
\v 19 Te onde andivi ma saꞌa sa ja jin kuni ñayii ma seña kaxtnuꞌu sa ma,
\q2 te nuu ñuꞌú a jin kuni i ja ndute ma, te nduu de niñi,
\q1 te jin kuni i nuu kayu koko ñuꞌu ma,
\q2 te kana yoko kuenda tnuꞌu ja ñuꞌma.
\q1
\v 20 Te kandii ma, ndutnuu i te kunee,
\q2 te yoo ma ndukuaꞌa sukan kaa niñi ma.
\q1 Saꞌa ko kuu xiꞌna‑ka sana kenda kivi ndenda Iya Tátnuni ma.
\q2 In kivi jayiñuꞌu, in kivi kaꞌnu ko kuu kivi yukan.
\q1
\v 21 Kovaa ndaka ñayii ka kandija te ka ndakuneꞌe i Iya Tátnuni ma,
\q2 jin kaku i te jin ndaniꞌi taꞌvi i kivi yukan.
\m Saꞌa ni ndakaꞌan tee kúu Joel ma.
\p
\v 22 ’Jin koninisoꞌo ni ñayii Israel tnaꞌa ja káꞌan sa a: Ni ka jini vaꞌa, ni ka jini vii maa ni ja Jesús iya ni iyo ñuu Nazaret ma kúu iya ni yo saꞌa kuaꞌa milagru nuu ka iyo ni a, te sukan ni kaxtnuꞌu Suꞌsi ma nuu o ja maa ya ni tetniñu Jesús ma.
\m
\v 23 Te maa ya kúu iya ni ndataa tee nani Judas ma nuu ndaꞌa ni ma, te maa ni chi ni ka jaꞌni ni ya, vaa ni ka saꞌa ni ja tee ka ndiso kuechi ma, ni ka skuita kaa de ya nuu krusi ma. Te ndaka chaꞌa ni jani ini Suꞌsi ma ja ndoꞌo neni Jesús ma, vaa kúni ya ja jin ndaniꞌi taꞌvi o a.
\m
\v 24 Visi ni ndoꞌo, ni neni ya te ni jiꞌi ya ma, kovaa ni ndaxteku ñaꞌa Suꞌsi ma, vaa masu nawa kundee nuu ya ma.
\m
\v 25 Vaa saꞌa ni kaꞌan David ma ja saꞌa Jesús ma:
\q1 Saña chi ni yo jini sa ja ndimaa yoxtnuu kuaꞌan yoxtnuu vee Iya Tátnuni ma nuu sa a.
\q1 Vaa maa ya iyo ichi xiñi kuaꞌa sa ya,
\q2 te ûni konukuiñi vavaꞌa sa,
\q2 te masu nawa saꞌa ja kotuu sa.
\q1
\v 26 Te chukan kúu ja ni ndusii ini xeen ini anua sa ya,
\q2 te jita sii ini xeen yuꞌu sa a,
\q2 te ndátatu ni‑kaꞌnu ni‑tuꞌu sa,
\q1 vaa kúkanu ini xeen ñaꞌa sa,
\q2 te koteku sa ni‑kani ni‑jika, vi Suꞌsi.
\q1
\v 27 Vaa masu xndoo ñaꞌa ni ini yavi kinee ñundeꞌyu sa ja tivi i ma,
\q2 ni masu kuaꞌa ni tnuꞌu ja ñayii jâ ni nduvii jâ ni ndundoo ini i ma, te ndutneꞌe‑ka tuku i in‑ka jichi.
\q1
\v 28 Vaa maa ni ni kaxtnuꞌu ichi vaꞌa ja saꞌa ja koteku sa a,
\q2 te maa ni ni saꞌa ja koo sii ini xen‑xeen sa,
\q1 vaa iyo ni jiꞌin sa a,
\m kúu de káꞌan de.
\p
\v 29 ’Ñani, ndaka maa ni chi ni ka jini ni ja káꞌan sa a. Ja ndaa kúu ja tee janaꞌa tnaꞌa o David ma chi ni jiꞌi de, te ni kuyuꞌu de, te ka jini o ndenu yinee de ma.
\m
\v 30 Kovaa David ma chi in tee ni yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma ni yo kuu de, te ni yo jini de ja ni skuiso Suꞌsi ma ja ndokani ya in rey, te in tee neꞌun saꞌya tata David ma ko kuu de.
\m
\v 31 Kuenda tnuꞌu ja ndeꞌya David ma kúu ja ni kaꞌan de ma, ja ndateku Jesús ma. Suni ni kaꞌan de ja masu kendoo ya yavi ni yinee ya ma, ni a yikikuñu ya ma, masu tivi i.
\m
\v 32 Te vaa jâ ni ndaxteku Suꞌsi ma Jesús ma, te chukan chi ndaka sa ni ka jini jiꞌin nuu sa a ja sukan ni kuu ma.
\m
\v 33 Te jâ ni ndaa ya kuan noꞌo ya andivi ma, te ni nukoo ya xiñi kuaꞌa Suꞌsi ma, te ni ndutaꞌvi ya Xtumani maa Suꞌsi ma, te ni tetniñu ya ya nuu ka iyo o a sukan ni skuiso ya ma. Te chaꞌa kúu ja ni ka jinisoꞌo ni a, jiꞌin ja ni ka jini ni a.
\m
\v 34 Vaa masu ni kaa David ma andivi ma, kovaa saꞌa ni kaꞌan de:
\q1 Iya Tátnuni ma, ni jiñaꞌa ya nuu iya tátnuni nuu sa a:
\q1 “Xiñi kuaꞌa sa ya kunukoo ni,
\q1
\v 35 onde nú ni ndiꞌi ñayii ñatuu ka kunimani nuu ni ma,
\q1 ni chinee sa i chii jaꞌa ni ma”,
\m kúu ya jiñaꞌa ya.
\m Sukan ni kaꞌan David ma.
\p
\v 36 ’Jin konaꞌa ndaka ni ja ka kuu ni ñayii ñuu Israel ya ja maa Jesús iya ni ka skuita kaa ni nuu krusi ma, ni saꞌa Suꞌsi ma ja maa ya kúu Iya Tátnuni ma, te suni maa ya kúu Cristo iya ni tetniñu maa Suꞌsi ma ―‍kúu Pedro ma jiñaꞌa de.
\p
\v 37 Te tee ni ka ndututu ma, nuu ni ka jinisoꞌo de ja káꞌan Pedro ma chi ni ka kuxii xeen ini de, te ni ka jikan‑tnuꞌu de Pedro ma, jiꞌin nuu ndaka‑ka tee ni tetniñu ya ma:
\p ―‍Ñani, ¿nawa jin saꞌa, nawa jin kuu sa, sukan‑vaꞌa ndasakanu ini ñaꞌa Suꞌsi ma? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 38 Pedro ma, ni ndakoneꞌe de:
\p ―‍Jin ndakokuiñi ni nuu Suꞌsi ya, te jin kandija ni ya, te jin kuandute ndi‑in ndi‑in ni ja maa Jesucristo ma, sukan‑vaꞌa ndaka kuechi ni ma ndasakanu ini Suꞌsi ma. Sani te jin niꞌi ni Xtumani Ndios ma ja skutaꞌvi ñaꞌa ya ma.
\m
\v 39 Vaa tnaꞌa ja ni skuiso ya ma chi ndaka ni jin niꞌi, jiꞌin saꞌya ni ma, jiꞌin ndaka ñayii ka iyo jika‑ka ma, ndaka i ja kúni maa Suꞌsi iya tátnuni nuu o ma ja ndakana ya i ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 40 Tnuꞌu yaꞌa jiꞌin jaku‑ka tnuꞌu ni kaꞌan Pedro ma, te káxtnuꞌu de naxe jin saꞌa ñayii ma. Te ni jiñaꞌa de:
\p ―‍Má jin kondikin‑ka ni sukan ka saꞌa ñayii ka kuneé ka ku‑uun ma ja ñatuu ka kandija i Suꞌsi ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 41 Te kuaꞌa xeen ñayii ni ka kandija Suꞌsi ma ja sukan ni kaꞌan de ma, sani te ni ka jandute i, te visi uni mil ñayii ni ka kandija ma kúu, te ni ka ndandikin i tee ni tetniñu ya ma.
\m
\v 42 Te ndaka i ûni ni‑yuꞌu ni‑ini i ni ka yo saꞌa i ndaka ja ni ka yo kaxtnuꞌu tee ni tetniñu Jesús ma, te vivii ni ka yo ketnaꞌa ini i, te ni ka yo chindee tnaꞌa i nawa ka jiniñuꞌu in in i ma, te vivii ni ka yo ndututu i ja jin kaa i xita ma, te suni ni ka yo taꞌvi i xita tila ma sukan ni tatnuni ya ja jin ko saꞌa i ma te jin ndakaꞌán i sukan ni ndoꞌo ni neni ya ja jin kuu i ma, te ni ka yo jikan‑taꞌvi, ni ka yo jikan‑taꞌvi i nuu ya.
\s1 Sukan ni ka yo kuu ñayii ni ka kandija Suꞌsi ma xinañuꞌu kuiti ma
\rem La vida de los primeros cristianos
\p
\v 43 Te ndaka ñayii ma, ja ni ka yo jini i kuaꞌa milagru jiꞌin seña ja ni ka yo saꞌa tee ni tetniñu Jesús ma ja maa Suꞌsi ma, te ni ka yo yuꞌu i Suꞌsi ma, te ñatuu na ja uꞌvi ni ka yo saꞌa‑ka i.
\m
\v 44 Ñayii ka kandija ya ma, ni ka yo iyo tutu i, te ni ka yo chindee tnaꞌa i nawa ni ka yo jiniñuꞌu in in i ma.
\m
\v 45 Te ni ka yo xiko i nawa ni ka yo nevaꞌa i ma, te ni ka yo ndachindee tnaꞌa i nawa ka jiniñuꞌu ndi‑in ndi‑in i ma.
\m
\v 46 Ndaka kii ni ka yo ndututu i ini veñuꞌu kaꞌnu ma, te suni sii ini ni ka yo ndututu i veꞌe ndi‑in ndi‑in i ma, ja jin kaa i xita te jin taꞌvi i xita tila ma sukan ni tatnuni ya ja jin ko saꞌa i ma, te inuu‑ni ni ka yo jani ini ndaka i te vivii ni ka yo ketnaꞌa ini i.
\m
\v 47 Te vivii ni ka yo chiñuꞌu i Suꞌsi ma, te ni ka yo kaꞌan vaꞌa ndaka ñayii ñuu ma ja jin kuu i ma, te ndi‑kivi ndi‑kivi ni yo saꞌa Suꞌsi ma ja kénda koo ñayii jin ndaniꞌi taꞌvi ma.
\c 3
\s1 Ni nduvaꞌa in tee ñatuu kúu kaka
\rem Un cojo es sanado
\p
\v 1 In kivi, te Pedro ma jiꞌin Juan ma, kuan koo de veñuꞌu kaꞌnu ma visi nuu ka uni jañini ma, vaa ora yukan kúu ora ka jikan‑taꞌvi ñayii ma nuu Suꞌsi ma.\fig |GR-lllh05n.tif|span||| |3:1\fig*
\m
\v 2 Te yeꞌe veñuꞌu ma iyo in tee, te onde nuu ni kâku de ma, ñatuu ka kanda jaꞌa de ma. Te ndaka kii, te ni yo jan koo i ni ka yo jan xsiaꞌa i de, te ni ka yo sunkoo i de yeꞌe veñuꞌu ma ja nani i “Yeꞌe Vivii” ma, sukan‑vaꞌa kakan de karidaa nuu ñayii ka kivi koo ini veñuꞌu ma.
\m
\v 3 Te tee ñatuu kúu kaka ma, nuu ni jini de Pedro ma jiꞌin Juan ma, ja sani te jin kivi koo de ini veñuꞌu ma, te ni jakondee de jikan de karidaa nuu tee ma.
\m
\v 4 Te ka ndeꞌya de tee ma, te Pedro ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Kondeꞌya ñaꞌa ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 5 Te tee ñatuu kúu kaka ma, ndeꞌya vavaꞌa de tee ma. Ndetu de ja nawa jin kuaꞌa tee ma.
\m
\v 6 Kovaa Pedro ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Masu na plata ni oro nevaꞌa sa, kovaa ja nevaꞌa sa a chi kuu taa sa. Ja maa Jesucristo iya ni iyo ñuu Nazaret ma, te ndokuiñi ni, te kaka ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 7 Ja ni kaꞌan Pedro ma sukan, te ni tnii de ndaꞌa kuaꞌa tee ma, te ni ndoneꞌe de tee ma. Sani te ni ka ndaniꞌi ndee jaꞌa de ma jiꞌin sukun jaꞌa de ma.
\m
\v 8 Te tee ñatuu kúu kaka ma, kándava de ni ndokuiñi de, te ni kejaꞌa de jika de. Sani te ni ndikin de Pedro ma jiꞌin Juan ma, te ni ka kivi koo de ini veñuꞌu ma. Kándava kándita de, te ndáchiñuꞌu de Suꞌsi ma.
\m
\v 9 Te nuu ni ka jini ndaka ñayii ma ja jika de ma jiꞌin ja sukan ndáchiñuꞌu de Suꞌsi ma,
\m
\v 10 te ni ka ndakuni i de ja maa de kúu tee ni yo nukoo ni yo jikan de karidaa yeꞌe veñuꞌu ja nani i “Yeꞌe Vivii” ma. Te ni ka saꞌvi xeen ini i, te kuenda ni ka yuꞌu i ja sukan ni nduvaꞌa de ma.
\s1 Sukan ni ndakaꞌan Pedro ma Nukeꞌe Salomón ma
\rem Discurso de Pedro en el Pórtico de Salomón
\p
\v 11 Te tee ñatuu ni yo kuu kaka ma, ja ni nduvaꞌa de ma, te ndikin kuaꞌan ndikin vee de Pedro ma jiꞌin Juan ma, te ndaka maa ñayii ni ka saꞌvi‑nka ini ma, te ka kutneñu i kuan koo i ichi corredor veñuꞌu kaꞌnu ma ja nani i “Nukeꞌe Salomón”, vaa yukan ka iyo de ma.
\m
\v 12 Ja ni jini Pedro ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍¿Navaꞌa ni ka saꞌvi‑nka ini ndijin, tee ñuu Israel? ¿Navaꞌa ka ndeꞌya ñaꞌa ni, kuenda tnuꞌu ja saña ka kuu tee ni ka saꞌa, ni ka kuu ja ni nduvaꞌa tee yaꞌa te ni ndakaka de a?
\m
\v 13 Ñaꞌa chi maa Suꞌsi ni ka yo kukanu ini tee kúu Abraham ma, jiꞌin tee kúu Isaac ma, jiꞌin tee kúu Jacob ma, te suni maa Suꞌsi ni ka yo kukanu ini tnaꞌa o ñayii janaꞌa‑ka ma, kúu iya ni waꞌa jayiñuꞌu xeen nuu Saꞌya ya Jesús ma. Kovaa ndijin chi ni ka jan xsiaꞌa ni ya nuu tee ka netniñu ma. Te nuu ni kuni Pilato ma ja xsiaa de ya ma, te ñatuu ni ka waꞌa ni tnuꞌu ma.
\m
\v 14 Te visi iya ii iya masu ndiso kuechi kúu ya, kovaa ñatuu ni ka jikan ni ja xsiaa de ya ma, suꞌva ndijin chi ni ka jikan ni ja xsiaa de in tee ni jaꞌni ñayii ma.
\m
\v 15 Te sukan ni ka jaꞌni ndijin iya saꞌa ja koteku ini anua o ma. Kovaa saña chi ni ka jini sa ja Suꞌsi ma, ni ndaxteku ya Jesús ma, te chukan kúu ja ka ndakaxtnuꞌu sa a.
\m
\v 16 Te ja ni ka kukanu ini sa maa Jesús ma, te maa Jesús ma ni saꞌa ja tee yaꞌa, ni nduvaꞌa de, sukan ni ka jini ni a, jiꞌin sukan ni ka jinisoꞌo ni a. Te ni ndaniꞌi de tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu. Vaa kuechi ja ka kukanu ini sa Jesús ma, te maa ya ni ndasavaꞌa tee yaꞌa, sukan ka ndeꞌya ndaka ni a.
\p
\v 17 ’Ñani, jâ jini sa ja maa ni jiꞌin tee ka tatnuni nuu ni ma, nuu ni ka jaꞌni ni Jesús ma, te masu ni ka jini maa ni nawa kúu ja ni ka saꞌa ni ma.
\m
\v 18 Kovaa ja maa Suꞌsi ma, te ni kuu sukan ni ka yo kaꞌan ndaka tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu maa ya ma ja Cristo iya tetniñu ya ma chi ndoꞌo neni ya.
\m
\v 19 Chukan kúu ja jin ndakani jin ndakaꞌvi ini ni, te jin xndoo ni ja uꞌvi ka saꞌa ni ma, te jin ndandikin ni Suꞌsi ma, te jin kandija ni ya, sukan‑vaꞌa maa ya na xnaa kuechi ni ma. Sani te maa Iya Tátnuni ma saꞌa ja kenda kivi ja jin ndusii ini ini anua ni a.
\m
\v 20 Vaa tetniñu ya Jesús iya ni kaji ya onde xinañuꞌu ma ja ko kuu ya Cristo iya tetniñu ya nuu ndaka o ma.
\m
\v 21 Kovaa vitna chi jiniñuꞌu ja koo Jesús ma andivi ma onde kenda kivi ndasajaa Suꞌsi ma ndaka ja iyo ñuu ñayivi a, sukan káꞌan tnuꞌu ni yo waꞌa ya xinañuꞌu‑ka ma nuu tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu maa ya ma.
\m
\v 22 Moisés ma, ni kaxtnuꞌu de nuu tee janaꞌa ma: “Suꞌsi Iya Tátnuni ma, saꞌa ya ja kenda neꞌun ni a in iya ndakaxtnuꞌu tnuꞌu maa ya ma sukan kúu saña, te jin kandija ni ndaka ja kaꞌan ya ma.
\m
\v 23 Vaa nú na in ma kandija ja kaꞌan iya ndakaxtnuꞌu tnuꞌu Suꞌsi ma chi koo siin i neꞌun ñayii ka kuu saꞌya Suꞌsi ma.” Saꞌa ni ndakaꞌan de.
\p
\v 24 ’Te ndaka tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma onde tee kúu Samuel ma te vee ma, te ni ka yo kaꞌan tna de siki kivi yaꞌa.
\m
\v 25 Ndijin ka kuu ñayii jin ndaniꞌi taꞌvi, sukan ni ka yo kaꞌan tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma, jiꞌin sukan ni tatnuni Suꞌsi ma nuu tnaꞌa o tee janaꞌa ma naxe jin koo vaꞌa de jiꞌin ya ma. Vaa Suꞌsi ma, ni jiñaꞌa ya Abraham ma: “Ja maa Saꞌya tata ni a, te jin koo vii jin koo vaꞌa ndaka ñayii ka iyo ñuu ñayivi a”, kúu ya jiñaꞌa ya.
\m
\v 26 Nuu ni ndaxteku Suꞌsi ma iya kúu Saꞌya ya ma, te ni tetniñu ñaꞌa ya xinañuꞌu‑ka nuu ndaka ni a, sukan‑vaꞌa ndi‑in ndi‑in ni jin xndoo ndaka ja uꞌvi ni ka yo saꞌa ni ma, te sukan na skutaꞌvi ñaꞌa Suꞌsi ma ja vii ja vaꞌa ―‍kúu Pedro ma jiñaꞌa de.
\c 4
\s1 Sukan ni ka kaꞌan Pedro ma jiꞌin Juan ma nuu tee ka netniñu ma
\rem Pedro y Juan ante las autoridades
\p
\v 1 Ka yikuu‑ka Pedro ma jiꞌin Juan ma ka kaꞌan de nuu ñayii ma, te ni ka kenda koo sutu ma, jiꞌin tee tátnuni nuu tee ka jito veñuꞌu ma, jiꞌin tee ka kuu saduceo ma.
\m
\v 2 Ka ndakiti ini de, vaa Pedro ma jiꞌin Juan ma, ka kaxtnuꞌu de nuu ñayii ma, te ka kaꞌan de ja jin ndateku ñayii ni ka jiꞌi ma, vaa sukan ni kuu Jesús ma.
\m
\v 3 Ni ka tnii de tee ma. Te kuechi ja ve kukuee ma, te ni ka chinee de tee ma vekaa ma, sukan‑vaꞌa onde in‑ka kii ma, te jin kaꞌnde de tniñu tee ma.
\m
\v 4 Kovaa kuaꞌa ñayii ni ka jinisoꞌo tnuꞌu ni ka kaꞌan Pedro ma jiꞌin Juan ma, te ni ka kandija i tnuꞌu Suꞌsi ma, te ja nanimaa tee ma chi visi uꞌun mil de kúu.
\p
\v 5 Kii xtnee ma, te ni ka ndaxtutu tnaꞌa tee ka netniñu nuu ñayii judío ma, jiꞌin tee ka kuu jaꞌnu ma, jiꞌin tee ka skuaꞌa tnuꞌu Moisés ma, ñuu Jerusalén ma.
\m
\v 6 Yukan ka iyo tna Anás tee kúu tee tátnuni nuu sutu ma, jiꞌin Caifás ma, jiꞌin Juan ma, jiꞌin Alejandro ma, jiꞌin ndaka tee ka kuu tnaꞌa tee ka tatnuni nuu sutu ma.
\m
\v 7 Ni ka tatnuni de ja na ki koo i jiꞌin Pedro ma jiꞌin Juan ma, te na jin konukuiñi de meꞌñu ndaka ñayii ma. Sani te ni ka jakondee de ka jikan‑tnuꞌu de nuu Pedro ma jiꞌin Juan ma:
\p ―‍¿Na nde in ni tatnuni xi na in xi‑nuu ka kuu ni ja ve koo ni ja ka saꞌa ni saꞌa? ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 8 Kovaa Pedro ma chi ûni iyo ndija de jiꞌin Xtumani Ndios ma, te ni ndakoneꞌe de:
\p ―‍Ndijin, ja ka kuu ni tee ka netniñu ñuu yaꞌa jiꞌin ndijin tee ka kuu jaꞌnu ñuu yaꞌa,
\m
\v 9 ka jikan‑tnuꞌu ñaꞌa ni siki ja vaꞌa ni kuu jiꞌin tee ni yo kuꞌu ya, naxe ni kuu ja ni nduvaꞌa de ma.
\m
\v 10 Te vaꞌa‑ni, te káxtnuꞌu sa nuu ni, sukan‑vaꞌa jín kuni ndaka ñayii ñuu Israel ya. Te tee yaꞌa tee iyo nuu ndaka ni a, ni nduvaꞌa de ja maa Jesucristo iya ñuu Nazaret ma maa iya ni ka skuita kaa ni nuu krusi ma. Te iya ni ndaxteku Suꞌsi ma kúu ya.
\m
\v 11 Maa Jesús ma kúu iya ni ka saxiko ni ma, sukan ka saxiko ni in yuu ja masu jin kuatniñu ni nuu ka saꞌa ni veꞌe ma. Kovaa vitna suu ya ni nduu yuu kanuu‑ka.
\m
\v 12 Vaa maa in‑ni Jesús ma kúu iya kuu saꞌa ja jin ndaniꞌi taꞌvi o ma, te ñatuu ni a in‑ka ja iyo ñuu ñayivi a ja ka xnani ñayii ma suꞌsi i ma saꞌa ja kuu jin ndaniꞌi taꞌvi o ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 13 Ni ka jini tee ka netniñu ma ja Pedro ma jiꞌin Juan ma chi ûni masu ka yuꞌu de te ka kaꞌan de ma, te vitna ja masu tee ni ka skuaꞌa ka kuu de. Chukan kúu ja ni ka saꞌvi‑nka ini de, te ni ka ndakunitnuni de ja tee ni ka iyo jiꞌin Jesús ma ka kuu de.
\m
\v 14 Te vaa suni iyo tna tee ni nduvaꞌa ma. Chukan kúu ja masu nde kúu naxe jin kaꞌan de ja masu ja ndaa kúu ja káꞌan Pedro ma.
\m
\v 15 Sani te ni ka tatnuni de ja na jin nde koo tee ma nuu ka ndatnaꞌa de ma, te ni ka kendoo maa de. Sani te ka jikan‑tnuꞌu tnaꞌa de,
\m
\v 16 te ka kaꞌan de:
\p ―‍¿Naxe jin saꞌa o tee yaꞌa? Ndaka ñayii ñuu Jerusalén a, ka jini i ja in milagru kúu ja ni nduvaꞌa tee yukan. Masu kuu jin kaꞌan o ja masu ndija ja sukan ni yo kuu.
\m
\v 17 Kovaa ja ma jin ko kuu‑ka yuꞌu ñayii ma tnuꞌu yaꞌa te kuitenuu‑ka i, jín tatnuni o nuu de ja onde vitna te kii kiꞌin‑ka o a, máko jin kaꞌan‑ka de tnuꞌu Jesús ma nuu ni‑in‑ka ñayii ma ―‍ka kuu de ka kaꞌan de.
\p
\v 18 Chukan kúu ja ni ka kana de tee ma, te ni ka tatnuni de ja máko jin kaꞌan‑ka de ni a jin kaxtnuꞌu‑ka de na in ni yo kuu Jesús ma.
\m
\v 19 Kovaa Pedro ma jiꞌin Juan ma, ni ka ndakoneꞌe de:
\p ―‍Jin ndasaꞌa maa ni kuenda, te nú játna ini Suꞌsi ma ja jin kandija sa ja ka kaꞌan ndijin, te ma jin kandija‑ka sa ja káꞌan maa Suꞌsi ma.
\m
\v 20 Saña chi masu kuu jin xndoo sa ja jin kaꞌan sa tnaꞌa ja ni ka jini sa a jiꞌin ja ni ka jinisoꞌo sa a ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 21 Te tee ka netniñu ma, visi ni ka ndonda de, kovaa ni ka xsiaa de tee ma kuan koo de. Masu ni ka niꞌi ini de naxe jin skuiso kuechi de tee ma, vaa ndaka ñayii ma, ka chiñuꞌu i Suꞌsi ma ja ni kuu ma.
\m
\v 22 Te tee ni nduvaꞌa ma ja ni kuu milagru ni saꞌa Suꞌsi ma chi yiꞌi de viꞌi‑ka uu xiko (40) kuiya.
\s1 Ñayii ka kandija Suꞌsi ma, ni ka jikan i tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu nuu ya ja na kuu jin kaxtnuꞌu de tnuꞌu ya ma
\rem Los creyentes piden confianza y valor
\p
\v 23 Pedro ma jiꞌin Juan ma, nuu ni ka yaa de ma, sani te kuan nu koo de nuu ka ndatnaꞌa de jiꞌin ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma, te ni ka ndakani de ndaka ja ni ka jiñaꞌa tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin tee ka kuu jaꞌnu ma.
\m
\v 24 Ja ni jinu ni ka jinisoꞌo i ma, te ndaka i ni ka jikan‑taꞌvi nuu Suꞌsi ma, te saꞌa ka jikan‑taꞌvi i:
\p ―‍Iya Tátnuni, ndijin ja ni saꞌa ni andivi a, jiꞌin nuu ñuꞌú ya, jiꞌin mar ma, jiꞌin ndaka ja ka iyo ñuu ñayivi a,
\m
\v 25 te ja maa Xtumani Ndios ma, te ni skaꞌan ni tnaꞌa sa tee janaꞌa David ma, tee ni jinukuechi nuu ni ma, te saꞌa ni kaꞌan de:
\q1 ¿Navaꞌa ni ka ndakanda ñayii ndaka ñuu a?
\q2 ¿Navaꞌa ka ñuꞌu ini i te ka ndatnuꞌu tnaꞌa i ja masu kuatniñu?
\q1
\v 26 Tee ka kuu rey ma, jiꞌin tee ka tatnuni ñuu ñayivi a, in‑ni ja ka jani ini de,
\q2 te ka chutnaꞌa tnuꞌu de ja ma jin kandija de ja káꞌan Iya Tátnuni ma,
\q1 te ka kuni uꞌvi de nuu ya,
\q2 jiꞌin nuu iya ni kaji Iya Tátnuni ma ja ko kuu ya Cristo iya ni tetniñu Suꞌsi ma.
\m Saꞌa ni kaꞌan David ma.
\p
\v 27 ’Ja ndaa kúu ja Herodes ma jiꞌin Poncio Pilato ma, ni ka ndatnaꞌa de ini ñuu yaꞌa jiꞌin ñayii ka iyo in‑ka ñuu ma, jiꞌin ñayii Israel ya, te ñatuu ni ka kunimani i nuu Saꞌya ni Jesús iya ii jinukuechi nuu ni a, iya ni kaji ni ja ko kuu ya Cristo ma.
\m
\v 28 Te sukan, te ni ka saꞌa de ndaka ja jâ ni jani ini ni ja sukan ko kuu ma.
\m
\v 29 Iya Tátnuni, vitna kondeꞌya ni sukan ka xsiuꞌu ñaꞌa de a, te chindee ñaꞌa ni ja ka jinukuechi sa nuu ni a, sukan‑vaꞌa má jin koyuꞌu sa te jín kaxtnuꞌu sa tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa ni kaꞌan ni ma.
\m
\v 30 Te ja maa Jesús iya ii jinukuechi nuu ni a, te saꞌa ni kuaꞌa seña jiꞌin milagru, sukan‑vaꞌa jín nduvaꞌa ñayii ka kuꞌu ma te jín kandija i ja maa ni ka iyo jiꞌin sa ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 31 Nuu ni jinu ni ka jikan‑taꞌvi de ma, nuu ka iyo tutu de ma ni tnaa, te ndaka de ma ni ka ndaniꞌi tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu ni waꞌa maa Xtumani Ndios ma. Sani te ni ka kejaꞌa tuku de ka kaxtnuꞌu de tnuꞌu Suꞌsi ma ni‑kaꞌnu ñuu ma, te ñatuu ni ka yuꞌu‑ka de.
\s1 Ndaka ja ka nevaꞌa in in ñayii ka kandija Suꞌsi ma chi kuenda ndaka i kúu
\rem Todas las cosas eran de todos
\p
\v 32 Ndaka ñayii ka kandija Suꞌsi ma, kuaꞌa xeen i kúu, te in‑ni ja ka jani ini i. Ni‑in i ñatuu ka kaꞌan ja ndatniñu i ma te kuenda ma in‑ni i ko kuu, nú masu ja kuenda ndaka i kúu.
\m
\v 33 Te tee ni tetniñu ya ma, ka yikuu de ka ndakani de ja sukan ni ndateku Jesús iya tátnuni ma nuu ndaka ñayii ma. Te Suꞌsi ma, kuaꞌa xeen ja vii ja vaꞌa ni yo skutaꞌvi ya ndaka de ma.
\m
\v 34 Ñatuu na in ni iyo neꞌun de ma ja ko kaꞌni ñaꞌa nawa kuatniñu i, vaa nú na in nevaꞌa ñuꞌú i xi veꞌe i, te ni yo xiko i, te xuꞌun ma,
\m
\v 35 te ni ka yo waꞌa i nuu ndaꞌa tee ni tetniñu ya ma, sukan‑vaꞌa jin ndakaꞌnde de nuu ndaka ñayii ka kundaꞌvi‑ka ma naxe ka jiniñuꞌu i ma.
\m
\v 36 Sukan ni saꞌa in saꞌya tata tee nani Leví ma nani de José in tee ni kâku ñuu Chipre ma, te ni ka ndaxnani ñaꞌa tee ni tetniñu ya ma Bernabé. Te tnuꞌu Bernabé ma kúni kaꞌan “Tee Ndákaꞌan Mani”.
\m
\v 37 Te tee yaꞌa, ni yo nevaꞌa de in ñuꞌú, te ni xiko de, te xuꞌun ni niꞌi de ma ni waꞌa de nuu ndaꞌa tee ni tetniñu ya ma.
\c 5
\s1 Sukan ni ka jiso kuechi Ananías ma jiꞌin ñasiꞌi de Safira ma
\rem El pecado de Ananías y Safira
\p \v 1 Kovaa ni iyo in tee nani Ananías jiꞌin ñasiꞌi de ñaꞌa nani Safira ma. Ni ka xiko de in ñuꞌú de ma.
\m \v 2 Te tee yaꞌa, ni ka chutnaꞌa tnuꞌu de jiꞌin ñasiꞌi de ma, te ni ka ndakeꞌen de jaku xuꞌun ma. Te jaku‑ni ni ka jani ini de ja jin kuaꞌa de tee ni tetniñu Jesús ma.
\m \v 3 Kovaa Pedro ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Ananías, ¿navaꞌa ni waꞌa ni tnuꞌu ja ni kivi tachi ma ini anua ni a te xndaꞌvi ni Xtumani Ndios ma kúni ni, ja ni ndachuꞌu ni jaku xuꞌun ni ka chuyaꞌvi ñaꞌa i ja ñuꞌú ni ma?
\m \v 4 ¿Masu ñuꞌú maa ni ni yo kuu ma? Te ja ni xiko ni ma, ¿masu xuꞌun maa ni kúu? ¿Navaꞌa ni jani ini ni saꞌa? Masu ñayii a ni xndaꞌvi ni chi Suꞌsi ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 5 Ja ni jinisoꞌo Ananías ma sukan, te ni kotuu de, te ni jiꞌi de. Te ndaka ñayii ni ka jini ma chi ni ka yuꞌu xeen i.
\m \v 6 Sani te ni jan koo uni kuun suchi jaa, te ni ka chutuu i ñundeꞌyu de ma in saꞌma, te ni jan koo i ni ka chuꞌu i de.
\p \v 7 Visi nuu uni ora ja ni kuu sukan ma, te ni kivi ñasiꞌi Ananías ma. Ni masu jini ña sukan ni kuu ma.
\m \v 8 Pedro ma, jikan‑tnuꞌu de ña:
\p ―‍Kaꞌan ni, ¿ndija yii ni ma ja sukan‑ni ni jinu yaꞌvi ñuꞌú ni ka xiko ni ma? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te ni ndakoneꞌe ña:
\p ―‍Sukan‑ni ni jinu ―‍kúu ña jiñaꞌa ña.
\p \v 9 Pedro ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍¿Navaꞌa ni ka chutnaꞌa tnuꞌu ni ja jin kototnuni ni Xtumani Ndios iya tátnuni nuu o a? Yukan ve ndi koo suchi ni jan koo ni ka chuꞌu i yii ni ma. Te vitna, te jin koo i jin chuꞌu tna ñaꞌa i ndijin ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 10 Te ora yukan, te ni kotuu Safira ma, te ni jiꞌi ña nuu jaꞌa Pedro ma. Nuu ni ka ndivi koo suchi jaa ma, te ni ka ndaniꞌi i ña ja ni jiꞌi ña. Te ni jan koo i ni ka chuꞌu i ña xiñi yii ña ma.
\m \v 11 Te ndaka ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma, jiꞌin ndaka ñayii ni ka jinisoꞌo sukan ni kuu ma, ni ka yuꞌu xeen i, te ka ndi ini i nasa yukan, te jin ko saꞌa tna i sukan te jin ndoꞌo i sukan.
\s1 Kuaꞌa seña jiꞌin milagru ni ka yo saꞌa tee ni tetniñu Jesús ma
\rem Muchos milagros y señales
\p \v 12 Ja maa Suꞌsi ma, te ni ka yo saꞌa tee ni tetniñu Jesús ma kuaꞌa seña jiꞌin milagru neꞌun ñayii ma. Te ndaka i ni ka yo ndututu ini corredor nani Salomón ma, te in‑ni ni ka yo jani ini ndaka i.
\m \v 13 Ni‑in‑ka ñayii ñuu ma, ñatuu ni ka yo kusaa ini i ja jin tuꞌva i ñayii ka kandija Suꞌsi ma, kovaa ndaka tuku maa i chi ni ka yo kaꞌan vii, ni ka yo kaꞌan vaꞌa i ja jin kuu ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma.
\m \v 14 Te suꞌva ni kukuaꞌa‑ka ñayii ka kandija Iya Tátnuni ma kúu ñaꞌa kúu tee.
\m \v 15 Te ni ka yo keneꞌe i ñayii ka kuꞌu ma yuꞌu ichi ma, te ni ka yo sonee i ñayii ma siki jito, sukan‑vaꞌa nuna yaꞌa Pedro ma, te visi ja kuandaꞌvi de ma na kuiso siki ñayii kuꞌu ma, te nduvaꞌa i.
\m \v 16 Suni ñayii ñuu yatni ma, ni yo jan koo kuaꞌa i ñuu Jerusalén ma, ka ndiso i ñayii ka kuꞌu ma jiꞌin ñayii ni yo xndoꞌo ñaꞌa tachi ma, te ndaka i ni ka yo nduvaꞌa.
\s1 Sukan ni ka ndoꞌo tee ni tetniñu Jesús ma kuechi ja ka kaxtnuꞌu de tnuꞌu Suꞌsi ma
\rem Los apóstoles son perseguidos
\p \v 17 Te tee tátnuni nuu sutu ma, jiꞌin in‑ka jichi tee ka kuu saduceo ka iyo jiꞌin de ma, ka kukueñu ini de.
\m \v 18 Te chukan kúu ja ni ka tnii de ndaka tee ni tetniñu Jesús ma, te ni ka chinee de tee ma vekaa ma.
\m \v 19 Kovaa jakuaa ma, in ángel jinukuechi nuu Iya Tátnuni ma ni jan nu kune yeꞌe vekaa ma, te ni ndeneꞌe i de, te jiñaꞌa i:
\p \v 20 ―‍Kuán koo ni, te jin kivi koo ni veñuꞌu kaꞌnu ma, te jin ndakani ni nuu ñayii ma ndaka ja vii ja vaꞌa ka saꞌa ka kuu ñayii ni ka kandija tnuꞌu Jesús ma ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p \v 21 Te sukan ni ka jinisoꞌo de ma, te xtnee neꞌe ma, te ni ka kivi koo de veñuꞌu kaꞌnu ma, te ni ka kejaꞌa de ka kaxtnuꞌu de. Te tee tátnuni nuu sutu ma jiꞌin tee ka iyo jiꞌin de ma chi ni ka kana de ndaka tee ka jaꞌnde tniñu ñuu judío ma, ja jin ndututu de ja jin ndatnuꞌu tnaꞌa de, te ni ka tetniñu de soldado ma ja jin koo de jin kueka de tee ni ka chinee de vekaa ma ja kuechi ja ka kaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa ya ma.
\m \v 22 Kovaa nuu ni ka kenda koo soldado ma vekaa ma, te ñatuu ni ka ndaniꞌi de tee ma, sani te ni ka ndakokuiñi de, te ni ka ndakani de,
\m \v 23 te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Ni ka ndaniꞌi sa vekaa ma ja ndesi vavaꞌa, te ka jito soldado ma yeꞌe vekaa ma. Kovaa nuu ni ka ndakune sa ma, masu na in ni ka ndaniꞌi sa ini vekaa ma ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p \v 24 Ja ni ka jinisoꞌo tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin tee tátnuni nuu tee ka jito veñuꞌu kaꞌnu ma, te ka jikan‑tnuꞌu tnaꞌa de ndende kenda ndaka ja yikuu ya.
\m \v 25 Te ora yukan ni kenda in tee, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Tee ni ka chinee ni vekaa ma chi ka iyo de ini veñuꞌu kaꞌnu ma, te ka yikuu de ka kaxtnuꞌu de nuu ñayii ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 26 Te tee ka jito veñuꞌu kaꞌnu ma jiꞌin tee tátnuni nuu de ma, kuan koo de kuan nu nduku de tee ni tetniñu Jesús ma. Kovaa ñatuu ni ka saꞌa ndevaꞌa de tee ma, vaa ka yuꞌu de, nasa jin kuaꞌa yuu ñaꞌa ñayii ma.
\m \v 27 Nuu ni ka kenda koo de ma, ni ka jeka de tee ma, te kuan koo de jiꞌin tee ma nuu ni ka ndatnaꞌa tee ka jaꞌnde tniñu ma. Te tee tátnuni nuu sutu ma, ni jikan‑tnuꞌu de:
\p \v 28 ―‍Saña chi jâ ni ka kaꞌan‑soꞌo sa nuu ni ja másu ko jin kaꞌan‑ka ni ni a vala‑ka ja kuu tee yukan, te ¿nawa ka saꞌa ndijin? Jâ ni ka kaxtnuꞌu ni tnuꞌu Jesús ma ni‑kaꞌnu ñuu Jerusalén a, te ka kuni ni ja jin xtekuechi ñaꞌa ni ja saña ni ka jaꞌni tee yukan ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 29 Pedro ma jiꞌin jaku‑ka tee ni tetniñu Jesús ma, ni ka ndakoneꞌe de:
\p ―‍Jiniñuꞌu ja kandija o xinañuꞌu‑ka ja káꞌan Suꞌsi ma sana ja káꞌan ñayii ñuu ñayivi a.
\m \v 30 Suni maa ya kúu Suꞌsi tnaꞌa o tee janaꞌa ma, te maa ya ni ndaxteku Jesús iya ni ka skuita kaa ni nuu krusi ma, iya ni ka jaꞌni ni ma.
\m \v 31 Te Suꞌsi ma, ni ndoneꞌe ya ya, te ni ndasunkoo ya ya xiñi kuaꞌa ya ma. Te suu ya kúu iya jin kondikin o, te skaku ñaꞌa ya nuu ja uꞌvi ma, sukan‑vaꞌa yoꞌo ja ka kuu o ñayii ñuu Israel ya, jín ndakani jín ndakaꞌvi ini o, te jín xndoo o ja uꞌvi ka saꞌa o ma, te jín ndandikin o Suꞌsi ma, te jín kandija o ya, te sukan, te sakanu ini ya kuechi o ma.
\m \v 32 Ja sukan ni kuu ma, te testigu ka kuu sa jiꞌin Xtumani Ndios ma iya ni tetniñu Suꞌsi ma nuu ndaka ñayii ka kandija tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p \v 33 Nuu ni ka jinisoꞌo de sukan ma, ni ka ndakiti xeen ini de, te ni ka kuni de ja jin kaꞌni de tee ma.
\m \v 34 Kovaa neꞌun tee ka jaꞌnde tniñu ma iyo in tee kúu fariseo nani de Gamaliel. In tee skuaꞌa tnuꞌu Moisés ma kúu de, te ka iyo respetu ñayii ñuu ma nuu de. Te tee yaꞌa, ni ndokuiñi de, te ni tatnuni de ja jin keneꞌe de tee ni tetniñu Jesús ma nunuu‑ni.
\m \v 35 Sani te jiñaꞌa de nuu tee ka jaꞌnde tniñu ma:
\p ―‍Tee ñuu Israel, jin kani vaꞌa ini ni naxe jin saꞌa ni jiꞌin tee yaꞌa.
\m \v 36 Jin ndakaꞌán ni ja iyo kivi ja ni kenda tee nani Teudas ma, káꞌan de ja in tee kanuu kúu de, te ni ka ndikin ñaꞌa kuun cientu ñayii. Kovaa ni ka jaꞌni i tee yukan, te ñayii ni ka yo ndikin ñaꞌa ma, ni ka jitenuu i, te yukan ni jinu ndaka.
\m \v 37 Te kuee‑ka ma, neꞌun kivi ka ndakan de kuiya ñayii ma, ni kenda tuku tee nani Judas ma tee ñuu Galilea ma, te ni kundee de ja ni ka ndikin ñaꞌa jaku ñayii. Kovaa suni ni ka jaꞌni tna i de, te ndaka ñayii ka ndikin de ma, ni ka jitenuu i.
\m \v 38 Chukan kúu ja káꞌan‑soꞌo sa nuu ni ja jin xsiaa ni tee yaꞌa, te má jin kivi nduu ni jiꞌin de. Nú ja tátnuni ñayii kúu ja ka saꞌa de a chi naa maa i.
\m \v 39 Kovaa nú Suꞌsi ma tátnuni, masu jin kundee ni jin sunkani ni. Jin konee ni cuidado, nasa ka yikuu ni ka kanaa ni jiꞌin Suꞌsi ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te ni ka kendoo ini de ja sukan ni kaꞌan Gamaliel ma.
\m \v 40 Chukan kúu ja ni ka ndakana de tee ni tetniñu Jesús ma, te ni ka kani de tee ma, te ni ka jiñaꞌa de ja máko jin ko kaxtnuꞌu‑ka de siki ja Jesús ma. Sani te ni ka xsiaa de tee ma.
\m \v 41 Te ni ka nde koo sii ini xeen tee ni tetniñu Jesús ma, vaa jâ ni jani ini Suꞌsi ma ja tee ka jinukuechi vavaꞌa nuu ya ka kuu de, te chukan kúu ja ni waꞌa ya tnuꞌu ja ni ka kaꞌan ndevaꞌa i ja jin kuu de ma te ni ka saꞌa ndevaꞌa ñaꞌa tee ka jaꞌnde tniñu ma kuechi ja ka kaxtnuꞌu de tnuꞌu maa Jesús ma.
\m \v 42 Kovaa maa de chi masu ni ka yo kuita de ja ndaka kivi ka kaꞌan de ka kaxtnuꞌu de nuu ñayii ma ini veñuꞌu kaꞌnu ma jiꞌin veꞌe ñayii ma tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesús ma ja suu ya kúu Cristo iya ni tetniñu Suꞌsi ma.
\c 6
\s1 Ni ka ndakaji de uja tee ni ka yo tnii kuenda
\rem Se nombra a siete ayudantes
\p
\v 1 Te kivi yukan ve kukuaꞌa ñayii ka kandija Suꞌsi ma. Te ñayii ka kaꞌan saꞌan griego ma, ni ka kejaꞌa i ka kuyika i nuu ñayii ka kaꞌan saꞌan hebreo ma, te ka jiñaꞌa i: “¿Navaꞌa ñatuu ka jatanuu vaꞌa de naxe jin kaa ñaꞌa ni ka jiꞌi yii ma ja ka kaꞌan ña saꞌan griego ma?”
\m
\v 2 Ndi‑uxi uu tee ni tetniñu ya ma, ni ka ndututu de jiꞌin ñayii ka kandija ya ma, te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Masu vaꞌa‑ni ja jin xndoo saña ja ka kaxtnuꞌu sa tnuꞌu Suꞌsi ma, te jin katanuu sa ja jin kuaꞌa sa ja jin kaa ñayii ma.
\m
\v 3 Chukan kúu ja jin nduku ni uja tee ka kukanu ini ni ma, tee ka kuu tee ndichi, te ûni ka iyo ndija de jiꞌin Xtumani Ndios ma, te jín kucargu de tniñu yaꞌa.
\m
\v 4 Te saña chi jin katanuu sa ja jin kakan‑taꞌvi sa, te jin kaxtnuꞌu sa tnuꞌu Suꞌsi ma nuu ñayii ma ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 5 Te ndaka de ni ka kendoo ini ja sukan ni ka kaꞌan de ma, te ni ka kaji de Esteban ma tee ni‑yuꞌu ni‑anua de kándija de Suꞌsi ma te ûni iyo ndija de jiꞌin Xtumani Ndios ma, jiꞌin Felipe ma, jiꞌin Prócoro ma, jiꞌin Nicanor ma, jiꞌin Timón ma, jiꞌin Parmenas ma, jiꞌin Nicolás in tee ñuu Antioquía ma ja onde xiꞌna‑ka ma jâ ni nduu de in tee judío ma.
\m
\v 6 Sani te ni jan koo de jiꞌin tee ma nuu ka iyo tee ni tetniñu Jesús ma. Te tee yukan, ni ka jikan‑taꞌvi de nuu Suꞌsi ma, te ni ka sonee de ndaꞌa de ma siki tee ni ka ndakaji de ma.
\p
\v 7 Te ni‑kaꞌnu ñuu ma ni ka jinisoꞌo i tnuꞌu Suꞌsi ma, te ve kukuaꞌa ñayii ñuu Jerusalén ma ka kandija ya ma. Suni kuaꞌa tnaꞌa sutu judío ma, ka kandija de tnuꞌu Suꞌsi ma.
\s1 Ni ka tnii de Esteban ma
\rem Arrestan a Esteban
\p
\v 8 Esteban ma, vii luu kúu de, vaa iyo tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu Suꞌsi ma ini anua de ma, te ja maa Suꞌsi ma, te ni yo saꞌa de milagru neꞌun ñayii ma.
\m
\v 9 Jaku ñayii veñuꞌu luluu nuu ka ndatnaꞌa ñayii judío ma ja ni ka ndayaa i ja ni ka jinukuechi i nuu in‑ka ñayii ma, jiꞌin jaku ñayii ñuu Cirene ma, jiꞌin ñuu Alejandría ma, jiꞌin ñuu Cilicia ma, jiꞌin ñuu Asia ma, ni ka kejaꞌa i ka tee i Esteban ma tnuꞌu.
\m
\v 10 Kovaa ñatuu kúu nawa jin kaꞌan i nuu de, vaa vivii káꞌan de ndimaa tnuꞌu ndichi ma.
\m
\v 11 Te ni ka chuyaꞌvi i ñayii, sukan‑vaꞌa jin kaꞌan i ja ni ka jinisoꞌo i ja káꞌan de tnuꞌu ndevaꞌa ja kuu Moisés ma jiꞌin ja kuu Suꞌsi ma.
\m
\v 12 Saꞌa ni ka ndaskanda i ñayii ñuu ma, te tee ka kuu jaꞌnu ma, jiꞌin tee ka skuaꞌa tnuꞌu ni yo kaxtnuꞌu Moisés ma, ni ka tnii de Esteban ma, te ni jan koo de jiꞌin tee ma nuu ka jaꞌnde de tniñu ma.
\m
\v 13 Te suni ni ka nduku de jaku ñayii ja jin xtekuechi i Esteban ma, sukan‑vaꞌa jin kaꞌan tnuꞌu i, te saꞌa jin kuñaꞌa i:
\p ―‍Tee yaꞌa chi káꞌan káꞌan‑ni de ja uꞌvi siki veñuꞌu ii a jiꞌin siki ja ni tatnuni Moisés ma.
\m
\v 14 Ni ka jinisoꞌo sa ja káꞌan de ja Jesús tee ñuu Nazaret ma, ndakana de veñuꞌu a, te suni ndaxsama de sukan ni tatnuni Moisés ma ja jin ko saꞌa o ma ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p
\v 15 Te tee ka tatnuni ma, jiꞌin ndaka tee ka nukoo ma, ka ndeꞌya de Esteban ma, te ni ka jini de nuu tee ma, ja kaa sukan kaa in nuu ángel ma.
\c 7
\s1 Sukan ni ndakaꞌan Esteban ma
\rem Defensa de Esteban
\p
\v 1 Te tee tatnuni nuu sutu ma, ni jikan‑tnuꞌu de Esteban ma nú ndija tnuꞌu ka kaꞌan i ma.
\m
\v 2 Te Esteban ma, ni ndakoneꞌe de:
\p ―‍Ñani sa jiꞌin yuva sa, jin koninisoꞌo ni ja káꞌan sa a. Suꞌsi o iya iyo jayiñuꞌu ma, ni kenda ya nuu tnaꞌa o Abraham ma nuu iyo de ñuu Mesopotamia ma xiꞌna‑ka sana kiꞌin de ja koo de ñuu Harán ma.
\m
\v 3 Te jiñaꞌa ya: “Xndoo ni ñuꞌú ni a jiꞌin tnaꞌa ni a, te kuáꞌan ni ñuꞌú kaxtnuꞌu sa nuu ni ma”, kúu ya jiñaꞌa ya.
\m
\v 4 Sani te Abraham ma, ni kee de ñuu ñayii caldeo ma, te kuaꞌan de ja koo de ñuu Harán ma. Sani te ni jiꞌi yuva de ma yukan, sani te maa Suꞌsi ma ni ki xsiaꞌa Abraham ma ja koo de ñuꞌú yaꞌa nuu ka iyo o vitna a.
\m
\v 5 Kovaa ñatuu ni waꞌa ya ñuꞌú ma, ni a nuu konukuiñi de ma, kovaa ni skuiso ya ja kuee‑ka, sana kuaꞌa ya saꞌya tata de ma, visi kivi yukan ñatuu koo‑ka saꞌya de ma.
\m
\v 6 Suni ni jiñaꞌa Suꞌsi ma ja saꞌya tata de ma, jin koo i in‑ka ñuu jin kunukuechi i, te jin ndoꞌo jin neni i, te jin saꞌa ndevaꞌa ñaꞌa ñayii ma kuun cientu kuiya.
\m
\v 7 Kovaa suni jiñaꞌa Suꞌsi ma: “Saña chi suni xndoꞌo xneni sa ñuu nuu jin kunukuechi i ma. Sana jin nde koo i, te jin ndakatanuu ñaꞌa i”, kúu ya jiñaꞌa ya.
\m
\v 8 Nuu ni skuiso Suꞌsi ma sukan saꞌa ya ja jin kuu saꞌya tata Abraham ma, te ni tatnuni ya ja jin chitnuni de tee ma. Chukan kúu ja nuu una kivi ja ni kâku saꞌya de Isaac ma, te Abraham ma, ni chitnuni de i, te suni sukan ni saꞌa Isaac ma saꞌya de Jacob ma, te suni sukan ni saꞌa Jacob ma ndaka saꞌya de ma, tee ni ka yo kuu yuva uxi uu jichi ñayii ñuu Israel ma.
\p
\v 9 ’Tnaꞌa o tee ni ka yo kuu saꞌya Jacob ma, ni ka kukueñu ini de nuu ñani de José ma, te ni ka xiko de i ma, te tee ni ka jaan i ma chi ni jan koo de ni ka jan xsiaꞌa de i ñuu Egipto ma. Kovaa maa Suꞌsi ma ni iyo jiꞌin José ma.
\m
\v 10 Te ni chindee ni chituu ya de ndaka tnundoꞌo tnuneni ni yo ndoꞌo de ma, te ni waꞌa ya tnuꞌu ndichi naxe kaꞌan de ma, te ni saꞌa ya ja ni yo jatna ini faraón rey ñuu Egipto ma sukan saꞌa sukan kúu de ma, te ni kukanu ini ñaꞌa rey ma ja maa José ma ni yo kuu tee tátnuni nuu ñayii ñuu Egipto ma jiꞌin ni‑kaꞌnu veꞌe de ma.
\p
\v 11 ’Ni iyo soko ni iyo tnama jiꞌin tnundoꞌo tnuneni ni ka yo ndoꞌo ñayii ñuu Egipto ma jiꞌin ñayii ñuu Canaán ma. Te tnaꞌa o tee janaꞌa ma, te ñatuu nawa ka niꞌi‑ka de ja jin kaa de.
\m
\v 12 Nuu ni jinisoꞌo Jacob ma ja ñuu Egipto ma chi jin niꞌi de ja jin kaa de ma, te ni tetniñu de saꞌya de ma tnaꞌa o tee janaꞌa ma ja na jin koo de jín kuaan de ja jin kaa de ma. Chaꞌa ni yo kuu xinañuꞌu ja ni jan koo de ñuu Egipto ma.
\m
\v 13 Te ja ku‑uu jichi ja ni jan koo de ma, te ni kaxtnuꞌu José ma ja ndi‑tnaꞌa ñani de, te sukan, te ni jini faraón ma nde in ka kuu tnaꞌa José ma.
\m
\v 14 Te ni tatnuni José ma nuu ñani de ma ja jin koo de jin kueka de yuva de ma jiꞌin ndaka tnaꞌa de ma, te ndaka tnaꞌa José ma chi uni xiko jaꞌun (75) de kúu.
\m
\v 15 Sukan ni ka kivi koo Jacob ma ñuu Egipto ma, te yukan ni jiꞌi de, te yukan ni ka jiꞌi tna tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma.
\m
\v 16 Te ni ndi koo jiꞌin i yiki de ma ñuu Siquem ma, te ni ka chuꞌu i de nuu ñuꞌú ni jaan Abraham ma, ja ni chuyaꞌvi de sukan ndee i ma nuu saꞌya tee nani Hamor ma ñuu Siquem ma.
\p
\v 17 ’Nuu ve kuyatni kivi ja ko kuu sukan ni skuiso Suꞌsi ma nuu Abraham ma, te ñayii ñuu Israel ma, ni ka kukuaꞌa xeen i ñuu Egipto ma.
\m
\v 18 Sani te ñuu Egipto ma ni iyo in‑ka rey ja ñatuu ni yo jini de José ma.
\m
\v 19 Te rey yaꞌa, ni xndaꞌvi de ñayii ñuu Israel ma, te ni saꞌa ndevaꞌa de ndaka tnaꞌa o ma, te ni xtetuu de ñayii ma ja jin xndoo i saꞌya i suchi yii yika ni ka kâku ma, sukan‑vaꞌa na jin kûu i te ma jin ndukuaꞌa‑ka i.
\m
\v 20 Neꞌun kivi yukan ni kâku Moisés ma, te ni jatna ini Suꞌsi ma lulu yukan. Ni ka yo jito ñaꞌa yuva i ma uni yoo veꞌe de ma.
\m
\v 21 Kovaa nuu ni ka xndoo de i ja kûu i ma, sasiꞌi faraón ma ni ndaniꞌi ñaꞌa, te ni skuaꞌnu ñaꞌa i kuenda tnuꞌu ja saꞌya maa i kúu suchi ma.
\m
\v 22 Te ni ka kaxtnuꞌu de nuu Moisés ma ndaka tnuꞌu ndichi sukan kúu ñayii ñuu Egipto ma, te ni kuu de in tee ndee tee ndatnu ja ni yo saꞌa de ma jiꞌin ja ni yo kaꞌan de ma.
\p
\v 23 ’Nuu ni ndiꞌi Moisés ma uu xiko (40) kuiya ma, te ni jani ini de ja jin koto de tnaꞌa de ñayii ñuu Israel ma.
\m
\v 24 Kovaa ja ni jini de ja in tee ñuu Egipto ma, saꞌa ndevaꞌa de in tnaꞌa de ma, te Moisés ma, ni jan chindee de tnaꞌa de ma, te ni jaꞌni de tee ñuu Egipto ma.
\m
\v 25 Kovaa Moisés ma, jani ini de ja tnaꞌa de ma, jin kunitnuni i ja maa de ko kuu tee kuatniñu Suꞌsi ma ja ndeneꞌe ya ñayii Israel ma, kovaa ñatuu ni ka jinitnuni i.
\m
\v 26 Te kivi yutnee ma ni ndaniꞌi de uu tee Israel ma ja ka kanaa de, te jiñaꞌa de: “Má jin kanaa‑ka ni, vaa ndi‑tnaꞌa ñani ni. ¿Navaꞌa ka saꞌa ndevaꞌa tnaꞌa ni?”, kúu de jiñaꞌa de.
\m
\v 27 Sani te tee saꞌa ndevaꞌa ñani de ma, jiñaꞌa de nuu Moisés ma: “¿Na in ni tetniñu ñaꞌa ja tatnuni ni xi ja kaꞌnde ni tniñu siki saña?
\m
\v 28 ¿Xi kúni ni ja kaꞌni ñaꞌa ni, sukan ni jaꞌni ni iku ma tee ñuu Egipto a?”, kúu de jiñaꞌa de.
\m
\v 29 Ja ni jinisoꞌo Moisés ma sukan ma, ni jinu de kuaꞌan de, te ni iyo de ñuu Madián ma nuu masu ñuu de kúu ma, te yukan ni tnandaꞌa de, te ni ka iyo uu saꞌya de.
\p
\v 30 ’Ja ni yaꞌa uu xiko (40) kuiya ma, te yatni yuku nani i Sinaí ma nuu ñatuu nawa iyo kuiti ma, ni kenda in ángel meꞌñu in tnu iñu kándaꞌa kándaꞌa‑nka tnu ma.
\m
\v 31 Moisés ma, ni saꞌvi‑nka ini de ja ni jininuu de sukan ma, te nuu ni jan tuꞌva de ja kuni vaꞌa‑ka de ma, te ni jinisoꞌo de ja káꞌan Iya Tátnuni ma,
\m
\v 32 te jiñaꞌa ya: “Saña kúu Suꞌsi tnaꞌa ni tee ni ka yo kuu Abraham ma, jiꞌin Isaac ma, jiꞌin Jacob ma”, kúu ya jiñaꞌa ya. Te Moisés ma, ni kejaꞌa niꞌi niꞌi‑nka de ja yuꞌu de, te ni ñatuu kúsaa ini de ja kondeꞌya de.
\m
\v 33 Sani te jiñaꞌa Iya Tátnuni ma: “Keneꞌe ni ndijan ni a, vaa nuu ii kúu nuu iyo ni a.
\m
\v 34 Ja ndaa kúu ja jini sa sukan ka ndoꞌo ñayii ñuu sa a ja ka iyo i ñuu Egipto ma, te jinisoꞌo sa sukan ka tnana uꞌvi i ja ka ndoꞌo i ma, te ni kuun sa vee sa ja ndeneꞌe sa i. Te chukan kúu ja neꞌe ni, te tetniñu ñaꞌa sa ñuu Egipto ma”, kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 35 ’Ñayii israelita ma, ni ka saxiko maa i tee kúu Moisés ma, te ni ka jiñaꞌa i de: “¿Na in ni tatnuni ja ko kuu ni tee jaꞌnde tniñu jiꞌin tee tátnuni nuu sa a?”, ka kuu i ka jiñaꞌa i. Kovaa visi ni ka kaꞌan i sukan ma, te Suꞌsi ma chi ni tetniñu ya de ja ko kuu de tee tatnuni jiꞌin tee ndeneꞌe ñayii kúu ñuu ya ma, te maa ángel ni kenda nuu núkoo tnu iñu ma ni chindee ñaꞌa.
\m
\v 36 Te Moisés ma ni yo kuu tee ni ndeneꞌe tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma, te ja maa Suꞌsi ma, te ni saꞌa de milagru ñuu Egipto ma, jiꞌin nuu Mar Rojo ma, jiꞌin nuu ñatuu nawa iyo kuiti ma uu xiko (40) kuiya.
\m
\v 37 Te Moisés ma ni yo kuu tee ni jiñaꞌa nuu ñayii ñuu Israel ya: “Saꞌa Suꞌsi ma ja neꞌun ni a kenda iya kaxtnuꞌu tnuꞌu ya ma sukan káxtnuꞌu sa tnuꞌu maa ya a nuu ni a, te jin koninisoꞌo ni ja kaꞌan ya ma”, kúu de jiñaꞌa de.
\m
\v 38 Te maa Moisés ma ni yo kuu tee ni iyo meꞌñu ndaka ñayii ñuu Israel ma ja ni ka yo ndatnaꞌa i ma nuu ñatuu nawa iyo kuiti ma. Te ni iyo de jiꞌin Suꞌsi ma iya ni kaꞌan nuu de xini yuku nani Sinaí ma. Te ni iyo de jiꞌin ndaka tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma. Te nuu maa de ni waꞌa ya tnuꞌu saꞌa ja koteku o ma, te ni ndakaxtnuꞌu de nuu o ma.
\m
\v 39 Kovaa tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma, ñatuu ni ka kandija i ja ni kaꞌan Moisés ma, suꞌva ni ka saxiko i, te ni ka kuu ini i ja jin ndakokuiñi i ñuu Egipto ma.
\m
\v 40 Te ni ka jiñaꞌa i Aarón ma: “Saꞌa ni in suꞌsi iya kóxtnuu nuu o a, vaa Moisés tee ni keneꞌe ñaꞌa ñuu Egipto ma, masu ka jini o nawa ni kuu de”, ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\m
\v 41 Sani te ni ka ndaneꞌe i in serru ja ko kuu suꞌsi i, te ni ka saꞌa i in viko, te ni ka jaꞌni i kiti ja jin ndakuaꞌa i nuu suꞌsi i ma, te sukan ni ka kusii ini xeen i nuu suꞌsi i ja ni ka saꞌa maa i ma.
\m
\v 42 Te chukan kúu ja ni xndoo ñaꞌa Suꞌsi ndija ma, te ni ka kejaꞌa maa i ni ka chiñuꞌu i tiuxini ma jiꞌin ndaka ja ka iyo andivi ma, vaa saꞌa ndee nuu tutu tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma:
\q1 Ñayii israelita, masu ni ka jaꞌni ni kiti nuu sa,
\q2 ni masu ni ka ndataa ni ja kúu kuenda sa ma ndi‑uu xiko (40) kuiya ni ka iyo ni nuu ñatuu nawa iyo kuiti ma.
\q1
\v 43 Saa suꞌva ni ka jiso ni veꞌe Moloc ma
\q2 jiꞌin tiuxini ni yo kuu suꞌsi ni Renfán ja jin chiñuꞌu ni ma.
\q1 Te kuechi ja sukan ni ka saꞌa ni ma,
\q2 chukan kúu ja tetniñu jika‑ka ñaꞌa sa jin koo ni sana ñuu Babilonia ma,
\m kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 44 ’Tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma, nuu ni ka iyo i nuu ñatuu nawa iyo kuiti ma, te ni ka yo nevaꞌa ñukuun i in veꞌe saꞌma nuu ni yo kaꞌan Suꞌsi ma, tnaꞌa ja ni ka saꞌa de sukan ni tatnuni Suꞌsi ma nuu Moisés ma, nuu ni jiñaꞌa ya ja jin saꞌa de in veꞌe saꞌma sukan kaa tnaꞌa ja ni kaxtnuꞌu ya nuu de ma.
\m
\v 45 Tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma, nuu ni ka kundaꞌa i veꞌe saꞌma ma, te ka ndiso i ve koo i jiꞌin Josué ma nuu ni ka kivi koo i ñuꞌú ñayii in‑ka ñuu ma. Te maa Suꞌsi ma ni keneꞌe ñayii ñuu yukan, te ni ka kivi koo tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma, sukan ni yo kuu onde kivi yukan te onde kivi ni iyo David ma.
\m
\v 46 Te ni jatna ini Suꞌsi ma sukan saꞌa David ma, te ni jikan‑taꞌvi de ja saꞌa de in veñuꞌu kaꞌnu nuu ko jin chiñuꞌu de Suꞌsi ni yo chiñuꞌu Jacob ma.
\m
\v 47 Kovaa Salomón ma kúu tee ni saꞌa veñuꞌu kaꞌnu ma.
\m
\v 48 Kovaa Suꞌsi onde sukun ma, masu iyo ya veñuꞌu ni ka saꞌa ndaꞌa ñayii ma, vaa saꞌa ni kaꞌan ya te ni ndakaꞌan in tee ni yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma:
\q1
\v 49 Onde andivi ma kúu nuu núkoo sa ma,
\q2 te onde nuu ñuꞌú ya ka iyo jaꞌa sa ya.
\q1 ¿Na veꞌe sa kúu ja jin saꞌa ni a?, káꞌan Iya Tátnuni ma.
\q2 ¿Ndenu kúu nuu ndatatu sa ma?
\q1
\v 50 ¿Xi masu maa sa ni saꞌa ndaka a?
\m kúu ya káꞌan ya.
\p
\v 51 ’Kovaa ndijin chi inundee xeen ini ni, te ñatuu ka kandija ni Suꞌsi ma, te inusoꞌo ka ndaa ni. Ndimaa ñatuu ka kandija ni ja káꞌan Xtumani Ndios ma. Sukan ni ka yo kuu tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma, sukan ka kuu ni.
\m
\v 52 Vaa tnaꞌa o tee janaꞌa ma, ûni ni ka yo sondikin de ndaka tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma. Te ûni ni ka yo jaꞌni de tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu sukan kii iya vaꞌa ini ma. Te iya vaꞌa ini ma, jâ ni kii ya, kovaa ndijin chi suꞌva ni ka keꞌen‑suꞌva ni ya, te ni ka jaꞌni ni ya ma.
\p
\v 53 ’Ndijin ja ni ka jini ni tnuꞌu ni tatnuni Suꞌsi ma nuu Moisés ma ja ni ka kaxtnuꞌu ángel ma, te ñatuu ni ka saꞌa ni sukan káꞌan ja jin ko saꞌa o ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\s1 Sukan ni ka jaꞌni i tee kúu Esteban ma
\rem Muerte de Esteban
\p
\v 54 Nuu ni ka jinisoꞌo de sukan ma, te ka ndakandiꞌi ka ndakandiꞌi‑nka de nuꞌu de ma, ja ni ka ndakiti xeen ini de nuu Esteban ma.\fig |GR-lllh07n.tif|span||| |7:54\fig*
\m
\v 55 Kovaa Esteban ma, ûni iyo ndija de jiꞌin Xtumani Ndios ma, te ndeꞌya de andivi ma, te ni jini de ja vivii iyo nuu iyo Suꞌsi ma, te núkuiñi Jesús ma xiñi kuaꞌa Suꞌsi ma.
\m
\v 56 Sani te jiñaꞌa de:
\p ―‍Vitnañuꞌni te ûni ndeꞌya sa ja nune andivi ma, te iya ni kii ñayivi ñuu ñayivi a, iyo ya xiñi kuaꞌa Suꞌsi ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 57 Sani te ka kayuꞌu niniꞌi de, te ni ka jasi ndaꞌa de soꞌo de ma, te ka jinu ndaka de ni jan koo de, te ni ka tnii de Esteban ma,
\m
\v 58 te ni ka keneꞌe de tee ma onde yuñuu ma, te ni ka waꞌa yuu de tee ma. Te tee ka waꞌa yuu ma, ni ka tava de suꞌnu de ma, te ni ka xndoo de ja ko koto in suchi nani Saulo.
\p
\v 59 Te nani ka waꞌa yuu de Esteban ma, te jikan‑taꞌvi Esteban ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Jesús Iya Tátnuni, ndundaꞌa ni anua sa ya ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 60 Te núkoo jiti de, te ni kayuꞌu niniꞌi de:
\p ―‍Iya Tátnuni, máko keꞌen kuenda ni kuechi ñayii yaꞌa ―‍kúu de káꞌan de.
\p Te nuu ni kaꞌan de sukan ma, sani te ni jiꞌi de.
\c 8
\p
\v 1 Te Saulo ma, iyo tna i yukan, suni ni kendoo ini i sukan‑ni ni ka jaꞌni de Esteban ma.
\s1 Suchi kúu Saulo ma, sondikin i ñayii ka kandija Jesús ma
\rem Saulo persigue a la iglesia
\p Te maa kivi yukan ni ka kejaꞌa de ni ka saꞌa ndevaꞌa de ñayii ka kandija tnuꞌu Jesús ma ja ka iyo i ñuu Jerusalén ma. Sani te ni ka jitenuu ndaka ñayii ni ka kandija tnuꞌu Suꞌsi ma ni‑kaꞌnu ñuu Judea ma jiꞌin Samaria ma. Kovaa apóstol tee ni tetniñu Jesús ma chi ni ka kendoo de ñuu Jerusalén ma.
\m
\v 2 Te jaku tee inuvaꞌa ini ma, ni jan koo de ni ka chuꞌu de Esteban ma, te ni ka ndaꞌyu xeen de, ja ni ka kuxii xeen ini de, ja ni jiꞌi tee ma.
\m
\v 3 Nani suchi kúu Saulo ma, yikuu i sondikin i ñayii ka kandija tnuꞌu Jesús ma, te ni yo kivi i veꞌe veꞌe ñayii ma, te ni yo keneꞌe ndaꞌa i ñayii ma, ka kuu tee ka kuu ñaꞌa, te ni yo chinee i ñayii ma vekaa ma.
\s1 Sukan ni saꞌa Felipe ma ñuu Samaria ma
\rem Anuncio del evangelio en Samaria
\p
\v 4 Ndaka ñayii ni ka yo kandija tnuꞌu Suꞌsi ma, ni ka jitenuu i kuan koo i, te ka kaxtnuꞌu i tnuꞌu maa ya ma ndevaꞌa‑ni nuu kuan koo i ma.
\m
\v 5 Felipe ma kúu in tee kuaꞌan de ichi ñuu Samaria ma, te káxtnuꞌu de ja Jesús ma kúu Cristo iya ni tetniñu Suꞌsi ma.
\m
\v 6 Te ñayii ma, ni ka ndututu i ka ninisoꞌo i ja káꞌan Felipe ma, te ni ka jini i kuaꞌa milagru ni saꞌa de ja maa Suꞌsi ma, te ndaka i ka ninisoꞌo ñukuun ndaka tnuꞌu káxtnuꞌu de ma.
\m
\v 7 Te kuaꞌa ñayii ka yinee ñaꞌa tachi ma, ni ka nduvaꞌa i, te ka kayuꞌu tachi ma ka nde koo i ini anua ñayii ma, te kuan koo i. Suni kuaꞌa tnaꞌa ñayii ñatuu kúu jin kanda ma, jiꞌin ñayii ka jika uꞌvi ma, ni ka nduvaꞌa i.
\m
\v 8 Chukan kúu ja ni ka kusii ini xeen ñayii ñuu yukan.
\s1 Simón tee tasi ma
\rem Simón el hechicero
\p
\v 9 Kovaa ni kuu kii iyo in tee nani Simón, ja ni yo jani ini de ja maa in‑ni de kúu ja jini‑ka, te ni yo saꞌa tasi de, te ni yo xndaꞌvi de ñayii ñuu Samaria ma.
\m
\v 10 Ndaka ñayii ma, onde suchi kuechi ma jiꞌin ñayii nijaꞌnu ma, ni ka yo ninisoꞌo ñukuun i ja káꞌan de ma. Te ni ka yo kaꞌan i:
\p ―‍¡Tee yaꞌa kúu tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu Suꞌsi ma! ―‍ka kuu i ka kaꞌan i.
\p
\v 11 Ni ka yo ndikin ñaꞌa ñayii ma, vaa kuaꞌa kivi ni yo xndaꞌvi de i, vaa tasi de ma.
\m
\v 12 Kovaa nuu ni ka kandija ñayii ma ja káxtnuꞌu Felipe ma tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma ja jâ ni kenda ja tatnuni maa ya nuu ñayii jin kuan‑taꞌvi tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa ya ma, jiꞌin ja maa Jesucristo ma sana kuu jin ndaniꞌi taꞌvi o ma, te kuaꞌa tee jiꞌin ñaꞌa ni ka jan‑taꞌvi te ni ka jandute i.
\m
\v 13 Suni ni kandija tna Simón ma, te nuu ni jinu ni jandute de ma, ndikin de Felipe ma ndaka nuu kuaꞌan de ma, te ni saꞌvi‑nka ini de ndaka milagru ni jini de ma.
\p
\v 14 Te tee ni tetniñu ya ma ja ka iyo de ñuu Jerusalén ma, nuu ni ka jinisoꞌo de ja ñuu Samaria ma jâ ni ka kandija i tnuꞌu Suꞌsi ma, te ni ka tetniñu de Pedro ma jiꞌin Juan ma.
\m
\v 15 Ja ni ka kenda koo de ma, ni ka jikan‑taꞌvi de nuu Suꞌsi ma, sukan‑vaꞌa jín kutaꞌvi ñayii ma Xtumani Ndios ma, te kóo ya ini anua i ma.
\m
\v 16 Vaa ñatuu jin kutaꞌvi‑ka ni a in ñayii yukan Xtumani Ndios ma nkuu, vaa yika‑ni ja ni ka jandute i ja maa Jesús ma ja kúu ya Iya Tátnuni ma.
\m
\v 17 Chukan kúu ja ni ka sonee Pedro ma jiꞌin Juan ma ndaꞌa de siki ñayii ma, te ni ka kutaꞌvi i Xtumani Ndios ma sukan‑vaꞌa koo ya ini anua in in i ma.
\p
\v 18 Ja ni jini tee kúu Simón ma ja ka sonee tee ni tetniñu ya ma ndaꞌa de siki ñayii ma te ka kutaꞌvi i Xtumani Ndios ma, te jiñaꞌa Simón ma ja kuaꞌa de xuꞌun,
\m
\v 19 te ni jikan‑taꞌvi de nuu tee ma:
\p ―‍Jin taa tna ni tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu jiña, sukan‑vaꞌa ndaka ñayii sonee sa ndaꞌa sa siki i ma, te jín kutaꞌvi i Xtumani Ndios ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 20 Te ni ndakoneꞌe Pedro ma:
\p ―‍¡Kuán naa maa ni jiꞌin xuꞌun ni a, vaa jani ini ni ja xuꞌun ni a, te niꞌi ni ja skutaꞌvi ñaꞌa Suꞌsi ma!
\m
\v 21 Masu nawa niꞌi ni, ni masu nawa konevaꞌa ni siki ja jikan ni a, vaa ini anua ni a chi masu iyo ndaa nuu Suꞌsi a.
\m
\v 22 Chukan kúu ja vaꞌa‑ka ndakani ndakaꞌvi ini ni ja uꞌvi saꞌa ni a, te ndakan‑taꞌvi ni nuu Iya Tátnuni ma saa kuu‑ni‑nka ndasakanu ini ñaꞌa ya ja uꞌvi ni jani ini ni a.
\m
\v 23 Jini sa ja kuaꞌan ni ichi uꞌvi ma, te jinukuechi ni nuu tachi ma.
\p
\v 24 Te ni ndakoneꞌe Simón ma:
\p ―‍Jin kakan‑taꞌvi ni ja kuu sa nuu Iya Tátnuni ma, sukan‑vaꞌa ma ndoꞌo kuiti sa sukan ka kaꞌan ni a ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 25 Nuu ni jinu ni ka ndakaꞌan, ni ka ndakachi Pedro ma jiꞌin Juan ma sukan ni saꞌa Suꞌsi ma te ni ka kaxtnuꞌu‑ka de tnuꞌu Iya Tátnuni ma, sani te ni ka ndakokuiñi de ichi ñuu Jerusalén ma, te ichi kuan nu koo de ma ka kaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma nuu ñayii kuaꞌa ka iyo ñuu Samaria ma.
\s1 Sukan ni kaxtnuꞌu Felipe ma tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma nuu in tee ñuu Etiopía ma
\rem Felipe y el etíope
\p
\v 26 In ángel Iya Tátnuni ma jiñaꞌa nuu Felipe ma:
\p ―‍Kee ni ñuu Jerusalén a, te kuáꞌan ni ichi nuu vee ma, ichi nuu ñatuu nawa iyo kuiti ma, ichi ñuu Gaza ma ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p
\v 27 Felipe ma, ni keꞌen de ichi, te kuaꞌan de, te ni ka ndatnaꞌa de jiꞌin in tee ñuu Etiopía ma. In tee kanuu jinukuechi kúu de. Te ni kucargu de ndaka ja nevaꞌa ñaꞌa kúu reina ñuu Etiopía ma. Tee yaꞌa, ni jaꞌan de ñuu Jerusalén ma ni jan chiñuꞌu de Suꞌsi ma.
\m
\v 28 Te nuu ni ndakokuiñi de ma, núkoo de nuu carreta de ma, te yikuu de káꞌvi de libru Isaías ma tee ni yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma.
\m
\v 29 Te Xtumani Ndios ma, jiñaꞌa ya Felipe ma:
\p ―‍Kuán tuꞌva ni carreta yukan ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 30 Te Felipe ma, ni jan tuꞌva yachi de carreta yukan, te ni jinisoꞌo de ja káꞌvi tee yukan libru ni tee Isaías ma, te ni jikan‑tnuꞌu de:
\p ―‍¿Te jákuꞌni ini ni ja yikuu ni káꞌvi ni a? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 31 Te ni ndakoneꞌe tee ma:
\p ―‍¿Naxe jakuꞌni ini sa, nú ñatuu na in ndakaxtnuꞌu nawa kúni kaꞌan? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Chukan kúu ja ni kana de Felipe ma ja na jin kaa de nuu carreta ma te kunukoo de jiꞌin tee ma.
\m
\v 32 Te tnaꞌa ja káꞌvi de nuu ndee tnuꞌu Suꞌsi ma kúu chaꞌa:
\q1 Sukan kúu in ndikachi kuaꞌan nuu tee kaꞌni ñaꞌa ma,
\q2 te sukan kúu in kolelu ñatuu ndaꞌyu ti nuu tee séte ñaꞌa ma,
\q2 sukan ñatuu ni ndakune ya yuꞌu ya ma.
\q1
\v 33 Ni ka saꞌa ndevaꞌa i ya,
\q2 te ñatuu na in ni ndi ini ja saꞌa ndaa i ja sukan ni ndoꞌo ni neni ya ma.
\q1 ¿Na in jin ko kuu saꞌya tata ya ma ja jin ndakaꞌan jin ndakachi i?,
\q2 te vitna ja ni ka jaꞌni i ya nuu ñuꞌú ya.
\p
\v 34 Sani te tee kanuu jinukuechi nuu ñaꞌa kúu reina ma, ni jikan‑tnuꞌu de nuu Felipe ma:
\p ―‍Jikan‑taꞌvi sa nuu ni ja kaxtnuꞌu ni na in kúu ja káꞌan tee ni yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma. ¿Ja kuu maa de? ¿Xi ja kuu in‑ka ñayii? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 35 Sani te Felipe ma, ni kejaꞌa de maa nuu ndee tnuꞌu Suꞌsi ma nuu yikuu tee kanuu ma káꞌvi de ma, te ni kaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesús ma nuu de.
\m
\v 36 Nani kuan koo de ichi ma, te ni ka kenda koo de in nuu ñuꞌu ndute, te jiñaꞌa tee kanuu jinukuechi nuu ñaꞌa kúu reina ma:
\p ―‍Yaꞌa chi ñuꞌu ndute. ¿Na in kaꞌnu ndee ja ma kuu kuandute sa yaꞌa vitnañuꞌni? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 37 Te Felipe ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Nú ni‑yuꞌu ni‑anua ni kándija ni Jesucristo ma, te kuu kuandute ni vitnañuꞌni‑ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te ni ndakoneꞌe tee ma:
\p ―‍Kándija sa ja Jesucristo ma kúu Saꞌya Suꞌsi ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 38 Sani te ni tatnuni de ja jin sunkani i carreta de ma, te ni ka nu koo de, te ni jan koo de nuu ndute ma. Te Felipe ma, ni skuandute de tee ma.
\p
\v 39 Te nuu ni ka nana koo de nuu ndute ma, sani te Xtumani Ndios ma, ni xtandiyo yachi ya Felipe ma. Te tee kanuu jinukuechi ma, ñatuu ni jini‑ka de Felipe ma, kovaa sii ini xeen kuan noꞌo de.
\m
\v 40 Te Felipe ma, ni ndenda de ñuu Azoto ma. Ndaka ñuu ma ndákaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma, kuaꞌan de onde ni ndenda de ñuu Cesarea ma.
\c 9
\s1 Nuu ni kandija Saulo ma Suꞌsi ma
\rem Conversión de Saulo
\p
\v 1 Nani Saulo ma chi jani ini de ja kaꞌni de ñayii ka ndikin Iya Tátnuni ma, ni jaꞌan de nuu tee tátnuni nuu sutu ma, \fig |KV-048.tif|span||| |9:1\fig*
\m
\v 2 te ni jikan de tutu jin koo nuu in in veñuꞌu lilikin ka iyo ñuu Damasco ma, sukan‑vaꞌa nuna ndaniꞌi de ñayii ka jika ichi Iya Tátnuni ma, ñaꞌa xi tee, te chinee de i vekaa ñuu Jerusalén ma.
\m
\v 3 Kovaa ichi kuaꞌan de ma, nuu sani te kenda de ñuu Damasco ma, sani te ni jakun‑tuu ñaꞌa in nduva ñuꞌu vee ichi andivi ma.
\m
\v 4 Te ni kotuu de onde nuu ñuꞌú ma, te ni jinisoꞌo de ja káꞌan:
\p ―‍Saulo, Saulo, ¿navaꞌa sóndikin ñaꞌa ni? ―‍kúu káꞌan.
\p
\v 5 Te ni ndakoneꞌe de:
\p ―‍¿Na in kúu ni, Señor? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Saña kúu Jesús iya sóndikin ni a. ¿Ñatuu jani ini ni ja xtnakueꞌe ni maa ni, ja kuu ni sukan kúu in xndiki ndee ini ja skachi jaꞌa ti nuu garrocha ma? ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 6 Te niniꞌi‑nka de ja ni yuꞌu de, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Señor, ¿nawa kúni ni ja saꞌa sa? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa Iya Tátnuni ma:
\p ―‍Ndakoo ni, te kuáꞌan ni ini ñuu ma. Te yukan, te jin kaꞌan i nawa saꞌa ni ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 7 Te tee kuan koo jiꞌin Saulo ma, ni ka jinkuiñi de, te ni ka saꞌvi‑nka ini de. Ka ninisoꞌo de ja káꞌan ya ma, kovaa masu na in ni ka jini de.
\m
\v 8 Saulo ma, ni ndakoo de, te ni ndakune de nuu de ma. Kovaa masu nde kúu kondeꞌya‑ka de. Chukan kúu ja ni ka tnii de ndaꞌa Saulo ma, te ni ka jan xsiaꞌa de tee ma ini ñuu Damasco ma.
\m
\v 9 Te uni kii ni iyo kuaa de, ni a kaa de ni a koꞌo de vala ndute.
\p
\v 10 Iyo in tee ndikin Jesús ma ñuu Damasco ma nani de Ananías. Tee yaꞌa, ni jinisoꞌo de ja ni kana ñaꞌa Iya Tátnuni ma:
\p ―‍¡Ananías! ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p Te ni ndakoneꞌe de:
\p ―‍Yaꞌa iyo sa, Señor ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 11 Te jiñaꞌa Iya Tátnuni ma:
\p ―‍Ndokuiñi ni, te kuáꞌan ni ichi nani “Ichi Ndaa” ma, te veꞌe tee nani Judas ma ndanduku ni in tee nani Saulo tee ñuu Tarso ma. Vaa yikuu de jikan‑taꞌvi de,
\m
\v 12 te ni jininuu ñaꞌa de maa ni ja nani ni Ananías a, ja ni kivi ni te ni sonee ni ndaꞌa ni a siki de ma, sukan‑vaꞌa kuu ndakondeꞌya de ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 13 Sani te tee kúu Ananías ma, ni ndakoneꞌe de:
\p ―‍Señor, jâ ni kuu jinisoꞌo sa kuaꞌa xeen ja ka kaꞌan i ja kuu tee yukan. Kuaꞌa xeen ja uꞌvi saꞌa de ñayii ka kandija ñaꞌa i maa ni ja ka iyo i ñuu Jerusalén ma.
\m
\v 14 Te vitna, nú jâ ni kijaa de yaꞌa, te tee ka tatnuni nuu sutu ma, ni ka tatnuni de ja tnii de ndaka ñayii ka ndakuneꞌe ñaꞌa maa ni a ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 15 Te Iya Tátnuni ma, jiñaꞌa ya:
\p ―‍Kuáꞌan ni, vaa in tee ni kaji sa ja kunukuechi de nuu sa kúu tee yaꞌa, vaa suu de ko kuu tee kiꞌin ja jin kaxtnuꞌu na in kúu sa nuu ñayii masu ñuu Israel ya ka kuu i ma, jiꞌin nuu tee ka kuu rey ma, jiꞌin nuu ñayii ñuu Israel ya.
\m
\v 16 Te kaxtnuꞌu sa nuu de naxe ndoꞌo neni de ja kuechi ja kaxtnuꞌu de nuu ñayii ma na in kúu sa a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 17 Sani te ni jaꞌan Ananías ma, te ni kivi de ini veꞌe ma, te ni sonee de ndaꞌa de siki Saulo ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Ñani, Saulo, Jesús Iya Tátnuni ma, iya ni kenda ichi vee ni ma, ni tetniñu ñaꞌa ya ja vee sa, sukan‑vaꞌa kuu ndakondeꞌya ni, te kutaꞌvi ni Xtumani Ndios ma te ûni koo ndija ni jiꞌin ya ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 18 Sani te nduchinuu de ma kuenda tnuꞌu ja in ñií yaxin ni ka jinkava, sani te ni kuu ni nukondeꞌya de. Te ni ndokuiñi de, sani te ni jandute de.
\m
\v 19 Sani te ni jaa de xita, te ni ndaniꞌi de tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu‑ka. Te ni iyo Saulo ma jaku kii jiꞌin tee ni ka kandija te ka ndikin de tnuꞌu Jesucristo ma ja ka iyo de ñuu Damasco ma.
\s1 Sukan ni ndoꞌo Saulo ma ñuu Damasco ma jiꞌin ñuu Jerusalén ma
\rem Saulo en Damasco y en Jerusalén
\p
\v 20 Sani te ni kejaꞌa Saulo ma káxtnuꞌu de ini veñuꞌu lilikin ma, ja Jesús ma kúu Saꞌya Suꞌsi ma.
\m
\v 21 Te ndaka ñayii ka ninisoꞌo ja káꞌan de ma, ni ka saꞌvi‑nka ini i, te ka jikan‑tnuꞌu tnaꞌa i:
\p ―‍¿Masu tee yaꞌa kúu tee ni yo sondikin ñayii ka ndakuneꞌe Jesús ma ñuu Jerusalén ma, ja kaꞌni de i ma? ¿Te masu chukan kúu ja vee de yaꞌa, ja kiꞌin de jiꞌin ñayii ma nuu tee ka tatnuni nuu sutu ma, te jin chinee de i vekaa ma? ―‍ka kuu i ka kaꞌan i.
\p
\v 22 Kovaa Saulo ma chi ve niꞌi‑ka de tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu ja káꞌan de tnuꞌu Suꞌsi ma, te ñatuu ka niꞌi ini‑ka ñayii judío ka iyo ñuu Damasco ma naxe jin kani ini i, vaa káxtnuꞌu de ja Jesús ma chi iya ni tetniñu Suꞌsi ma kúu ya.
\p
\v 23 Ni yaꞌa kuaꞌa kii ma, te ñayii judío ma, ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa i ja jin kaꞌni i de.
\m
\v 24 Kovaa Saulo ma, ni jini de ja ka jani ini i ma. Te nduu ñuu ka jito ñayii judío ma yeꞌe ñuu Damasco ma, sukan‑vaꞌa nuna kee de, te jin kaꞌni i de.
\m
\v 25 Kovaa tee ka ndikin tnaꞌa jiꞌin Pablo ma, in jakuaa te ni ka chunee de tee ma in nuu chika, te ni ka nuneꞌe yuꞌu de tee ma ichi keꞌe ma.
\p
\v 26 Nuu ni kenda Pablo ma Jerusalén ma, kúni de ja jin ndatnaꞌa de jiꞌin ñayii ka ndikin Jesús ma. Kovaa ndaka tee yukan, ka yuꞌu ñaꞌa de, vaa ñatuu ka kandija de ja in tee ndikin Jesús ma ni nduu Saulo ma.
\m
\v 27 Sani te Bernabé ma, ni jeka de Saulo ma, te ni jan xsiaꞌa de tee ma nuu ka iyo tee ni tetniñu Jesús ma, te ni ndakani de sukan ni jini Saulo ma Iya Tátnuni ma ichi kuaꞌan de ma, jiꞌin sukan ni jiñaꞌa ya ma, jiꞌin sukan ni kaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma nuu ñayii ñuu Damasco ma te masu nde ni yuꞌu de. Saꞌa ni ndakani Bernabé ma.
\m
\v 28 Sani te ni kendoo Saulo ma jiꞌin tee ni tetniñu ya ma ja ka iyo de ñuu Jerusalén ma, te kuaꞌan vee de kúu de ni‑kaꞌnu ñuu Jerusalén ma.
\m
\v 29 Ni yo kaꞌan, ni yo kachi de nuu ñayii judío ma ja ka kaꞌan i saꞌan griego ma, kovaa maa i chi ka ndatnuꞌu tnaꞌa i ja jin kaꞌni i de.
\m
\v 30 Nuu ni ka jini ñayii ni ka kandija tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesucristo ma ja sukan ka jani ini i ma, te kuan koo i jiꞌin Saulo ma onde ñuu Cesarea ma, te ni ka tetniñu i de kuaꞌan de ñuu Tarso ma.
\p
\v 31 Sani te ni ka ndusii ini ñayii ka kandija Suꞌsi ma ñuu Judea ma, jiꞌin ñuu Galilea ma, jiꞌin ñuu Samaria ma, te ve jin jakuiñi vaꞌa‑ka i nuu Suꞌsi ma, te ka ndi ini i naxe jin koo vaꞌa i jiꞌin ya, vaa ka jini i ja iya ndákan kuenda kúu ya, te ve jin kukuaꞌa‑ka i, te Xtumani Ndios ma, chíndee chítuu ñaꞌa ya.
\s1 Ni nduvaꞌa tee kúu Eneas ma
\rem Curación de Eneas
\p
\v 32 Pedro ma, kuaꞌan de ndaka ñuu ma kuan koto de ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja jâ ni ka xndoo i ja uꞌvi ma. Suni ni jan koto de ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Lida ma.
\m
\v 33 Yukan ni ndaniꞌi de in tee nani Eneas, te ñatuu kúu kanda de, te jâ ni kuu una kuiya ja kátuu de.
\m
\v 34 Te Pedro ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Eneas, vitna te maa Jesucristo ma na ndasavaꞌa ñaꞌa. Ndakoo ni, te ndaxtutu ni nuu ni katuu ni a ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te sani te ni ndakoo de.
\m
\v 35 Te ndaka ñayii ka iyo ñuu Lida ma, jiꞌin ñuu Sarón ma, ni ka jini i sukan ni kuu ma, te ni ka kandija i Suꞌsi Iya Tátnuni ma, te ni ka ndandikin i ya.
\s1 Ni ndateku ñaꞌa nani Isu Vivii ma
\rem Dorcas es resucitada
\p
\v 36 Iyo in ñaꞌa ñuu Jope ma ja ndikin ña saꞌa ña sukan ni kaxtnuꞌu Jesucristo ma, te nani ña Tabita, ja kúni kaꞌan “Isu Vivii”. Ñaꞌa yaꞌa, ndimaa ja vaꞌa ni yo saꞌa ña, te ni yo chindee ña ñayii ndaꞌvi ma.
\m
\v 37 Te ni kuu ja neꞌun kii yukan ni kuꞌu ña, te ni jiꞌi ña. Nuu ni jinu ni ka ndakate i ñundeꞌyu ña ma, te ni ka ndakin tuu i ña in veꞌe ichi sukun ma.
\m
\v 38 Te ñuu Lida ma iyo yatni i jiꞌin ñuu Jope ma, te ja ni ka jini ñayii ka kandija tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Jesús ma, ja Pedro ma, iyo de ñuu Lida ma, te ni ka tetniñu de uu tee ni jan koo de ka jiñaꞌa de nuu Pedro ma:
\p ―‍Kava vaꞌa ini ni, te jin koo yachi o ñuu Jope ma ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 39 Sani te Pedro ma, kuaꞌan de jiꞌin tee ni jan koo ma. Te nuu ni kenda de ma, ni ka jan xsiaꞌa i de veꞌe ichi sukun ma, te ni jan koo ndaka ñaꞌa ni ka jiꞌi yii ma, ka ndaꞌyu ña, te ka kaxtnuꞌu ña saꞌma ka ndii ka nama ñayii ma ja ni yo saꞌa ñaꞌa nani Isu Vivii ma nuu ni yo teku ña ma.
\p
\v 40 Pedro ma, ni jiñaꞌa de ñayii ma ja jin ke koo i keꞌe ma. Sani te ni jinkoo jiti de, te ni jikan‑taꞌvi de nuu Suꞌsi ma. Sani te ni ndonenuu de ndeꞌya de ña, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Tabita, ndakoo ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te ni ndakune ña nuu ña ma. Ja ni jini ña Pedro ma, te ni ndakoo ña.
\m
\v 41 Ni tnii de ndaꞌa ña ma, te ni ndokani de ña. Sani te ni kana de ñayii ka kandija Suꞌsi ma jiꞌin ñaꞌa ni ka jiꞌi yii ma, te ni kaxtnuꞌu de ja ni ndateku ña ma.
\m
\v 42 Ni‑kaꞌnu ñuu Jope ma ni ka jini i ja sukan ni kuu ma, te kuaꞌa xeen ñayii ni ka kandija Iya Tátnuni ma te ni ka xndoo i ja uꞌvi ma, te ka saꞌa i sukan játna ini ya ma.
\m
\v 43 Te Pedro ma, ni kendoo de kuaꞌa kivi ñuu Jope ma veꞌe tee nani Simón ma tee ni yo ndasavita ñií kiti ma.
\c 10
\s1 Ni kaxtnuꞌu Pedro ma tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma veꞌe tee kúu Cornelio ma
\rem Pedro y Cornelio
\p \v 1 Ñuu Cesarea ma iyo in tee nani Cornelio, te tátnuni de nuu in jichi soldado ka xnani i Italiano.
\m \v 2 Maa de jiꞌin ndaka ñayii veꞌe de ma, ni‑yuꞌu ni‑ini de ka kandija de Suꞌsi ma, te ni ka yo ndi ini de ja jin koo vaꞌa de jiꞌin ya. Te ni yo saꞌa de ja vaꞌa ja jin kuu ñayii ñuu Israel ma, te ni yo jikan‑taꞌvi, ni yo jikan‑taꞌvi‑ni de nuu Suꞌsi ma.
\m \v 3 In kivi visi nuu ka uni‑ka jañini ma kúu, te ni jininuu de ja in ángel Suꞌsi ma, kuan tuꞌva ñaꞌa i, te jiñaꞌa i:
\p ―‍¡Cornelio! ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p \v 4 Te ni jikan‑tnuꞌu Cornelio ma:
\p ―‍¿Nawa kúni ni, Señor? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te ni ndakoneꞌe ángel ma:
\p ―‍Suꞌsi ma, ni jinisoꞌo ya ja jikan‑taꞌvi ni ma, te ni jini ya ndaka ja vaꞌa saꞌa ni ma.
\m \v 5 Tetniñu ni jaku tee jín koo ñuu Jope ma, sukan‑vaꞌa kí koo de jiꞌin tee nani Simón ma tee ni nukonani Pedro ma.
\m \v 6 Tee yaꞌa chi iyo de veꞌe Simón tee ndásavita ñií kiti ma, ja iyo veꞌe de ma yatni yuꞌu mar ma ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p \v 7 Nuu ni jinu ni kaꞌan ángel ma te kuan noꞌo i ma, sani te Cornelio ma, ni kana de uu tee ka jinukuechi nuu de ma jiꞌin in soldado tee kándija tna Suꞌsi ma tee jinukuechi nuu de ma.
\m \v 8 Te ni ndakani de sukan ni ndoꞌo de ma, te ni tetniñu de tee ma ñuu Jope ma.
\p \v 9 Kivi yutnee ma nani kuan koo de ichi ma te ve jin kuyatni de ñuu ma, Pedro ma ni jan kaa de onde xini veꞌe iyo de ma, sukan‑vaꞌa kakan‑taꞌvi de nuu Suꞌsi ma. Ja ve kuu sava nduu ma,
\m \v 10 kókon de, te kúni de ja kaa de. Nani ka satuꞌva i ja kaa de ma, te ni jininuu de.
\m \v 11 Te ja ni jini de ma kúu in saꞌma kaꞌnu kaꞌnu, te ka nuꞌni tnaꞌa ndi‑kuun nuu i ma, te ichi andivi ma ni kuun i vee i ichi nuu ñuꞌú ya.
\m \v 12 Te ndi‑tuku yuꞌu ndi‑tuku nuu kiti ka ñuꞌu.
\m \v 13 Te ni jinisoꞌo de ja káꞌan ya:
\p ―‍Pedro, ndokuiñi ni, te kaꞌni ni ti, te kaa ni ti ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p \v 14 Te Pedro ma, ni ndakoneꞌe de:
\p ―‍Masu kuu kaa sa, Señor, vaa masu nama uun jaa sa ja masu kaa vii masu kaa ndoo nuu ni ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 15 Ja ku‑uu jichi ni jinisoꞌo de ja káꞌan ya:
\p ―‍Ja ni ndasavii Suꞌsi ma, máko xnani ni ja masu kaa vii masu kaa ndoo kúu ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p \v 16 Saꞌa ni kuu uni jichi, sani te saꞌma ma, ni ndaa i kuan noꞌo i andivi ma.
\m \v 17 Te Pedro ma, ñatuu niꞌi ini de nawa kúni kaꞌan ja ni jini de ma. Nani jani ini de ma, te tee ni tetniñu Cornelio ma, ka jikan‑tnuꞌu de ve koo de, ndenu kúu veꞌe tee kúu Simón ma. Sani te ni ka kenda koo de maa yeꞌe nuu iyo de ma.
\m \v 18 Ka kayuꞌu de ka kana de nú yukan iyo tee nani Simón tee ni nukonani Pedro ma.
\m \v 19 Nani yikuu Pedro ma ndásaꞌa de kuenda nawa kúni kaꞌan ja ni jini de ma, te Xtumani Ndios ma, ni jiñaꞌa ya:
\p ―‍Simón, jini ni ja ni ka kenda koo uni tee ka ndanduku ñaꞌa ja kiꞌin ni jiꞌin de.
\m \v 20 Ndokuiñi ni, te kuáꞌan ni jiꞌin de. Máko ko kani uu ko kani uni ini ni, vaa maa sa ni tetniñu de ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p \v 21 Pedro ma, ni nuu de, te jiñaꞌa de nuu tee ka ndanduku ñaꞌa ma:
\p ―‍Yaꞌa iyo sa. Saña kúu tee ka ndanduku ni a. ¿Navaꞌa ni kija koo ni yaꞌa? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 22 Te ni ka ndakoneꞌe de:
\p ―‍Ve koo sa, vaa ni tetniñu ñaꞌa tee nani Cornelio ma. Tee vaꞌa ini, tee ndí ini naxe koo vaꞌa de nuu Suꞌsi ma kúu de, te ñayii judío ma chi ka ndaa respetu i nuu de. Te in ángel Suꞌsi ma ni tatnuni nuu de ja kana ñaꞌa de ja kiꞌin ni veꞌe de ma, sukan‑vaꞌa koninisoꞌo de ja kaxtnuꞌu ni ma ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p \v 23 Sani te ni kana de tee ma ja jin yaꞌa de ini veꞌe ma, te ni waꞌa de nuu jin ndoo tee ma. Te kivi yutnee ma Pedro ma, kuan koo de jiꞌin tee ma, te ni ka ndikin ñaꞌa jaku ñayii ka kandija tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesús ma ja ka iyo i ñuu Jope ma.
\p \v 24 Kivi yutnee ma ni ka kenda koo de ñuu Cesarea ma, te Cornelio ma, jiꞌin tnaꞌa de ma, jiꞌin ñayii ka ketnaꞌa ini jiꞌin de ma, ka iyo tutu de ka ndetu de ja kenda Pedro ma.
\m \v 25 Ja ni kenda Pedro ma veꞌe Cornelio ma, te Cornelio ma, ni kee de ja kuaꞌa de nchuxi Pedro ma, te ni jinkoo jiti de, te chíñuꞌu de tee ma.
\m \v 26 Kovaa Pedro ma, ni ndoneꞌe de tee ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Ndokuiñi ni, vaa ndi‑tnaꞌa ñayivi o ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 27 Pedro ma jiꞌin Cornelio ma, ka ndatnuꞌu de ni ka kivi koo de ini veꞌe ma, te ni ndaniꞌi de ja ka iyo tutu kuaꞌa‑ka ñayii.
\p \v 28 Sani te saꞌa ni jiñaꞌa de:
\p ―‍Ka jini maa ni ja saña ja ka kuu sa ñayii judío ma, masu kuu jin ndatnaꞌa sa jiꞌin ni ja masu ñayii judío ka kuu ni ma. Kovaa Suꞌsi ma ni kaxtnuꞌu nuu sa ja masu kuu xnani sa ni‑in ñayii in‑ka ñuu ma ja masu kaa vii kaa ndoo i nuu Suꞌsi ma.
\m \v 29 Chukan kúu ja nuu ni ka tetniñu ni tee yaꞌa ni jan koo de ni jan kueka ñaꞌa de ma, te vee sa jiꞌin de, te ñatuu nawa ni xtekuechi sa ja ma kuu kii sa. Vitna, te kakan‑tnuꞌu ñaꞌa sa navaꞌa ni ka kana ñaꞌa ni ja vee sa a ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 30 Te Cornelio ma, ni ndakoneꞌe de:
\p ―‍Vitna kúu kuun kii ja maa ora yaꞌa visi ka uni‑ka jañini ma yikuu sa jikan‑taꞌvi sa ini veꞌe a. Sani te ni jini sa ja ni kenda in tee neꞌnu saꞌma jandute nuu sa ma,
\m \v 31 te káꞌan de: “Cornelio, Suꞌsi ma, ni jinisoꞌo ya ja jikan‑taꞌvi ni ma, te ni ndakaꞌán ya sukan chíndee ni ñayii ma.
\m \v 32 Chukan kúu ja tetniñu ni na in kiꞌin ñuu Jope ma, sukan‑vaꞌa kíꞌin i jin kueka i Simón tee ni nukonani Pedro ma, tee iyo veꞌe tee kúu Simón tee ndásavita ñií kiti ma, ja kátuu veꞌe de yatni yuꞌu mar ma.” Saꞌa ni kaꞌan tee yukan.
\m \v 33 Chukan kúu ja sani te ni tetniñu sa tee ni jan koo ni ka jan kueka ñaꞌa a, te ndijin, ni jani vaꞌa ini ni, te vee ni a. Te vitna chi ka iyo ndaka sa yaꞌa nuu maa Suꞌsi o a, sukan‑vaꞌa jin koninisoꞌo sa nawa kúu ja ni taa Iya Tátnuni ma nuu ni ja kaxtnuꞌu ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 34 Sani te Pedro ma, ni kaꞌan de, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Vitna, te jákuꞌni ini sa ja ja ndaa ja Suꞌsi ma, masu kujiꞌin‑ka ya jiꞌin in jichi ñayii ma sana in‑ka jichi i ma,
\m \v 35 nú masu ja ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi ya jan‑taꞌvi ya ñayii ka ndi ini naxe jin koo vaꞌa i jiꞌin ya ma te ka saꞌa ndaa ka saꞌa ndija i sukan játna ini Suꞌsi ma.
\m \v 36 Te maa Suꞌsi ma, ni tetniñu ya tee ja jin kaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa maa ya ma nuu ñayii Israel ma, sukan‑vaꞌa jin kuni i ja maa Jesucristo ma kúu iya tátnuni nuu ndaka o a, te ni saꞌa ya ja jin koo vaꞌa jin koo mani ndaka o nuu Suꞌsi ma.
\m \v 37 Ndijin, jâ ka jini ni tnuꞌu yaꞌa ja ni kejaꞌa i ñuu Galilea ma nuu ni jinu ni kaxtnuꞌu Juan ma ja jin kuandute ñayii ma, te ni jitenuu i ni‑kaꞌnu ñuu Judea ma.
\m \v 38 Ja káꞌan sa ya kúu ja Jesús nazareno ma, ni waꞌa Suꞌsi ma Xtumani Ndios ma jiꞌin tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu ya ma. Te maa ya chi ni yo saꞌa ya ja vii ja vaꞌa ma, te ni yo saꞌa ya ja kuaꞌa ñayii ni ka ndayaa nuu ndaꞌa tachi ma, vaa Suꞌsi ma ni yo iyo jiꞌin ya.
\m \v 39 Te ndaka sa ni ka jini sukan ni saꞌa ya nuu ka iyo ñayii ñuu Judea ma, jiꞌin ñayii ka iyo ini ñuu Jerusalén ma. Te ndaka sa ni ka jini sukan ni ka jata kaa i ya nuu krusi ma, te ni ka jaꞌni i ya ma.
\m \v 40 Kovaa Suꞌsi ma, ni ndaxteku ya Jesús ma nuu uni kii ma, te ni saꞌa ya ja ni ka jini ñayivi sa ya.
\m \v 41 Kovaa masu ni ka jini ndaka‑ka ñayii ma ya, nú masu ja yika‑ni ja saña ja onde xinañuꞌu ma ni kaji ñaꞌa maa Suꞌsi ma ja jin ko kuu sa tee jin kuni te jin ndakaꞌan jin ndakachi sa nuu ndaka ñayii a, te ka ndakaꞌan sa nuu ni ja ni ka jaa, ni ka jiꞌi‑ka sa jiꞌin ya nuu ni ndateku ya ma.
\m \v 42 Te maa ya ni tatnuni ja jin kaxtnuꞌu sa nuu ñayii ma, te jin ndakani sa ja maa Suꞌsi ma ni xndoo nuu ndaꞌa ya ma ja ndakan ndaa ya kuenda nuu ñayii ka teku ma jiꞌin nuu ñayii ni ka jiꞌi ma.
\m \v 43 Ja kuu maa ya ma ka ndakani ndaka tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma, te ka kaꞌan de ja nú na in na kandija ya ma te xndoo i ja uꞌvi ma te saꞌa i ja vaꞌa ma chi ndasakanu ini ya ndaka kuechi ni saꞌa i ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 44 Nani yikuu‑ka Pedro ma káꞌan de ma, te ni ka kutaꞌvi ndaka ñayii ka ninisoꞌo tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa ma Xtumani Ndios ma.
\m \v 45 Te ndaka tee ka kaꞌan ja jiniñuꞌu ja kitnuni tee ma, ja ka ndikin de Pedro ma ve koo de ma, ni ka saꞌvi‑nka ini de ja ni ka jini de ja ni waꞌa Suꞌsi ma Xtumani Ndios ma nuu ñayii masu ñuu Israel ma ka kuu i ma,
\m \v 46 vaa ni ka jinisoꞌo de ja ñayii ma, ka kaꞌan i in‑ka saꞌan ja masu nde ka jini i ma, te sukan ka ndachiñuꞌu i Suꞌsi ma. Sani te Pedro ma, jiñaꞌa de:
\p \v 47 ―‍Masu na in kuu kaꞌnu ndee ja jin kuandute ñayii yaꞌa. Vaa jâ ni ka kutaꞌvi tna i Xtumani Ndios a, sukan ni ka kutaꞌvi tna o ya ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 48 Te ni tatnuni de ja ja maa Jesucristo ma, te jín kuandute i. Sani te ka jiñaꞌa i ja na kendoo de jaku‑ka kii jiꞌin i.
\c 11
\s1 Ndákani Pedro ma nuu ñayii Jerusalén ma sukan ni ndoꞌo de ma
\rem Informe de Pedro a la iglesia de Jerusalén
\p \v 1 Tee ni tetniñu Suꞌsi ma jiꞌin ndaka ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Judea ma, ni ka jinisoꞌo i ja suni ñayii masu ñuu Israel ma, jâ ni ka jan‑taꞌvi tna i tnuꞌu Suꞌsi ma.
\m \v 2 Chukan kúu ja nuu ni ndenda Pedro ma ñuu Jerusalén ma, te tee ka kaxtnuꞌu ja jiniñuꞌu ja jin jakitnuni tee ma, ni ka xtekuechi de Pedro ma ja masu vaꞌa ni saꞌa de,
\m \v 3 te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Ni waꞌa ni tnuꞌu ja ni kivi ni veꞌe ñayii ñatuu ka yitnuni ma, te ni ka jaa ni jiꞌin i xita, te masu játna ini Suꞌsi ma ja sukan jin saꞌa o ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p \v 4 Sani te Pedro ma, ni kejaꞌa de ndákani de ndaka sukan ni kuu ma:
\p \v 5 ―‍Yikuu sa jikan‑taꞌvi sa nuu Suꞌsi ma nuu iyo sa ñuu Jope ma, te ni jininuu sa saꞌa, ja onde andivi ma ve nuu in saꞌma kaꞌnu kaꞌnu, te nuꞌni ndi‑kuun nuu i ma, te ni nuu i nuu iyo sa ma.
\m \v 6 Te ni jini sa ja ka ñuꞌu ndi‑tuku yuꞌu ndi‑tuku nuu kiti: kiti xeen ma, jiꞌin koo ma, jiꞌin lasaa ma.
\m \v 7 Sani te ni jinisoꞌo sa ja káꞌan ya: “Pedro, ndokuiñi ni, te kaꞌni ni ti, te kaa ni ti”, kúu ya káꞌan ya.
\m \v 8 Te ni ndakoneꞌe sa: “¡Masu kuu, Señor! Masu nama uun jaa sa in ja masu iyo vii masu iyo ndoo”, kúu sa jiñaꞌa sa.
\m \v 9 Ja ku‑uu jichi ma ni ndakaꞌan tuku onde andivi ma: “Ja jâ ni ndasavii Suꞌsi ma máko xnani ni ja masu kaa vii masu kaa ndoo”, kúu ya káꞌan ya.
\m \v 10 Saꞌa ni kuu uni jichi, sani te ni ndaa saꞌma ma onde andivi ma.
\p \v 11 ’Te maa ora yukan, sani te ni ka kenda koo uni tee veꞌe nuu iyo sa ma, te onde ñuu Cesarea ma ve koo de ve kueka ñaꞌa de.
\m \v 12 Te Xtumani Ndios ma, ni kaꞌan ya ja na kiꞌin sa jiꞌin de, te má ko kani uu ko kani uni ini sa. Suni ni ka yo ndikin tna ñaꞌa iñu ñani o a ja ni jan koo sa. Te ni ka kivi koo sa veꞌe Cornelio ma,
\m \v 13 te ni ndakani de sukan ni jini de in ángel veꞌe de ma, ja jiñaꞌa i: “Tetniñu ni ñayii kiꞌin ñuu Jope ma, na jin kueka i tee nani Simón ma ja ni nukonani de Pedro ma.
\m \v 14 Tee yukan kaxtnuꞌu tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa ja saꞌa ja jin ndaniꞌi taꞌvi ni jiꞌin ndaka tnaꞌa ni a.” Saꞌa ni jiñaꞌa i, káꞌan de.
\p \v 15 ’Sani te nuu ni kejaꞌa sa káxtnuꞌu sa tnuꞌu Suꞌsi o ma, te ni kenda Xtumani Ndios ma, te ni ka kutaꞌvi tna de ya, sukan ni ka kutaꞌvi ndaka o ya ma onde xinañuꞌu ma.
\m \v 16 Sani te ni ndakaꞌán sa sukan ni kaꞌan Iya Tátnuni ma nuu ni yo iyo ñayivi ya jiꞌin o ma: “Juan ma, ni skuandute de jiꞌin ndute, kovaa ndijin chi jin kuandute ni jiꞌin Xtumani Ndios ma.”
\m \v 17 Chukan kúu ja nú Suꞌsi ma, ni tetniñu tna ya Xtumani maa ya ma nuu ka iyo de ma, sukan ni tetniñu ya ya nuu yoꞌo ma nuu jâ ni ka kandija o Jesucristo iya tátnuni nuu o a, te ¿na in kúu saña ja kaꞌnu ndee sa nuu Suꞌsi ma ja saꞌa ya ma? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 18 Nuu ni ka jinisoꞌo de sukan ni ndakani Pedro ma, te ni ka ndukuee de. Sani te ni ka ndachiñuꞌu de Suꞌsi ma, te ka kaꞌan de:
\p ―‍¡Nú sukan, suni ñayii masu ñuu Israel ya, ni waꞌa Suꞌsi ma tnuꞌu ja jin ndakani jin ndakaꞌvi ini i, te sakanu ini ya na kuechi i ma, te jin ndaniꞌi taꞌvi i ja jin koteku i ni‑kani ni‑jika! ―‍ka kuu de ka kaꞌan de.
\s1 Ñayii ka kandija Suꞌsi ma ñuu Antioquía ma
\rem La iglesia en Antioquía
\p \v 19 Nuu ni yaꞌa ja ni ka jaꞌni tee ka tatnuni ñuu Jerusalén ma Esteban ma, te ni ka sondikin de ñayii ka kandija Suꞌsi ma, te ni ka jitenuu i kuan koo i, te ni ka kenda koo i onde ñuu Fenicia ma, jiꞌin ñuu Chipre ma, jiꞌin ñuu Antioquía ma. Te ñatuu ni ka kaꞌan i tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma nuu in‑ka ñayii, nú masu ja nanimaa nuu ñayii judío ma.
\m \v 20 Kovaa neꞌun ñayii ni ka jitenuu ma ka iyo jaku ñayii ñuu Chipre ma jiꞌin ñuu Cirene ma, te nuu ni ka jan koo i ñuu Antioquía ma, ni ka kejaꞌa i ka kaxtnuꞌu tna i tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesús Iya Tátnuni ma nuu ñayii ka kaꞌan saꞌan griego ma.
\m \v 21 Te tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu Iya Tátnuni ma ka iyo jiꞌin i, te kuaꞌa xeen ñayii ma ni ka kandija, te ni ka ndandikin i ichi Iya Tátnuni ma.
\p \v 22 Ja sukan ni kuu ma, ni ka jinisoꞌo ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Jerusalén ma, te ni ka tetniñu i Bernabé ma kuaꞌan de ñuu Antioquía ma.
\m \v 23 Nuu ni kenda de ma te nuu ni jini de ja vii ja vaꞌa ni saꞌa Suꞌsi ma, ni kutachi de, te ni kaꞌan‑soꞌo de nuu ndaka i ja ni‑yuꞌu ni‑ini i jín kondikin i Iya Tátnuni ma, sukan‑vaꞌa jin koo vaꞌa i nuu ya.
\m \v 24 Vaa Bernabé ma, in tee vaꞌa ini kúu de, te ûni iyo ndija de jiꞌin Xtumani Ndios ma, te kúkanu ini xeen de Suꞌsi ma. Te kuaꞌa xeen ñayii ni ka kandija Iya Tátnuni ma ja sukan ni kaꞌan de ma.
\p \v 25 Ni jinu, te kuaꞌan Bernabé ma ñuu Tarso ma kuan nu nduku de Saulo ma.
\m \v 26 Te nuu ni ka ndatnaꞌa de ma, ni jan koo de ñuu Antioquía ma. In kuiya kuiti ni ka iyo nduu de jiꞌin ñayii ka kandija Suꞌsi ma, te ni ka kaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma nuu kuaꞌa ñayii ka iyo yukan. Te yukan kúu xinañuꞌu nuu ni ka xnani i cristianu ñayii ka ndikin Jesucristo ma.
\p \v 27 Te neꞌun kii yukan ni ka ke koo tee ka ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni waꞌa Suꞌsi ma ñuu Jerusalén ma, te kuan koo de ñuu Antioquía ma.
\m \v 28 In de nani Ágabo, ni ndokuiñi de, te ni kaxtnuꞌu de in tnuꞌu ni kaꞌan maa Xtumani Ndios ma, ja koo tnama xeen ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a. Te sukan ni kuu ndija kivi ni yo tatnuni tee nani Claudio ma.
\m \v 29 Sani te ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa i ja ndi‑in ndi‑in ñayii ka ndikin Jesucristo ma, jín tetniñu i nawa ka nevaꞌa i ma, sukan‑vaꞌa na jin koo ja jin kaa ndaka ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Judea ma.
\m \v 30 Te sukan ni ka saꞌa i, te ni ka tetniñu i nawa ka nevaꞌa i ma ni ka yindaꞌa Bernabé ma jiꞌin Saulo ma te ni ka ndakuaꞌa de nuu tee ka nukuiñi ja ka jini ka jito de ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Judea ma, sukan‑vaꞌa na jin ndasaja de nuu ndaka tnaꞌa o ma.
\c 12
\s1 Sukan ni ndee Pedro ma vekaa ma
\rem Pedro es librado de la cárcel
\p
\v 1 Te kivi yukan, te tee kúu rey Herodes ma, ni tatnuni de ja jín tnii i jaku ñayii ka kandija Suꞌsi ma, te jín saꞌa ndevaꞌa i ñayii ma.
\m
\v 2 Herodes ma, ni tatnuni de ja jin kaꞌni i Jacobo ñani Juan ma jiꞌin yuchi kúu espada ma.
\m
\v 3 Ja ni jini de ja ka jatna ini ñayii judío ma sukan saꞌa de ma, sani te ni tatnuni de ja jin tnii tna i Pedro ma. Saꞌa ni kuu kivi viko ka jaa i xtatila ja ñatuu na levadura yiꞌi ma.
\m
\v 4 Te nuu ni ka tnii i Pedro ma, te ni ka chinee i de vekaa ma. Te ni ka xndoo i kuun jichi soldado, te ndi‑kuun ndi‑kuun soldado ma ni ka yo jito ñaꞌa. Jani ini Herodes ma ja na yaꞌa Viko Pascua ma, te keneꞌe de Pedro ma nuu ndaka ñayii ma.
\m
\v 5 Kovaa nani yinee Pedro ma vekaa ma, te ñayii ka kandija Suꞌsi ma, ka jikan‑taꞌvi, ka jikan‑taꞌvi‑nka i nuu Suꞌsi ma ja na chindee ñaꞌa ya ja na ndee de vekaa ma.
\p
\v 6 Kivi yutnee ma, te keneꞌe Herodes ma Pedro ma nuu ñayii ma nkuu. Kovaa maa jakuaa yukan, Pedro ma jâ kixi de, te nuꞌni de uu yoꞌo kaa, te ka ndeñuꞌu ñaꞌa uu soldado. Te ka iyo tee ka jito yeꞌe vekaa ma. \fig |MX-68.tif|span|||In ángel Iya Tátnuni ma ni keneꞌe Pedro ma vekaa ma|12:6\fig*
\m
\v 7 Sani te ni kenda in ángel Iya Tátnuni ma, te ni yeꞌe niꞌni ini nuu yinee de ma. Te ni skakiꞌi ángel ma yika Pedro ma ja na ndoto de, te jiñaꞌa i:
\p ―‍¡Ñama ni, ndakoo ni! ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p Te yoꞌo kaa ma, ni ka kun‑kava i ndaꞌa de ma.
\m
\v 8 Te suni jiñaꞌa ángel ma:
\p ―‍Ndinuu ni saꞌma ni a, te ndachiꞌi ni ndijan ni a ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p Te sukan ni saꞌa de. Sani te jiñaꞌa i:
\p ―‍Ndakondii ni saꞌma ndii ni a, te kondikin ñaꞌa ni ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p
\v 9 Pedro ma, ndikin de yata ángel ma ni ndee de, kovaa masu jini de nú ja ndija kúu ja yikuu ángel ma saꞌa i ma xi in ja jininuu de kúu.
\m
\v 10 Ni ka yaꞌa de nuu tee xinañuꞌu ma jiꞌin nuu tee ku‑uu ja ka jito ñaꞌa ma, te ni ka kenda koo de yeꞌe kaa iyo sandiꞌi‑nka ma ja sani te ndee o ma. Te ni ndanune‑ni maa yeꞌe ma, te ni ka nde koo de. Te ni ka jika de janaꞌa. Sani te ni xndoo ñaꞌa ángel ma.
\p
\v 11 Sani te Pedro ma, ni ndoto vavaꞌa de, te kaꞌán de: “Vitna chi jini o ja ja ndaa kúu ja maa Suꞌsi ma, ni tetniñu ya ángel ya ma, sukan‑vaꞌa skaku ñaꞌa i nuu ndaꞌa Herodes ma, jiꞌin nuu ñayii judío ma ja ka kuni i ja jin xndoꞌo jin xneni ñaꞌa i ma.”
\p
\v 12 Te nuu ni ndasaꞌa de kuenda ma, te kuaꞌan de veꞌe ñaꞌa kúu María ma siꞌi tee nani Juan ma, tee ni ka ndaxnani i Marcos ma, nuu ka iyo kuaꞌa‑ka ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma te ka jikan‑taꞌvi i nuu ya ma.
\m
\v 13 Te ni skajan de yeꞌe ma, sani te ni kee in suchi siꞌi jinukuechi i yukan, ja ndakune i yeꞌe ma, te nani i Rode.
\m
\v 14 Ja ni ndakuni i sukan káꞌan Pedro ma, te ni kutachi xeen i. Jinu i ni ndivi i kuaꞌan i, te ni ña ni ndakune i yeꞌe ma. Te jiñaꞌa i:
\p ―‍Pedro ma, yeꞌe ma iyo de ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p
\v 15 ―‍Iyo kuꞌu ro ―‍ka kuu ñayii ka iyo ma ka jiñaꞌa i.
\p Te maa i chi ûni suu de kúu, jiñaꞌa i, kovaa jaku i ka kaꞌan:
\p ―‍Xi saa in ángel de kúu ―‍ka kuu i ka kaꞌan i.
\p
\v 16 Kovaa Pedro ma, yikuu de skajan skajan‑nka de yeꞌe ma. Nuu ni ka ndakune i ma te nuu ni ka jini i de ma, ñatuu ka niꞌi ini‑ka i naxe jin kaꞌan i.
\m
\v 17 Jiꞌin ndaꞌa Pedro ma ni saꞌa de seña ja na jin kasiyuꞌu i, te ni ndakani de sukan ni ndeneꞌe ñaꞌa Iya Tátnuni ma ini vekaa ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Jin ndakani ni nuu Jacobo ma jiꞌin nuu ñayii ni ka nduu jiꞌin o saꞌya Suꞌsi ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Sani te kuaꞌan de in‑ka nuu koo de.
\p
\v 18 Kivi xtnee ma ka kuvaa soldado ma, ka jikan‑tnuꞌu tnaꞌa de na nde ichi kuaꞌan Pedro ma.
\m
\v 19 Te Herodes ma, ni saꞌa de ja jin ndanduku i Pedro ma, kovaa ñatuu ni ka ndaniꞌi i de. Te ni jinu ni ndakan Herodes ma kuenda nuu tee ni ka yo jito Pedro ma, sani te ni xtekuechi de tee ma te ni tatnuni de ja jin kaꞌni i tee ni ka yo jito Pedro ma. Te ni yaꞌa ja sukan ni kuu ma, te ni kee Pedro ma ñuu Judea ma, te kuaꞌan de ñuu Cesarea ma, te ni kendoo de yukan.
\p
\v 20 Te Herodes ma, ni ndakiti xeen ini de nuu ñayii ñuu Tiro ma jiꞌin ñuu Sidón ma, kovaa ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa i, te ni ki koo ñayii ka iyo nduu ñuu ma nuu iyo de ma, vaa ja ni ka yo jaa ñayii ñuu yukan chi ñuu rey Herodes ma ni yo kee. Chukan kúu ja ni ka chuyaꞌvi ñayii ñuu Tiro ma jiꞌin ñuu Sidón ma in maa tee jinukuechi nuu rey ma nani de Blasto, sukan‑vaꞌa na kaꞌan vivii de nuu rey ma, sukan‑vaꞌa kóo mani rey ma jiꞌin ñayii ñuu yukan.
\m
\v 21 In kivi ñukuun, te ni ndinuu Herodes ma saꞌma vavaꞌa‑ka de ma, te ni nukoo de nuu núkoo kutu de ma, te ni kaꞌan de nuu ñayii ñuu ma.
\m
\v 22 Te ñayii ma, ka kayuꞌu i ka kaꞌan i:
\p ―‍Masu in tee‑ni kúu tee káꞌan a, nú masu ja in suꞌsi kúu de ―‍ka kuu i ka kaꞌan i.
\p
\v 23 Sani te in ángel Iya Tátnuni ma, ni xtnakueꞌe i de, sani te ni ka taꞌvi ñaꞌa tindaku te ni jiꞌi de, vaa kuechi ja ñatuu ni ndakuaꞌa de jayiñuꞌu nuu Suꞌsi ndija ma.
\p
\v 24 Kovaa tnuꞌu Suꞌsi ma chi ve kuitenuu‑ka, te kuaꞌa‑ka ñayii ni ka jinisoꞌo ndaka ñuu ma.
\p
\v 25 Nuu ni jinu tniñu ni jan koo Bernabé ma jiꞌin Saulo ma, sani te kuan nu koo de ñuu Jerusalén ma, te kuan koo de jiꞌin Juan ma, tee ka xnani i Marcos ma.
\c 13
\s1 Chaꞌa kúu xinañuꞌu kuiti jichi ja ni ka ke koo Bernabé ma jiꞌin Saulo ma ka kaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma
\rem Bernabé y Saulo comienzan su primer viaje misionero
\p
\v 1 Neꞌun ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Antioquía ma ka iyo tee ka ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni waꞌa Suꞌsi ma, jiꞌin tee ka skuaꞌa tnuꞌu Suꞌsi ma, te tee yaꞌa ka kuu de: Bernabé ma, Simón tee ka xnani i Negro ma, Lucio tee ñuu Cirene ma, Manaén tee ni ka jaꞌnu kaa jiꞌin Herodes tee ni tatnuni ñuu Judea ma, jiꞌin Saulo ma. \fig |NT-098n.TIF|span||| |13:1\fig*
\m
\v 2 In kivi ka iyo ndite de te ka ndachiñuꞌu de Suꞌsi ma, te ni kaꞌan Xtumani Ndios ma:
\p ―‍Jin saꞌa siin ni Bernabé a jiꞌin Saulo a, sukan‑vaꞌa jín satniñu de tniñu ni kana sa de a ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p
\v 3 Chukan kúu ja ni jinu ni ka iyo ndite de ma, te ni ka ndakuan‑taꞌvi de nuu Suꞌsi ma, sani te ni ka jikan‑taꞌvi de nuu ya, te ni ka sonee de ndaꞌa de ma siki Bernabé ma jiꞌin siki Saulo ma, te ni ka ndakuan‑taꞌvi de nuu tee ma, te kuan koo de.
\s1 Bernabé ma jiꞌin Saulo ma, ni ka kaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma nuu ñayii ñuu Chipre ma
\rem Los apóstoles predican en Chipre
\p
\v 4 Bernabé ma jiꞌin Saulo ma, ni tetniñu ñaꞌa Xtumani Ndios ma kuan koo de ñuu Seleucia ma, te yukan, te ni ka ka koo de in nuu barcu, te kuan koo de onde ñuu Chipre ma.
\m
\v 5 Nuu ni kenda koo de ñuu Salamina ma, ni ka kaxtnuꞌu de tnuꞌu Suꞌsi ma veñuꞌu lilikin nuu ka ndatnaꞌa ñayii judío ka iyo yukan ma. Te chíndee tna ñaꞌa Juan ma.
\m
\v 6 Ni‑kaꞌnu ñuu luluu iyo nuu mar ma ni ka yaꞌa de, onde ni ka kenda koo de ñuu Pafos ma. Yukan ni ka ndaniꞌi de in tee tasi ñuu judío ma nani de Barjesús, ja xndaꞌvi de ñayii ma, te káꞌan de ja in tee ndákaxtnuꞌu tnuꞌu ni waꞌa Suꞌsi ma kúu de.
\m
\v 7 Te iyo de jiꞌin tee kúu gobiernu ma, te nani de Sergio Paulo. Tee yaꞌa chi in tee ndichi xeen kúu de. Te ni tatnuni de ja jin kana i Bernabé ma jiꞌin Saulo ma, vaa kúu ini xeen de ja koninisoꞌo de tnuꞌu Suꞌsi ma.
\m
\v 8 Kovaa tee kúu Barjesús ma tee tasi ma, te saꞌan griego ma chi “Elimas” kúni kaꞌan ja nani de ma, te jaꞌnu ndee de, vaa kúni de ja ma kandija tee kúu gobiernu ma tnuꞌu Suꞌsi ma.
\p
\v 9 Sani te Pablo ma, tee ni yo nani Saulo ma, ûni iyo ndija de jiꞌin Xtumani Ndios ma, te ndeꞌya vavaꞌa de Elimas ma,
\m
\v 10 te jiñaꞌa de:
\p ―‍Saꞌya tachi kúu ni. Ndimaa ja uꞌvi kúni ni ja saꞌa ni. Ndimaa ja xndaꞌvi ni ñayii ma kúni ni. ¿Ñatuu jinu ja sakanuu ni ichi vaꞌa Iya Tátnuni ma?
\m
\v 11 Vitna chi ndaꞌa Iya Tátnuni ma koo siki ni a, te ndukuaa ni jaku kivi, te ma kuu kuni‑ka ni kandii ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Sani te ni kunee tnuu ni jini tee kúu Elimas ma. Sani te ni jakondee de skaka ndaꞌa de ndúku de na in tnii ndaꞌa de ja skaka ñaꞌa i.
\p
\v 12 Ja ni jini tee kúu gobiernu ma ja ni kuu sukan ma, ni kandija de Suꞌsi ma, te ni kusii ini xeen de ja ni ka kaxtnuꞌu Pablo ma jiꞌin Bernabé ma na in kúu Iya Tátnuni ma.
\s1 Sukan ni ka saꞌa Pablo ma jiꞌin Bernabé ma ñuu Antioquía ma ja iyo i ñuu Pisidia ma
\rem Pablo y Bernabé en Antioquía de Pisidia
\p
\v 13 Pablo ma jiꞌin tee ka ndikin tnaꞌa jiꞌin de ma, ni ka nde koo de ñuu Pafos ma, te ni ka ka koo de in nuu barcu, te kuan koo de ñuu Perge ma ja iyo i ñuu Panfilia ma. Kovaa Juan ma, ni xndoo ñaꞌa de, te ni ndakokuiñi de, te kuan noꞌo de ñuu Jerusalén ma.
\m
\v 14 Sani te Bernabé ma jiꞌin Pablo ma, ni ka ke koo de ñuu Perge ma, te kuan koo tuku de onde ñuu Antioquía ma ja iyo i ñuu Pisidia ma. In kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma, ni ka kivi koo de veñuꞌu luluu iyo yukan nuu ka ndatnaꞌa ñayii judío ma, te ni ka jinkoo de.
\m
\v 15 Ja ni jinu ni ka kaꞌvi i tnuꞌu ni waꞌa Suꞌsi ma nuu Moisés ma, jiꞌin tnuꞌu ni ka yo kaꞌan tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma, te tee ka tatnuni ini veñuꞌu luluu ma, ni ka tetniñu de ja jin kuñaꞌa i Pablo ma jiꞌin Bernabé ma:
\p ―‍Ñani, nú iyo in tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa ja ni taa Suꞌsi ma nuu ni ja jin ndaniꞌi tnaꞌa o ya in tnuꞌu kanu ini, te kuu jin kaꞌan ni ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 16 Pablo ma, ni ndokuiñi de, te ni saꞌa de in seña jiꞌin ndaꞌa de ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Jin koninisoꞌo ni, ñayii ñuu Israel ya, jiꞌin ndijin tna ja masu ñayii ñuu Israel ma ka kuu ni te ka ndi ini ni naxe jin koo vaꞌa ni nuu Suꞌsi o a, vaa jâ ka jini ni ja iya ndakan kuenda nuu o kúu ya.
\m
\v 17 Suꞌsi ñuu Israel ma, ni kaji ya tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma, te ni saꞌa ya ja ni ka kukuaꞌa xeen i, nani ni ka iyo i ñuu Egipto ma. Kovaa ni ndeneꞌe ya i ñuu yukan jiꞌin tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu ya ma.
\m
\v 18 Te ni kanda ya sukan ni ka yo kuu i ma uu xiko (40) kuiya nuu ñatuu nawa iyo kuiti ma.
\m
\v 19 Sani te ni xnaa ya uja ñuu ja ka iyo nii ñuu Canaán ma, te ni ndakuaꞌa ya tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma ñuu yukan.
\m
\v 20 Sukan kuun cientu uu xiko uxi (450) kuiya ni yo kuu ndaka sukan ndákaꞌan sa a.
\p ’Sani te Suꞌsi ma, ni saꞌa ya ja ni ka iyo tee ni ka yo ndakaꞌan, ni ka yo ndakachi nuu ñayii ma te ni ka yo jaꞌnde de tniñu i ma, te saꞌa ni yo kuu onde ni kenda tee ni yo nani Samuel, tee ni yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma.
\m
\v 21 Sani te nuu ni ka jini ñayii ma ja ka iyo rey sava‑ka ñuu ma, te ni ka jikan tna tnaꞌa o ma in rey, te Suꞌsi ma, ni waꞌa ya tnuꞌu te ni kaji ya Saúl saꞌya tee kúu Cis ma tee kúu saꞌya tata Benjamín ma ja ko kuu de rey ñuu Israel ma, te ni yo tatnuni de uu xiko (40) kuiya.
\m
\v 22 Kovaa sani te ni xtandiyo ya tee yaꞌa, te ni nukuiñi David ma ja ko kuu de rey. Te saꞌa ni ndakaꞌan ya ja kuu de: “Ni ndaniꞌi sa David a saꞌya tee kúu Isaí ma, in tee saꞌa sukan kúu ini maa sa. Suu de saꞌa ndaka ja kúni sa ma”, kúu ya káꞌan ya.
\p
\v 23 ’Neꞌun saꞌya tata tee yaꞌa, ni saꞌa Suꞌsi ma ja ni kee iya saꞌa ja jin kaku o ma, sukan ni skuiso ya ma. Iya yaꞌa kúu Jesús ma,
\m
\v 24 kovaa xiꞌna‑ka sana kenda Jesús ma, jâ ni kenda Juan ma ja ni yo kaxtnuꞌu de nuu ñayii ñuu Israel ma ja na jin ndakani jín ndakaꞌvi ini i te jín xndoo i ja uꞌvi ka saꞌa i ma te jín kuandute i.
\m
\v 25 Nuu sani te jinu tniñu vee Juan ma, te jiñaꞌa de: “¿Na in ka jani ini ni ja kúu sa? Masu saña kúu Cristo, iya ka ndetu ni ma. Kovaa jâ vee maa iya masu kaa masu iyo sa ja kuu ndaji sa ni a ñií ndijan ya ma”, kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 26 ’Ñani, ja ka kuu ni saꞌya tata Abraham ma, jiꞌin ndijin ja masu ñayii ñuu Israel ma ka kuu ni kovaa ka ndi ini ni naxe jin koo vaꞌa ni nuu Suꞌsi o a, vaa ka jini ni ja iya ndakan kuenda nuu o kúu ya, te nuu ndaka o ya ni kaxtnuꞌu Suꞌsi ma tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa ya ma ja saꞌa ja jin ndaniꞌi taꞌvi o a.
\m
\v 27 Ñayii ñuu Jerusalén ma, jiꞌin tee ka kuu gobiernu ka tatnuni nuu i ma, ñatuu ni ka ndakuni i jiꞌin de na in kúu Jesús ma, te visi ndaka kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu o ma ni ka yo ndakaꞌvi i tnuꞌu ni ka yo kaꞌan tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma, kovaa ni ñatuu ni ka jakuꞌni ini i sukan káꞌan ma. Chukan kúu ja ni ka kaꞌan i ja na kûu ya ma, te ja sukan ni ka saꞌa i ma, te ni yo kuu sukan jâ ni kaꞌan ya ja iyo ja ko kuu ma.
\m
\v 28 Visi ñatuu ni‑in kuechi ya ni ka ndaniꞌi ñayii ma ja saꞌa ja kûu ya, kovaa maa i chi ûni ni ka jikan i nuu Pilato ma ja na kuaꞌa de tnuꞌu ja na jin kaꞌni de ya.
\m
\v 29 Ni jinu ja ni ndoꞌo ni neni ya sukan ndee nuu tutu Suꞌsi ma, te ni jiꞌi ya. Sani te ni ka nuneꞌe i ya nuu krusi ma, te ni ka chuꞌu i ya.
\m
\v 30 Kovaa Suꞌsi ma, ni ndaxteku ya Jesús ma, te masu ni kendoo ya neꞌun ñayii ni ka jiꞌi ma.
\m
\v 31 Te ñayii ni ke koo jiꞌin ya ñuu Galilea ma te kuan koo i jiꞌin ya ñuu Jerusalén ma, kuaꞌa kivi ni ka yo jini‑ka i ya, te suu i ka kuu testigu nuu ñayii ñuu a vitna.
\p
\v 32 ’Saña tna, ka kaxtnuꞌu sa nuu ni tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa siki ja ni skuiso ya nuu tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma.
\m
\v 33 Te vitna te ni kenda nuu yoꞌo ja ka kuu o saꞌya tata tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma vaa ni ka jini o ja ni ndaxteku ya Saꞌya ya Jesús ma, vaa saꞌa káꞌan Salmo ku‑uu ma: “Roꞌo kúu Saꞌya ri, te vitna te maa ri kúu Yuva ro.” Saꞌa ni kaꞌan ya nuu Jesús ma.
\m
\v 34 Te Suꞌsi ma chi ni ndaxteku ya Jesús ma, sukan‑vaꞌa ma tivi ñundeꞌyu ya ma, sukan káꞌan tnuꞌu yaꞌa: “Maa sa kundaꞌvi ini ñaꞌa, sukan ni skuiso sa nuu David ma.” Saꞌa ni kaꞌan ya.
\m
\v 35 Chukan kúu ja saꞌa káꞌan in‑ka nuu ndee tnuꞌu maa ya a: “Masu kuaꞌa ni tnuꞌu ja tivi ñundeꞌyu saꞌya ni a, vaa masu nama ni saꞌa i ja uꞌvi.”
\m
\v 36 Ja ndaa kúu ja David ma, ni jinu ni jinukuechi de nuu tnaꞌa de ma, sukan ni jani ini Suꞌsi ma, te ni jiꞌi de, te ni kuyuꞌu de nuu ka yinee tnaꞌa de ma, te ni tivi ñundeꞌyu de ma.
\m
\v 37 Kovaa Jesús ma, masu nde ni tivi ñundeꞌyu ya ma, vaa ni ndaxteku ñaꞌa Suꞌsi ma.
\p
\v 38 ’Ñani. Chukan kúu ja jin konaꞌa ni ja ka kaxtnuꞌu sa nuu ni a ja ja maa Jesús ma, te sakanu ini Suꞌsi ma kuechi o ma ja ka kuu o ñayii ka kukanu ini ya ma.
\m
\v 39 Visi na jin saꞌa ni ndaka sukan káꞌan tnuꞌu ni tatnuni Moisés ma, kovaa nú ma jin kukanu ini ni Jesús ma, masu kuu jin naa kuechi ka saꞌa ni a. Kovaa nú na in kandija Jesús ma chi maa ya saꞌa ja naa kuechi i ma te kuu koo vaꞌa i nuu Suꞌsi ma.
\p
\v 40 ’Jin ko koto vaꞌa ni maa ni nasa yukan, te jin ndoꞌo ni sukan ni ka kaꞌan tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma:
\q1
\v 41 Jin kondeꞌya ni, ndijin ja ka saxiko ñaꞌa ni a.
\q1 Xinañuꞌu jin saꞌvi‑nka ini ni, sani te jin naa ni.
\q1 Vaa sani te iyo in ja saꞌa sa neꞌun kii yaꞌa.
\q1 Kovaa masu jin kandija ni, visi na in na kaxtnuꞌu nuu ni,
\m kúu ya jiñaꞌa ya.
\m ―Saꞌa ni jiñaꞌa Pablo ma.
\p
\v 42 Ja ni ka nde koo de veñuꞌu yukan, ñayii judío ma jiꞌin ñayii masu judío ka kuu i ma, ni ka jikan‑taꞌvi xeen i nuu de ja in‑ka kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma, te jin kaꞌan‑ka de siki tnaꞌa ja ni ka kaꞌan de ma.
\m
\v 43 Nuu ni jinu ja ni ka ndatnuꞌu de ma, kuaꞌa ñayii judío ma, jiꞌin ñayii ja ni ka nduu i judío ja ka saꞌa i sukan kúni Suꞌsi ma, ni ka ndikin i Pablo ma jiꞌin Bernabé ma. Te nani ka ndatnuꞌu i jiꞌin de ma, ni ka kaꞌan, ni ka kachi de nuu i ja máko jin xndoo i ja vii ja vaꞌa ni skutaꞌvi ñaꞌa Suꞌsi ma.
\p
\v 44 In‑ka kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma, te jâ yatni ndaka ñayii ñuu ma ni ka ndatnaꞌa, sukan‑vaꞌa jin koninisoꞌo i tnuꞌu Suꞌsi ma.
\m
\v 45 Kovaa nuu ni ka jini ñayii judío ma ja kuaꞌa xeen ñayii ma kúu, ni ka kukueñu ini xeen i, te ka jiñaꞌa i ja masu ja ndaa kúu ja káꞌan Pablo ma, te ka kaꞌan ndevaꞌa i ja kuu de.
\p
\v 46 Pablo ma jiꞌin Bernabé ma, masu ni ka yuꞌu de, te ni ka ndakoneꞌe de:
\p ―‍Ja kúni Suꞌsi ma nkuu ja xinañuꞌu‑ka nuu ndijin ja ka kuu ni judío ma jin kaxtnuꞌu sa tnuꞌu Suꞌsi ma nkuu. Kovaa maa ni, ñatuu ka jan‑taꞌvi ni ja suu ni jin ko kuu ñayii jin koteku ni‑kani ni‑jika nuu Suꞌsi ma. Te chukan kúu ja vitna chi jin koo sa nuu ñayii masu judío ka kuu i ma,
\m
\v 47 vaa sukan ni tatnuni Iya Tátnuni ma nuu ni kaꞌan ya saꞌa ma:
\q1 Ni sunkani ñaꞌa sa ja ko kuu ni ñuꞌu jin kundijin nuu ñayii ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a,
\q2 sukan‑vaꞌa kaxtnuꞌu ni ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a naxe jin ndaniꞌi taꞌvi i,
\m kúu ya káꞌan ya.
\m ―Saꞌa ni ka ndakaꞌan de.
\p
\v 48 Ja ni ka jinisoꞌo ñayii masu judío ka kuu i ma, ni ka nduu sii ini xeen i te ka kaꞌan i ja tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa kúu tnuꞌu káꞌan Iya Tátnuni ma, te ndaka ñayii ka iyo ja jin ndaniꞌi taꞌvi i ma, ni ka kandija i.
\m
\v 49 Te tnuꞌu káꞌan Iya Tátnuni ma ja ka kaxtnuꞌu de ma, ni jitenuu i ni‑kaꞌnu ñuu yukan.
\m
\v 50 Kovaa ñayii judío ma ja ñatuu ni ka kandija i Suꞌsi ma, ni ka skaꞌan i ñaꞌa ka saꞌa tnuꞌu ja ka jinindija ña Suꞌsi ma te ka iyo respetu ñayii ma nuu ña ma, jiꞌin tee ka ndanuu‑ka ka iyo ñuu yukan, ja na jin ndeneꞌe ndaꞌa de Pablo ma jiꞌin Bernabé ma. Te ni ka ndeneꞌe ndaꞌa de tee ma ñuu yukan.
\m
\v 51 Sani te Pablo ma jiꞌin Bernabé ma, ni ka kaja niꞌni de ñuyaka jaꞌa de ma, ja kúni kaꞌan ja ñatuu ni ka jan‑taꞌvi ñayii ñuu yukan tnuꞌu Suꞌsi o a ja ka kaxtnuꞌu de ma. Sani te kuan koo de ñuu Iconio ma.
\m
\v 52 Te ñayii ka ndikin Jesucristo ma, ka iyo sii ini xeen ndaka i, vaa ka iyo ndija i jiꞌin Xtumani Ndios ma.
\c 14
\s1 Sukan ni ka kaxtnuꞌu Pablo ma jiꞌin Bernabé ma tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma ñuu Iconio ma
\rem Pablo y Bernabé en Iconio
\p
\v 1 Ni ka kenda koo Pablo ma jiꞌin Bernabé ma ñuu Iconio ma, te ni ka kivi koo de ini veñuꞌu luluu iyo yukan, te ni ka kaꞌan de tnuꞌu Suꞌsi ma. Sani te ni ka kandija kuaꞌa ñayii judío ma jiꞌin ñayii griego ma.
\m
\v 2 Kovaa ñayii judío ma ñayii ñatuu ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu yukan, ni ka skaꞌan i ñayii masu judío ka kuu i ma, te ni ka saꞌa i ja ñatuu ni ka kunimani i nuu ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma.
\m
\v 3 Chukan kúu ja Pablo ma jiꞌin Bernabé ma, ni ka kendoo de kuaꞌa‑ka kii ñuu yukan, te ni ka yo kukanu ini de nuu maa Iya Tátnuni ma, te ni ka kaxtnuꞌu de tnuꞌu maa ya ma sukan skutaꞌvi ya ñayii ma ja vii ja vaꞌa ma, te maa ya ni waꞌa tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu ja jin saꞌa de milagru ma, te sukan ni kaxtnuꞌu ya nuu ñayii ma ja ja ndaa ndija kúu tnuꞌu ka kaꞌan de ma.
\m
\v 4 Te ñayii ñuu yukan, uu jichi i iyo. In jichi i ka kandija ja ka kaꞌan ñayii judío ma, te in jichi‑ka i ma ka kandija ja ka kaꞌan tee ni tetniñu Jesús ma.
\m
\v 5 Kovaa ñayii judío ma jiꞌin ñayii masu judío ma ja ñatuu ka kandija i Suꞌsi ma, ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa i jiꞌin tee netniñu ñuu yukan, sukan‑vaꞌa jin saꞌa ndevaꞌa i Pablo ma jiꞌin Bernabé ma te jin kuaꞌa yuu i de.
\m
\v 6 Ja ni ka jinisoꞌo tee ni tetniñu Jesús ma ja sukan ka kaꞌan i ma, te ni ka xsiyo de kuan koo de ichi ñuu Listra ma jiꞌin ñuu Derbe ma ja ka iyo i ñuu Licaonia ma, jiꞌin ni‑kaꞌnu ñuu ka iyo yatni yukan ma.
\m
\v 7 Pablo ma jiꞌin Bernabé ma, ka kaxtnuꞌu tuku de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma yukan.
\s1 Sukan ni kuu ja ni kenda koo Pablo ma jiꞌin Bernabé ma ñuu Listra ma jiꞌin ñuu Derbe ma
\rem Pablo y Bernabé en Listra y Derbe
\p
\v 8 Ñuu Listra ma iyo in tee ñatuu kúu jin kanda jaꞌa de ma, te ñatuu nama ni kuu kaka de onde nuu ni kâku de ma. Te núkoo de.
\m
\v 9 Ja ni jinisoꞌo de ja káꞌan Pablo ma, te ndeꞌya vavaꞌa Pablo ma de, te ni jini Pablo ma ja kúkanu ini de ja ja maa Pablo ma, te ndasavaꞌa ñaꞌa Suꞌsi ma.
\m
\v 10 Te ni kaꞌan niꞌi Pablo ma, te ni tatnuni de:
\p ―‍Kani vaꞌa ni jaꞌa ni a, te ndokuiñi ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te ni kandava de, sani te ni kuu ni jika de.
\m
\v 11 Ja ni ka jini ñayii ma sukan ni saꞌa Pablo ma, te ni ka kejaꞌa i ka kayuꞌu i ka kaꞌan i saꞌan maa ñuu Licaonia ma:
\p ―‍Suꞌsi o ma, ni ka kenda koo ñayivi ya nuu ka iyo o ya ―‍ka kuu i ka kaꞌan i.
\p
\v 12 Bernabé ma ni ka xnani i Júpiter, te Pablo ma, ni ka xnani i de Mercurio, vaa tee yaꞌa kúu tee káꞌan‑ka ma.
\m
\v 13 Tee kúu sutu Júpiter ma ja iyo de veñuꞌu kátuu nuu kivi o ini ñuu ma, ni jan xsiaꞌa de xndiki jiꞌin ita yeꞌe veñuꞌu yukan, te kuaꞌa xeen ñayii ka iyo, te ka kuni i ja jin kaꞌmi i xndiki ma nuu Bernabé ma jiꞌin Pablo ma.
\m
\v 14 Ja ni ka jinisoꞌo Bernabé ma jiꞌin Pablo ma, ni ka ndata de saꞌma ka ndii de ma, te ni ka ke koo de nuu ka iyo ñayii kuaꞌa xeen ma, te ka kayuꞌu de,
\m
\v 15 ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Ndijin, ¿navaꞌa ka saꞌa ni saꞌa? Saña tna chi ndi‑tnaꞌa ñayivi o. Tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa ka kaxtnuꞌu sa nuu ni a, ja na jin xndoo ni chaꞌa ja masu jiniñuꞌu a, te jin ndakokuiñi ni nuu Suꞌsi iya téku ma, iya ni saꞌa andivi ma jiꞌin nuu ñuꞌú a jiꞌin mar ma jiꞌin ndaka ja iyo a, te jin kandija ni ya, te jin saꞌa ni sukan kúni ya ma.
\m
\v 16 Onde xiꞌna‑ka ma ni waꞌa ya tnuꞌu, te ni ka yo saꞌa maa ñayii ma sukan ka kuni maa i ma.
\m
\v 17 Visi ni ka yo saꞌa maa i sukan ma, kovaa Suꞌsi ma chi ni yo saꞌa ya ja ni yo kuun savi ma, ni yo saꞌa ya ja ni ka yo kuu itu ñayii ma, te ni iyo kuaꞌa ja jin kaa ñayii ma te jin koo sii ini i, sukan‑vaꞌa jin ndasaꞌa maa i kuenda sukan vaꞌa ini Suꞌsi ma ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 18 Visi ni ka kaꞌan de ndaka tnuꞌu yaꞌa, yika‑ni ni ka kundee de ja ñatuu ni ka jaꞌmi ñayii ma xndiki ma nuu de ma.
\m
\v 19 Sani te ni ka kenda koo tee judío ma ja ka iyo de ñuu Antioquía ma jiꞌin ñuu Iconio ma, te ni ka kundee de ni ka ndaxsama de ja ka jani ini ñayii kuaꞌa ma. Sani te ni ka waꞌa yuu de Pablo ma, te ka ñuꞌu de tee ma, ni ka keneꞌe de tee ma ini ñuu ma. Ni ka jani ini de ja ni jiꞌi tee ma. \fig |NT-101n.TIF|span|||Ñayii ñuu Listra ma, ni ka waꞌa yuu i Pablo ma|14:19\fig*
\m
\v 20 Kovaa nuu ni ka konduu ñaꞌa ñayii ka ndikin Jesucristo ma, ni ndakoo de, te ni ndivi de ini ñuu ma. Kivi yutnee ma ni ndee de ñuu ma, te kuaꞌan de jiꞌin Bernabé ma ñuu Derbe ma.
\s1 Kuan nu koo Pablo ma jiꞌin Bernabé ma ñuu Antioquía ma ja iyo i ñuu Siria ma
\rem El regreso a Antioquía de Siria
\p
\v 21 Te ni ka kaxtnuꞌu tna de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma ñuu yukan, te kuaꞌa xeen ñayii ni ka kandija Jesucristo ma, te ni ka xndoo i ja uꞌvi ni ka yo saꞌa i ma, te ni ka kejaꞌa i ka saꞌa i sukan játna ini Jesucristo ma. Nuu ni jinu ma, Pablo ma jiꞌin Bernabé ma, ni ka ndakokuiñi tuku de ñuu Listra ma jiꞌin ñuu Iconio ma jiꞌin ñuu Antioquía ma,
\m
\v 22 sukan‑vaꞌa jin chindee de ñayii ni ka kandija tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa maa Jesucristo ma, te jin ndakaꞌan‑soꞌo de nuu ñayii ma ja jin kukanu ini vaꞌa i Suꞌsi ma. Te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Jin konaꞌa ni ja yoꞌo ja ka ndikin o Suꞌsi o a chi kuaꞌa xeen ja jin ndoꞌo jin neni o, sana kenda koo o nuu tatnuni Suꞌsi ma ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 23 Ndi‑in ndi‑in veñuꞌu nuu ka ndatnaꞌa ñayii ka ndikin Jesucristo ma ni ka sunkani de tee ka iyo vaꞌa nuu Suꞌsi ma ja jin ko koto de i te jin kaxtnuꞌu de naxe jin ko saꞌa jin ko kuu de ma. Te ka iyo ndite de, te ka jikan‑taꞌvi de nuu Iya Tátnuni ma ja jin kuu ñayii ka kandija ya ma.
\m
\v 24 Ni ka ndayaꞌa de ñuu Pisidia ma, te ni ka kenda koo de ñuu Panfilia ma.
\m
\v 25 Nuu ni jinu ni ka kaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma ñuu Perge ma, te kuan koo de ñuu Atalia ma.
\m
\v 26 Yukan, sani te ni ka nda koo de in nuu barcu, te kuan nu koo tuku de ñuu Antioquía ma. Vaa ñuu yukan kúu nuu ni ka jikan‑taꞌvi tnaꞌa o ma nuu Suꞌsi ma ja na skutaꞌvi ya de ja vii ja vaꞌa, sukan‑vaꞌa ja maa Suꞌsi ma, te kuu jin saꞌa de ja ni ka kucargu de ma, te vitna chi ja ni kuu ni ka saꞌa de ja iyo ja jin saꞌa de ma.
\m
\v 27 Nuu ni ka ndenda koo de ma, ni ka ndaxtutu de ndaka ñayii ka kandija Suꞌsi ma, te ni ka ndakani de ndaka ja vii ja vaꞌa ni saꞌa Suꞌsi ma nuu ni jan koo de ma, jiꞌin sukan ni saꞌa Suꞌsi ma ja ni ka kandija ñayii masu judío ka kuu i ma tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa maa ya ma.
\m
\v 28 Ni ka kendoo de ñuu yukan jiꞌin ñayii ka ndikin Jesucristo ma kuaꞌa kivi.
\c 15
\s1 Sukan ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa de siki tnuꞌu Suꞌsi ma ñuu Jerusalén ma
\rem El concilio en Jerusalén
\p
\v 1 Ni ka kenda koo tna jaku ñayii Judea ma ñuu Antioquía ma, te ni ka jakondee i ka kaxtnuꞌu i nuu ñayii jâ ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma, te saꞌa ka jiñaꞌa i:
\p ―‍Jiniñuꞌu ja tee ma chi jakitnuni de sukan tátnuni Moisés ma, sana kuu ndaniꞌi taꞌvi de nuu Suꞌsi ma ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p
\v 2 Chukan kúu ja Pablo ma jiꞌin Bernabé ma, ka jiñaꞌa de ja masu sukan iyo, kovaa tee yukan chi masu ka kendoo ini de, te suꞌva suꞌva ka kuu de siki ja ka kaxtnuꞌu tee yukan ma. Sani te ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa de ja na jin koo Pablo ma jiꞌin Bernabé ma jiꞌin jaku‑ka ñayii ka kandija Suꞌsi ma ñuu Jerusalén ma, sukan‑vaꞌa jin ndatnuꞌu tnaꞌa de jiꞌin tee ni tetniñu Jesucristo ma, jiꞌin tee ka nukuiñi ja ka jini ka jito de ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu yukan ma, siki ja nú kanuu ja jin jakitnuni tee ma, xi masu kanuu.
\m
\v 3 Te ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i yukan, ni ka ndachuꞌun ichi i ndaka tee jin koo ñuu Jerusalén ma, te ni ka yaꞌa de ñuu Fenicia ma jiꞌin ñuu Samaria ma, te ni ka ndakani de sukan ni ka kandija ñayii masu judío ka kuu i ma tnuꞌu Suꞌsi ma. Ja ni ka jinisoꞌo ñayii ka kandija tnuꞌu Suꞌsi ma, ni ka kutachi xeen i.
\m
\v 4 Te nuu ni ka kenda koo de ñuu Jerusalén ma, vii vaꞌa ni ka jan‑taꞌvi ñaꞌa ndaka ñayii ka kandija Suꞌsi ma, jiꞌin tee ni tetniñu Jesús ma, jiꞌin tee ka jito ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu yukan, te nuu ndaka ñayii yaꞌa ni ka ndakani de ndaka ja ni ka saꞌa de ja maa Suꞌsi ma.
\p
\v 5 Sani te ni ka kivi nduu‑ni jaku tee ka kuu fariseo ma ja jâ ni ka kandija de Jesús ma, te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Jiniñuꞌu ja jin jakitnuni tee ma, te jín tatnuni o ja jín kandija de tnuꞌu ni waꞌa Suꞌsi ma ja ni ndakaxtnuꞌu Moisés ma ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 6 Tee ni tetniñu Jesús ma, jiꞌin tee ka jito ñayii ka kandija Suꞌsi ma, ni ka ndatnaꞌa de, sukan‑vaꞌa jin skuaꞌa vavaꞌa de siki tnuꞌu yaꞌa.
\m
\v 7 Ni kunaꞌa xeen ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa de. Sani te Pedro ma, ni ndokuiñi de, te ni kaꞌan de:
\p ―‍Ñani, onde xinañuꞌu ma, Suꞌsi ma, ni kaji ñaꞌa ya neꞌun ni a, sukan‑vaꞌa kaꞌan sa tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma, te jin kunisoꞌo ñayii masu ñayii judío ka kuu i ma, te jin kandija i Suꞌsi ma te jin ndaniꞌi taꞌvi i.
\m
\v 8 Suꞌsi ma, jini ya nawa ka jani ini ñayii ma, te jâ ni kaxtnuꞌu ya nuu ndaka o a ja ni jan‑taꞌvi ya ñayii yukan, vaa ni skutaꞌvi tna ya i Xtumani Ndios ma, sukan ni saꞌa ya jiꞌin yoꞌo ja ka kuu o judío a.
\m
\v 9 Masu ni saꞌa siin ya ñayii yukan jiꞌin yoꞌo, suꞌva ni saꞌa ya ja ni ka kandija i ma, te sukan ni ndasavii ya ini anua i ma.
\m
\v 10 Te vitna, ¿navaꞌa ka kuni ni ja jin kototnuni ni Suꞌsi ma, ja jin skuiso ni ñayii yaꞌa tnaꞌa ja ni maa o jiꞌin tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma, masu ni ka kundee o ja jin saꞌa o sukan ni tatnuni ya nuu tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma?
\m
\v 11 ¡Másu sukan ko kuu! Vaa vitna chi ja jin kukanu ini o kúu ja vaꞌa ini Jesucristo iya tátnuni nuu o ma kúu ja ni kundaꞌvi ini ñaꞌa ya ma, te ni chunaa ndiꞌi kuiti maa ya ja jin kuu yoꞌo ja ka kuu o judío a jiꞌin ja jin kuu ñayii masu judío ka kuu i ma, sukan‑vaꞌa jin ndaniꞌi taꞌvi ndaka o ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 12 Ndaka ñayii ni ka ndatnaꞌa ma, ni ka jasiyuꞌu kuiti i, te ni ka yo ninisoꞌo ñukuun i ja ka ndakani Bernabé ma jiꞌin Pablo ma sukan ni saꞌa Suꞌsi ma kuaꞌa milagru nuu ni jan koo de nuu ka iyo ñayii masu judío ka kuu i ma.
\m
\v 13 Nuu ni jinu ni ka kaꞌan de ma, Jacobo ma, ni kaꞌan tna de, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Ñani, jin koninisoꞌo ni ja kaꞌan sa a.
\m
\v 14 Simón a, ni ndakani de naxe ni saꞌa Suꞌsi ma nuu ni ndakaji ya xinañuꞌu in jichi ñayii masu judío ka kuu i ma, sukan‑vaꞌa jin nduu tna i ñuu maa ya ma, te ndaka o jiꞌin i jin ndachiñuꞌu Suꞌsi ma.
\m
\v 15 Saꞌa, te ketnaꞌa tnuꞌu ni ka yo kaꞌan tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma, vaa saꞌa ndee nuu tutu Suꞌsi ma:
\q1
\v 16 Jinu ko kuu saꞌa, te ndenda sa,
\q2 te ndasaꞌa sa veꞌe David ma ja ni kotuu ma.
\q1 Te ndokani vaꞌa sa,
\q2 vaa ni ndiꞌi ni ndatnana ma,
\q2 te ñatuu na in ka iyo‑ka,
\q1 te ndasaꞌa sa sukan ni iyo xinañuꞌu ma,
\q2
\v 17 sukan‑vaꞌa jin ndanduku ñaꞌa ndaka‑ka ñayii ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a,
\q2 ja masu judío ka kuu i ma,
\q2 te jin ko kuu i ñuu maa sa ja kúu sa Iya Tátnuni a.
\q1
\v 18 Saꞌa káꞌan Iya Tátnuni ma iya saꞌa ndaka chaꞌa,
\q2 te jâ ni kaxtnuꞌu ya onde xiꞌna xeen‑ka ma ja saꞌa ko kuu.
\p
\v 19 ’Chukan kúu ja jani ini sa ja má jin kaꞌnu ndee‑ka o nuu ñayii masu judío ka kuu i ma, ja jin nduu i saꞌya Suꞌsi ma.
\m
\v 20 Suꞌva jín tee o tutu kíꞌin nuu i, ja máko jin kaa i ja ni ka yoxtnee nuu ja masu Suꞌsi ka kuu ma, jiꞌin máko jin kivi nduu tee ma jiꞌin ñaꞌa ma, nú ñatuu jin tnandaꞌa‑ka de jiꞌin ña ma, ni a niñi kiti ma má jin kaa i, ni a jin kaa i kuñu kiti ni jiꞌi‑ni maa ma te ñatuu ni kee niñi ti ma. Vaa ndaka chaꞌa jâ ni tatnuni Suꞌsi ma nuu Moisés ma ja másu ko jin saꞌa o ma.
\m
\v 21 Chukan kúu ja onde xiꞌna xeen‑ka ma, in in ñuu ma ni ka yo iyo in in ñayii ni ka yo ndakaꞌvi tnuꞌu ni yo kaxtnuꞌu Moisés ma, te ni ka yo ndakaxtnuꞌu i nuu ñayii ma sukan káꞌan ma ndaka kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu o ma te ni ka yo ndatnaꞌa o ini veñuꞌu lilikin ma nkuu ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 22 Sani te tee ni tetniñu Jesús ma, jiꞌin tee ka nukuiñi ja ka jini ka jito de ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Jerusalén ma, jiꞌin ndaka ñayii ka ndikin Suꞌsi ma, ni ka kaji i jaku tee jin koo jiꞌin Pablo ma jiꞌin Bernabé ma ñuu Antioquía ma. Ni ka kaji de tee nani Silas ma, jiꞌin Judas ma tee ka xnani i Barsabás ma, vaa suu de ka kuu tee jâ ni kuu kii‑ka ka jini de tnuꞌu Suꞌsi ma te ka iyo vaꞌa de nuu ya ma, ja ka iyo de neꞌun ndaka ñayii ka ndikin Suꞌsi ma.
\m
\v 23 Te ni ka tetniñu de tutu ni ka tee de ma jiꞌin maa tee yaꞌa. Te tnuꞌu yaꞌa ka kuu tnuꞌu ni ka tee de ma:
\p “Saña ja ka kuu sa tee ni tetniñu maa Jesús ma, jiꞌin tee ka nukuiñi ja ka jini ka jito de ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Jerusalén ya, ka tee sa tnuꞌu yaꞌa nuu ni ja ni ka nduu ni saꞌya Suꞌsi o a ja masu ñayii judío ka kuu ni a ja ka iyo ni ñuu Antioquía a, jiꞌin ñuu Siria a, jiꞌin ñuu Cilicia a. Ka ndakan‑tnuꞌu ñañaꞌa ña sa, te na chindee ñaꞌa Suꞌsi ma.
\m
\v 24 Ni ka jini sa ja ni jan koo jaku tnaꞌa sa ma nuu ka iyo ni a, kovaa masu saña ni ka tetniñu de, te ni ka saꞌa de ja ni ka ndi ini ni ja sukan ka kaꞌan de naxe jin kondikin o Suꞌsi ma.
\m
\v 25 Chukan kúu ja ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa sa, te ni ka kaji sa uu tee yaꞌa, te ni ka tetniñu sa de jiꞌin ñani o Pablo a, jiꞌin Bernabé a, tee ka kutoo tnaꞌa jiꞌin o a.
\m
\v 26 Te tee yaꞌa chi ka kukanu ini de Suꞌsi ma, te masu ka ndi ini de visi na jin ndoꞌo jin neni de ja ka kaxtnuꞌu de tnuꞌu Jesucristo Iya Tátnuni ma.
\m
\v 27 Chukan kúu ja ni ka tetniñu sa Judas a, jiꞌin Silas a, sukan‑vaꞌa jin ndakaꞌan maa de ndaka sukan ni ka ndatnuꞌu sa te ni ka tee sa tutu kuan koo jiꞌin de a.
\m
\v 28 Vaa sukan kúni maa Xtumani Ndios ma, te sukan ka jani tna ini sa, te ñatuu nawa ka xtetuu‑ka ñaꞌa sa ja jin saꞌa ni, nú masu ja ndaka‑ka chaꞌa‑ni,
\m
\v 29 ja máko jin kaa ni ja ka yoxtnee nuu ja masu Suꞌsi ka kuu ma, ni a niñi kiti ma, ni a kuñu kiti ni jiꞌi‑ni maa ma te ñatuu ni kee niñi ti ma, jiꞌin ja nú nde ni ñatuu jin tnandaꞌa‑ka ma te jin ko koto vaꞌa ni maa ni ja máko jin kivi nduu ni jiꞌin in‑ka ñayii, vaa ñatuu tnandaꞌa‑ka ni jiꞌin i ma. Nuna jin saꞌa ni saꞌa, vaꞌa‑ni jin koo ni nuu Suꞌsi ma. Chíndee ñaꞌa Suꞌsi ma ndaka ni.” Saꞌa káꞌan tnuꞌu ni ka tee de ma.
\p
\v 30 Nuu ni ka ndakuan‑taꞌvi nuu tnaꞌa de ma, te kuan koo de ñuu Antioquía ma, te nuu ni ka ndatnaꞌa de jiꞌin ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i yukan ma, ni ka ndakuaꞌa de tutu ma.
\m
\v 31 Te ni ka kaꞌvi ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma tutu ma, te ni ka ndusii ini i ja ni ka ndakaꞌan‑soꞌo de nuu i ma.
\m
\v 32 Te Judas ma, jiꞌin Silas ma, tee ka ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni waꞌa Suꞌsi ma ka kuu de, te kuaꞌa xeen ja ni ka kaꞌan de nuu ñayii ma, ja ni ka ndakuaꞌa de tnuꞌu kanu ini, sani te ni ka ndatnii i tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu sukan jin koo vaꞌa i nuu Suꞌsi ma.
\m
\v 33 Te ni yaꞌa jaku kivi ni ka iyo de ñuu yukan, sani te jin nu koo de ma, te ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma ja ka iyo i yukan, vivii ni ka ndakuan‑taꞌvi nuu tnaꞌa i jiꞌin de, te kuan nu koo sii ini de nuu ka iyo tee ni ka tetniñu ñaꞌa ma.
\m
\v 34 Kovaa Silas ma chi ni jani ini de ja vaꞌa‑ka ja kendoo tna de yukan.
\m
\v 35 Te Pablo ma jiꞌin Bernabé ma, ni ka kendoo de ñuu Antioquía ma, te ka ndikin ñaꞌa kuaꞌa ñayii ma, te ndaka i jiꞌin de ka kaxtnuꞌu tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Iya Tátnuni ma.
\s1 Ni kee Pablo ma ja ku‑uu jichi kuaꞌan de kuan kaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma
\rem Pablo comienza su segundo viaje misionero
\p
\v 36 Ni yaꞌa jaku kii ma, te Pablo ma, jiñaꞌa de Bernabé ma:
\p ―‍Jín koo o jín koto o ñayii ni ka kandija Suꞌsi ma ndaka ñuu nuu ni jan koo o ni ka kaxtnuꞌu o tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Iya Tátnuni ma, sukan‑vaꞌa jin kuni o naxe ka iyo i ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 37 Te Bernabé ma, kúni de ja jin koo de jiꞌin Juan tee ka xnani i Marcos ma.
\m
\v 38 Kovaa Pablo ma ñatuu ni jatna ini de ja jin koo de jiꞌin tee ma, vaa nuu ni jan koo de ñuu Panfilia ma chi ni xndoo ñaꞌa tee ma, te ñatuu ni yo ndikin de nuu tniñu kuan koo de ma.
\m
\v 39 Te ni‑in de ñatuu ni kendoo ini sukan ka jani ini in in de ma. Chukan kúu ja ni ka ndusiin tnaꞌa de. Bernabé ma, kuaꞌan de jiꞌin Marcos ma in nuu barcu ichi ñuu Chipre ma.
\m
\v 40 Te Pablo ma, ni jeka de Silas ma, sukan‑vaꞌa jin kondikin tnaꞌa de jin koo de ma, te ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma, ni ka jikan‑taꞌvi i nuu Iya Tátnuni ma ja jin kuu de ma, ja na skutaꞌvi ñaꞌa ya ja vii ja vaꞌa. Sani te kuan koo de.
\m
\v 41 Ni ka yaꞌa de ñuu Siria ma, jiꞌin ñuu Cilicia ma, ka ndakaꞌan ka ndakachi de nuu ñayii ka kandija tnuꞌu Suꞌsi ma ja jin kondikin vaꞌa i ya ma.
\c 16
\s1 Pablo ma jiꞌin Silas ma, ni ka jeka de tee kúu Timoteo ma te kuan koo de ja jin kaxtnuꞌu de tnuꞌu Suꞌsi ma
\rem Timoteo acompaña a Pablo y a Silas
\p \v 1 Sani te ni ka kenda koo de ñuu Derbe ma jiꞌin ñuu Listra ma, te yukan ni ka ndatnaꞌa de jiꞌin in tee jaa ndikin Jesús ma nani de Timoteo. Te siꞌi de ma, kándija ña Suꞌsi ma, te ñaꞌa ñuu judío ma kúu ña, te yuva de ma, in tee ñuu griego ma kúu de.
\m \v 2 Te ndaka ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Listra ma, jiꞌin ñuu Iconio ma, ka kaꞌan vii ka kaꞌan vaꞌa i ja kuu Timoteo ma.
\m \v 3 Pablo ma, ni kuu ini de ja jin koo de jiꞌin Timoteo ma, te ni chitnuni de tee ma, ja kuechi ñayii judío ka iyo ñuu yukan, vaa ndaka i ka jini ja yuva de ma chi tee griego ma kúu de.
\m \v 4 Te kuan koo de ndi‑in ndi‑in ñuu ma, te ka kaxtnuꞌu de sukan ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa tee ni tetniñu Jesús ma, jiꞌin tee ka nukuiñi ja ka jini ka jito de ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Jerusalén ma, sukan‑vaꞌa ndaka ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma, jín ko saꞌa i sukan ka kaxtnuꞌu de ma.
\m \v 5 Te sukan, te ndaka ñuu nuu ka iyo ñayii ka kandija tnuꞌu Suꞌsi ma, ve jinkuiñi vaꞌa‑ka i nuu Suꞌsi ma, te ve jin kukuaꞌa‑ka i ndi‑kivi ndi‑kivi.
\s1 Ni jininuu Pablo ma in tee ñuu Macedonia ma
\rem La visión del varón macedonio
\p \v 6 Ni ka yaꞌa ndita de onde ñuu Frigia ma, jiꞌin ñuu Galacia ma, vaa Xtumani Ndios ma, ni jaꞌnu ndee ya ja jin kaxtnuꞌu de tnuꞌu Suꞌsi ma ñuu Asia ma.
\m \v 7 Nuu ni ka kenda koo de yatni ñuu Misia ma, ni ka kuni de ja jin yaꞌa de ñuu Bitinia ma, kovaa Xtumani Ndios ma, ñatuu ni waꞌa ya tnuꞌu.
\m \v 8 Sani te ni ka yaꞌa ndita de ñuu Misia ma, te ni ka kenda koo de ñuu Troas ma.
\m \v 9 Te jakuaa ma, Pablo ma, ni jininuu de ja in tee ñuu Macedonia ma, núkuiñi de, te jikan‑taꞌvi xeen de, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Yaꞌa tna ni ñuu Macedonia ma, te chindee ñaꞌa ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 10 Sani te Pablo ma, nuu ni jinu ja ni jininuu de ma, sani te ni ka satuꞌva ndaka sa, te kuan koo sa ñuu Macedonia ma, vaa ni ka kukanu ini vaꞌa sa ja maa Suꞌsi ma ni kana ñaꞌa ja jin kaxtnuꞌu sa tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa maa ya ma nuu ñayii ñuu Macedonia ma.
\s1 Ni kandija in ñaꞌa ñuu Filipos ma tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma
\rem Conversión de Lidia en Filipos
\p \v 11 Ni ka ka koo sa in nuu barcu ñuu Troas ma, te kuan koo ndita ndita sa onde ñuu Samotracia ma, te kivi yutnee ma ni ka kenda koo sa onde ñuu Neápolis ma.
\m \v 12 Yukan, sani te kuan koo sa ñuu Filipos ma. Yukan ka iyo nanimaa ñayii ñuu Roma ma, te jâ ni ka ndasaꞌa ñuu i yukan. In ñuu kanuu kúu i neꞌun ñuu Macedonia ma. Te ñuu yukan ni ka kendoo sa kuaꞌa kivi.
\p \v 13 Te in kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma, ni ka ke koo sa kuan koo sa yuꞌu ñuu ma, te ni jan koo sa in yuꞌu yute, nuu ka ndatnaꞌa ñayii ja jin kakan‑taꞌvi i ma. Te ni ka jinkoo sa, te ni ka kejaꞌa sa ka ndatnuꞌu sa jiꞌin ñaꞌa ni ka ndututu yukan.
\m \v 14 In ña ma, nani ña Lidia, te in ñaꞌa ndachiñuꞌu Suꞌsi ma kúu ña. Ñaꞌa ñuu Tiatira ma kúu ña, te ni yo xiko ña manta vivii manta vaꞌa xeen. Nani ninisoꞌo ña tnuꞌu Suꞌsi ma, ni ndakune ya ini anua ña ma, sukan‑vaꞌa koninisoꞌo ñukuun ña ja káꞌan Pablo ma.
\m \v 15 Sani te ni ka jandute ña jiꞌin tnaꞌa ña ma, vaa ni ka kandija ña tnuꞌu Suꞌsi ma, te saꞌa ni kaꞌan ña nuu sa:
\p ―‍Nú ka jani vaꞌa ini ni ja in ñaꞌa kondikin vaꞌa Iya Tátnuni ma kúu sa, jin yaꞌa ni veꞌe sa a, te jin ndoo ni ―‍kúu ña káꞌan ña.
\p Te ni xtetuu ñaꞌa ña ja jin ndoo sa.
\s1 Pablo ma jiꞌin Silas ma, ni ka yinee de vekaa ñuu Filipos
\rem Encarcelados en Filipos
\p \v 16 Te ora nuu kuan koo sa nuu jin ndatnaꞌa sa ja jin kakan‑taꞌvi sa nuu Suꞌsi ma, te ni kenda in suchi siꞌi ja yinee ñaꞌa in tachi, te chukan kúu ja ndaka jinitnuni i nawa ko kuu ma, te káxtnuꞌu i nuu ñayii ma. Chukan kúu ja kuaꞌa xeen xuꞌun ni ka yo niꞌi tee xi‑nuu ni yo jinukuechi i ma.
\m \v 17 Suchi yaꞌa, ni ndikin ñaꞌa i ja kuan koo sa jiꞌin Pablo ma, te káyuꞌu i káꞌan i:
\p ―‍Tee yaꞌa chi tee ka jinukuechi nuu Suꞌsi iya iyo onde sukun ma ka kuu de, te ka kaxtnuꞌu de nuu ni ichi naxe jin ndaniꞌi taꞌvi o ma ―‍kúu i káꞌan i.
\p \v 18 Sukan ni yo kuu i kuaꞌa kivi, te ni kuñaña Pablo ma, te ni ndakokuiñi de, te ni ndonda de nuu tachi yinee i ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Ja maa Jesucristo ma, te tátnuni ri ja xndoo ro suchi yaꞌa ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te maa ora yukan‑ni, te ni xndoo tachi ma suchi siꞌi yukan ma.
\m \v 19 Nuu ni ka jini tee xi‑nuu jinukuechi i ma ja masu na xuꞌun keneꞌe‑ka i ja jin niꞌi de ma, sani te ni ka tnii de Pablo ma jiꞌin Silas ma, te ka ñuꞌu de tee ma ichi nuu keꞌe veꞌe tniñu ma nuu ka iyo tee ka netniñu ma.
\m \v 20 Ni ka jan xsiaꞌa de tee ma nuu tee ka jaꞌnde tniñu ma, te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Tee yaꞌa chi tee judío ma ka kuu de, te ve koo de ka skaꞌan de ñayii ñuu o ya,
\m \v 21 te ka kaxtnuꞌu de ja jin saꞌa o sukan ka saꞌa de ma, tnaꞌa ja masu iyo ja jin saꞌa yoꞌo ja ka kuu o ñayii ñuu Roma a ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p \v 22 Sani te ñayii ma, ni ka ndakiti ini i nuu Pablo ma jiꞌin nuu Silas ma, te tee ka jaꞌnde tniñu ma, ni ka tatnuni de ja jin tava i saꞌma Pablo ma jiꞌin Silas ma te jin kani i de.
\m \v 23 Ni jinu ni ka kani xeen i de ma, sani te ni ka chinee i de vekaa ma, te ni ka tatnuni i nuu tee jito yeꞌe vekaa ma ja ko koto vavaꞌa de nasa ke koo tee ma.
\m \v 24 Ja ni jinisoꞌo de sukan ni ka tatnuni de ma, ni jan xsiaꞌa de Pablo ma jiꞌin Silas ma onde kuan kivi‑ka ini vekaa ma, te ni chinee de jaꞌa tee ma sasava in vitu, te ni ndachutnaꞌa vaꞌa de tnu, sukan‑vaꞌa jin kinee vaꞌa jaꞌa de ma, te ma kuu jin ke koo de.
\p \v 25 Nuu ve kuu sava ñuu ma, Pablo ma jiꞌin Silas ma, ka jikan‑taꞌvi de nuu Suꞌsi ma, te ka jita de ja ka ndachiñuꞌu de ya, te tee ka yinee vekaa ma, ka ninisoꞌo de.
\m \v 26 Sani te ni kejaꞌa tnaa xen‑xeen, te ni‑kaꞌnu vekaa ma ni jaja niꞌni xen‑xeen. Sani te ni ka ndanune ndaka yeꞌe vekaa ma, te ndaka yoꞌo kaa ka nuꞌni ñayii ka yinee vekaa ma chi ni ka kun‑neꞌne i.
\m \v 27 Sani te ni ndoto tee jito vekaa ma, te ja ni jini de ja ndaka yeꞌe vekaa ma ni ka ndanune ma, te ni tava de yuchi kúu espada ndiso de ma, ja kaꞌni de maa de nkuu, vaa jani ini de ja ndaka ñayii ka yinee vekaa ma, jâ ni ka jinu i kuan koo i.
\m \v 28 Sani te Pablo ma, ni kayuꞌu niniꞌi de, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Máko saꞌa ni maa ni ja uꞌvi, vaa ndaka sa ka iyo yaꞌa ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 29 Sani te tee jito yeꞌe vekaa ma, ni jikan de ja jin xnduꞌva i in ñuꞌu. Sani te ni kivi kunu de nuu ka iyo tee ma, te niꞌi niꞌi‑nka de ni jinkoo jiti de nuu jaꞌa Pablo ma jiꞌin Silas ma.
\m \v 30 Sani te ni ndeneꞌe de tee ma, te ni jikan‑tnuꞌu de tee ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Ndijin, ¿nawa saꞌa sa ja kuu kaku sa nuu tnundoꞌo tnuneni yaꞌa? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 31 Sani te ka jiñaꞌa Pablo ma jiꞌin Silas ma:
\p ―‍Kandija ni ja Jesucristo ma kúu Suꞌsi Iya Tátnuni ma, te jin kaku ni jiꞌin ñayii veꞌe ni ma, te jin ndaniꞌi taꞌvi ni ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p \v 32 Sani te ni ka kaxtnuꞌu Pablo ma jiꞌin Silas ma tnuꞌu Iya Tátnuni ma nuu de, jiꞌin nuu ndaka‑ka ñayii veꞌe de ma.
\m \v 33 Te maa ora yukan, maa jakuaa yukan, te tee jito vekaa ma, ni jeka de Pablo ma jiꞌin Silas ma, sukan‑vaꞌa ndakate de nuu ni ka tnakueꞌe tee ma. Sani te maa jakuaa yukan, te ni ka jandute ndaka de veꞌe de ma.
\m \v 34 Te tee jito vekaa ma, ni chiꞌi de Pablo ma jiꞌin Silas ma veꞌe de ma, te ni sunkoo de tee ma nuu mesa ma, vaa iyo sii ini xeen de ja ndaka de veꞌe de ma ni ka kandija Suꞌsi ma, te ni ka jaa ni ka jiꞌi ndaka de ja iyo tuꞌva ma.
\p \v 35 Nuu jâ ni ndii ma, ni ka tetniñu tee ka jaꞌnde tniñu ma tee ka kuu ndajaꞌa ma ja jin koo de jin kuñaꞌa de tee jito yeꞌe vekaa ma ja keneꞌe de Pablo ma jiꞌin Silas ma.
\m \v 36 Te tee jito yeꞌe vekaa ma, ni ndakuñaꞌa de Pablo ma saꞌa:
\p ―‍Tee ka jaꞌnde tniñu ma, ni ka tatnuni de ja xsiaa ñaꞌa sa. Te vitna, te ke koo ni, te kuán koo sii ini ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 37 Kovaa Pablo ma, jiñaꞌa de nuu tee ka kuu ndajaꞌa ma:
\p ―‍Ni ka kani ñaꞌa de nuu ndaka ñayii ma, te ni ka chinee vaꞌa ñaꞌa de vekaa a, te ñatuu ni ka saꞌa ndaa de ja jin kaꞌnde de tniñu sa a, te vitna ja tee ñuu Roma a ka kuu tna sa. ¿Te ka kuni de ja jin keneꞌe yuꞌu ñaꞌa de? Masu kuu, nú masu ja onde ki koo maa de ja jin keneꞌe ñaꞌa de vekaa a ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 38 Sani te tee ka kuu ndajaꞌa ma, ni jan koo de ni ka ndakuñaꞌa de nuu tee ka jaꞌnde tniñu ma, te tee yaꞌa chi ni ka yuꞌu de ja ni ka jinisoꞌo de ja Pablo ma jiꞌin Silas ma, tee ñuu Roma ma ka kuu de ma.
\m \v 39 Te ni ki koo de, te ni ka keneꞌe de tee ma vekaa ma, te vivii ka jiñaꞌa de nuu tee ma ja na jin ke koo de ñuu yukan.
\m \v 40 Sani te ni ka ke koo de vekaa ma, te ni jan koo de veꞌe ñaꞌa kúu Lidia ma ni ka jan koto de ndaka‑ka ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma. Te ni ka ndakaꞌan‑soꞌo‑ka de nuu ndaka i ma sukan jin ko saꞌa jin ko kuu i nuu Suꞌsi ma. Sani te kuan koo de‑ni.
\c 17
\s1 Sukan ni kuu ja ni kenda koo Pablo ma jiꞌin Silas ma ñuu Tesalónica ma
\rem El alboroto en Tesalónica
\p \v 1 Ni ka yaꞌa de ñuu Anfípolis ma jiꞌin ñuu Apolonia ma, te ni ka kenda koo de ñuu Tesalónica ma, nuu iyo in veñuꞌu luluu ñayii judío ma.
\m \v 2 Te Pablo ma, ni kivi de ini veñuꞌu ma, sukan játna ini de saꞌa de ndaka ñuu nuu jaꞌan de ma. Te ni kuu uni jichi ndakaꞌan‑soꞌo de nuu ñayii ma kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu i ma, kovaa ñatuu ni ka jatna ini i ja káꞌan de ma,
\m \v 3 vaa ndákaxtnuꞌu de sukan káꞌan tutu ndee tnuꞌu Suꞌsi ma, ja jiniñuꞌu ja Cristo ma ndoꞌo neni ya te kûu ya, kovaa sani te ndateku ya ma:
\p ―‍Te Jesús iya káꞌan sa ma, maa ya kúu Cristo iya ni tetniñu Suꞌsi ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 4 Te jaku ñayii ma, ni ka kandija i tnuꞌu Suꞌsi ma, te ni ka ndandikin tnaꞌa i jiꞌin Pablo ma jiꞌin Silas ma. Te sukan ni ka saꞌa tna kuaꞌa ñaꞌa ka ndanuu‑ka, jiꞌin tee ka kuu griego ma ja jâ ka ndachiñuꞌu tna de Suꞌsi ma nkuu.
\p \v 5 Te ñayii judío ma ja ñatuu ka kandija i ma, ni ka kukueñu ini i, te ni ka nduku i jaku tee inukuxi ma tee ka saꞌa ja uꞌvi ma, te nuu ni ka kukuaꞌa i ma, ni ka skaꞌan i ñayii ñuu ma, te ni jan koo i veꞌe tee kúu Jasón ma, te ni ka kivi koo niꞌi, ni ka kivi koo îyo i, ka ndanduku i Pablo ma jiꞌin Silas ma. Ka kuni i ja jin keneꞌe ndaꞌa i de te jin koo i jiꞌin de nuu ka ndatnaꞌa ndaka ñayii ñuu ma.
\m \v 6 Kovaa ñatuu ni ka ndaniꞌi i de, te chukan kúu ja kuan koo i jiꞌin tee kúu Jasón ma, jiꞌin jaku‑ka ñayii ka kandija Suꞌsi ma, nuu tee ka netniñu ñuu yukan, te ka kayuꞌu i, ka jiñaꞌa i:
\p ―‍Pablo ma jiꞌin Silas ma chi ka skanaa de ñayii ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a, te ni ka kenda koo de ñuu o ya.
\m \v 7 Te tee kúu Jasón a, ni jan‑taꞌvi de tee ma veꞌe de ma. Ndaka tee yaꞌa ka kaꞌan ja iyo in‑ka rey nani Jesús, te chukan kúu ja masu ka kandija de ja tátnuni tee kúu César tee kúu emperador ma ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p \v 8 Ja ni ka jinisoꞌo ñayii ma, jiꞌin tee ka netniñu ñuu yukan ma, ni ka ndakiti ini i.
\m \v 9 Kovaa ni chuyaꞌvi Jasón ma xuꞌun nuu tee ka netniñu ma, sukan‑vaꞌa jin ke koo de jiꞌin tnaꞌa de ma, sani te ni ka xsiaa de tee ma.
\s1 Sukan ni kuu ja ni ka kenda koo Pablo ma jiꞌin Silas ma ñuu Berea ma
\rem Pablo y Silas en Berea
\p \v 10 Sani te ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma, ni ka tetniñu i Pablo ma jiꞌin Silas ma jakuaa yukan onde ñuu Berea ma. Te nuu ni ka kenda koo de ñuu yukan, te ni ka kivi koo de in veñuꞌu luluu ñayii judío ma.
\m \v 11 Ñayii yaꞌa chi inuvaꞌa‑ka ini i sana ñayii ka iyo ñuu Tesalónica ma, vaa ni ka jan‑taꞌvi vivii i tnuꞌu Suꞌsi ma, te ndi‑kivi ndi‑kivi ka skuaꞌa vivii i tnuꞌu Suꞌsi ma, sukan‑vaꞌa jin kuni i nú ja ndaa kúu ja ka kaꞌan Pablo ma jiꞌin Silas ma.
\m \v 12 Te sukan, te kuaꞌa ñayii ñuu yukan, jiꞌin kuaꞌa ñaꞌa ñuu griego ñaꞌa ka ndanuu‑ka ma, jiꞌin kuaꞌa tee ma, ni ka kandija tnuꞌu Suꞌsi ma.
\p \v 13 Nuu ni ka jini ñayii judío ka iyo ñuu Tesalónica ma ja Pablo ma, suni ni jan kaxtnuꞌu de tnuꞌu Suꞌsi ma ñuu Berea ma, sani te ni jan koo i yukan, te suni ni ka skaꞌan i kuaꞌa ñayii ñuu yukan ma.
\m \v 14 Sani te ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma, ni ka tetniñu i Pablo ma kuaꞌan de ichi yuꞌu mar ma. Te Silas ma jiꞌin Timoteo ma, ni ka kendoo de yukan.
\m \v 15 Te tee kuan koo jiꞌin Pablo ma, ni jan koo de jiꞌin tee ma onde ñuu Atenas ma, sani te ni ka ndakokuiñi de ñuu Berea ma ja jin kuñaꞌa de Silas ma jiꞌin Timoteo ma ja jin nu koo yachi de nuu iyo Pablo ma.
\s1 Sukan ni ndoꞌo Pablo ma ñuu Atenas ma
\rem Pablo en Atenas
\p \v 16 Nani Pablo ma, ndetu de tee ma ñuu Atenas ma, kúxii ini de ja kúndaꞌvi ini de ja ñayii ñuu yukan, vaa ndeꞌya de ja ka chiñuꞌu xeen i ja masu Suꞌsi ka kuu ma.
\m \v 17 Chukan kúu ja Pablo ma, ni yo jaꞌan de veñuꞌu luluu ñuu yukan, nuu ka ndatnaꞌa ñayii judío ma jiꞌin ñayii griego ma ja jâ ka chiñuꞌu i Suꞌsi ma, te ûni ñukuun káxtnuꞌu vaꞌa‑ka de siki tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesucristo ma. Te suni ndi‑kivi ndi‑kivi ni yo jaꞌan de nuyaꞌvi ma, te suni sukan ñukuun ni yo kaxtnuꞌu tna de nuu ñayii griego ka ndatnaꞌa yukan ma.
\m \v 18 Te jaku tee ka saꞌa tnuꞌu ja tee ndichi ka kuu de ma, ja ka skuaꞌa de naxe ko kuu ñayii ma, ñatuu ka jatna ini de ja káꞌan Pablo ma, te suꞌva suꞌva ka kuu de, vaa in jichi tee ka kuu epicúreos ma, ka ndi ini de naxe jin koo sii ini de ñuu ñayivi ya, te in jichi‑ka tee ka kuu estoicos ma ka kaꞌan kuiti kanda o naxe ndoꞌo neni o ma. Chukan kúu ja ka kaꞌan de:
\p ―‍¿Nawa kúni kaꞌan ndaka tnuꞌu káꞌan tee yaꞌa? ―‍ka kuu de ka kaꞌan de.
\p Te in jichi de ma ka kaꞌan:
\p ―‍In tee káxtnuꞌu tnuꞌu in‑ka suꞌsi jaa kúu de ―‍ka kaꞌan de.
\p Vaa ni kaxtnuꞌu Pablo ma tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesús ma, jiꞌin sukan ni ndateku ya ma.
\m \v 19 Te ni ka jeka de Pablo ma, te ni jan koo de in nuu nani Areópago nuu ka ndatnaꞌa kuaꞌa ñayii ma, te ni ka jakondee de ka jikan‑tnuꞌu de:
\p ―‍Kaꞌan ni nawa kúni kaꞌan tnuꞌu jaa ja káxtnuꞌu ni a.
\m \v 20 Vaa vee ni kaxtnuꞌu ni tnuꞌu ja masu ka jini sa, te ka kuni sa ja jin kuni sa nawa kúni kaꞌan ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p \v 21 Vaa ñayii ñuu Atenas ma, jiꞌin ñayii masu ñuu yukan ka kuu i ja ka iyo i yukan ma, masu nawa ka saꞌa‑ka i, nú masu ja ka ndetu i in‑ka ja jaa ja jin koninisoꞌo i, te saa kuu jin ndatnuꞌu tnaꞌa i ma.
\p \v 22 Sani te Pablo ma, ni jinkuiñi de sasava nuu nani Areópago ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Ndijin tee ka iyo ñuu Atenas a, jini sa ja ndijin chi ka jatanuu xeen ni ja ka kuu suꞌsi ni ma.
\m \v 23 Vaa ni yaꞌa sa, te ni jini sa altar nuu ka yinee suꞌsi ni ma, te suni ni jini sa in altar ja ñatuu nawa yinee, te saꞌa káꞌan tnuꞌu ndee ma: “Altar in suꞌsi ñatuu jin kuni‑ka o ma kúu chaꞌa.” Chukan kúu ja tnaꞌa Suꞌsi ka chiñuꞌu ni ma iya ñatuu jin kuni‑ka ni ma, kúu iya káxtnuꞌu sa nuu ni a.
\p \v 24 ’Suꞌsi yaꞌa kúu iya ni saꞌa ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a jiꞌin ndaka ja ka iyo a, te suu ya kúu iya tátnuni andivi ma jiꞌin nuu ñuꞌú ya. Iya yaꞌa, masu iyo ya veñuꞌu nuu ka saꞌa ñayii ma.
\m \v 25 Ni a masu jiniñuꞌu ya ja na in kuaꞌa nawa kuatniñu ya, suꞌva maa ya kúu iya saꞌa ja kúu ka xtatachi o a te ka teku o a, te táa ya ndaka nawa ka jiniñuꞌu o ma.
\m \v 26 Te maa ya ni saꞌa in‑ni ñayii ma, te ni kukuaꞌa xeen o ja ka iyo o ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a. Te maa ya ni jani ini na saa tiempu ko kuu in kivi ma in yoo ma in kuiya ma, te ni jani ini ya ndenu jin ko kuu xeꞌñu in in ñuu ma.
\m \v 27 Saꞌa ni saꞌa ya, sukan‑vaꞌa jín ndasaꞌa ñayii ma kuenda te jín ndanduku i ya. Vaa vala tiꞌi‑ni ja saꞌa o, te kuu ndaniꞌi o ya. Te ja ndaa kúu ja masu jika kuiti iyo ya nuu ka iyo in in o a.
\m \v 28 Vaa ja maa ya ma, te ka teku o te ka kanda o te ka iyo o, vaa maa ya jito ñaꞌa, te jâ yatni sukan ka kaꞌan tna jaku tee ndichi ka iyo neꞌun ni a: “Vaa saꞌya tata maa ya ka kuu o”, ka kaꞌan de.
\p \v 29 ’Te nú saꞌya tata maa Suꞌsi iya káꞌan sa a ka kuu o, te máko jin kani ini o ja tnaꞌa ja ka jani ini maa ñayii ma te vivii ka ndaneꞌe i jiꞌin oro ma, xi jiꞌin plata ma, xi jiꞌin yuu ma, kúu Suꞌsi ma, chi ñaꞌa.
\m \v 30 Ja ndaa kúu ja Suꞌsi ndija ma chi ñatuu ni keꞌen kuenda ya ndaka ja uꞌvi ni ka yo saꞌa o onde xiꞌna‑ka ma, nuu ñatuu jin kuni‑ka o naxe jin kondikin o ya ma, kovaa vitna tátnuni ya nuu ndaka ñayii ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a ja na jin ndakani jín ndakaꞌvi ini i te jín xndoo i ja uꞌvi ka saꞌa i ma te jín ndakokuiñi i nuu maa ya ma, sukan‑vaꞌa jin kaku i nuu ja uꞌvi ma.
\m \v 31 Vaa maa Suꞌsi ma, ni kaji ya in kivi ja saꞌa ndaa ya, te maa Saꞌya ya iya ni tetniñu ñayivi ya ni kii ya ñuu ñayivi ya kúu iya ndakan ndaa kuenda nuu ndaka ñayii a. Te chukan kúu ja ni kaxtnuꞌu ya ja sukan ko kuu, vaa ni ndaxteku ya Saꞌya ya ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 32 Kovaa nuu ni ka jinisoꞌo i siki ja ni ndateku ya ma, sani te jaku i ni ka jakundee Pablo ma, te jaku‑ka i ka jiñaꞌa:
\p ―‍Ka kuni sa ja ndakaꞌan ni tnuꞌu yaꞌa in‑ka tuku kivi, te jin koninisoꞌo sa ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p \v 33 Te ni jinu ni kaꞌan de ma, te ni ndee de neꞌun ndaka ñayii ma.
\m \v 34 Kovaa jaku i chi ni ka kandija i, te ni ka ndandikin tnaꞌa i jiꞌin Pablo ma. Neꞌun ñayii yukan iyo tna tee nani Dionisio tee jaꞌan kutu nuu Areópago ma. Suni iyo tna ñaꞌa nani Dámaris ma. Te suni ka iyo tna jaku‑ka ñayii.
\c 18
\s1 Sukan ni kuu ja ni kenda Pablo ma ñuu Corinto ma
\rem Pablo en Corinto
\p \v 1 Nuu ni jinu sukan ma, Pablo ma, nuu ni ndee de ñuu Atenas ma, sani te kuaꞌan de ñuu Corinto ma.
\m \v 2 Yukan ni ndaniꞌi de in tee judío nani de Aquila. Te tee ñuu Ponto ma kúu de. Jaku‑ni kivi iyo ja ni kenda tee kúu Aquila ma jiꞌin ñasiꞌi de ñaꞌa nani Priscila ma ñuu Corinto ma, vaa ni ka ke koo de ñuu Italia ma, kuechi ja tee kúu emperador nani Claudio ma, ni tatnuni de ja ndaka ñayii judío ma, na jin nde koo i ñuu Roma ma. Te sukan ni ka ndatnaꞌa Pablo ma jiꞌin Aquila ma.
\m \v 3 Te ni jini Pablo ma ja in‑ni tniñu ka saꞌa de jiꞌin tee ma. Chukan kúu ja ni kendoo de nuu ka iyo tee ma, vaa veꞌe saꞌma ka saꞌa de, sukan‑vaꞌa kuu satniñu tna de jiꞌin tee ma.
\m \v 4 Ndaka una kii, kivi ni tatnuni Suꞌsi ma ja ma jin satniñu ñayii ma, Pablo ma káꞌan káꞌan de tnuꞌu Suꞌsi ma ini veñuꞌu luluu ma, vaa kúni de ja jin kandija ñayii judío ma jiꞌin ñayii griego ma sukan ni saꞌa Suꞌsi ma ja jin ndaniꞌi taꞌvi o ma.
\p \v 5 Te Silas ma jiꞌin Timoteo ma, ni ka nde koo de ñuu Macedonia ma, te kuan koo de ñuu Corinto ma. Te nuu ni ka kenda koo de ma, Pablo ma, ûni jatanuu xeen de káxtnuꞌu de nuu ñayii judío ka iyo ñuu yukan ma, ja Jesús ma kúu Cristo iya ni tetniñu Suꞌsi ma.
\m \v 6 Kovaa ñayii judío ma, ni ka kejaꞌa ka ndakiti ini i, te ni ka kaꞌan ndevaꞌa i nuu de ma. Sani te Pablo ma, ni kaja niꞌni de saꞌma de ma, ja ko kuu i in seña ja masu kuechi‑ka de kúu, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Kuechi maa ni jin ko kuu nawa jin ndoꞌo jin tnaꞌa ni. Masu na kuechi saña. Vitna, te kiꞌin sa kaxtnuꞌu sa tnuꞌu Suꞌsi ma nuu ñayii masu judío ka kuu i ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 7 Sani te Pablo ma, ni kee de veñuꞌu ma, te kuaꞌan de veꞌe in tee nani Justo ma. In tee jinindija Suꞌsi ma kúu de, te iyo yatni de nuu kátuu veñuꞌu luluu ma.
\m \v 8 Te tee nani Crispo ma, tee tátnuni veñuꞌu luluu ma kúu de, te ni kandija de ja Jesús ma kúu Suꞌsi Iya Tátnuni ma, te ni ka kandija ndaka ñayii veꞌe de ma, te suni kuaꞌa xeen tna ñayii ñuu Corinto ma ni ka kandija ja ni ka jinisoꞌo i tnuꞌu Suꞌsi ma ja ni kaxtnuꞌu Pablo ma, te ni ka jandute i.
\p \v 9 Sani te jakuaa yukan ni jininuu Pablo ma ja jiñaꞌa Iya Tátnuni ma:
\p ―‍Má koyuꞌu ni, te kaxtnuꞌu‑ka ni tnuꞌu maa sa a. Máko kasiyuꞌu ni.
\m \v 10 Vaa maa sa iyo jiꞌin ni, te ni‑in ñayii masu kuu kakiꞌi ndaꞌa ñaꞌa i ja saꞌa ndevaꞌa ñaꞌa i, vaa ñuu yaꞌa ka iyo kuaꞌa ñayii ja jin kandija ñaꞌa i ja maa sa kúu Suꞌsi, te jin nduu i ñayii ñuu maa sa ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\p \v 11 Chukan kúu ja ni kendoo Pablo ma in kuiya yo sava ñuu yukan, ni yo kaxtnuꞌu de nuu ñayii ma tnuꞌu Suꞌsi ma.
\p \v 12 Kovaa ni kuu ja kivi tátnuni tee kúu Galión ma ñuu Acaya ma, ñayii judío ma, ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa i, te ni ka tnii i Pablo ma te ni jan koo i ni ka jan xsiaꞌa i de nuu tee kúu Galión ma nuu jaꞌnde de tniñu ñayii ma.
\m \v 13 Te ka jiñaꞌa i:
\p ―‍Tee yaꞌa, saꞌa de ja jin chiñuꞌu ñayii a Suꞌsi ma sukan kúni maa de, te masu sukan ni tatnuni Moisés ma ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p \v 14 Te iyo Pablo ma ja kaꞌan de, kovaa xiꞌna‑ka ni kaꞌan tee kúu Galión ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Ndijin ñayii judío a, nute ni kija koo ni jiꞌin in ñayii ja ni jaꞌni i in ndiyi xi ni saꞌa ndevaꞌa i, iyo sa ja koninisoꞌo sa.
\m \v 15 Kovaa nú siki ja tnuꞌu ka kaꞌan ni a xi siki ja na saꞌya na tata ka kuu ni ma xi siki ja ni ka tatnuni i ja jin saꞌa ni ma, masu kuu kaꞌnde sa tniñu yukan. Jin koto maa ni naxe jin saꞌa ni chi saña chi masu kúni sa ja kaꞌnde sa tniñu siki ja ka kaꞌan ni a ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 16 Chukan kúu ja ni tatnuni de ja jin keneꞌe de ñayii ma nuu jaꞌnde de tniñu ma.
\m \v 17 Sani te ndaka ñayii ma, ni ka tnii i tee kúu Sóstenes ma tee tátnuni veñuꞌu luluu ma, te ni ka kani i de nukeꞌe nuu jaꞌnde tee kúu Galión ma tniñu ma. Kovaa tee kúu Galión ma masu ni ndi ini de ja ka kuu maa i ma.
\p \v 18 Te Pablo ma ni iyo‑ka de kuaꞌa‑ka kivi ñuu Corinto ma, saa ni ndakuan‑taꞌvi de nuu ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma, te ni ndee de, te kuaꞌan de in nuu barcu ichi ñuu Siria ma, te ni ka ndikin ñaꞌa Priscila ma jiꞌin Aquila ma. Nuu ka iyo de ñuu Cencrea ma, ni saꞌa de ja jin sete yanda i xini de ma, ja kuechi ja in ja ni skuiso de nuu Suꞌsi ma ja saꞌa de.
\m \v 19 Nuu ni kenda koo de ñuu Éfeso ma, Pablo ma, ni xndoo de ñayii kuan koo jiꞌin de ma keꞌe ma, te ni kivi de ini veñuꞌu luluu ma, te ka ndaa ka nuu de ka ndatnuꞌu de siki tnuꞌu Suꞌsi ma jiꞌin tee judío ma.
\m \v 20 Te tee judío ka iyo ñuu yukan, ka xtetuu de Pablo ma ja na kendoo de jaku‑ka kivi jiꞌin de yukan. Kovaa ñatuu ni kuni de.
\m \v 21 Te nuu ni ndakuan‑taꞌvi de ma, ni jiñaꞌa de:
\p ―‍Jiniñuꞌu ja noꞌo sa ja koo sa viko ve kuyatni ñuu Jerusalén ma, kovaa ndii sa in‑ka jichi, nú Suꞌsi ma kúni ja sukan ko kuu ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te ni ndaa de in nuu barcu ñuu Éfeso ma, te kuaꞌan de.
\s1 Pablo ma, ni ndejaꞌa de ja ku‑uni jichi kuan kaxtnuꞌu de tnuꞌu Suꞌsi ma
\rem Pablo comienza su tercer viaje misionero
\p \v 22 Nuu ni ndenda de ñuu Cesarea ma, ni kaa de ni jaꞌan de ñuu Jerusalén ma ni jan nu kuaꞌa de nchuxi ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i yukan, te sani te ni ndêe de kuan noꞌo de ñuu Antioquía ma.
\m \v 23 Ni jinu ni iyo de jaku kivi yukan, te ni kee de, te kuaꞌan de kuan koto de ñayii ka ndikin Jesús ma ja ka iyo i ni‑kaꞌnu ñuu Galacia ma jiꞌin ñuu Frigia ma, te ndákaꞌan‑soꞌo de ja na jin konukuiñi vaꞌa i nuu Suꞌsi ma.
\s1 Tee kúu Apolos ma, káxtnuꞌu de tnuꞌu Suꞌsi ma ñuu Éfeso ma
\rem Apolos predica en Éfeso
\p \v 24 Sani te ni kenda in tee judío nani de Apolos ñuu Éfeso ma. Te tee yaꞌa, tee ñuu Alejandría ma kúu de, te in tee vivii káꞌan kúu de, te jini xeen de nawa káꞌan tnuꞌu Suꞌsi ma.
\m \v 25 Jâ ni jakuꞌni vaꞌa ini de ichi Iya Tátnuni ma, te káꞌan ndaa káꞌan ndija de siki Jesús ma. Yika‑ni ja jini de kúu sukan ni skuandute Juan ma, kovaa ni‑yuꞌu ni‑ini de káꞌan de tnuꞌu Suꞌsi ma.
\m \v 26 Te ñatuu ni yuꞌu de, te ni kejaꞌa de káꞌan de ini veñuꞌu luluu ma. Te ni ka jinisoꞌo Priscila ma jiꞌin Aquila ma, te ni ka keneꞌe siin de tee ma, te vivii ni ka ndakaxtnuꞌu ndaa‑ka de siki ichi Suꞌsi ma.
\p \v 27 Vaa Apolos ma chi kúni de ja kiꞌin de ñuu Acaya ma. Te ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma, ka jiñaꞌa i ja vaꞌa‑ni kúu ja saꞌa de sukan, te ni ka tee i tutu kuaꞌan nuu tee ka ndikin Jesús ma ja ka iyo de yukan, sukan‑vaꞌa jín kuan‑taꞌvi de tee ma nuu ka iyo de ma. Nuu ni kenda de ñuu yukan, te ni chindee xeen de ñayii ni skutaꞌvi Suꞌsi ma i ja vii ja vaꞌa ma ja jâ ni ka kandija i ya ma.
\m \v 28 Vaa ni‑yuꞌu ni‑ini de ni yo kaxtnuꞌu de nuu ka iyo kuaꞌa ñayii ma ja sukan káꞌan tutu ndee tnuꞌu Suꞌsi ma ja Jesús ma kúu Cristo iya ni tetniñu maa Suꞌsi ma, te jiñaꞌa de ja sukan‑ni ka kaxtnuꞌu tee judío ma, masu vaꞌa‑ni iyo.
\c 19
\s1 Sukan ni kúu ja ni kenda Pablo ma ñuu Éfeso ma
\rem Pablo en Éfeso
\p \v 1 Nani Apolos ma, iyo de ñuu Corinto ma, Pablo ma, ni jaꞌan de ndaka‑ka ñuu ka iyo onde yuku sukun‑ka ma, sani te kuan noꞌo tuku de ñuu Éfeso ma. Te ni ndaniꞌi de jaku ñayii ka ndikin ka saꞌa i sukan káꞌan tnuꞌu Jesús ma ja ka iyo i ñuu yukan.
\m \v 2 Te jiñaꞌa de:
\p ―‍¿Ni ka kutaꞌvi ni Xtumani Ndios ma, kii nuu ni ka kandija ni tnuꞌu Suꞌsi ma? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te ni ka ndakoneꞌe i:
\p ―‍¡Ñatuu vi! Vaa ni masu nama ka jinisoꞌo sa ja iyo Xtumani Ndios ma ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p \v 3 Sani te ni jiñaꞌa Pablo ma:
\p ―‍¿Naxe ni ka jandute ni? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te ka jiñaꞌa i:
\p ―‍Sukan ni skuandute Juan ma ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p \v 4 Te jiñaꞌa Pablo ma:
\p ―‍Sukan ni skuandute Juan ma chi ja jin ndakani jin ndakaꞌvi ini ñayii ma kúu. Te jin xndoo i ja uꞌvi ka saꞌa i ma, te jin ndakokuiñi i nuu Suꞌsi ma. Te Juan ma suni ni yo jiñaꞌa de nuu ñayii ma ja jin kandija i iya kenda kuee‑ka ma sana maa de ma. Iya yaꞌa kúu Jesús iya ni tetniñu Suꞌsi ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 5 Ja ni ka jinisoꞌo i sukan ma, sani te ni ka jandute i ja maa Jesús ma ja kúu ya Iya Tátnuni ma.
\m \v 6 Te nuu ni sonee Pablo ma ndaꞌa de siki ñayii yaꞌa ma, sani te ni ka kutaꞌvi i Xtumani Ndios ma, sani te ni ka kejaꞌa i ka kaꞌan i in in saꞌan, te ka ndakaxtnuꞌu i tnuꞌu ni waꞌa Suꞌsi ma nuu in in i ma.
\m \v 7 Te ja ndaka‑ni tee ma chi uxi uu de kúu neꞌun ndaka i ma.
\p \v 8 Te Pablo ma, ni kivi de ini veñuꞌu luluu nuu ka ndatnaꞌa ñayii judío ma, te ni masu ni yuꞌu de, suꞌva ni‑yuꞌu ni‑ini de ni yo kaꞌan de siki ja sukan tátnuni Suꞌsi ma. Te saꞌa ni yo saꞌa de uni yoo, vaa kúni de ja jin kandija ñayii ma tnuꞌu Suꞌsi ma.
\m \v 9 Kovaa jaku i ma, masu ni ka kandija i, suꞌva ni ka ndundee‑ka ini i, te ka kaꞌan ndevaꞌa i ja kuu ichi Suꞌsi ma nuu ndaka‑ka ñayii ka iyo ma. Chukan kúu ja Pablo ma, ni saꞌa siin de ndaka ñayii ni ka kandija tnuꞌu Suꞌsi ma, te ni ka yo ndatnaꞌa de ini skuela tee nani Tirano ma, te ndi‑kivi ndi‑kivi ñukuun kuiti káxtnuꞌu de tnuꞌu Suꞌsi ma nuu ñayii ma, sukan‑vaꞌa jin jakuꞌni ini i.
\m \v 10 Sukan ni yo saꞌa, ni yo saꞌa de uu kuiya, te onde ndaka ñayii ka iyo ni‑kaꞌnu ñuu Asia ma, ja ka kuu i judío ma jiꞌin griego ma, ni ka jinisoꞌo i tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesús Iya Tátnuni ma.
\p \v 11 Te ja maa Suꞌsi ma, te ni yo saꞌa Pablo ma milagru ja masu nama ni ka yo jini i ma,
\m \v 12 ja onde pañu Pablo ma xi saꞌma neꞌnu de ma, ndevaꞌa‑ni na in kuꞌu ma te na kakiꞌi i ma chi ni ka yo nduvaꞌa i ndevaꞌa‑ni na kueꞌe ka ndoꞌo i ma, te onde tachi ka yinee ñayii ma, ni ka yo nde koo i te kuan koo maa i. Te saꞌa ni yo kuu, vaa tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu maa Suꞌsi ma ni yo iyo jiꞌin Pablo ma.
\p \v 13 Kovaa jaku tna tee ka kuu judío ma, ni ka nduku ini tna de ja jin keneꞌe de tachi ma, te ka ndakuneꞌe tna de Jesús Iya Tátnuni ma, te saꞌa ka jiñaꞌa tna de:
\p ―‍¡Ja maa Jesús iya káxtnuꞌu Pablo ma, te tátnuni ri ja kee ro te má koo‑ka ro ini anua ñayii jiña! ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p \v 14 Saꞌa ni ka yo saꞌa ndi‑uja saꞌya tee kúu Esceva ma in tee tátnuni nuu sutu ñayii judío ma.
\p \v 15 Kovaa ni ndakoneꞌe tachi ma, te jiñaꞌa i:
\p ―‍Jesús ma chi jini sa ya, te jini sa na in kúu Pablo ma, kovaa ndijin, ¿na in ka kuu ni? ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p \v 16 Te tee yinee ñaꞌa tachi ma, ni kandava de siki ndaka suchi yaꞌa, te ni kundee de ni kani de i, te ni saꞌa ndevaꞌa xeen de i, te ni xtavichi de i, te ni xtnakueꞌe de i, te ka jinu yakua ndaka saꞌya tee kúu Esceva ma, ni ka nde koo i veꞌe ma.
\m \v 17 Te ndaka ñayii judío ma jiꞌin ñayii griego ma ja ka iyo i ñuu Éfeso ma, nuu ni ka jini i ja sukan ni kuu ma ja masu ndevaꞌa‑ni ñayii kuu saꞌa sukan ma, te ni ka yuꞌu xeen i, te ni ka ndakunitnuni i ja Jesús Iya Tátnuni ma, Suꞌsi ndija kúu ya.
\m \v 18 Te kuaꞌa ñayii ni ka kandija tnuꞌu Suꞌsi ma, te ni ka kenda koo i nuu ka ndatnaꞌa Pablo ma jiꞌin ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma, te ni ka ndakaꞌan, ni ka ndakachi i ja uꞌvi ni ka yo saꞌa, ni ka yo kuu i ma.
\m \v 19 Te kuaꞌa xeen ñayii tasi ma, ka yindaꞌa i libru ni ka yo jatniñu i ma, te ni ka jaꞌmi i nuu ndaka ñayii ka iyo ma. Te ni ka ndatava i kuenda na saa xuꞌun ni ka chiyaꞌvi i libru ni ka yo jatniñu i ma, te uu xiko uxi (50) mil xuꞌun plata kúu.
\m \v 20 Te ja sukan ka jini ñayii ma ja iyo tnuꞌu ndee tnuꞌu ndatnu Suꞌsi ma, te ve jin kukuaꞌa‑ka i ka kandija, te ve kuitenuu‑ka tnuꞌu Suꞌsi ma.
\p \v 21 Ja ni yaꞌa ndaka chaꞌa ma, sani te Pablo ma, ni jani ini de ja noꞌo de ñuu Jerusalén ma, te ichi kuan noꞌo de ma, te kiꞌin de jin koto de ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Macedonia ma jiꞌin ñuu Acaya ma. Te jinu koo de ñuu Jerusalén ma, te kiꞌin de ñuu Roma ma.
\m \v 22 Sani te ni tetniñu de uu tee ka chindee ñaꞌa ma, ja jin jakoxtnuu de jin koo de ñuu Macedonia ma. Tee yaꞌa ka kuu Timoteo ma, jiꞌin Erasto ma. Te ni kendoo‑ka maa de jaku kivi ñuu Asia ma.
\s1 Sukan ni ka ndaskanda tnaꞌa ñayii ñuu Éfeso ma
\rem El alboroto en Éfeso
\p \v 23 Neꞌun kii yukan ni ka ndakiti xeen ini ñayii ma kuechi ja sukan ni kaxtnuꞌu Pablo ma naxe kondikin o ichi Suꞌsi ma.
\m \v 24 Te tee nani Demetrio tee satniñu jiꞌin kaa kúu plata ma, te ni yo ndaneꞌe de veñuꞌu lilikin sukan kaa veñuꞌu nuu yinee ja nani Diana ma, te ndaka tee ni ka yo satniñu tniñu yukan ma, ni ka yo niꞌi kuaꞌa de xuꞌun.
\m \v 25 Chukan kúu ja tee kúu Demetrio ma, ni ndaxtutu de ndaka tee ka satniñu tniñu yukan ma, te saꞌa jiñaꞌa de:
\p ―‍Ka jini maa ni ja ja tniñu ka saꞌa o a, te ka niꞌi kuaꞌa o xuꞌun.
\m \v 26 Kovaa ka jini o te ka jinisoꞌo o ja tee kúu Pablo ma, masu yika‑ni ja ñuu Éfeso a, nú masu ja ni‑kaꞌnu ñuu Asia a, káxtnuꞌu de ja masu nawa ka kuu ja ka saꞌa ñayii ma jiꞌin ndaꞌa i ma, te ni kundee de ni ndaxsama de ja ka jani ini kuaꞌa ñayii ma.
\m \v 27 Masu yika‑ni ja tniñu ka saꞌa o a ma koo‑ka, nú masu ja suni veñuꞌu nuu yinee suꞌsi nani Diana ma, masu na in‑ka ndachiñuꞌu‑ka, te kejaꞌa naa jayiñuꞌu suꞌsi yukan ja ka ndachiñuꞌu ndaka ñayii ñuu Asia a jiꞌin ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 28 Nuu ni ka jinisoꞌo de sukan káꞌan tee kúu Demetrio ma ja sukan saꞌa Pablo ma, te ni ka ndakiti xeen ini de, te ka kayuꞌu de ka kaꞌan de:
\p ―‍¡Kaꞌnu xeen‑ka Diana iya ka chiñuꞌu ñayii ñuu Éfeso a! ―‍ka kuu de ka kaꞌan de.
\p \v 29 Te ndaka ñayii ñuu ma, ñatuu ka niꞌi ini i nawa jin saꞌa i. Te ndaka i, ûni ka jinu i ka jexniꞌni tnaꞌa i ni ka kivi koo i nuu ka ndatnaꞌa ñayii ñuu ma ja nú iyo nawa ka ndatnuꞌu tnaꞌa i ma. Ni ka ndaxtandee i tee kúu Gayo ma, jiꞌin Aristarco ma, te tee yaꞌa chi tee ñuu Macedonia ma ka kuu de, te ka ndikin tnaꞌa de jiꞌin Pablo ma.
\m \v 30 Pablo ma, ni kuu ini de ja kee de kiꞌin de nuu ka iyo ñayii ma. Kovaa ñatuu ni ka waꞌa tee ka ndikin Jesús ma tnuꞌu.
\m \v 31 Onde jaku tee ka netniñu ñuu Asia ma tee ka ketnaꞌa ini jiꞌin Pablo ma, ni ka tetniñu de tutu káꞌan ja máko kiꞌin de nuu ka iyo ñayii ma, nasa jin saꞌa ndevaꞌa ñaꞌa i.
\p \v 32 Jaku ñayii ma, in ja ka kayuꞌu i ka kaꞌan i, te jaku‑ka ñayii ma, in‑ka ja ka kayuꞌu i ka kaꞌan i, te ndaka‑ka i ma, ni masu ka jini i navaꞌa ni ka ndatnaꞌa i ma.
\m \v 33 Te ñayii judío ma, ni ka tundaꞌa i in tee nani Alejandro ma, ja na kee de kaꞌan de nuu ñayii ma. Te ni saꞌa de jiꞌin ndaꞌa de ma seña ja na jin kasiyuꞌu ñayii ma, sukan‑vaꞌa kuu kaꞌan de navaꞌa ka iyo de yukan.
\m \v 34 Kovaa nuu ni ka jini i ja in tee judío ma kúu de, te ndaka i ni ka kayuꞌu inuu kuiti jâ yatni uu ora:
\p ―‍¡Kaꞌnu xeen‑ka Diana iya ka chiñuꞌu ñayii ñuu Éfeso a! ―‍ka kuu i ka kaꞌan i.
\p \v 35 In tee tee tutu ñuu yukan, ni kundee de ja ni ka ndunañii ñayii ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Ndijin ja ka kuu ni ñayii ñuu Éfeso a, ñayii ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a, ka jini i ja ñuu Éfeso a ka jito o veñuꞌu Diana suꞌsi ka chiñuꞌu o ma, ja ka kaꞌan i ja onde sukun ma ni kuun vee ma.
\m \v 36 Masu kuu na in kaꞌan ja masu ja ndaa kúu. Jiniñuꞌu ja jin ndunañii ni. Má jin ko kuyachi ni ja jin saꞌa ni in ja masu ka jini ni.
\m \v 37 Vaa ni ka tnii ni tee yaꞌa, te vitna ja masu nawa ka saꞌa ndevaꞌa ñaꞌa de a, ni masu nawa ka kaꞌan ndevaꞌa de ja kuu suꞌsi ka chiñuꞌu o a.
\m \v 38 Te tee kúu Demetrio a jiꞌin jaku‑ka tee ka satniñu jiꞌin kaa kúu plata a, nú iyo in ja ñatuu ka jatna ini ni jiꞌin de, ka iyo tee ka jaꞌnde tniñu ma, te jin koo ni nuu de, te jin kuñaꞌa ni nawa kúu ja ñatuu ka jatna ini ni ma.
\m \v 39 Te nú iyo in‑ka ja ñatuu ka jatna ini ni, jin ndakaꞌan ni kivi ka ndatnaꞌa ñukuun o ma.
\m \v 40 Vaa ja sukan ka saꞌa o vitna a, iyo yika ja jin ndaxtekuechi ñaꞌa i ja maa o ni ka ndaskanda tnaꞌa ja saꞌa ka saꞌa ka kuu o a, te masu jin niꞌi ini o naxe jin kuñaꞌa o ja navaꞌa ni ka ndututu o yaꞌa ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 41 Nuu ni kaꞌan de saꞌa, sani te ni jiñaꞌa de nuu ñayii ni ka ndututu ma ja na jin ndakuitenuu i.
\c 20
\s1 Ni jaꞌan Pablo ma ñuu Macedonia ma, jiꞌin ñuu Grecia ma
\rem Viaje de Pablo a Macedonia y Grecia
\p
\v 1 Nuu ni jinu ni ka kuu ñayii ma sukan ma, Pablo ma, ni ndakana de ñayii ka ndikin ka saꞌa i sukan ni tatnuni Jesús ma, te ni ndakaꞌan, ni ndakachi de nuu i ja na jin konukuiñi vaꞌa i nuu Suꞌsi ma, te ni ndakuan‑taꞌvi de nuu ndaka i ma, te kuaꞌan de ichi ñuu Macedonia ma.
\m
\v 2 Ni jaꞌan de ndaka ñuu yukan, te ni ndakaꞌan‑soꞌo, ni ndakaꞌan‑soꞌo de nuu ndaka ñayii ka kandija tnuꞌu Suꞌsi ma ja máko jin xtaya kuiti i. Sani te ni kenda de ñuu Grecia ma.
\m
\v 3 Te ni iyo de uni yoo yukan ma. Te nuu iyo tuꞌva de ja kaa de nuu barcu ma te kiꞌin de ñuu Siria ma, te tee ka kuu judío ma, ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa de ja jin kaꞌni de tee ma. Chukan kúu ja vaꞌa‑ka ni ndakokuiñi de ichi ñuu Macedonia ma.
\m
\v 4 Te ni ka ndikin ñaꞌa Sópater ma saꞌya tee kúu Pirro tee ñuu Berea ma, jiꞌin Aristarco ma, jiꞌin Segundo tee ñuu Tesalónica ma, jiꞌin Gayo tee ñuu Derbe ma, jiꞌin Timoteo ma, jiꞌin Tíquico ma, jiꞌin Trófimo tee ñuu Asia ma.
\m
\v 5 Tee yaꞌa, ni ka jakoxtnuu de, te ni ka yo ndetu ñaꞌa de ñuu Troas ma.
\m
\v 6 Nuu ni jinu viko ka jaa i xtatila ñatuu na levadura yiꞌi ma, te ni ka nde koo sa ñuu Filipos ma, te kuan koo sa nuu barcu ma, te nuu uꞌun kivi ma, te ni ka ndatnaꞌa sa jiꞌin de ñuu Troas ma, te uja kivi ni ka iyo sa yukan.
\s1 Ni ndakuan‑taꞌvi Pablo ma nuu ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Troas ma
\rem Visita de despedida de Pablo en Troas
\p
\v 7 Te kivi kéjaꞌa smana ma, ni ka ndatnaꞌa sa jiꞌin ñayii ma, ja jin kaa sa xtatila ma te jin ndakaꞌán sa sukan ni ndoꞌo ni neni Jesús iya tátnuni nuu o a. Te Pablo ma, ndákaꞌan‑soꞌo, ndákaꞌan‑soꞌo de nuu ñayii ka kandija tnuꞌu Suꞌsi ma, vaa kivi xtnee ma, kee de kiꞌin de in‑ka ñuu. Te naꞌa xeen ni kaꞌan de, sani te ni kuu sava ñuu ma.
\m
\v 8 Te ka iyo sa onde veꞌe ichi sukun ma, te ka iyo kuaꞌa ñuꞌu ka nduꞌva.
\m
\v 9 Te iyo tna in suchi jaa nani Eutico ma nuu ka iyo sa onde sukun ma onde veꞌe ku‑uni ma, te núkoo i nuu ventana ma, te kusu xeen i kúni i vaa ni kunaꞌa káꞌan káꞌan‑ni Pablo ma. Sani te ni kixi i, te ni kun‑kava i onde nuu ñuꞌú ma, te ja kuan koo de kuan ndoneꞌe de i ma, te jâ ni jiꞌi i.
\m
\v 10 Pablo ma, ni nuu kunu de, te ni jakoxtnee de siki i, te ni kanuniꞌni de i, te jiñaꞌa de nuu ñayii ka iyo ma:
\p ―‍Má jin koyuꞌu ni chi téku i ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 11 Sani te ni ka nda koo de veꞌe onde sukun ma, te ni ka jaa de xtatila ma, ja ka ndakuneꞌe de sukan ni ndoꞌo ni neni Jesús ma. Nuu ni jinu ma, te ni ndakaꞌan‑soꞌo, ni ndakaꞌan‑soꞌo‑ka de nuu ñayii ma onde nuu ni ndii ma. Sani te kuaꞌan de.
\m
\v 12 Te ni ka ndusii ini xeen ndaka ñayii ma, vaa suchi jaa ni jinkava ma chi téku i, te kuan nu koo ñayii ma jiꞌin i.
\s1 Sukan ni ndakuan‑taꞌvi Pablo ma nuu tee ka jito ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Éfeso ma
\rem Pablo se despide de los ancianos de Éfeso
\p
\v 13 Saña chi ni ka jakoxtnuu sa in nuu barcu ma, te kuan koo sa ichi ñuu Asón ma, nuu jin ndatnaꞌa sa jiꞌin Pablo ma te jin koo sa jiꞌin de, vaa sukan ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa sa, vaa maa de chi jika jaꞌa de kuaꞌan de.
\m
\v 14 Nuu ni ka ndatnaꞌa sa jiꞌin de ñuu Asón ma, te ni ka jeka sa de, te kuan koo sa jiꞌin de nuu barcu ma ichi ñuu Mitilene ma.
\m
\v 15 Onde yukan, te kuan koo kuan koo sa nuu barcu ma, te kivi yutnee ma, te ni ka kenda koo sa kuan ndayaꞌa ñuu Quío ma. Te in‑ka kii ma, ni ka yaꞌa sa ichi ñuu Samos ma, te in‑ka kivi yutnee ma, ni ka kenda koo sa ñuu Mileto ma.
\m
\v 16 Pablo ma, ni jani ini de ja yaꞌa ndita de ñuu Éfeso ma, sukan‑vaꞌa ma jinkuiñi de ñuu Asia ma, vaa nuu xeen de ja ndenda de ñuu Jerusalén ma kivi Viko Pentecostés ma, nuna kuu.
\p
\v 17 Onde ñuu Mileto ma, Pablo ma, ni kana de tee ka nukuiñi ja ka jini ka jito de ñayii ka kandija Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu Éfeso ma.
\m
\v 18 Te nuu ni ka kenda koo tee ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Ka jini maa ni sukan ni yo kuu sa ndaka kivi ni iyo sa jiꞌin ni ma, onde kivi xinañuꞌu ni kivi sa ñuu Asia a.
\m
\v 19 Jinukuechi sa nuu Iya Tátnuni ma, kovaa ñatuu ni kuni sa ja tatnuni sa nuu ni, te kuaꞌa jichi ni yo ndaꞌyu sa, ja ni yo ndoꞌo, ni yo neni sa, ja ni ka yo saꞌa ndevaꞌa ñaꞌa ñayii judío ma.
\m
\v 20 Kovaa ni a sukan, masu nde yuꞌu sa, suꞌva ndimaa káxtnuꞌu sa ndaka tnuꞌu vaꞌa ja saꞌa ja jin koo vaꞌa ni a. Sukan ni yo kaxtnuꞌu sa nuu ka ndatnaꞌa ni ma jiꞌin veꞌe ni ma.
\m
\v 21 Nuu ñayii judío a jiꞌin nuu ñayii griego ma ni kaxtnuꞌu sa sukan jin ndakani jin ndakaꞌvi ini i te jin xndoo i ja uꞌvi ka saꞌa i ma te jin ndakokuiñi i nuu Suꞌsi ma te jin kandija i Jesucristo iya tátnuni nuu o a.
\p
\v 22 ’Te vitna jin konaꞌa ni ja noꞌo sa ñuu Jerusalén ma, vaa maa Xtumani Ndios ma káꞌan, te masu jini sa nawa ndetu ñaꞌa ja ko kuu sa.
\m
\v 23 In‑ni ja jini sa kúu ja ndaka ñuu nuu jaꞌan sa ma, ndimaa káxtnuꞌu Xtumani Ndios ma ja ndoꞌo neni sa te kiꞌin sa vekaa ma.
\m
\v 24 Kovaa ni‑in chukan ñatuu ndí ini kuiti sa, te ni a ko ndi ini xeen sa naxe koto vaꞌa sa maa sa sukan‑vaꞌa koteku sa ñuu ñayivi ya, suꞌva ja ndí ini‑ka sa kúu ja sinu sii ini sa tniñu ni taa Jesús iya tátnuni nuu o a, te saꞌa sa sukan ni tatnuni ya ja kunukuechi sa nuu ya ma, te kaxtnuꞌu sa tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa ya ma sukan‑vaꞌa jin kuni ndaka ñayii ma ja skutaꞌvi ñaꞌa ya ma.
\p
\v 25 ’Jâ ni kaxtnuꞌu sa nuu ndaka ni sukan tátnuni Suꞌsi ma ñuu ñayivi a, te vitna jinitnuni sa ja masu jin kuni tnaꞌa‑ka o ñuu ñayivi yaꞌa.
\m
\v 26 Chukan kúu ja vitna, te jin konaꞌa ni ja saña, masu na kuechi kondiso sa nuu Suꞌsi ma ja jin kuu ni,
\m
\v 27 vaa ni kaxtnuꞌu sa ndaka sukan kúni maa Suꞌsi ma nuu ni a.
\m
\v 28 Te jin ko koto vavaꞌa ni maa ni, te jin ko koto vavaꞌa ni ndaka ñayii a sukan jito vaꞌa o ndikachi maa o ma, vaa maa Xtumani Ndios ma ni sunkani ñaꞌa ndijin ja jin ko kuu ni tee jin tatnuni te jin ko koto vavaꞌa ni ñayii ni ka kandija Suꞌsi a. Vaa jin konaꞌa ni ja maa niñi Saꞌya ya ma ja ni jati ya nuu krusi ma, te ni kundee ya ja ni ka nduu ñayii ni ka kandija ya ma saꞌya maa ya ma.
\m
\v 29 Te jâ jinitnuni sa ja nuna yaꞌa sa kiꞌin sa, sani te kivi koo tee jin ko kuu sukan ka kuu ndivaꞌu xen‑xeen ma neꞌun ni a, te jin kuꞌun ini de ja jin ndaskakayata de ndaka ñayii ka kandija Suꞌsi ma te jin xndoo i ya.
\m
\v 30 Te onde neꞌun maa ni a, jin ke koo tee ja jin kaxtnuꞌu saneé sañuu‑ni de, te masu jin kaxtnuꞌu ndaa‑ka de, te jin kundee de ja jin ndandikin ñaꞌa ñayii ka ndikin ichi ni kaxtnuꞌu Jesús ma.
\m
\v 31 Chukan kúu ja jin kondeꞌya vavaꞌa ni te jin konee xeen ni cuidado, te jin ndakaꞌán ni ja uni kuiya nduu ñuu ni yo kaꞌan, ni yo kachi sa nuu ni sukan jin kondikin ndaa ni Suꞌsi o ma, te ni yo ndaꞌyu sa ja ni yo ndakani ichi vaꞌa ñaꞌa sa in in ni.
\p
\v 32 ’Te vitna, te jin kendoo ni nuu ndaꞌa maa Suꞌsi ma, te jin kandija ni tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa ni skutaꞌvi ñaꞌa ya ma, te maa tnuꞌu Suꞌsi ma saꞌa ja jin konukuiñi vaꞌa ni nuu ya, te jin ndaniꞌi taꞌvi ni, te ndaka ja taa Suꞌsi ma jin niꞌi ni jiꞌin ndaka‑ka ñayii ñatuu‑ka na ja uꞌvi ka saꞌa i ma.
\m
\v 33 Masu ni yo ndiyo ini sa ja niꞌi sa xuꞌun oro xi xuꞌun plata, ni a saꞌma ni‑in ni ja koneꞌnu sa.
\m
\v 34 Ka jini maa ni ja ni yo satniñu sa jiꞌin ndaꞌa sa a ja niꞌi sa nawa ka jiniñuꞌu sa jiꞌin tnaꞌa sa ma.
\m
\v 35 Ja ni yo saꞌa sa ma, te ni kaxtnuꞌu sa ja jiniñuꞌu ja satniñu o te chindee o ñayii ka jiniñuꞌu ma. Jín ndakaꞌán o tnuꞌu ni kaꞌan Jesús Iya Tátnuni ma, ja ja vavaꞌa‑ka kúu ja kuaꞌa o ja kutaꞌvi ñayii ma sana ja jin skutaꞌvi ñaꞌa i ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 36 Nuu ni jinu ni kaꞌan Pablo ma saꞌa, ni ka jinkoo jiti ndaka de ma, te ni ka jikan‑taꞌvi de nuu Suꞌsi ma.
\m
\v 37 Ndaka de ni ka ndaꞌyu xeen, nani ni ka ñuniꞌni de Pablo ma, te ni ka chitu de yikinuu de ma.
\m
\v 38 Te ni ka kuxii xeen ini de, ja ni jiñaꞌa Pablo ma ja masu jin kuni tnaꞌa‑ka de ñuu ñayivi yaꞌa ma. Sani te ni jan koo de jiꞌin Pablo ma onde nuu ni ndaa de nuu barcu ma te kuan noꞌo de.
\c 21
\s1 Kuaꞌan Pablo ma ichi ñuu Jerusalén ma
\rem Viaje de Pablo a Jerusalén
\p \v 1 Sani te ni ka kendoo tnaꞌa o ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma ñuu yukan, te saña chi kuan koo ndita ndita sa in nuu barcu ñuu Cos ma. Te kivi xtnee ma ni jan koo sa ñuu Rodas ma, te yukan, te kuan nu koo sa ñuu Pátara ma.
\m \v 2 Te ni ka niꞌi sa in barcu kuaꞌan ñuu Fenicia ma, te ni ka ka koo sa, te kuan koo sa.
\m \v 3 Te nuu ni ka kuyatni sa ñuu Chipre ma, sani te kuan koo sa ichi nuu vee ñuu yukan. Sani te ni ka tnii sa ichi kuaꞌan ñuu yukan, te kuan koo sa ichi ñuu Siria ma, te ni ka kenda koo sa onde ñuu Tiro ma, vaa yukan jin nuneꞌe de ndaka ja ndiso barcu ma.
\m \v 4 Te yukan ni ka ndaniꞌi tnaꞌa sa jiꞌin tee ka kandija tna tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Jesús ma, te ni ka ndoo sa jiꞌin de uja kivi. Te nuu ni ka jini tee yaꞌa ja ni kaxtnuꞌu Xtumani Ndios ma sukan ndoꞌo Pablo ma, te ni ka ndakaꞌan‑soꞌo de nuu Pablo ma ja máko kiꞌin de ñuu Jerusalén ma.
\m \v 5 Ni jinu kii ni ka iyo sa yukan, te kuan koo sa, te ndaka tee yukan, jiꞌin onde ñasiꞌi de ma, jiꞌin ndaka saꞌya de ma ni jan koo ni ka jan nu xsiaꞌa ñaꞌa de onde yuꞌu ndute ma, te onde yukan ni ka jinkoo jiti ndaka sa, te ni ka jikan‑taꞌvi sa nuu Suꞌsi ma.
\m \v 6 Nuu ni jinu ma, te ni ka kanuniꞌni tnaꞌa sa ja ni ka ndakuan‑taꞌvi nuu tnaꞌa sa, te ni ka nda koo sa nuu barcu ma, sani te kuan nu koo de veꞌe de ma.
\p \v 7 Saña chi kuan koo sa onde ñuu Tiro ma, te yukan, te kuan koo sa ñuu Tolemaida ma, ni ka jan kuaꞌa sa nchuxi ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi o a ja ka iyo i yukan, te ni ka iyo sa jiꞌin i in kivi.
\m \v 8 Te kivi xtnee ma, ni ka ke koo sa, te kuan koo sa ñuu Cesarea ma, te ni ka kenda koo sa veꞌe tee kúu Felipe tee káxtnuꞌu tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma. Te tee yaꞌa kúu in de ja ndi‑uja tee ni ka kaji i ja jin chindee de tee ka kaxtnuꞌu tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Suꞌsi ma, te ni ka ndoo sa veꞌe de ma.
\m \v 9 Tee yaꞌa chi ka iyo kuun sasiꞌi de suchi jaa, te ka ndakaxtnuꞌu i tnuꞌu ni waꞌa Suꞌsi ma.
\p \v 10 Jâ ni kuu jaku kivi ka iyo sa yukan, te ni kenda in tee ndákaxtnuꞌu tnuꞌu waꞌa Suꞌsi ma, ja vee de ñuu Judea ma, te nani de Ágabo.
\m \v 11 Tee yaꞌa, ni kii de ni ki koto ñaꞌa de, te ni keꞌen de kanchii Pablo ma, te ni juꞌni de ndaꞌa de ma jiꞌin jaꞌa de ma, te ni kaꞌan de:
\p ―‍Saꞌa káꞌan Xtumani Ndios ma, ja ñuu Jerusalén ma, saꞌa jin kuꞌni ñayii judío ma tee xi‑kuenda kúu chaꞌa, te jin ndakuaꞌa i de nuu ndaꞌa ñayii masu judío ka kuu i ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 12 Ja ni ka jinisoꞌo sa sukan ma, ni ka kejaꞌa sa jiꞌin ndaka tnaꞌa o ni ka nduu saꞌya Suꞌsi ma ja ka iyo i ñuu yukan ka kaꞌan ndaꞌvi sa Pablo ma ja máko kiꞌin de ñuu Jerusalén ma.
\p \v 13 Te ni ndakoneꞌe Pablo ma:
\p ―‍¿Navaꞌa ka ndaꞌyu ni te ka saꞌa ni ja kuxii tna ini sa? Saña chi iyo sa masu yika‑ni ja konuꞌni sa, nú masu ja visi na kûu sa ñuu Jerusalén ma, kuechi ja káxtnuꞌu sa tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesús iya tátnuni nuu o a ―‍kúu de káꞌan de.
\p \v 14 Kovaa ñatuu ni ka kundee sa ja kandija de sukan ka jiñaꞌa sa ma, te ñatuu ni ka jiñaꞌa‑ka sa de naxe saꞌa de ma. Yika‑ni ja ka jiñaꞌa sa ja ko kuu sukan kúni maa Iya Tátnuni ma.
\p \v 15 Sani te nuu ni jinu ma, te ni ka satuꞌva sa, te kuan koo sa ñuu Jerusalén ma.
\m \v 16 Jaku tee ñuu Cesarea ma ja ka kandija de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesús ma, ni jan koo de ni ka jan xsiaꞌa ñaꞌa de veꞌe tee kúu Mnasón ma, nuu jin ndoo sa ma. Tee yaꞌa chi tee ñuu Chipre ma kúu de. Te tee yaꞌa, tnaꞌa tee ni ka kandija tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa Jesús ma onde xinañuꞌu‑ka ma kúu de.
\s1 Ni kenda Pablo ma ñuu Jerusalén ma
\rem Pablo llega a Jerusalén
\p \v 17 Nuu ni kenda koo sa ñuu Jerusalén ma, ñayii ni ka nduu saꞌya Suꞌsi o a, ni ka jan‑taꞌvi sii ini ñaꞌa i.
\m \v 18 Te kivi xtnee ma, ni jan koo sa jiꞌin Pablo ma veꞌe tee kúu Jacobo ma, te yukan ka iyo ndaka tee ka nukuiñi ja ka jini ka jito de ñayii ka kandija Suꞌsi ma.
\m \v 19 Te Pablo ma, ni waꞌa de nchuxi. Sani te ni ndakani de ndi‑in ndi‑in ja vii ja vaꞌa ni saꞌa Suꞌsi ma jiꞌin ja sukan ni chindee ñaꞌa ya ja ni kaxtnuꞌu de tnuꞌu vii tnuꞌu vaꞌa ya ma nuu ñayii masu judío ka kuu i ma.
\p \v 20 Ja ni ka jinisoꞌo de ma, ni ka ndachiñuꞌu de Suꞌsi o a, te ka jiñaꞌa de Pablo ma:
\p ―‍Ñani, jâ jini maa ni ja ka iyo kuaꞌa mil ñayii judío a ja jâ ni ka kandija i tnuꞌu Suꞌsi a, te ndaka i, ka saꞌa‑ka i sukan ni tatnuni Moisés ma.
\m \v 21 Te naxe jin saꞌa o, te vitna ja jâ ni ka jinisoꞌo i ja káxtnuꞌu ni nuu ndaka ñayii judío ka iyo neꞌun ñayii masu judío ka kuu i ma, ja jín xndoo i tnuꞌu ni kaxtnuꞌu Moisés ma, te káxtnuꞌu ni ja má jin chitnuni‑ka i saꞌya i ma, ni a má jin ko saꞌa‑ka i sukan ka saꞌa o ve koo o ma.
\m \v 22 ¿Naxe ko kuu‑nka ya? Kuiti jin kuni ñayii a ja ni kijaa ni yaꞌa.
\m \v 23 Vaꞌa‑ka ja saꞌa ni sukan jin kaꞌan sa a. Ka iyo kuun tee ja ka kuni de ja jin saꞌa de sukan ni ka skuiso de nuu Suꞌsi ma.
\m \v 24 Kuáꞌan ni jiꞌin de, te saꞌa ni sukan ka saꞌa de ma, ja jin nduvii jin ndundoo de nuu Suꞌsi ma, te chuyaꞌvi ni ja jin sete i xini ni jiꞌin de ma. Te ndaka ñayii ma jin kaꞌan ja masu ndija sukan ka kaꞌan i ja káxtnuꞌu ni ma, nú masu ja saꞌa ni sukan ni tatnuni Moisés ma.
\m \v 25 Kovaa ja ñayii masu judío ka kuu i ma ja jâ ni ka kandija i ma, jâ ni ka tee sa tutu kuaꞌan nuu i ja ni ka jani ini sa, te saꞌa káꞌan: ja máko jin kaa i ja ka ndakuaꞌa ñayii ma nuu ja masu Suꞌsi ka kuu ma, jiꞌin ja ma jin kaa i niñi kiti ma jiꞌin kuñu kiti ñatuu ni kee niñi ti ma, jiꞌin ja ma jin kivi nduu i jiꞌin ndi‑in ndi‑in ñayii ñatuu ni ka tnandaꞌa jiꞌin i ma ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p \v 26 Sani te Pablo ma, kuan koo de jiꞌin tee yukan ma, te kivi yutnee ma ni jinu ni ka saꞌa de sukan jin nduvii jin ndundoo de nuu Suꞌsi ma, sani te ni kivi Pablo ma ini veñuꞌu kaꞌnu ma, sukan‑vaꞌa kaxtnuꞌu de kivi jinu kivi ja jâ ni ka nduvii ni ka ndundoo de nuu Suꞌsi ma te ndakuaꞌa de ja iyo ja ndukuaꞌa de nuu Suꞌsi ma ja ni ka nduvii ni ka ndundoo ndi‑in ndi‑in de ma.
\s1 Ni ka tnii i Pablo ma ini veñuꞌu kaꞌnu ma
\rem Arresto de Pablo en el templo
\p \v 27 Kovaa nuu sani te chitu uja kii ma, te ni ka jini ñaꞌa jaku tee judío tee ñuu Asia ma, ja yinee Pablo ma veñuꞌu kaꞌnu ma, te ni ka skaꞌan de ndaka tee ka iyo ma, te ni ka tnii de Pablo ma,
\m \v 28 te saꞌa ka kayuꞌu tee judío tee ñuu Asia ma:
\p ―‍Ndijin, tee ñuu Israel ya, ¡jin chindee ñaꞌa ni, jín tnii o tee yaꞌa! Vaa ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a káxtnuꞌu de nuu ñayii ma ja má jin saꞌa i sukan ka saꞌa o ve koo o ma, jiꞌin ja má jin saꞌa i sukan ni tatnuni Moisés ma, jiꞌin ja má jin kava respetu i veñuꞌu yaꞌa. Te suni jâ ni chiꞌi de ñayii griego ma ini veñuꞌu yaꞌa, te sukan ni satneꞌe de nuu ii a, vaa masu iyo ja jin kivi koo ñayii yukan ma ―‍ka kuu i ka kaꞌan i.
\p \v 29 Vaa xiꞌna‑ka ma, jâ ni ka jini de tee ma jiꞌin tee ñuu Éfeso ma tee nani Trófimo ma, te ka jani ini de ja ni kivi Pablo ma jiꞌin de ini veñuꞌu ma.
\p \v 30 Te ndaka ñayii ñuu ma, ni ka ndakanda i. Te ka kandava ka kandita i kuan koo i, te ni ka tnii i Pablo ma, te ka ñuꞌu i de ni ka keneꞌe i de ini veñuꞌu ma. Sani te ni ka ndakasi kunu i yeꞌe ma.
\m \v 31 Ni ka jani ini de ja jin kaꞌni de tee ma, kovaa sani te ni kenda tnuꞌu nuu tee tátnuni nuu mil soldado ñuu Roma ma, ja ndaka ñayii ñuu Jerusalén ma, ni ka ndututu i ja jin kaꞌni i Pablo ma.
\m \v 32 Sani te ni jeka de tee ka tatnuni nuu cientu soldado ma jiꞌin soldado ma, te kuan koo de nuu ka iyo tee ma. Nuu ni ka jini ñayii ma tee ka tatnuni nuu mil soldado ma jiꞌin soldado ma, sani te ñatuu ni ka kani‑ka i Pablo ma.
\p \v 33 Tee tátnuni nuu mil soldado ma, ni tnii de Pablo ma, te ni tatnuni de ja jin kuꞌni de Pablo ma jiꞌin uu yoꞌo kaa. Sani te ni jikan‑tnuꞌu de na in kúu Pablo ma te nawa ni saꞌa de.
\m \v 34 Kovaa ndaka ñayii ma, ka kayuꞌu i, te ndi‑in ndi‑in ja ka kaꞌan i, chukan kúu ja tee tátnuni nuu mil soldado ma, masu ni jakuꞌni ini de nawa ni saꞌa ndija Pablo ma, ja kuechi ja ka kayuꞌu ka kayuꞌu‑ni ñayii ma. Te ni tatnuni de nuu soldado ma ja jín koo de jín xsiaꞌa de Pablo ma nuu ka ñuꞌu soldado ma.
\m \v 35 Nuu ni ka kenda koo de nuu ka iyo xkueyi ma, ni ka jiso soldado ma Pablo ma, ja kuechi ja ndeꞌe xeen ka kuu ñayii ma,
\m \v 36 vaa ndaka i ka kayuꞌu, ka ndikin i de kuan koo i, te ka jiñaꞌa i:
\p ―‍Jin kaꞌni ni de ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\s1 Ni kaꞌan Pablo ma nuu ñayii ma
\rem Pablo se dirige a la multitud
\p \v 37 Nuu sani te jin chinee soldado ma Pablo ma nuu ka yinee de ma, Pablo ma, ni jikan‑taꞌvi de nuu tee tátnuni nuu mil soldado ma:
\p ―‍¿Kachi ni ja kaꞌan sa in ja kaꞌan sa? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te tee tátnuni nuu mil soldado ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍¿Kúu káꞌan ni saꞌan griego? ―‍kúu de jiñaꞌa de―‍.
\m \v 38 ¿Masu ndijin kúu tee ñuu Egipto ma ja jâ iyo kii ma ni xtutu ni ñayii ja jin kanaa i ma, te ni jeka ni kuun mil tee kúu ka kanaa ma, te kuaꞌan ni jiꞌin de nuu ñatuu nawa iyo kuiti ma? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 39 Te jiñaꞌa Pablo ma:
\p ―‍Ñaꞌa chi saña kúu Pablo tee judío ni kâku ñuu Tarso ma in ñuu kanuu xeen iyo ñuu Cilicia ma. Kachi ni, te kaꞌan sa nuu ñayii a ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 40 Sani te ni waꞌa de tnuꞌu. Te Pablo ma, núkuiñi de onde nuu xkueyi ma, te ni saꞌa de seña jiꞌin ndaꞌa de ma ja na jin kasiyuꞌu ñayii ma, te ni kaꞌan de maa saꞌan hebreo ma, te jiñaꞌa de:
\c 22
\p
\v 1 ―‍Ndijin ja ka kuu ni ñani sa jiꞌin yuva sa a, káꞌan sa nuu ndaka ni ja masu na kuechi sa ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 2 Te ja ni ka jinisoꞌo ñayii ma ja saꞌan hebreo ma káꞌan de, te ni ka jasiyuꞌu‑ka i. Te jiñaꞌa de:
\p
\v 3 ―‍Saña chi ja ndaa kúu ja ñayii judío kúu sa, te ni kâku sa ñuu Tarso ma ja iyo i ñuu Cilicia ma, te ni jaꞌnu sa ñuu yaꞌa, te ni kutuꞌva sa ja ni skuaꞌa ñaꞌa tee nani Gamaliel ma, te ni yo saꞌa ndiꞌi kuiti sa sukan ni ka yo saꞌa tnaꞌa o tee janaꞌa‑ka ma, te ni‑yuꞌu ni‑ini sa ni yo saꞌa ndiꞌi, ni yo saꞌa tuꞌu sa sukan káꞌan tnuꞌu Suꞌsi ma ja ni yo kaxtnuꞌu Moisés ma, sukan ka saꞌa maa ni vitna a.
\m
\v 4 Te ni yo sondikin sa ñayii ka ndikin ichi ni kaxtnuꞌu Jesús ma, te ni yo tnii sa i, te jaku i ni yo chinee sa vekaa ma, te jaku‑ka i ma, ûni ni yo jaꞌni sa i, ka kuu tee ka kuu ñaꞌa.
\m
\v 5 Te tee tátnuni nuu sutu ma jiꞌin ndaka tee ka kuu jaꞌnu ma ka naꞌa ja sukan ni yo saꞌa sa, vaa maa de ni ka saꞌa tutu ja jin xsiaꞌa sa nuu ñani o ka iyo ñuu Damasco ma, sukan‑vaꞌa kuu tnii sa ñayii ka ndikin ichi ni kaxtnuꞌu Jesús ma, te ki xsiaꞌa sa i ñuu Jerusalén ya, ja jin xndoꞌo jin xneni de i.
\m
\v 6 Kovaa saꞌa ni kuu nuu sani te kenda sa ñuu Damasco ma, nuu ve kuu sava nduu ma, sani te ni kenda in nduva ñuꞌu vee andivi ma, te ni yeꞌe niꞌni ni‑kaꞌnu nuu kuaꞌan sa ma.
\m
\v 7 Te ni kun‑kava sa nuu kiti yoso sa ma onde nuu ñuꞌú ma, te ni jinisoꞌo sa ja káꞌan: “Saulo, Saulo, ¿navaꞌa sóndikin ñaꞌa ni?”
\m
\v 8 Sani te ni ndakoneꞌe sa: “¿Na in kúu ni, Señor?” Te ni ndakoneꞌe ya: “Saña kúu Jesús iya ni iyo ñuu Nazaret ma iya sóndikin ni a”, kúu ya káꞌan ya.
\m
\v 9 Te ñayii kuan koo jiꞌin sa ma, ni ka jini ndija i sukan ni yeꞌe niꞌni yukan, te ni ka yuꞌu i, kovaa ñatuu ni ka jakuꞌni ini i nawa káꞌan Jesús ma nuu sa ma.
\m
\v 10 Te jiñaꞌa sa: “¿Nawa saꞌa sa, Señor?” Te Iya Tátnuni ma, ni kaꞌan ya: “Ndakoo ni, te kivi ni ñuu Damasco a. Te yukan, te jin kaꞌan i ndaka nawa iyo ja saꞌa ni”, kúu ya káꞌan ya.
\m
\v 11 Kovaa ñatuu kundijin‑ka nuu sa ma, ja kuechi ja ni yeꞌe niꞌni ma. Te tee ka iyo jiꞌin sa ma, ni ka tnii de ndaꞌa sa ma, te ni jan koo de ni ka jan xsiaꞌa ñaꞌa de onde ñuu Damasco ma.
\p
\v 12 ’Te ñuu yukan iyo in tee nani Ananías, te in tee saꞌa sukan játna ini Suꞌsi ma kúu de, te saꞌa de sukan káꞌan tnuꞌu ni ndakaxtnuꞌu Moisés ma, te ka kaꞌan vaꞌa ndaka ñayii judío ka iyo yukan ja kuu de.
\m
\v 13 Te ni kenda de nuu iyo sa ma, te ni jan tuꞌva ñaꞌa de, te káꞌan de: “Ñani Saulo, vitnañuꞌni, sani te ndundijin nuu ni a”, kúu de káꞌan de, te ora yukan ni ndundijin nuu sa ma, te ndeꞌya sa de.
\m
\v 14 Te saꞌa ni kaꞌan maa de: “Suꞌsi ni ka yo ndachiñuꞌu yuva o tee janaꞌa ma, ni kaji ñaꞌa ya, sukan‑vaꞌa kuni ni nde a kúu ja játna ini ya ma, te kuni ni iya saꞌa ndaa ma, te kunisoꞌo ni sukan káꞌan ya ma.
\m
\v 15 Te ndijin ko kuu tee ndakaꞌan nuu ndaka ñayii ma ja ni jini ni ma jiꞌin ja ni jinisoꞌo ni ma.
\m
\v 16 Chukan kúu ja, ¿nawa ndetu ni? Ndokuiñi ni, te kuandute ni, te ndakuneꞌe ni maa ya, te sukan‑vaꞌa nduvii ndundoo ni ndaka kuechi ni ma”, kúu de káꞌan de.
\p
\v 17 ’Te nuu ni ndakokuiñi sa ñuu Jerusalén ya, te yikuu sa jikan‑taꞌvi sa ini veñuꞌu kaꞌnu ma, te ni jininuu sa maa Jesús ma.
\m
\v 18 Te saꞌa káꞌan ya: “Ñama ni, kee yachi ni ñuu Jerusalén ya, vaa masu jin kandija i ja kaxtnuꞌu ni na in kúu sa”, kúu ya káꞌan ya.
\m
\v 19 Te jiñaꞌa sa ya: “Iya Tátnuni, kovaa ñayii a chi ka jini i ja ni yo chinee sa vekaa ma ndaka ñayii ka kandija ñaꞌa maa ni ma, te ni yo kani xeen sa i veñuꞌu lilikin ma.
\m
\v 20 Te nuu ni ka jati i niñi Esteban ma tee ni yo kaxtnuꞌu tnuꞌu maa ni ma, suni ni iyo tna sa yukan, te ni ka ketnaꞌa ini sa jiꞌin tee ni ka jaꞌni Esteban ma, te ni yo jito sa saꞌma ndaka de ma”, kúu sa jiñaꞌa sa.
\m
\v 21 Kovaa káꞌan ya: “Kuáꞌan ni, vaa tetniñu jika ñaꞌa sa nuu ka iyo ñayii masu judío ka kuu i ma”, kúu ya káꞌan ya. ―‍Saꞌa ni jiñaꞌa Pablo ma.
\s1 Ni ka ndatnuꞌu Pablo ma jiꞌin tee netniñu ma
\rem Pablo en manos del tribuno
\p
\v 22 Te ndaka ñayii ma, ni ka yo ninisoꞌo i ja ni kaꞌan Pablo ma onde nuu ni kejaꞌa de káꞌan de ma te onde ni kaꞌan de tnuꞌu yaꞌa. Sani te ni ka kayuꞌu i ka jiñaꞌa i:
\p ―‍Xnaa ni tee yaꞌa. Masu kuu ja koo‑ka de ñuu ñayivi a ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p
\v 23 Te ka kayuꞌu ka kayuꞌu i, te ka skana i saꞌma i ma, te ka xsiava i ñuyaka ma.
\m
\v 24 Te tee tátnuni nuu mil soldado ma, ni tatnuni de ja na jin chinee vaꞌa de Pablo ma nuu ka iyo soldado ma, te ni tatnuni de ja na jin keꞌen de Pablo ma, sukan‑vaꞌa xi ma ndakaꞌan de navaꞌa ka kayuꞌu ñayii ma sukan ja kuu de ma.
\m
\v 25 Kovaa nuu ni ka juꞌni i Pablo ma jiꞌin yoꞌo kaa ma, ni jiñaꞌa de tee tátnuni nuu cientu soldado ma:
\p ―‍¿Vaꞌa‑ni ja kuaꞌa o in ñayii ñuu Roma ma, nú ñatuu kuni‑ka o na kuechi i ma? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 26 Nuu ni jinisoꞌo tee tátnuni nuu cientu soldado ma sukan, ni jaꞌan de, te ni jiñaꞌa de nuu tee tátnuni nuu mil soldado ma:
\p ―‍¿Naxe saꞌa ni, te vitna ja tee yaꞌa chi tee ñuu Roma ma kúu de? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 27 Tee kúu tee tátnuni nuu mil soldado ma, ni jan tuꞌva de Pablo ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Kaꞌan ni: ¿Tee ñuu Roma ma kúu ndija ni? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p ―‍Tee yukan kúu sa ―‍kúu Pablo ma jiñaꞌa de.
\p
\v 28 Sani te jiñaꞌa tee tátnuni nuu mil soldado ma:
\p ―‍Saña chi kuaꞌa xeen xuꞌun ni jakuꞌun sana ni nduu sa ñayii ñuu Roma ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Kovaa Pablo ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Saña chi onde kii ni kâku sa ma kúu sa ñayii ñuu Roma ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Chukan kúu ja ni ka ndakakayata ñayii kuan koo ja jin saꞌa ndevaꞌa i de ma, te tee tátnuni nuu mil soldado ma, ni yuꞌu de ja ni juꞌni de tee ma, chi vaa ni ka jini de ja tee ñuu Roma ma kúu Pablo ma.
\s1 Ni kenda Pablo ma nuu tee ka jaꞌnde tniñu ma
\rem Pablo ante el concilio
\p
\v 30 Te tee tátnuni nuu mil soldado ma, kúni de ja kuni ndaa de nawa kúu ja ka xtekuechi ñayii judío ma Pablo ma. Chukan kúu ja kivi yutnee ma, ni kana de tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin tee ka jaꞌnde tniñu ñayii judío ma, te ni tatnuni de ja jín ndaji i yoꞌo kaa ni yo nuꞌni Pablo ma, sani te ni keneꞌe de tee ma nuu ka iyo tee yukan.
\c 23
\p \v 1 Pablo ma, ndeꞌya vavaꞌa de ndaka tee ka iyo ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Ñani, onde vitna chi iyo sa nuu Suꞌsi ma, te saꞌa sa sukan játna ini ya ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 2 Sani te Ananías tee tátnuni nuu sutu ma, ni tatnuni de nuu tee ka iyo yatni nuu iyo Pablo ma ja na jin kuaꞌa de in yuꞌu tee ma naku kaꞌan de sukan.
\m \v 3 Sani te Pablo ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Suꞌsi ma, kuaꞌa tna ñaꞌa ndijin ja sukan káꞌan ni a, vaa núkoo ni jiña ja kaꞌnde ni tniñu sa a, sukan káꞌan tnuꞌu ni ndakaxtnuꞌu Moisés ma. Kovaa masu saꞌa ni sukan káꞌan ma, suꞌva ni tetniñu ni ñayii ma ja jin kani ñaꞌa i ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 4 Te ñayii ka iyo ma, ka jiñaꞌa i:
\p ―‍¿Sukan káꞌan ndevaꞌa ni nuu tee tátnuni nuu sutu Suꞌsi ma? ―‍ka kuu i ka jiñaꞌa i.
\p \v 5 Pablo ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Ñani, masu jini sa ja nú tee tátnuni nuu sutu ma kúu de, navaꞌa saꞌa de saꞌa. Vaa káꞌan tnuꞌu ndee tutu Suꞌsi ma: “Másu ko kaꞌan ndevaꞌa ni ja kuu tee tátnuni ñuu ni ma” ―‍kúu Pablo ma jiñaꞌa de.
\p \v 6 Sani te ni jini Pablo ma ja jaku de ka kuu saduceo ma, te jaku‑ka de ka kuu fariseo ma, te Pablo ma, ni kaꞌan niniꞌi de, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Ñani, saña chi fariseo tna kúu sa, vaa tnaꞌa sa ma chi fariseo ka kuu i. Kuechi ja kándija sa ja jin ndateku ñayii ni ka jiꞌi ma, chukan kúu ja ka ndakan ni kuenda nuu sa a ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 7 Ja ni kaꞌan de sukan ma, tee ka kuu fariseo ma jiꞌin tee ka kuu saduceo ma, ni ka jakondee de ka tetnaꞌa de, te ni nduu uu jichi de nuu ni ka ndatnaꞌa de ma.
\m \v 8 Vaa tee ka kuu saduceo ma, masu ka kandija de ja jin ndateku ñayii ni ka jiꞌi ma, ni a masu ka kandija de ja ka iyo ángel ma, te ñayii ma, ñatuu na anua i ma, ka kaꞌan de. Kovaa tee ka kuu fariseo ma chi ka kandija de ja jin ndateku ñayii ni ka jiꞌi ma, jiꞌin ja ka iyo ángel ma, jiꞌin ja ñayii ma, masu yikikuñu‑ni ka kuu i ma chi ka iyo anua i ma.
\m \v 9 Te ndaka de ka kayuꞌu. Sani te ni ndokuiñi in tee skuaꞌa tnuꞌu ni tatnuni Moisés ma, te tnaꞌa tee ka kuu fariseo ma kúu de, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Masu nde ka ndaniꞌi o in ja uꞌvi ja saꞌa tee yaꞌa, kuiti masu saa in ángel xi maa Xtumani Ndios ma ni kaꞌan nuu de ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 10 Te ni ka jakondee de ka tetnaꞌa xeen‑ka de, te ni yuꞌu tee tátnuni nuu soldado ma nasa jin sakuechi jin salikin de Pablo ma. Chukan kúu ja ni tatnuni de nuu soldado ma ja jín koo de jín nu kueka ndaꞌa de Pablo ma, te jín ndachinee de tee ma nuu ka iyo soldado ma.
\m \v 11 In‑ka jakuaa ma, ni kenda Iya Tátnuni ma nuu iyo Pablo ma, te jiñaꞌa ya:
\p ―‍Pablo, chiꞌi ni fuerza. Te sukan ni kaꞌan ni nuu ñayii Jerusalén a na in kúu sa ma, suni sukan jiniñuꞌu ja kaꞌan tna ni nuu ñayii ñuu Roma ma ―‍kúu ya jiñaꞌa ya.
\s1 Ni ka kuni de ja jin kaꞌni de Pablo ma
\rem Conspiración para matar a Pablo
\p \v 12 Nuu ve ndii ma, te ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa tee judío ma, te ûni ni ka skuiso de ja ma jin kaa de, ma jin koꞌo de, onde nuu ni ka kundee de ni ka jaꞌni de Pablo ma. Nú ñaꞌa, te jin ndatnaꞌa maa de ja uꞌvi, ni ka kaꞌan de ma.
\m \v 13 Viꞌi‑ka uu xiko (40) de kúu tee ka iyo nuu ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa de ma.
\m \v 14 Te ni jan koo de nuu tee ka tatnuni nuu sutu ma jiꞌin tee ka kuu jaꞌnu ma, te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Saña chi ûni ni ka skuiso sa in ja uꞌvi ja jin kuu sa, te ma jin kaa sa, ma jin koꞌo sa, nú masu ja onde jin kundee sa jin kaꞌni sa Pablo ma.
\m \v 15 Te vitna, te kuán koo ni jiꞌin tee ka jaꞌnde tniñu ma, te jin kuñaꞌa ni tee tátnuni nuu mil soldado ma ja yutnee, te kí xsiaꞌa de tee ma nuu ka iyo ni a, sukan‑vaꞌa jin kakan‑tnuꞌu vavaꞌa‑ka ni de, jin kuñaꞌa ni, te saña chi jin koo tuꞌva sa ichi vee de ma, te jin kaꞌni sa de ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p \v 16 Kovaa sayii kuꞌva Pablo ma, ni jinisoꞌo i sukan ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa de ma, te ni jaꞌan i nuu ka iyo soldado ma, te ni kaxtnuꞌu i nuu Pablo ma.
\m \v 17 Te Pablo ma, ni kana de in tee tátnuni nuu cientu soldado ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Kuán xsiaꞌa ni suchi yaꞌa nuu tee tátnuni nuu mil soldado ma chi iyo in ja kaxtnuꞌu i nuu de ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 18 Sani te ni jan xsiaꞌa de i nuu tee tátnuni nuu mil soldado ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Pablo tee yinee vaꞌa ma, ni kana ñaꞌa de, te ni jikan‑taꞌvi de nuu sa ja ki xsiaꞌa sa suchi yaꞌa, vaa iyo in ja kaꞌan i nuu ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 19 Te tee tátnuni nuu mil soldado ma, ni tnii de ndaꞌa i, te ni keneꞌe siin de i, te ni jikan‑tnuꞌu de i:
\p ―‍¿Nawa kúu ja iyo ja kaxtnuꞌu ro? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 20 Te jiñaꞌa i:
\p ―‍Tee judío ma, ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa de ja ki koo de ki kakan‑taꞌvi de nuu ni, te saꞌa‑ni jin kaꞌan de: Yutnee neꞌe ma, te jin xsiaꞌa ni Pablo ma nuu ka iyo tee ka jaꞌnde tniñu ma, sukan‑vaꞌa jin kakan‑tnuꞌu vavaꞌa de tee ma.
\m \v 21 Kovaa máko kandija ni, vaa viꞌi‑ka uu xiko (40) de jin chuꞌu ichi ma, te jin kondetu ñaꞌa de, vaa ja ni ka skuiso de in ja uꞌvi ja jin kuu maa de, ja ma jin kaa de, ma jin koꞌo de, nú masu ja onde jin kaꞌni de Pablo ma, te vitna chi ka iyo tuꞌva de ka ndetu de ja saꞌa ni sukan ka kuni de ma ―‍kúu i jiñaꞌa i.
\p \v 22 Sani te tee tátnuni nuu mil soldado ma, ni ndakuan‑taꞌvi de nuu i, te jiñaꞌa de i ja máko kuñaꞌa i ni‑in ñayii ja sukan ni kaxtnuꞌu i nuu de ma.
\s1 Ni ka jan xsiaꞌa de Pablo ma ñuu Cesarea ma
\rem Trasladan a Pablo a Cesarea
\p \v 23 Te ni kana de uu tee ka tatnuni nuu cientu soldado ma, te ni tatnuni de:
\p ―‍Jin koo tuꞌva ni ka iin jakuaa ma, te jin satuꞌva ni uu cientu soldado, jiꞌin uni xiko uxi (70) tee ka yoso caballu ma, jiꞌin uu cientu tee ka skuita kaa nani lanza ma, sukan‑vaꞌa jin koo ni onde ñuu Cesarea ma.
\m \v 24 Te jin satuꞌva ni caballu kiti koso Pablo ma, te jin koo ni jin xsiaꞌa ni de nuu tee nani Félix ma tee kúu gobernador ma, sukan‑vaꞌa kenda vaꞌa de ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 25 Te ni tee de in carta, te saꞌa káꞌan:
\p \v 26 “Claudio Lisias kúu sa, te tee sa tutu yaꞌa nuu ni ja kúu ni Félix tee netniñu vavaꞌa: Ndakan‑tnuꞌu ñañaꞌa ña sa.
\m \v 27 Pablo a, tee ni tetniñu sa a chi ni ka tnii ñaꞌa tee judío ma, te jin kaꞌni de tee a ka kuni de, kovaa ni jaꞌan sa jiꞌin soldado a, te ni kaku de, vaa ni jini sa ja in romano kúu de.
\m \v 28 Te kúni sa ja kuni sa nawa kúu ja ka xtekuechi i de ma, te ni jan xsiaꞌa sa de nuu tee ka jaꞌnde tniñu maa ñayii judío ma.
\m \v 29 Te ni jini sa ja ka xtekuechi de Pablo a ja ñatuu saꞌa de sukan ka saꞌa ndaka maa de ma. Kovaa ni‑in ja ka xtekuechi de tee a saꞌa ja kuu jin kaꞌni i de xi kinee de vekaa ma.
\m \v 30 Nuu ni ka kaxtnuꞌu i nuu sa ja sukan ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa de ja jin kaꞌni de Pablo a, sani te ni jani ini sa ja tetniñu sa de nuu iyo ni a, suni ni jiñaꞌa sa nuu tee ka xtekuechi Pablo a ja na jin kaꞌan de nuu ni nawa kúu ja ka kuni uꞌvi de nuu tee a. Chukan‑ni kúu ja káꞌan sa a. Te koo vii koo vaꞌa ni.” Saꞌa ni tee de.
\p \v 31 Te soldado ma, ni ka jeka de Pablo ma sukan ni tatnuni de ma, te jakuaa ma kuan koo de onde ñuu Antípatris ma.
\m \v 32 Te kivi yutnee ma, ni ka xndoo de tee kuan koo jiꞌin caballu ma ja jin koo de jiꞌin tee ma, te ni ka ndakokuiñi maa de nuu ka iyo ndaka‑ka soldado ma.
\m \v 33 Nuu ni ka kenda koo tee ka yoso caballu ma ñuu Cesarea ma, te ni ka waꞌa de carta ma nuu gobernador ma, te ni ka ndakuaꞌa de Pablo ma nuu ndaꞌa de.
\m \v 34 Te tee kúu gobernador ma, ni kaꞌvi de carta ma, te ni jikan‑tnuꞌu de ndenu kúu ñuu Pablo ma. Te nuu ni jini de ja tee ñuu Cilicia ma kúu de,
\m \v 35 te jiñaꞌa de:
\p ―‍Nuna kenda koo tee ka xtekuechi ñaꞌa ma, te kaꞌnde sa tniñu ni a ―‍kúu de jiñaꞌa de, te ni tatnuni de ja jín koo de jín xsiaꞌa de tee ma vekaa iyo palaciu Herodes ma.
\c 24
\s1 Sukan ni kaꞌan Pablo ma nuu tee kúu Félix ma
\rem Defensa de Pablo ante Félix
\p \v 1 Ni yaꞌa uꞌun kivi, te ni nuu Ananías tee tátnuni nuu sutu ma ni jaꞌan de ñuu Cesarea ma, jiꞌin jaku tee ka kuu jaꞌnu ma, jiꞌin tee nani Tértulo ma tee ko kuu nuu de ma, te ni jiñaꞌa de nuu gobernador ma na nde a kúu kuechi Pablo ma.
\m \v 2 Te ni ka kana de Pablo ma. Sani te Tértulo ma, ni kejaꞌa de xtekuechi de Pablo ma, te jiñaꞌa de nuu tee kúu gobernador ma:
\p ―‍Félix, ja maa ni vi, te ka iyo sii ini sa, te ka iyo mani sa, te kuaꞌa ja vaꞌa ni ka kuvaꞌa ñuu sa ya, vaa jini ni ja saꞌa ni a, te ka iyo vaꞌa sa ndevaꞌa‑ni nuu ka iyo sa ma.
\m \v 3 Te ndaka ora ndaka kivi ka niꞌi sa ndaka ja vaꞌa ja maa ni vi, Félix, te ka ndakuan‑taꞌvi xeen sa nuu ni.
\m \v 4 Kovaa ja ma jin xtnaꞌa xeen‑ka ñaꞌa sa, jikan‑taꞌvi sa ja sukan vii sukan vaꞌa ini ni a, te koninisoꞌo ni jaku‑ni tnuꞌu káꞌan sa a.
\m \v 5 Ni ka ndaniꞌi sa tee yaꞌa ja in tee sákanuu sákaniꞌni kúu de, te ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi ya skaꞌan de ñayii judío ma, te tátnuni de nuu in jichi ñayii ka nani nazarenos ma.
\m \v 6 Te ni kuni de ja saꞌa de tnaꞌa ja masu játna ini Suꞌsi ma onde ini veñuꞌu kaꞌnu ma. Chukan kúu ja ni ka tnii sa de, te ni ka kuni sa ja jin saꞌa ndaa sa sukan ka saꞌa maa sa ma,
\m \v 7 kovaa ni kivi nduu tee nani Lisias ma tee tátnuni nuu mil soldado ma, te ndeꞌe xeen ni saꞌa de, te ni ndaxtandee de tee ma nuu ndaꞌa sa ma.
\m \v 8 Te ni tatnuni de nuu ñayii ka xtekuechi Pablo ma ja ki koo i nuu ni a. Te vitna, te kakan‑tnuꞌu ni de, te kuni maa ni ja ja ndaa kúu ja ka káꞌan sa a, ja sukan saꞌa de ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 9 Te ñayii judío ma, ûni ka jiñaꞌa i ja ndija ndaka ja jiñaꞌa de ma.
\p \v 10 Te ni saꞌa gobernador ma in seña nuu Pablo ma, sukan‑vaꞌa na kaꞌan de. Sani te ni kaꞌan Pablo ma:
\p ―‍Jini sa ja jâ ni kuu kuiya ja ndijin kúu tee jaꞌnde tniñu ñuu yaꞌa. Chukan kúu ja sii ini ndákaꞌan sa ja masu na kuechi sa ma.
\m \v 11 Ndasaꞌa maa ni kuenda, te kuni ni ja jâ iyo viꞌi‑ka uxi uu kivi ja ni jaꞌan sa ñuu Jerusalén ma, ja ni ndachiñuꞌu sa Suꞌsi ma.
\m \v 12 Te tee ka xtekuechi ñaꞌa a chi nuu ni ka ndaniꞌi ñaꞌa de ma chi masu na nde ka tetnaꞌa sa jiꞌin ni‑in ñayii, ni a masu nde skaꞌan sa ñayii ma, ni a ini veñuꞌu kaꞌnu ma, ni a ini veñuꞌu lilikin ma, ni a ini ñuu ma.
\m \v 13 Ni masu kuu jin kaꞌan de ja ja ndaa kúu ja ka xtekuechi ñaꞌa de vitna a.
\m \v 14 Kovaa ndákaꞌan sa nuu ni ja kándija sa ndaka tnuꞌu ni yo ndakaxtnuꞌu Moisés ma jiꞌin tnuꞌu ni ka yo ndakaxtnuꞌu tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu Suꞌsi ma, te jinukuechi sa nuu maa Suꞌsi ni ka yo jinukuechi yuva sa tee janaꞌa‑ka ma. Te saña chi ndikin sa Ichi Jaa Ichi Jesús ma, tnaꞌa ja ka kaꞌan ñayii ka xtekuechi ñaꞌa a ja masu ichi ndaa kúu a.
\m \v 15 Vaa kúkanu ini sa nuu Suꞌsi ma ja ndaxteku ya ñayii ni ka jiꞌi ma, ka kuu i ñayii ni ka saꞌa ja vaꞌa xi ni ka saꞌa i ja uꞌvi ma. Te sukan ka kukanu ini tna de.
\m \v 16 Te chukan kúu ja ndimaa ndí ini sa ja koo vaꞌa sa nuu Suꞌsi ma jiꞌin nuu ñayii a.
\m \v 17 Kovaa ni yaꞌa jaku kuiya, te ni noꞌo sa ñuu Jerusalén ma ni jan nu xsiaꞌa sa xuꞌun ja kuu ñuu sa ma jiꞌin ja ndakuaꞌa sa nuu Suꞌsi ma.
\m \v 18 Te yikuu sa saꞌa sa sukan, te ni ka kenda koo jaku tee judío ve koo ñuu Asia ma, te ni ka ndaniꞌi ñaꞌa de ini veñuꞌu kaꞌnu ma, te jâ ni nduvii ni ndundoo sa nuu Suꞌsi ma, te ni masu kuaꞌa ñayii ka iyo jiꞌin sa, te ni masu nawa ka saꞌa ndevaꞌa sa ini veñuꞌu ma.
\m \v 19 Iyo ja maa tee yukan kí koo nuu ni a, te jín ndakaꞌan de na kuechi sa, na ja uꞌvi ni saꞌa sa ja ñatuu ka jatna ini de.
\m \v 20 Nú ma ki koo tee yukan ma, te jín kaꞌan maa tee yaꞌa nuu ni, nú ni ka ndaniꞌi de in ja uꞌvi ni saꞌa sa, nuu ni ka kana ñaꞌa de nuu tee ka jaꞌnde tniñu ma,
\m \v 21 nú masu kuechi ja saꞌa ni kaꞌan niniꞌi sa ma: “Kándija sa ja jin ndateku ñayii ni ka jiꞌi ma, te xi saa chukan kúu ja iyo sa nuu ni a, ja kaꞌnde ni tniñu sa a” ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 22 Sani te tee nani Félix ma, ni jini vavaꞌa de naxe iyo ichi Jesús ma, te chukan kúu ja nuu ni jinisoꞌo de saꞌa, ni sunkani de, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Onde nú ni kenda Lisias tee tátnuni nuu mil soldado ma, sana jin sinu o tniñu yaꞌa ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 23 Sani te ni tatnuni de nuu tee tátnuni nuu cientu soldado ma ja na kiꞌin de jín chinee vaꞌa de Pablo ma, kovaa na kuaꞌa de tnuꞌu ja na kiꞌin kii Pablo ma ko kuu de ini vekaa ma, te máko kaꞌnu ndee de ja ki koo tee ka ketnaꞌa ini jiꞌin Pablo ma nuu iyo de ma.
\p \v 24 Ni yaꞌa jaku kii, te ni ki koo tee kúu Félix ma, jiꞌin Drusila ma ñaꞌa kúu ñasiꞌi de ma, vaa in ñaꞌa judía kúu ña. Te ni kana de Pablo ma, te ni yo ninisoꞌo de naxe iyo ja kandija o Jesucristo ma.
\m \v 25 Kovaa nuu ni kaꞌan Pablo ma siki ja saꞌa ndaa saꞌa ndija o ma, jiꞌin naxe tatnuni o nuu maa o ma, jiꞌin ja kivi ndakan Suꞌsi ma kuenda nuu ndaka o ma, sani te ni yuꞌu tee kúu Félix ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Kuáꞌan ni vitna, te kivi nune sa ma, te kana tuku ñaꞌa sa ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 26 Ni kuu ini de ja kuaꞌa Pablo ma xuꞌun te xsiaa de tee ma, te chukan kúu ja kuaꞌa jichi ni yo kana de tee ma, te ni yo kaꞌan de jiꞌin tee ma.
\m \v 27 Kovaa ni yaꞌa uu kuiya, te ni kee tee kúu Félix ma, te ni ndivi tee nani Porcio Festo ma. Te kúni Félix ma ja kendoo vaꞌa de jiꞌin ñayii judío ma, te chukan kúu ja ni xndoo de Pablo ma ini vekaa ma.
\c 25
\s1 Sukan ni kaꞌan Pablo ma jiꞌin tee kúu Festo ma
\rem El proceso ante Festo
\p \v 1 Te tee kúu Festo ma, ni jinkoo de ja ko kuu de gobernador ñuu ma, te ni yaꞌa uni kii, sani te kuaꞌan de ñuu Jerusalén ma.
\m \v 2 Te tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin tee ka ndanuu‑ka ñuu judío ma, ni jan koo de nuu Festo ma, te ni ka ndakuñaꞌa de kuechi Pablo ma, te ni ka jikan‑taꞌvi de nuu tee ma,
\m \v 3 te va vii va luu ka jiñaꞌa de ja na tetniñu de Pablo ma ñuu Jerusalén ma, vaa ka jani ini de ja jin chuꞌu de te jin kaꞌni de Pablo ma ichi vee de ma.
\m \v 4 Kovaa Festo ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Vaa Pablo ma chi yinee vaꞌa de vekaa ñuu Cesarea ma, te maa sa chi sani te noꞌo sa onde ñuu yukan,
\m \v 5 te chukan kúu ja nú ndee ni kúni ja kiꞌin ni jiꞌin sa, te jín koo o, te yukan, te jin ndakaꞌan ni na kuechi tee yukan ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 6 Te ni kukuee‑ka de una uxi‑ka kii, te kuan noꞌo de ñuu Cesarea ma. Te kivi yutnee ma ni nukoo de nuu jaꞌnde de tniñu ma, te ni tatnuni de ja na jin koo i jín kueka i Pablo ma.
\m \v 7 Te nuu ni kenda Pablo ma, te ni ka ndakonduu ñaꞌa tee ve koo ñuu Jerusalén ma, te ka jiñaꞌa de kuaꞌa kuechi kaꞌnu ni saꞌa Pablo ma, kovaa ñatuu ni kuu jin saꞌa de ja kandija Festo ma.
\m \v 8 Te saꞌa ni kaꞌan Pablo ma ja masu na kuechi de:
\p ―‍Masu na ja uꞌvi saꞌa sa, ja kuu tnuꞌu ni tatnuni Moisés ma nuu ñayii judío a, ni a ini veñuꞌu ma, ni a nuu tee kúu César ma masu na ja uꞌvi saꞌa sa ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 9 Kovaa tee kúu Festo ma, kúni de ja kendoo vaꞌa de jiꞌin ñayii judío ma, te chukan kúu ja jiñaꞌa de Pablo ma:
\p ―‍¿Kúni ni ja noꞌo ni ñuu Jerusalén ma, te yukan jin kaꞌnde i tniñu ni a, te koo sa yukan? ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 10 Sani te Pablo ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Ñaꞌa, vaa yaꞌa iyo sa nuu tátnuni César ma, te yaꞌa teꞌnde tniñu sa a. Jini maa ni ja ni‑in ja uꞌvi ni saꞌa sa nuu ñayii judío a.
\m \v 11 Kovaa nú iyo in ja uꞌvi ni saꞌa sa ja saꞌa i ja kuu kûu sa, masu yuꞌu sa ja kûu sa. Kovaa nú masu ja ndaa kúu ja ka xtekuechi ñaꞌa de a, masu kuu ndaxsiaꞌa ñaꞌa ni nuu ndaꞌa de a, te jikan sa ja maa tee kúu emperador César ma na kaꞌnde tniñu sa a ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 12 Sani te ni jinu ni jikan‑tnuꞌu Festo ma nuu tee ka netniñu jiꞌin de ma, te jiñaꞌa de nuu Pablo ma:
\p ―‍Ni jikan ni ja César ma kaꞌnde tniñu ni a, te kiꞌin ni nuu de nusaa ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\s1 Ni kenda Pablo ma nuu rey nani Agripa ma, jiꞌin ñaꞌa kúu Berenice ma
\rem Pablo ante Agripa y Berenice
\p \v 13 Ni yaꞌa jaku kivi, te tee kúu rey nani Agripa ma, jiꞌin ñaꞌa kúu Berenice ma, ni ki koo de ñuu Cesarea ma ni ki kuaꞌa de nchuxi Festo ma.
\m \v 14 Te ni ka iyo de kuaꞌa kivi, te chukan kúu ja Festo ma, ni kaxtnuꞌu de navaꞌa yinee Pablo ma vekaa ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Tee kúu Félix ma, ni xndoo de in tee ini vekaa ma.
\m \v 15 Te nuu ni jaꞌan sa ñuu Jerusalén ma, ni ka kenda koo tee ka tatnuni nuu sutu ma, jiꞌin tee ka kuu jaꞌnu ñuu Jerusalén ma, te ka jikan de ja kaꞌni sa Pablo ma.
\m \v 16 Te ni ndakoneꞌe sa ja yoꞌo ja ka kuu o ñayii ñuu Roma ma, masu kuu ja jin kaꞌni o de, nú masu ja onde koo de xinañuꞌu‑ka nuu ñayii ka xtekuechi ñaꞌa ma, te ndakaꞌan maa de nú ndija xi ñaꞌa.
\m \v 17 Te chukan kúu ja nuu ni kenda koo de nuu iyo sa ya, te ñatuu ni yo ndetu sa, nú masu ja kivi yutnee ma, te ni jinkoo sa nuu jaꞌnde sa tniñu a, te ni tatnuni sa ja jin koo de jin kueka de Pablo ma.
\m \v 18 Te ka iyo tee ka xtekuechi ñaꞌa ma, kovaa ñatuu ni ka xtekuechi de tee ma ni‑in ja ni jani ini sa ma,
\m \v 19 nú masu ja ka xtekuechi de tee ma ja masu saꞌa de sukan ka saꞌa maa de ja ka kandija de Suꞌsi ma, te ka kaꞌan de siki in tee ni jiꞌi nani de Jesús, te Pablo ma, káꞌan de ja téku tee ma.
\m \v 20 Te ñatuu niꞌi ini sa naxe saꞌa sa siki ja ka kaꞌan de ma, te ni jikan‑tnuꞌu sa Pablo ma ja nú kúni de ja noꞌo de ñuu Jerusalén ma, te yukan jin kaꞌnde de tniñu de ma.
\m \v 21 Kovaa Pablo ma chi ni jikan de ja kaꞌnde maa César ma tniñu de ma. Te ni tatnuni sa ja jín chinee vaꞌa de tee ma onde tetniñu sa de nuu César ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 22 Sani te tee kúu Agripa ma, jiñaꞌa de nuu Festo ma:
\p ―‍Saña tna, kúni sa ja koninisoꞌo sa ja káꞌan tee yukan ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa Festo ma:
\p ―‍Yutnee, te koninisoꞌo ni ja káꞌan de ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 23 Te in‑ka kii ma, te ni ka nukoneꞌnu vaꞌa, ni ka nukoneꞌnu vii Agripa ma jiꞌin ñaꞌa kúu Berenice ma, te kuan koo de, te ni ka kivi koo de jiꞌin tee ka tatnuni nuu mil soldado ma, jiꞌin tee ka ndanuu‑ka ñuu ma ini veꞌe nuu ka ndatnuꞌu tnaꞌa ñayii ma. Sani te maa Festo ma, ni tatnuni de ja jín koo i jín kueka i Pablo ma.
\m \v 24 Sani te Festo ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Rey Agripa jiꞌin ndaka ni ja ka iyo o yaꞌa, yaꞌa iyo tee yaꞌa, vaa kuaꞌa ñayii judío ma ja ka iyo i ñuu Jerusalén ma, jiꞌin ñayii ka iyo yaꞌa, ka kaꞌan i ja masu kuu koteku‑ka tee yaꞌa.
\m \v 25 Kovaa maa sa, masu nde ndaniꞌi sa na kuechi de ja saꞌa i ja kûu de. Te vaa maa de jikan ja tee kúu emperador ma kaꞌnde tniñu de a, te jâ ni jani ini sa ja tetniñu sa de nuu César ma.
\m \v 26 Kovaa ñatuu na kuechi Pablo a iyo ja tee sa nuu tutu kiꞌin nuu tee kúu César tee tátnuni nuu o a, te chukan kúu ja ni kijaa de nuu ndaka ni jiꞌin nuu ndijin rey Agripa, sukan‑vaꞌa jin ndakan‑tnuꞌu ni de, te niꞌi ini sa nawa tee sa.
\m \v 27 Vaa nuna tetniñu sa in ñayii yinee vekaa a, te nú ma kaxtnuꞌu sa nawa kúu ja ka xtekuechi i de ma, te masu vaꞌa‑ni, vaa masu kendoo vaꞌa sa nuu tee kúu emperador ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\c 26
\p
\v 1 Sani te Agripa ma, jiñaꞌa de nuu Pablo ma:
\p ―‍Kuu kaꞌan maa ni ja kuu maa ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p Sani te Pablo ma, ni ndoneꞌe de ndaꞌa de ma, te ni kejaꞌa de káꞌan de ja masu na kuechi de ma:
\p
\v 2 ―‍Kúsii ini sa nuu ni, vi rey Agripa, ja ndákaꞌan sa nuu ni ja masu na kuechi sa, te ni masu nawa ni saꞌa sa ndaka ja ka xtekuechi ñaꞌa ñayii judío ma.
\m
\v 3 Vaa maa ni chi jini vaꞌa ni ndaka sukan ka saꞌa i ma sukan ka jani ini i ma. Chukan kúu ja jikan‑taꞌvi sa ja kava kuee ini ni, te koninisoꞌo ni ja kaꞌan sa a.
\p
\v 4 ’Ndaka ñayii judío ma chi ka jini i sukan ni yo kuu sa onde nuu jaa sa ma, nuu ni iyo sa ñuu sa ma jiꞌin ñuu Jerusalén ma.
\m
\v 5 Te suni ka jini i, te kuu jin ndakaꞌan i, ja onde xinañuꞌu ma ni yo saꞌa sa sukan ka saꞌa tee ka kuu fariseo ma, vaa ûni ka saꞌa ndiꞌi, ka saꞌa tuꞌu de sukan ka kuni de ja kondikin o Suꞌsi ma.
\m
\v 6 Te vitna, ja kuechi ja kúkanu ini sa ja ni skuiso Suꞌsi ma nuu yuva o ñayii janaꞌa ma, chukan kúu ja iyo sa yaꞌa, ja teꞌnde tniñu sa a.
\m
\v 7 Te ndi‑uxi uu jichi tnaꞌa o ma ka ndetu ja ko kuu ja ni skuiso Suꞌsi ma, te chukan kúu ja ka chiñuꞌu i Suꞌsi ma nduu ñuu, vaa ka kukanu ini i ya ja saꞌa ya sukan. Te chukan kúu ja ka xtekuechi ñaꞌa ñayii judío a, vi rey Agripa.
\m
\v 8 ¿Xi ka jani ini ni ja Suꞌsi ma, masu kuu ndaxteku ya ñayii ni ka jiꞌi ma?
\p
\v 9 ’Ja ndaa kúu ja saña chi ni yo jani ini sa ja tniñu sa kúu ja saꞌa sa ja uꞌvi ja jin kuu ñayii ka kandija Jesús ñuu Nazaret ma.
\m
\v 10 Te sukan ni saꞌa sa ñuu Jerusalén ma. Nuu ni ka taa tee ka tatnuni nuu sutu ma tnuꞌu ja kuu saꞌa ndevaꞌa sa ndaka ñayii ka ndikin ka saꞌa i sukan ni tatnuni Jesús ma, te ni chinee sa i ini vekaa ma. Te nuu ni ka jaꞌni de ñayii ma, te ni yo chindee sa de ja jin saꞌa de sukan.
\m
\v 11 Te kuaꞌa xeen jichi ni yo saꞌa ndevaꞌa sa i ini veñuꞌu lilikin ma, te ni yo xtetuu sa i ja jin kaꞌan ndevaꞌa i ja kuu Jesús ma. Te ni yo ndakiti xeen ini sa nuu i, te ni yo sondikin sa i onde in‑ka ñuu ma.
\p
\v 12 ’Saꞌa saꞌa sa, te kuaꞌan sa ñuu Damasco ma, vaa yindaꞌa sa tutu ni ka taa tee ka tatnuni nuu sutu ma, vaa ni ka tatnuni de ja saꞌa sa sukan.
\m
\v 13 Te nuu ve kuu sava nduu ma, vi rey Agripa, nuu kuaꞌan sa ichi ma, te ni jini sa in nduva ñuꞌu vee ichi andivi ma, te ûni kándaꞌa xeen‑ka i sana kandii ma, te ni ndakonduu ñaꞌa i saña jiꞌin tee kuan koo jiꞌin sa ma.
\m
\v 14 Te nuu ni ka kun‑kava ndaka sa nuu ñuꞌú ma, ni jinisoꞌo sa ja káꞌan, te saꞌan hebreo káꞌan: “Saulo, Saulo, ¿navaꞌa sóndikin ñaꞌa ni? ¿Ñatuu jani ini ni ja xtnakueꞌe ni maa ni, ja kúu ni sukan kúu in xndiki ndee ini ja skachi jaꞌa ti nuu garrocha ma?”, kúu ya káꞌan ya.
\m
\v 15 Sani te jiñaꞌa sa: “¿Na in kúu ni, Señor?” Te Iya Tátnuni ma, ni ndakoneꞌe ya: “Saña kúu Jesús iya sóndikin ni a.
\m
\v 16 Ndokuiñi ni, vaa ni kenda sa nuu ni, te kunukuechi ni nuu sa, te kaxtnuꞌu ni ja ni jini ni vitna jiꞌin ja kaxtnuꞌu‑ka sa nuu ni ma.
\m
\v 17 Chukan kúu ja masu nawa kuu ja jin saꞌa ñaꞌa ñayii judío a ni a ñayii masu judío ka kuu i ma, vaa nuu ñayii masu judío ka kuu i ma tetniñu ñaꞌa sa kiꞌin ni,
\m
\v 18 sukan‑vaꞌa saꞌa ni ja jín ndanune nuu i, te jín xndoo i ichi nee ma, te jín kaka i ichi nuu ndúꞌva ñuꞌu ma, te máko jin kandija‑ka i ja tátnuni tachi ma, nú masu ja jin kandija i ja káꞌan Suꞌsi ma. Vaa nuna jin kandija ñaꞌa i maa sa, te sakanu ini Suꞌsi ma kuechi i ma, te jin ndaniꞌi taꞌvi i sukan ni ka ndaniꞌi taꞌvi ñayii ñatuu‑ka na ja uꞌvi ka saꞌa i ma”, kúu ya káꞌan ya.
\m
\v 19 Te chukan kúu ja masu ni saꞌa soꞌo sa ja ni jininuu sa ja vee onde sukun ma, vi rey.
\m
\v 20 Te ni kejaꞌa sa xinañuꞌu‑ka ñuu Damasco ma, sani te ñuu Jerusalén ma jiꞌin ni‑kaꞌnu ñuu Judea ma. Sani te ni jaꞌan sa nuu ñayii masu judío ka kuu i ma, ni jan kaxtnuꞌu sa ja jín ndakani jín ndakaꞌvi ini i, te jín ndakokuiñi i nuu Suꞌsi ma, te jín saꞌa i ja vaꞌa ja ndaa ma, te sukan jín kaxtnuꞌu i ja jâ ni ka ndakani, ni ka ndakaꞌvi ini ndija i.
\m
\v 21 Te chukan kúu ja ñayii judío ma, ni ka tnii ñaꞌa i ini veñuꞌu kaꞌnu ma, te ni ka kuni i ja jin kaꞌni ñaꞌa i.
\m
\v 22 Kovaa ni chindee ñaꞌa Suꞌsi ma ja ni kaku sa, te ñatuu ni xndoo sa ja káꞌan sa tnuꞌu Suꞌsi ma nuu ñayii javaꞌa‑ka ma jiꞌin nuu ñayii kuechi‑ka ma onde vitna, te ndimaa ndákaꞌan sa sukan ni ka yo kaꞌan tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma, jiꞌin sukan ni yo kaꞌan maa tee kúu Moisés ma, ja iyo ja ko kuu ma,
\m
\v 23 ja Cristo ma, ndoꞌo neni ya, te jin kaꞌni i ya, kovaa ndateku ya. Te sukan ni kaxtnuꞌu ya ja suu ya kúu ñuꞌu ndúꞌva, te saꞌa ya ja jin ndaniꞌi taꞌvi ndaka tnaꞌa o ñayii judío a, jiꞌin ndaka ñayii masu judío ka kuu i ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 24 Nuu ni jinu ni kaꞌan de sukan, ja masu na ja uꞌvi saꞌa de ma, sani te tee kúu Festo ma, ni kaꞌan niniꞌi de:
\p ―‍Pablo, iyo kuꞌu ni. Ja skuaꞌa xeen ni tutu a, ni saꞌa neé ñaꞌa i ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 25 Kovaa Pablo ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Masu iyo kuꞌu sa, vi Festo, nú masu ja tnuꞌu káꞌan sa a, ja ndaa kúu, tnuꞌu vaꞌa tnuꞌu ndija kúu.
\m
\v 26 Chukan kúu ja masu yuꞌu sa ja káꞌan sa nuu rey Agripa a, vaa jani ini sa ja jâ jini de ndaka tnuꞌu yaꞌa, vaa masu in nuu iyo yuꞌu ni yo kuu ndaka ja káꞌan sa a.
\m
\v 27 Rey Agripa, ¿kándija ni ja ni ka yo kaꞌan tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma? Jini sa ja kándija ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 28 Sani te rey Agripa ma, jiñaꞌa de nuu Pablo ma:
\p ―‍Vala‑nka, te kundee ni ja nduu sa cristianu ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Te Pablo ma, jiñaꞌa de:
\p ―‍Vala‑nka xi kuaꞌa‑ka, kovaa jikan‑taꞌvi sa nuu Suꞌsi ma ja masu maa in‑ni ni, nú masu ja ndaka tna ñayii ni ka jinisoꞌo vitna a, jin kenda koo i jin kandija i sukan kándija sa Suꞌsi ma, ¡kovaa máko jin kenda koo i ja jin konuꞌni i yoꞌo kaa sukan nuꞌni sa a! ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 30 Nuu ni jinu ni kaꞌan de saꞌa, sani te ni ka ndokuiñi rey ma, jiꞌin tee kúu gobernador ma, jiꞌin ñaꞌa kúu Berenice ma, jiꞌin ñayii ni ka yo nukoo jiꞌin de ma.
\m
\v 31 Nuu ni ka ndusiin de ma, te ka ndatnuꞌu tnaꞌa de, te ka kaꞌan de:
\p ―‍Ni‑in ja ni saꞌa tee yaꞌa saꞌa i ja kûu de xi ja kinee de vekaa ma ―‍ka kuu de ka kaꞌan de.
\p
\v 32 Te tee kúu rey Agripa ma, jiñaꞌa de nuu Festo ma:
\p ―‍Iyo tee yaꞌa ja kuu xsiaa ni de, nute ñatuu ni jikan maa de ja kiꞌin de nuu César ma ja teꞌnde tniñu de ma ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\c 27
\s1 Ni ka tetniñu de Pablo ma kuaꞌan de ñuu Roma ma
\rem Pablo es enviado a Roma
\p \v 1 Nuu jâ ni jani ini tee kúu Festo ma ja jin koo sa ñuu Italia ma, te soldado nani Julio ma ja kúu de tee tátnuni nuu cientu soldado ka jinukuechi nuu emperador ma, ni ndundaꞌa de Pablo ma jiꞌin jaku‑ka tee ka yinee vekaa ma.
\m \v 2 Ni ka ka koo sa in nuu barcu ni ka saꞌa i ñuu Adramitio ma, te kiꞌin tnu jaku ñuu ka iyo ichi ñuu Asia ma, te kuan koo sa jiꞌin tee nani Aristarco tee ñuu Macedonia ma ja iyo de ñuu Tesalónica ma.
\m \v 3 Te kivi yutnee ma ni jan koo sa ñuu Sidón ma. Te tee nani Julio ma, vivii kúu de jiꞌin Pablo ma, te ni waꞌa de tnuꞌu ja kiꞌin Pablo nuu ka iyo tee ka ketnaꞌa ini jiꞌin de ñuu yukan ma, sukan‑vaꞌa ñukuun jin katanuu ñaꞌa tee ma nani ka iyo sa yukan.
\m \v 4 Sani te onde ñuu Sidón ma, te ni ka konduu sa ichi ñuu Chipre ma, sukan‑vaꞌa jin kaku sa nuu kajin yiꞌi xen‑xeen vee ichi nuu kuan koo sa ma.
\m \v 5 Nuu ni ka yaꞌa sa ichi kuan ndayaꞌa ñuu Cilicia ma jiꞌin ñuu Panfilia ma, te ni jan koo sa ichi ñuu Mira ma ja iyo ñuu Licia ma.
\m \v 6 Te yukan, te tee tátnuni nuu cientu soldado ma, ni ndaniꞌi de in barcu ñuu Alejandría ma ja kiꞌin tnu ñuu Italia ma, te ni ka nda koo sa nuu tnu ma,
\m \v 7 te kuaꞌa kivi ni ka ñunee sa nuu tnu ma, vaa kueni kueni kuaꞌan tnu, te ni ka ndoꞌo xeen sa, saa ni ka kenda koo sa kuan ndayaꞌa ñuu Gnido ma, vaa ñatuu waꞌa kajin yiꞌi ma tnuꞌu ja jin koo ñama‑ka sa. Te ni jan koo sa ichi ñuu Creta ma kuan ndayaꞌa ñuu Salmón ma, ja na jin kaku sa nuu kajin yiꞌi ma.
\m \v 8 Sukan ni ka yo kuu sa ni ka ndoꞌo xeen sa ni‑kani ichi costa ma, te ni jan koo sa in nuu nani Buenos Puertos, yatni ñuu Lasea ma.
\m \v 9 Te ni ka kukuee sa kuaꞌa xeen kivi, te iyo yika xeen ja jin koo‑ka sa ma, vaa jâ ni yaꞌa kivi ka iyo ndite ñayii judío ma, te jâ ni kuyatni kivi kuvijin xen‑xeen ma. Te chukan kúu ja Pablo ma, ni xtuꞌva ñaꞌa de, te káꞌan de:
\p \v 10 ―‍Ndaka ndijin, jini sa ja kaꞌvi‑ka ko kuu ichi jin koo o a. Kuaꞌa ja jin skenaa o, masu yika‑ni ja ñuꞌu ini barcu a, nú masu ja onde maa tnu jiꞌin maa o ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 11 Kovaa tee tátnuni nuu cientu soldado ma, jatanuu‑ka de ja ka kaꞌan tee skaka tnu ma jiꞌin tee xi‑kuenda kúu tnu ma sana ja káꞌan Pablo ma.
\m \v 12 Vaa masu ni ka jatna ini de ja jin kendoo de ñuu yukan kivi vijin ma, te kuaꞌa‑ka de ka kaꞌan ja jin koo‑ka de onde jin kenda koo de ñuu Fenice ma, vaa nuu ka kenda koo barcu ma chi iyo vaꞌa i te kuu jin kendoo de yukan.
\m \v 13 Te nuu ni kejaꞌa yiꞌi kueni kueni kajin, te suꞌva kana nuu i ma, te ni ka jani ini de ja sukan‑ni ko kuu, te ni ka ndoneꞌe de kaa nani ancla ma ja ñunee kaꞌa ndute ma, te kuan koo xiñi kuan koo xiñi‑ni de ichi ñuu Creta ma.
\m \v 14 Kovaa masu ni kunaꞌa xeen, sani te ni kejaꞌa yiꞌi xen‑xeen‑ka kajin ichi nuu kuaꞌan barcu ma, te kajin yiꞌi ma, nani i Euroclidón.
\m \v 15 Te ñatuu waꞌa‑ka kajin yiꞌi ma tnuꞌu nde ichi kiꞌin barcu ma. Chukan kúu ja sani te kuan koo sa nde ichi ni kuni maa kajin yiꞌi ma.
\m \v 16 Nani kuan koo sa nuu iyo vala ñuꞌú nani Clauda ma, ja kasi ñaꞌa i vala, te ni ka yo kuu xeen sa, saa ni kuu ni ka ndoneꞌe sa barcu luluu ma.
\m \v 17 Te nuu ni kuu ni ka ndoneꞌe sa barcu luluu ma, sani te ni ka ndakuꞌni sa barcu kaꞌnu ma, sukan‑vaꞌa ma ndatnana tnu, vaa ka yuꞌu sa ja kenda koo sa nuu iyo ñuti nani Sirte ma te jakituu barcu ma. Te chukan kúu ja ni ka nuneꞌe de saꞌma iyo onde sukun ma ja kani kajin ma ora yiꞌi i ma, te sukan‑ni kuan koo yaꞌa kuan koo yukan‑nka sa.
\m \v 18 Te kivi yutnee ma, te ni kuniꞌi‑ka kajin ma, te ni ka kejaꞌa de ka skana de ndatniñu ndiso barcu ma nuu ndute ma.
\m \v 19 Te kivi ku‑uni ma ni ka skee sa jiꞌin ndaꞌa maa sa a ndaka ja jatniñu barcu ma nuu ndute ma.
\m \v 20 Te sukan ni yo kuu kuaꞌa kivi ja ñatuu ni ka jini‑ka sa kandii ma jiꞌin tiuxini ma, vaa yiꞌi xen‑xeen kajin ma, te masu na tnuꞌu kanu ini‑ka ja jin kaku sa nkuu.
\m \v 21 Te jâ ni kukuaꞌa kivi ja ñatuu nawa ka jaa‑ka sa. Chukan kúu ja Pablo ma, ni jinkuiñi de meꞌñu ndaka tee kuan koo jiꞌin sa ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Ndaka ni, vaꞌa‑ka nute ni ka kandija ni ja ni kaꞌan sa ma te ma ki koo o onde ñuu Creta ma nkuu, chi ma jin ndoꞌo jin neni o te ñatuu nawa jin skenaa o nkuu.
\m \v 22 Kovaa vitna ndákaꞌan‑soꞌo sa nuu ni, te má jin kuxii ini ni, vaa masu jin kûu ni‑in tnaꞌa o a, yika‑ni ja maa‑ni barcu a jin skenaa o.
\m \v 23 Vaa ja ni yo kuu jakuaa a, te ni kenda in ángel Suꞌsi iya tátnuni nuu sa a, iya xi‑nuu jinukuechi sa a,
\m \v 24 te ni kaꞌan i: “Pablo, máko koyuꞌu ni. Jiniñuꞌu ja kenda ni nuu iyo César ma. Te maa Suꞌsi ma ni kundaꞌvi ini ñaꞌa te saꞌa ya ja jin kaku ndaka ñayii ve koo jiꞌin ni a”, kúu i káꞌan i.
\m \v 25 Chukan kúu ja jin kuꞌun ndee vavaꞌa ini ni, vaa saña chi kúkanu ini sa Suꞌsi ma ja ko kuu sukan ni kaꞌan ángel ma,
\m \v 26 kovaa jiniñuꞌu ja jin ndaniꞌi o vala ñuꞌú yichi nuu kuu jin kaku o ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 27 Nuu ni yaꞌa uxi kuun jakuaa ma, ni ka kenda koo sa nuu mar nani Adriático ma, te nuu ni kuu sava ñuu ma, te tee ka jito barcu ma, ni ka jinitnuni de ja ve jin kuyatni sa nuu iyo ñuꞌú ma.
\m \v 28 Te ni ka skee de in ja jin kuni de na saa kunu ñuꞌu ndute ma, te ni ka jini de ja oko jaꞌun uu‑nka (37) metro ñuꞌu kunu de. Te kuan koo‑ka sa, te ni ka skee‑ka tuku de, te ni ka jini de ja oko uja‑nka‑ni (27) metro ñuꞌu kunu ndute ma.
\m \v 29 Te ka yuꞌu sa, nasa jin koo sa jin kani sa maa sa jiꞌin toto kátuu yukan, te ni ka skee de kuun kaa ka kuu ancla ma ichi xuu tnu ma, ja jin chindee ñaꞌa i sukan‑vaꞌa ma kaka‑ka tnu, te ka ndetu ka ndetu de ja na ndii ma.
\p \v 30 Sani te tee ka jito barcu ma, ni ka nduku ini de ja jin kunu de te jin xndoo de barcu ma. Chukan kúu ja ka saꞌa de tnuꞌu ja jin koo de jin skee‑ka de uu‑ka kaa ka kuu ancla ma ichi xiñi barcu ma, te ni ka nuneꞌe de barcu luluu ma nuu ndute ma, sukan‑vaꞌa jin ka koo de yukan te jin kunu de.
\m \v 31 Kovaa Pablo ma, ni xtuꞌva de tee tátnuni nuu cientu soldado ma, jiꞌin soldado ma, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Nú tee yaꞌa, ma jin kendoo de nuu barcu yaꞌa, masu jin kaku ni ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 32 Chukan kúu ja ni ka jaꞌnde soldado ma yoꞌo nuꞌni barcu luluu ma, te kuaꞌan maa tnu.
\m \v 33 Nuu ve ndii ma, Pablo ma, ni ndakaꞌan‑soꞌo de nuu tee ma ja jin kaa de xita, te jiñaꞌa de:
\p ―‍Vitna jâ ni kuu uxi kuun kivi ja ka ndi ini ni te ñatuu ka jaa ni ni a vala xita.
\m \v 34 Chukan kúu ja jikan‑taꞌvi sa nuu ni ja jin kaa ni, sukan‑vaꞌa jin koo vaꞌa ni, vaa masu kuaꞌa Suꞌsi ma tnuꞌu ja jin skenaa o va ni a in ixi xini o a ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p \v 35 Te ni jinu ni kaꞌan de saꞌa, sani te ni tnii de xtatila ma, te ni ndakuan‑taꞌvi de nuu Suꞌsi ma, nuu ka iyo ndaka tee ma. Sani te ni taꞌvi de, te ni kejaꞌa de jaa de.
\m \v 36 Te ndaka de ni ka ndusii ini‑ka, te ni ka jaa tna de xtatila ma.
\m \v 37 Te ja ndaka sa ma chi uu cientu uni xiko jaꞌun in (276) sa kúu.
\m \v 38 Te nuu jâ ni ka ndutu chii de ma, te ni ka skana de triu ma nuu ndute ma, sukan‑vaꞌa nduñama‑ka barcu ma.
\m \v 39 Nuu ni ndii ma, masu nde ka ndakuni de ñuꞌú nuu ka iyo de ma, kovaa ni ka jini de in nuu ñuꞌu kuee‑ka ndute ma, te kaa ñuti yuꞌu ndute ma. Chukan kúu ja ni ka jani ini de ja jin xndoo de barcu ma yatni‑ka yuꞌu ndute ma.
\m \v 40 Ni ka jaꞌnde de yoꞌo ka nuꞌni kaa ka kuu ancla ma ja ka ñunee nuu ndute ma, te ni ka ndasaꞌa kani‑ka de yoꞌo nuꞌni yutnu saꞌa ja nde ichi kiꞌin barcu ma yutnu nani timón ma, te ni ka ndoneꞌe‑ka de saꞌma iyo ichi nuu tnu ma, te ni ka skoto de tnu ichi yuꞌu ndute ma.
\m \v 41 Kovaa barcu ma, ni jaꞌan tnu in nuu kaa kuaꞌa ñuti kaꞌa ndute ma, te yukan ni jakituu tnu, te ñatuu ni kuu kanda‑ka tnu, te ichi xuu tnu ma ve ndatnana ja niꞌi kí kani nuu ndute ma.
\m \v 42 Sani te tee ka kuu soldado ma, ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa de ja jin kaꞌni de tee jin koo vekaa ma, sukan‑vaꞌa ma kuu jin kaku de, vaa kuu jin xtanuu de ndute ma, te kuu jin kunu de.
\m \v 43 Kovaa tee tátnuni nuu cientu soldado ma, kúni de ja ma jin kaꞌni de Pablo ma, te ni jaꞌnu ndee de ja ma jin saꞌa de sukan ka jani ini de ma. Te ni tatnuni de ja nú nde de kúu xtanuu ndute ma, te kée de nuu ndute ma, te kíꞌin de nuu iyo ñuꞌú ma,
\m \v 44 te ndaka‑ka de ma, kuan koo de nuu ndute ma jiꞌin in tabla maa barcu ma. Te sukan ni ka kenda koo ndaka de nuu ñuꞌú ma, te ndaka de ni ka kaku.
\c 28
\s1 Sukan ni ndoꞌo Pablo ma nuu ni kenda koo de ñuꞌú luluu nani Malta ma
\rem Pablo en la isla de Malta
\p
\v 1 Nuu jâ ni ka kaku sa ma, te ni ka jini sa ja jaku ñuꞌú nuu ni ka kenda koo sa ma, nani i Malta.
\m
\v 2 Te ñayii ka iyo yukan, vivii ka kuu i jiꞌin sa, te ni ka xnduꞌva i ñuꞌu ja ka nduvixi i, te ni ka kana ñaꞌa i ni jan koo sa ni ka jan tuꞌva sa, vaa kuun savi ma, te vijin xeen.
\m
\v 3 Te ni kuu ja Pablo ma, ni ndaxtutu de tutnu kaa ma, te tnáa de tnu nuu ñuꞌu ma. Sani te ni ndee in koo ja jinu ti ja iꞌni ma, te ni tnii ti ndaꞌa de ma, te ni tuu ti.
\m
\v 4 Te nuu ni ka jini ñayii ka iyo yukan ja ndakaa koo ma ndaꞌa Pablo ma, te ka kaꞌan nuu tnaꞌa i:
\p ―‍Ja ndaa kúu ja tee yaꞌa chi tee ni jaꞌni ndiyi kúu de. Visi ni kaku de nuu ndute ma, kovaa ja ni saꞌa de ma chi ndikin ñaꞌa i, te chukan kúu ja masu kuaꞌa i tnuꞌu ja koteku‑ka de ―‍ka kuu i ka kaꞌan i.
\p
\v 5 Kovaa Pablo ma, ni kaja niꞌni de ndaꞌa de ma, te ni kêe koo ma nuu ñuꞌu ndúꞌva ma, te ñatuu nawa ni ndoꞌo de.
\m
\v 6 Kovaa ka ndetu i ja kaa kueñu Pablo ma, xi kotuu de te kûu de, te visi ka ndetu ka ndetu maa i ja sukan ko kuu ma, kovaa masu nawa ni ndoꞌo Pablo ma. Sani te ni ndasama ja ka jani ini i, te ka kaꞌan tuku i ja in suꞌsi kúu Pablo ma.
\p
\v 7 Te yukan iyo in ranchu in tee kanuu ñuu yukan nani de Publio, te ni jan‑taꞌvi sii ini ñaꞌa de veꞌe de ma, te yukan ni ka kendoo sa uni kivi.
\m
\v 8 Te yuva Publio ma, kátuu de ja kuꞌu de, ndóꞌo de sajin, te waꞌa xeen ñaꞌa in kaꞌni. Te ni kivi Pablo ma, kuan koto de tee ma. Sani te ni jikan‑taꞌvi Pablo ma nuu Suꞌsi ma ja kuu tee ma, te ni sonee de ndaꞌa de siki tee ma, sani te ni nduvaꞌa de‑ni.
\m
\v 9 Nuu ni kuu saꞌa ma, te ni ka jini ñayii ka kuꞌu ka iyo ñuu yukan, te ni jan koo tna i nuu iyo Pablo ma, te ni yo jikan‑taꞌvi Pablo ma nuu Suꞌsi ma ja jin kuu i ma, te ni ka yo nduvaꞌa tna i.
\m
\v 10 Te ni ka jatanuu xeen ñaꞌa i, te ka kaꞌan vii ka kaꞌan vaꞌa i nuu sa, te nuu ni kenda kivi ja jin koo sa nuu in‑ka barcu ma, ni ka taa i ndaka ja ka jiniñuꞌu sa ichi jin koo sa ma.
\s1 Ni ka kenda koo Pablo ma ñuu Roma ma
\rem Pablo llega a Roma
\p
\v 11 Ni yaꞌa uni yoo ni ka iyo sa yukan, te ni ka nda koo sa in nuu barcu ni kee ñuu Alejandría ma, te ni kenda tnu ni kendoo tnu yukan nani ni yaꞌa tiempu vijin xeen ma, te nuu tnu ma ndenee sukan kaa ja ka kaꞌan i ja suꞌsi i kúu ma.
\m
\v 12 Te ni ka kenda koo sa ñuu Siracusa ma, te ni ka iyo sa uni kivi yukan.
\m
\v 13 Te yukan, te kuan koo sa ichi yuꞌu ndute ma, te ni ka kenda koo sa ñuu Regio ma. Te in‑ka kivi ma, te ni kejaꞌa yiꞌi kajin, te suꞌva kana nuu i vee i, te kivi ku‑uu ma ni ka kenda koo sa ñuu Puteoli ma.
\m
\v 14 Te yukan ni ka ndaniꞌi tnaꞌa sa jiꞌin jaku ñayii ka kandija Suꞌsi ma, te ni ka jikan‑taꞌvi i nuu sa ja jin kendoo sa jiꞌin i uja‑ka kii. Sukan ni ka saꞌa sa, te saa kuan koo sa ñuu Roma ma.
\m
\v 15 Te ñayii ka kuu saꞌya Suꞌsi o a ja ka iyo i ñuu Roma ma, nuu ni ka jini i ja sani te kenda koo sa ma, ni ki koo i ni ki tnaꞌa ñaꞌa i onde ñuu Foro de Apio ma jiꞌin ñuu nani Tres Tabernas ma. Te nuu ni jini Pablo ma ñayii ka kuu saꞌya Suꞌsi ma, ni ndakuan‑taꞌvi de nuu Suꞌsi ma, te ni ndusii ini de.
\m
\v 16 Te nuu ni ka kenda koo sa ñuu Roma ma, te tee tátnuni nuu cientu soldado ma, ni ndakuaꞌa de tee jin koo vekaa ma nuu ndaꞌa tee tátnuni nuu soldado ka iyo Roma ma. Kovaa Pablo ma chi ni waꞌa tee tátnuni nuu soldado ma tnuꞌu ja koo siin de te ko koto ñaꞌa in‑ni soldado.
\s1 Pablo ma, ni kaxtnuꞌu de tnuꞌu Suꞌsi ma nuu ñayii ñuu Roma ma
\rem Pablo predica en Roma
\p
\v 17 Ni yaꞌa uni kii ma, te ni kana Pablo ma tee ka kuu judío ka ndanuu‑ka ma, te nuu ni ka ndatnaꞌa de ma, jiñaꞌa Pablo ma:
\p ―‍Ñani, saña, masu nawa ni saꞌa sa ja uꞌvi ja jin kuu ndaka tnaꞌa o judío ma, ni a ndakiti ini sa siki ja sukan ni ka yo saꞌa tnaꞌa o ñayii janaꞌa ma. Kovaa ni ka tnii ñaꞌa i ñuu Jerusalén ma, te ni ka jan xsiaꞌa ñaꞌa i nuu ndaꞌa tee ka kuu romano a.
\m
\v 18 Te tee ka kuu romano a chi ni ka saꞌa ndaa de, te ka kuni de ja jin xsiaa ñaꞌa de nkuu, vaa masu na kuechi sa iyo ja saꞌa i ja jin kaꞌni ñaꞌa de ma.
\m
\v 19 Te nuu ñatuu ka kachi ñayii judío ma ja jin xsiaa ñaꞌa de ma, te ni jani ini sa ja jiniñuꞌu ja kakan sa ja maa tee kúu César ma kaꞌnde tniñu sa a. Kovaa masu nawa xtekuechi sa ñayii ñuu o ma.
\m
\v 20 Chukan kúu ja ni jikan sa ja ki koo ni, te jin kuni tnaꞌa o, te jin ndatnuꞌu tnaꞌa o, vaa kuechi ja káxtnuꞌu sa tnuꞌu ndaa iya saꞌa ja jin ndaniꞌi taꞌvi o ma kúu ja nuꞌni sa yoꞌo kaa ya ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 21 Sani te ka jiñaꞌa de:
\p ―‍Ni‑in carta ñatuu ni ka tetniñu ñayii ñuu Judea ma ja káꞌan ja kuu ni, ni a in ñani o ma ja kii de ki kaxtnuꞌu de na kuechi ni, ni a in ñayii ko kaꞌan uꞌvi ja kuu ni.
\m
\v 22 Kovaa ka kuni sa ja jin koninisoꞌo sa naxe jani ini ni, vaa ja káxtnuꞌu ni a chi ka jini o ja ni‑kaꞌnu ñuu ñayivi a masu ka kaꞌan vaꞌa i ja kuu tnuꞌu káꞌan ni a ―‍ka kuu de ka jiñaꞌa de.
\p
\v 23 Te ni ka ndatnuꞌu tnaꞌa de ja jin ndatnaꞌa de in kii, te kivi yukan chi ni ki koo kuaꞌa de nuu iyo Pablo ma, te ni kaxtnuꞌu Pablo ma nuu ndaka de ma sukan tatnuni Suꞌsi ma, te ni kejaꞌa de káxtnuꞌu de onde neꞌe ma te onde ni kukuee ma, te ndákaxtnuꞌu de sukan káꞌan ja ni yo kaxtnuꞌu Moisés ma, jiꞌin sukan ka kaꞌan tee ni ka yo ndakaxtnuꞌu tnuꞌu ni yo waꞌa Suꞌsi ma siki iya kúu Jesús ma.
\p
\v 24 Jaku de ni ka kandija ja káꞌan Pablo ma, te jaku de ñatuu ni ka kandija.
\m
\v 25 Te ñatuu ni kuu jin ketnaꞌa ini de, te chukan kúu ja nuu ni nde koo de ma, jiñaꞌa Pablo ma:
\p ―‍Saꞌa, te ka jini o ja ja ndaa kúu tnuꞌu ni waꞌa Xtumani Ndios ma ja ni kaꞌan Isaías ma nuu yuva o tee janaꞌa ma. Saꞌa ni jiñaꞌa ya de ma:
\q1
\v 26 Kuáꞌan ni nuu ñayii yaꞌa, te kuñaꞌa ni:
\q1 Jin koninisoꞌo ni, kovaa masu jin jakuꞌni ini ni,
\q2 te jin kondeꞌya ni, kovaa masu jin kuni ni.
\q1
\v 27 Vaa ini anua ñayii yaꞌa chi ni ka ndukaji,
\q2 te soꞌo i a ni ka nduvee,
\q2 te nduchinuu i ma chi ni ka ndandesi i,
\q1 sukan‑vaꞌa ma jin kuni i jiꞌin nduchinuu i ma,
\q2 te ma jin kunisoꞌo i jiꞌin soꞌo i ma,
\q2 te ma jin jakuꞌni ini i ma,
\q1 te ma jin ndasama ja ka jani ini i ma,
\q2 te ma ndasavaꞌa sa i,
\m kúu ya jiñaꞌa ya de ma.
\p
\v 28 ’Te chukan kúu ja vitna, te jin kuni ni ja Suꞌsi ma, ni tetniñu ya tnuꞌu maa ya a nuu ñayii masu judío ka kuu i ma, sukan‑vaꞌa kuu jin ndaniꞌi taꞌvi i. Te ñayii yukan chi jin koninisoꞌo ndija i vi ―‍kúu de jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Te nuu ni jinu ni kaꞌan Pablo ma saꞌa, sani te kuan nu koo tee judío ma, te ka tetnaꞌa ka tetnaꞌa‑nka de kuan nu koo de.
\m
\v 30 Te Pablo ma, ni iyo de uu kuiya veꞌe nuu ni kenuu de ja koo de ma, te yukan ni yo jan‑taꞌvi de ndaka ñayii ni yo jan koo ma.
\m
\v 31 Te ni‑yuꞌu ni‑ini de káxtnuꞌu de sukan tatnuni Suꞌsi ma, te káxtnuꞌu de siki Jesucristo Iya Tátnuni ma nuu ndaka ñayii ka ndatnaꞌa ma, te ñatuu na in ni jaꞌnu ndee.
