\id MRK
\h San Marcos
\mt Tnoꞌo vaꞌa ia Dios ja ni tee Marcos
\c 1
\p
\v 1 Yaꞌa kejaꞌa tnoꞌo vaꞌa Jesús, Seꞌe ia Dios, ja kuu Kristu, ia ni kii ja skaku niꞌnu ña ya jion,
\v 2 nagua yoso nuu tutu ii ni tee Isaías, tee ni ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa, nuu kaꞌan suaꞌa:
\q Tetniuu rin in tee ndakani tnoꞌo rin kokoxnoꞌo de nuu ron kiꞌin de,
\q nagua ja kosavaꞌa de ichi nuu kiꞌin ron.
\q
\v 3 Te tee yun, chi kana jaa de ndee nuu ñuꞌu teꞌa,
\q te kachi de:
\q “Vi savaꞌa ni ichi nuu vaji Jitoꞌo,
\q te vi ndasaꞌa ndaa ni ichi,
\q chi vaji ya”,
\m kachi Isaías.
\p
\v 4 Ni oo in tee ni onani Juan, te ni jino de ndee nuu ñuꞌu teꞌa skuandute de ñayiu, te kaxtnoꞌo de ja na vi ndatnaꞌu ini ñayiu yika kuechi, te na vi kuandutei nagua ja kuakaꞌnu ini ia Dios yika kuechi.
\v 5 Te vajikuei ndiꞌi ñayiu Jerusalén vi ndiꞌi ñayiu sava ka ñuu ja tnii Judea ja vi konini tnoꞌo kaꞌan de. Te ni ka naꞌmai yika kuechi nuu ia Dios, te ni skuandute ña Juan nuu yute Jordán.
\v 6 Te saꞌun ni oniꞌnu Juan kuu ja ni kuvaꞌa jin ixi kameyu, te ni oyiꞌi de in sinchu ñii, te ni ojaa de tika langosta vi nduxi yoko.
\v 7 Te ni okaxtnoꞌo de nuu ñayiu, te jiñaꞌa de:
\p ―Yata sein te vaji in tee kuu kaꞌnu ka saa sein, ja vini masu nagua kuu saꞌun san ja kuu junkuindei san ja ndajin san korria ndijan de.
\v 8 Su sein, chi ja ndaa ja jin ndute uun ni skuandute ña san jin ni, su maa de, chi skuandute ña de jin Espíritu ia Dios ―jiñaꞌa Juan.
\s Ni jandute Jesús
\p
\v 9 Te in kiuu yun ni kee Jesús ñuu Nazaret, ja tnii Galilea, te kuaꞌan ya ja ni skuandute ña Juan jin ya nuu yute Jordán.
\v 10 Te nuu ni nana ya nuu ndute yun, te ni jini ya ja ni ndanune andivi, te makuun Espíritu ia Dios na kuinio in sata, te ni jinkoxnee siki ya.
\v 11 Yun te ni kana in tnoꞌo kaꞌan ndee andivi, te jiñaꞌa suaꞌa:
\p ―Maa ron kuu seyii rin ja kutoo ndevaꞌa ña rin, te kusii ini rin jin ron ―jiñaꞌa tnoꞌo yun.
\s Ni jito tnuni ña Tachi jin Jesús
\p
\v 12 Yun te ni jaka ña Espíritu yun jin Jesús kuaꞌan ya nuu ñuꞌu teꞌa nuu tu na veꞌe oo.
\v 13 Te ni oo Jesús nuu ñuꞌu teꞌa yun uu xiko kiuu neꞌu kiti xeen, te ni jito tnuni ña Tachi jin ya. Su ni jaꞌankuei ia ka jinokuechi nuu Dios, ni ka chituu ña jin ya.
\s Ni kejaꞌa Jesús ndakani ya tnoꞌo ia Dios nii ñuu ja tnii Galilea
\p
\v 14 Te nuu kuee ka ja ni ka jasi ña jin Juan vekaa, te ni ndenta Jesús ñuu ja tnii Galilea, ndakani ya tnoꞌo vaꞌa naxa tatnuni ia Dios.
\v 15 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Ja ni jino kiuu, te ja ni kuyatni ja tatnuni ia Dios. Vi ndatnaꞌu ini ni nuu yika kuechi ni, te vi kandija ni tnoꞌo vaꞌa ia Dios ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kana Jesús kuun tee ka tau chiaka
\p
\v 16 Jika Jesús yuꞌu ndute mar Galilea kuaꞌan ya, te ni jini ya Simón jin ñani de Andrés. Ka oo de ka skee de ñunu de nuu ndute mar yun, chi tee ka tau chiaka ka kuu de.
\v 17 Te jiñaꞌa Jesús suaꞌa:
\p ―Neꞌekuei ni vi kondikin ña ni, te na kaxtnoꞌo san ja vi kokuu ni tee vi tau ñayiu nuu ichi kueꞌe, nagua ka tau ni chiaka ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 18 Te vini ni ka xndoo tee yun ñunu de, te ni ka jata ndikin ña de jin ya kuaꞌankuei de.
\v 19 Te nuu ni ka yaꞌa de jin ya joo ka kuaꞌankuei de, te ni jini ya Jacobo jin ñani de Juan, seꞌe Zebedeo, ka ñuꞌu de nuu barco de ka ndasaꞌa de ñunu de.
\v 20 Yun te ni kana ya nduu de, te ni ka xndoo de tata de Zebedeo jin musu de nuu barco yun, te ni ka jata ndikin de jin ya kuaꞌankuei de.
\s Ni tau Jesús espíritu tachi ja ni ñuꞌu ña jin in tee
\p
\v 21 Te ni jinokuei ya jin de ñuu Capernaúm, te in kiuu ndatatu ni kiuu Jesús veꞌe ii sinagoga, te ni jinkondee ya kaxtnoꞌo ya tnoꞌo ia Dios.
\v 22 Te ni ka saꞌu kuii kuiti ini ñayiu yun ka nini tnoꞌo kaxtnoꞌo ya, chi kaxtnoꞌo ya na kuinio in tee ndiso tniuu, te masu nagua ka kaꞌan tee ka kaxtnoꞌo Ley.
\v 23 Te veꞌe ii sinagoga ñayiu ñuu yun oo in tee ñuꞌu ña espíritu tneꞌe ja kuu espíritu tachi, te ni jinkondee de kana jaa de.
\v 24 Te jiñaꞌa de:
\p ―¿Nagua kuini ron ja vaji ron nuu ka oo rin, vi Jesús, tee ñuu Nazaret? ¿A vaji ron ja xnaa ña ron jin rin? Te ja jini ña rin jin ron, chi ia ni tetniuu Dios kuu ron ―jiñaꞌa.
\p
\v 25 Su ni kaꞌan xeen Jesús nuu espíritu tachi yun, te jiñaꞌa ya:
\p ―Kasi yuꞌu te kee kuaꞌan. Ma koo ka ron anu tee yaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 26 Te espíritu tachi yun, chi ni saꞌa ja vi jiotutuu ni ka tee yun ja jiꞌi yiꞌi de, te vi ni kana koꞌo, te ni kee ini anu de kuaꞌan.
\v 27 Te ndiꞌi ñayiu ni ka saꞌu kuii kuiti ini, te ni ka jinkondei ka ndatnoꞌo tnaꞌi:
\p ―¿Nagua kuu jayaꞌa? ¿A in tnoꞌo jaa kuu ja kaxtnoꞌo tee yaꞌa? Chi ndiso tniuu de ja tatnuni de, yun guaa vi ndee tachi kueꞌe ka jantnoꞌo nuu de, te kekuei kuaꞌankuei ―ka kachi.
\p
\v 28 Te ñama kuiti ni jitenuu tnoꞌo ja ni saꞌa Jesús, te ni ka jini ñayiu ka oo nii ñuu ja tnii Galilea.
\s Ni ndasaꞌa Jesús nana xiso Simón Pedro
\p
\v 29 Te nuu ni ndekuei ya veꞌe ii sinagoga, te kuaꞌankuei ya jin Jacobo vi Juan, veꞌe Simón jin Andrés.
\v 30 Te nana xiso Simón, chi kaa ña jin kueꞌe kiji, te ni ka ndakani de nuu Jesús ja kuꞌu ña.
\v 31 Yun te ni jintnaꞌa yatni Jesús nuu katuu ña, te ni tnii ya ndaꞌa ña, te ni ndoneꞌe ña ya, te vi ore saa ni kee ña kiji yun jin ña, te ni jinkondee ña jinokuechi ña nuu ya.
\s Ni ndasaꞌa Jesús kuaꞌa ñayiu ka kuꞌu
\p
\v 32 Nuu ni kee nikandii te ni kuaa, te ni ka kisiaꞌa ndiꞌi ñayiu ka kuꞌu vi ñayiu ka ñuꞌu ña tachi nuu Jesús.
\v 33 Te ndiꞌi ñayiu ñuu yun ni ka kututu yeꞌe yun.
\v 34 Te ni ndasaꞌa Jesús kuaꞌa ñayiu ka kuꞌu ndinuu nuu kueꞌe, te ni tau ya kuaꞌa tachi ka ñuꞌu ña jin ñayiu ka kuꞌu kueꞌe yun. Te tu ni jandetu ya ja vi kaꞌan tachi yun, chi ja ka jini na ia kuu ya.
\s Kaxtnoꞌo Jesús tnoꞌo ia Dios nuu ñayiu Galilea
\p
\v 35 Neꞌe ndevaꞌa ni ndakoo ya, vi inee guaꞌa ka, te ni kee ya kuaꞌan ya in nuu tu na ñayiu oo, te yun ni ndakuatu ya.
\v 36 Te kuaꞌankuei Simón jin tee ka ndeka tnaꞌa jin de ja ka ndanduku ña de jin ya.
\v 37 Te nuu ni ka ndaniꞌi ña de, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Ndiꞌi ñayiu ka ndanduku ña jin ni ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 38 Su jiñaꞌa ya:
\p ―Na kiꞌinkueio sava ka ñuu yatni yaꞌa, nagua ja suni yun na kaxtnoꞌo san tnoꞌo ia Dios, chi tniuu yaꞌa guaa ja vaji san ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 39 Saa te ni jikanuu Jesús nii ñuu ja tnii Galilea, ni kaxtnoꞌo ya tnoꞌo ia Dios nuu veꞌe ii sinagoga ja ka oo taka ñuu yun, te ni tau ya tachi ka ñuꞌu ña jin ñayiu.
\s Ni ndasaꞌa Jesús in tee kuꞌu kueꞌe ndiꞌyi teꞌi
\p
\v 40 Yun te ni jino in tee kuꞌu kueꞌe ndiꞌyi teꞌi, te ni jinkuiin jiti de nuu ya, te jiñaꞌa de:
\p ―Nuu ja kuini ni, te kuu ndasavii ña ni joo ja na nduvaꞌa san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 41 Te ni kundaꞌu ini ña Jesús jin de, te ni sonee ya ndaꞌa ya siki de, te jiñaꞌa ya:
\p ―Kuini san, te nduvii ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 42 Te vi ore saa kuaꞌan kueꞌe de, te ni nduvaꞌa de.
\v 43 Yun te ni ndatetniuu ña ya kuanoꞌo de, su ni xteku guaꞌa ña ya,
\v 44 te jiñaꞌa ya:
\p ―Kuaꞌan ni te ma kokaꞌan kuiti ni nuu ni in ñayiu ja ni ndasaꞌa ña san. Su kuaꞌan ni te xneꞌe ni maa ni nuu sutu, te suni soko ni nuu ia Dios ja ni nduvii ni, nagua ni tatnuni Moisés, saa te vi kuni ñayiu ja ni nduvaꞌa ni jin kueꞌe ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 45 Su tee yun, chi vi nuu ni ndee de kuaꞌan de, te ni jinkondee de ndakani de nuu ndiꞌi ñayiu naxa ni ndoꞌo de ja ni nduvaꞌa de. Te yun guaa ña ni kuu ka kiuu ndijin Jesús nuu ni in ka ñuu yun, chi chitu ndevaꞌa ñayiu nuu ya, te ni kee ya ni ojika ya nuu tu na ñayiu ka oo, su ni ojaꞌankuei ñayiu taka ñuu nuu oo ya.
\c 2
\s Ni ndasaꞌa Jesús in tee ni ndutuchiin
\p
\v 1 Nuu ni yaꞌa ndee saa kiuu, te ni ndajiokuiin tuku Jesús ni ndajino ya ñuu Capernaúm. Te nuu ni ka jini ñayiu ja oo ya in veꞌe,
\v 2 te ñama kuiti ni ka kututu kuaꞌa ñayiu ja vini yeꞌe tu ka ka kakui ja vi koi, te ni kaxtnoꞌo ya tnoꞌo ia Dios nui.
\v 3 Yun te ni jinokuei kuun tee ka ndiso in tee kuꞌu kueꞌe ni ndutuchiin nuu oo Jesús.
\v 4 Su ja siun ka oo kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu, te ña kuu ja kentakuei de ndee nuu oo ya, te ni ka skaa de tee kuꞌu yun ichi xtuu veꞌe, te ni ka june de yata veꞌe mamaa nuu oo Jesús, te ni ka skee de jito nuu katuu tee ni ndutuchiin yun.
\v 5 Te nuu ni jini ya ja ka kandija guaꞌa tee yun, te jiñaꞌa ya nuu tee ni ndutuchiin yun:
\p ―Seꞌe, ja ni jakaꞌnu ini rin yika kuechi ron ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 6 Su yun ka nukoo sava tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, te nuu ni ka onini de tnoꞌo kaꞌan Jesús, te ka ndakani ini de:
\v 7 “¿Nau ja siun kaꞌan tee yaꞌa? Te kaneꞌe de jin ia Dios ja siun kaꞌan de, chi tu saꞌun na inka kuu ja kuakaꞌnu ini yika kuechi, chi maintnoꞌo ni ia Dios.”
\v 8 Te vini ni jini Jesús ja siun ka ndakani ini de jin anu de, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nau ja ka ndakani ini ni siun jin anu ni?
\v 9 ¿Nagua kuu vijin ka ja kaꞌan san nuu tee kuꞌu yaꞌa? ¿A ni jakaꞌnu ini san yika kuechi de axi kuñaꞌa san: “Ndakoo te ndakiꞌin ron jito ron te kaka”?
\v 10 Nuu saa te vitna te vi kuni ni ja Seꞌe Teyii, chi ndiso tniuu nuu ñuyiu yaꞌa ja kuakaꞌnu ini yika kuechi ñayiu.
\p Yun te jiñaꞌa ya nuu tee ni ndutuchiin yun:
\p
\v 11 ―Nuu maa ron kaꞌan rin, ndakoo te ndakuiso ron jito ron, te kuanoꞌo veꞌe ron ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 12 Yun te ni ndakoo tee ni okuꞌu yun, te ni ndakuiso de jito de, te vi jin nuu ndiꞌi ñayiu, te ni ndee de kuaꞌan de. Yun guaa ndiꞌi ñayiu ni ka saꞌu kuii kuiti ini ka ndiaꞌi, te ni ka chiñuꞌi ia Dios, te ka kachi:
\p ―Tu saꞌun na ama ka jinio ja siaꞌa kokuu.
\s Ni kana ña Jesús jin Leví
\p
\v 13 Yun te saa ni kee tuku Jesús kuaꞌan ya ndee yuꞌu ndute mar, te ndiꞌi ñayiu ni jaꞌankuei nuu oo ya, te ni kaxtnoꞌo ya nui.
\v 14 Te nuu ni yaꞌa Jesús yun kuaꞌan ya, te ni jini ya Leví seꞌe Alfeo ja nukoo de jikan de xuꞌun impuestu, te jiñaꞌa ya:
\p ―Kondikin ña ni na kiꞌon.
\m Yun te ni ndakoo de, te ni jata ndikin ña de kuaꞌankuei de jin ya.
\v 15 Yun te ni jinokuei ya veꞌe de, te ni ka jinkoo ya ka jaa ya xtaa. Te suni jinokuei kuaꞌa tee ka xtutu xuꞌun impuestu vi ñayiu ka saꞌa jakueꞌe, te ni ka jinkoo ndiꞌi de in ni nuu mesa jin Jesús vi tee ka skuaꞌa jin ya, chi ka oo kuaꞌa ñayiu ja ka ndikin ña jin ya.
\v 16 Su nuu ni ka jini tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés vi tee ka kuu fariseo ja in ni ka jaa ya xtaa jin tee ka xtutu xuꞌun impuestu vi ñayiu ka saꞌa jakueꞌe, te ka jiñaꞌa de nuu tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―¿Na tnoꞌo kuu yaꞌa ja vi in ni ka jaa ka jiꞌi mastru ni jin tee ka xtutu xuꞌun impuestu vi ñayiu ka saꞌa jakueꞌe? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 17 Te nuu ni onini Jesús, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ñayiu ka oo vaꞌa, chi tu ka jiniuꞌu tee tatna, chi ñayiu ka kuꞌu kuu ja ka jiniuꞌu. Te sein, chi masu vaji san ja ndakaꞌan san ñayiu ka ndakani ini ja ñayiu vaꞌa ka kuu, chi vaji san ja ndakaꞌan san ñayiu ka ndakuni ja ka oo yika kuechi ―jiñaꞌa ya.
\s Ni ka jikan tnoꞌo de Jesús ja jaꞌa ja ka ondite ñayiu
\p
\v 18 Te in kiuu ka ondite tee ka skuaꞌa jin Juan skuandute vi tee ka kuu fariseo, te ni jaꞌankuei siin ka tee ni ka jikan tnoꞌo de Jesús, te ka jiñaꞌa de:
\p ―¿Nau ja ka ondite tee ka skuaꞌa jin Juan vi tee ka kuu fariseo? Te ndia tee ka skuaꞌa jin maa ni, chi tu ka ondite de ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 19 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Te ¿a kuu vi kondite ñayiu ka oo viko tnandaꞌa ja siun vi ka oi jin tee tnandaꞌa yun? Ñaꞌa, ma kuu vi kondite ñayiu ja siun vi ka oi jin maa tee tnandaꞌa yun.
\v 20 Su kenta in kiuu ja naa ndoñuꞌu tee tnandaꞌa yun, te kiuu yun guaa vi kondite de.
\p
\v 21 ’Chi ni in ñayiu tu ndatnaa in pedasu saꞌun jaa nuu in xioo tuꞌu, chi ndandiyi saꞌun jaa yun, te kaꞌnde ña jin saꞌun tuꞌu yun, te saa suaꞌa teꞌnde guaꞌa ka.
\v 22 Te ni in ñayiu tu ka tnai vinu jaa nuu in itni ñii tuꞌu, chi nuu ndasaka vinu yun, te kaꞌndi ñii tuꞌu yun, te kati vinu yun, te suni junai jin ñii yun. Yun guaa vi tnaa ni vinu jaa nuu itni ñii jaa ―jiñaꞌa ya.
\s Ka tnoꞌo tee ka skuaꞌa jin Jesús yoko triu in kiuu ndatatu
\p
\v 23 In kiuu ndatatu, ni ka yaꞌa Jesús kuaꞌankuei ya in nuu kaa triu, te ni ka jinkondee tee ka skuaꞌa jin ya ka tnoꞌo de yoko triu yun.
\v 24 Yun te ka jiñaꞌa tee ka kuu fariseo nuu ya:
\p ―Kondiaꞌa ni, ¿nau ja ka saꞌa tee ka skuaꞌa jin ni in ja oo ii ja ma kuu saꞌo kiuu ndatatu? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 25 Su jiñaꞌa ya:
\p ―¿A tu ka kaꞌu saꞌun ni nuu tutu ii naxa ni saꞌa David vi tee ka oo jin de nuu tu na ja vi kaa de, te ni ka jiꞌi de soko?
\v 26 Chi ni kiuu de veꞌe maa ia Dios, na ni okuu Abiatar, sutu ni okuu nijaꞌnu, te ni jaa de xtaa vixin ja oo ii ja ma kuu vi kaa de, chi maa ni sutu guaa kuu vi kaa, te suni ni jiñaꞌa de ni ka jaa tee ni ka oo jin de.
\p
\v 27 Te suni jiñaꞌa ya nuu de:
\p ―Kiuu ndatatu, chi ni jinkoo ja jaꞌa ñayiu nagua ja vi koo vaꞌi, te masu ni ka jinkoo ñayiu ja koo guaꞌa kiuu ndatatu yun.
\v 28 Yun guaa sein ja kuu san Seꞌe Teyii kuu san Jitoꞌo ja suni ndiso tniuu san ja tatnuni san siki kiuu ndatatu, ―jiñaꞌa ya.
\c 3
\s Ni ndasaꞌa Jesús in tee ni yichi ndaꞌa kiuu ndatatu
\p
\v 1 Ni kiuu tuku Jesús inka jichi in veꞌe ii sinagoga, te yun oo in tee ni yichi in ndaꞌa de.
\v 2 Te ka ndiaꞌa yuꞌu ña tee ka kuu fariseo jin Jesús kondioꞌni a ndasaꞌa ya tee kuꞌu yun kiuu ndatatu, nagua ja saa te kuu vi kaꞌan kuechi de siki ya.
\v 3 Yun te jiñaꞌa Jesús nuu tee ni yichi ndaꞌa yun:
\p ―Ndakoo ni, te jinkuiin ni maꞌñu sagua yaꞌa.
\p
\v 4 Te ni jikan tnoꞌo ña ya jin sava ka de:
\p ―¿Naxa kaꞌan Ley nagua kuu ja kuu vi saꞌo kiuu ndatatu? ¿A ja vi saꞌo javaꞌa axi jakueꞌe? ¿A ja vi skaku niꞌnuo in ñayiu axi ja vi kaꞌnio jin? ―jiñaꞌa ya.
\p Su maa de, chi tu ni ka kaꞌan saꞌun de.
\v 5 Yun te ni kiti ini Jesús ndiaꞌa ya nii nuu ka oo de, vi ni kusuchi ini ya ja siun ka saꞌa ndee de ini anu de, te jiñaꞌa ya nuu tee ni yichi ndaꞌa yun:
\p ―Skaa ni ndaꞌa ni.
\p Te ni skaa de ndaꞌa de, te ni nduvaꞌa.
\v 6 Yun te ni ndekuei tee ka kuu fariseo, te ni ka jinkondee de ka ndatnoꞌo tnaꞌa de jin tee ka yinduu nuu Herodes naxa vi saꞌa de ja vi kaꞌni de Jesús.
\s Ni jinokuei kuaꞌa ñayiu nuu oo Jesús yuꞌu ndute mar
\p
\v 7 Su kuaꞌankuei Jesús jin tee ka skuaꞌa jin ya yuꞌu ndute mar, te ni ka jata ndikin ña kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu Galilea vi ñayiu Judea,
\v 8 vi ñayiu Jerusalén vi ñayiu Idumea vi ñayiu ka oo nii jioo yute Jordán vi ñayiu ka oo nii jionduu ñuu Tiro vi ñuu Sidón, chi ni ka niꞌi tnoꞌo ñayiu yun ja kuaꞌa javii javaꞌa saꞌa ya, te kuaꞌa ndevaꞌi ni jaꞌankuei nuu oo ya.
\v 9 Te yun guaa ni chindetu ña Jesús jin tee ka skuaꞌa jin ya ja na vi kotuaꞌa de jin in barco, nagua ja ma vi xnaꞌma ña ñayiu yun, chi kuaꞌa ndevaꞌi ka kuu.
\v 10 Chi ni kuu kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu ndasaꞌa ya, te ndiꞌi ñayiu ka kuꞌu ndinuu nuu kueꞌe ka chindaꞌa tnaꞌi ja vi keꞌi ya, nagua ja vi nduvaꞌi.
\v 11 Te ñayiu ka ñuꞌu ña tachi, chi nuu ka jini ya, te ka jinkuiin jiti nuu ya, te ka kana koꞌi:
\p ―Maa ni kuu Seꞌe ia Dios ―ka kachi.
\p
\v 12 Su ni kaꞌan xeen ya jin tachi yun ja ma vi xtuu ña jin ya na in kuu ya.
\s Ni kaji Jesús uxi uu tee ni chitniuu ya
\p
\v 13 Yun te ni kaa Jesús in nuu yuku, te ni kana ya na tee kuini maa ya ja kaji ya, te ni jaꞌankuei de nuu oo ya.
\v 14 Te ni tau ya uxi uu tee ja vi koo jin ya, nagua ja tetniuu ña ya kiꞌinkuei de vi kaxtnoꞌo de tnoꞌo ia Dios.
\v 15 Te ni jiñaꞌa ya tniuu naꞌnu ka ndiso de ja vi ndasaꞌa de ñayiu ka kuꞌu, te vi tava de tachi ka ñuꞌu ña jin ñayiu.
\v 16 Tee yaꞌa ka kuu ndi uxi uu tee ni kaji ya: Simón tee ni ndaxnani ya Pedro,
\v 17 vi Jacobo jin ñani de Juan, nduu de ka kuu seyii Zebedeo, tee ni ndaxnani ya Boanerges ja kei kaꞌan “seꞌe tajan”,
\v 18 vi Andrés vi Felipe vi Bartolomé vi Mateo vi Tomás vi Jacobo seyii Alfeo, vi Tadeo vi Simón, tee yinduu nuu ñayiu ka kuu cananista,
\v 19 vi Judas Iscariote, tee ni sinotuu Jesús nuu kuee ka. Yun te ni ndajinokuei ya in veꞌe jin tee ka skuaꞌa jin ya.
\s Ka xtavi kuechi de Jesús ja oo ya jin jakaꞌnu maa Tachi
\p
\v 20 Te inka jichi ni ka kututu kuakuaꞌa tuku ñayiu ja vini ña kuu ja vi kaa ya xtaa jin tee ka skuaꞌa jin ya.
\v 21 Te nuu ni ka jini ñayiu veꞌe Jesús ja siun kuu, te ni jaꞌankuei de mavinukuaka ña de jin ya, chi ni ka kaꞌan de ja ni ndukueꞌe ya.
\p
\v 22 Te suni saa ni tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés ja vajikuei de ndee ñuu Jerusalén, ka kachi de:
\p ―Tee yaꞌa, chi ñuꞌu ña Beelzebú jin de ja kuu maa Tachi kaꞌnu, te jin jakaꞌnu maa Tachi kaꞌnu yun skunu de sava ka tachi ka ñuꞌu ña jin ñayiu ―ka kachi de.
\p
\v 23 Yun te ni kana ña ya jin tee yun, te ni kaꞌan ya in tnoꞌo jioniꞌni, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Naxa kuu tau Tachi inka tachi ja vi maa kuu tachi?
\v 24 Te nuu ja in ñuu kaꞌnu ka saꞌa siin tnaꞌa ñayiu, te ka jaxin tnaꞌa ndisa mai, nuu saa te ma kuu kokuu ka in ñuu.
\v 25 Te nuu ja in veꞌe ka saꞌa siin tnaꞌa ñayiu, te ka jaxin tnaꞌa ndisa mai, nuu saa te ma kuu vi koo kai.
\v 26 Te suni saa ni Tachi, nuu ja saꞌa siin tnaꞌa, te jaxin tnaꞌa ndisa maa, nuu saa te ma kuu koo ka, chi ja kuyatni ja naa.
\p
\v 27 ’Te ni in ñayiu ma kuu kiuu veꞌe in tee ndakui ja suꞌu ndatniuu nevaꞌa de, chi xtnañuꞌu ka kuini ja kuꞌni ña in ñayiu ndakui ka, yun te saa kuu ja suꞌi nagua nevaꞌa de.
\p
\v 28 ’Chi kaꞌan ndaa ndija san ja kuakaꞌnu ini ia Dios ndiꞌi yika kuechi ka saꞌa ñayiu, vi nani kuu tnoꞌo ja ka kaꞌan neꞌi siki ya.
\v 29 Su nani kuu ñayiu ja kaneꞌe siki Espíritu ia Dios, te ma kuakaꞌnu saꞌun ini Dios, chi kotavi kuechi mai nikuii nikani ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 30 Saa ni kaꞌan Jesús, chi ni ka kachi tee yun ja ñuꞌu ña espíritu Tachi jin ya.
\s Ni jinokuei nana Jesús vi ñani ya
\p
\v 31 Yun te ni jinokuei nana Jesús jin ñani ya, su ni ka jinkuiin ña yeꞌe yun, te ni ka tetniuu ña in tnoꞌo ja ka kana ña jin ya.
\v 32 Te ñayiu ka nukoo xiin maa Jesús ka jiñaꞌa nuu ya:
\p ―Nana ni vi ñani ni ka oo yeꞌe yun, ka ndanduku ña jin ni ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 33 Te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Na in kuu nana san, te na in kuu ñani san?
\p
\v 34 Te ni ndiaꞌa ya nuu ñayiu ka nukoo nii nuu oo ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ñayiu yaꞌa ka kuu nana san vi ñani san vi kuaꞌa san.
\v 35 Chi ndiꞌi ñayiu ka saꞌa nagua kuini ia Dios, te ñayiu yun ka kuu ñani san vi kuaꞌa san vi nana san ―jiñaꞌa ya.
\c 4
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa in tee siagua ndikin tata
\p
\v 1 Ni kejaꞌa tuku Jesús inka jichi kaxtnoꞌo ya nuu ñayiu yuꞌu ndute mar. Te ni ka kututu kuakuaꞌa ñayiu nuu oo ya, te ja siun kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu ka kuu, guaa ni kaa ya nuu in barco ja inee nuu ndute mar, te yun ni jinkoo ya, te ndiꞌi ñayiu ka oo yuꞌu ndute yun.
\v 2 Yun te ni kaxtnoꞌo ya kuaꞌa tnoꞌo jin maꞌñu sagua tnoꞌo jioniꞌni, te nuu kaxtnoꞌo ya jiñaꞌa ya:
\p
\v 3 ―Vi konini ni yaꞌa: In kiuu ni kee in tee kuaꞌan ja siagua de ndikin tata.
\v 4 Te nuu siagua de yun, sava ndikin tata yun ni junkuei yuꞌu ichi, te ni kikuei tisala, te ni ka jaa ti.
\v 5 Te sava ni jinkuei nuu ñuꞌu yuu, nuu tu na ñuꞌu oo guaꞌa, te vi yachi ni ni jite, chi tu ni jinkisaꞌu kokin ñuꞌu.
\v 6 Su nuu ni jinonta nikandii, te ni teñuꞌu ña, te ja siun tu niꞌi yoꞌo, te ni yichi.
\v 7 Te sava ndikin tata yun ni junkuei nuu tnu iñu, te ni ka jaꞌnu tnu iñu yun, te ni ka chikati ña, te tu ni kuvaꞌa.
\v 8 Su sava ka ndikin tata yun, ni junkuei nuu ñuꞌu guaꞌa, ñuꞌu kokin. Ni jite te ni jaꞌnu, te ni kuvaꞌa vii ndevaꞌa. Sava ni kee oko uxi ja invaa ndikin tata, te sava uni xiko, vi sava in ciento ja invaa ni ndikin tata ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 9 Yun te jiñaꞌa ya:
\p ―Na in oo soꞌo ja konini, te na konini.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús naxa kei tnoꞌo jioniꞌni yun
\p
\v 10 Yun te nuu ni ndiꞌi ñayiu ni ka ndandute, te ni ka ndoo maa ni Jesús jin sava ka ñayiu ka oo yatni jin ya vi ndi uxi uu tee ka skuaꞌa jin ya, te ni ka jikan tnoꞌo ña de naxa kei tnoꞌo jioniꞌni ja ni kaꞌan ya yun.
\v 11 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Nuu maa ni, chi kaxtnoꞌo kaji san tnoꞌo yiyuꞌu naxa tatnuni ia Dios. Su ñayiu tu ka oo nuu tatnuni ya, chi ndiꞌi ni kaꞌan san jin tnoꞌo jioniꞌni,
\v 12 nagua ja visi ka ndiaꞌi, su ma vi kuni ja vi niꞌi. Te visi ka nini, su ma vi jinkuiꞌnu ini, nagua ja ma vi ndatnaꞌu ini ja kuakaꞌnu ini ia Dios yika kuechi.
\p
\v 13 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Nuu ja tu ka jinkuiꞌnu ini ni tnoꞌo jioniꞌni ja kaꞌan san yaꞌa, ¿te naxa vi jinkuiꞌnu ini ni sava ka tnoꞌo jioniꞌni ja kaꞌan san?
\v 14 Tee siagua ndikin tata yun kuu tee xtutenuu tnoꞌo ia Dios.
\v 15 Te ndikin tata ja ni jite yuꞌu ichi, ka kuu ñayiu ka nini tnoꞌo ia Dios, su nuu kuee ka ja ka nini, te jaꞌan Tachi, te xtajioo tnoꞌo ia Dios ja ni jite ini anu ñayiu yun.
\v 16 Te ndikin tata ja ni jite nuu ñuꞌu yuu ka kuu ñayiu ka nini tnoꞌo ia Dios, te vi sii ini kuiti ka jantaꞌui.
\v 17 Su masu kunu oo yoꞌo, te joo ni, te yichi. Yun ka kuu ñayiu ka kujioo nuu ichi ia Dios, nuu vaji tnundoꞌo axi ka sondikin ña jin ja jaꞌa tnoꞌo ya.
\v 18 Te ndikin tata ja ni jite nuu tnu iñu ka kuu ñayiu ka nini tnoꞌo ia Dios,
\v 19 su ka ndiꞌni ndevaꞌi ja oo ñuyiu yaꞌa, te xndaꞌu ña ja vi kuu kuikai, vi ka jioꞌi ja ndiꞌi ni ja vi konevaꞌi. Te ndiꞌi yaꞌa kiuu ini anu ñayiu yaꞌa, te chikati tnoꞌo ia Dios, te tu jandetu ja kuja tnoꞌo ya ini anui.
\v 20 Te ndikin tata ja ni jite nuu ñuꞌu guaꞌa, ka kuu ñayiu ka nini tnoꞌo ia Dios, te ka jantaꞌui, te ka jijai nuu tnoꞌo ya. Te ñayiu yaꞌa ka kuu na kuinio in ndikin tata ja kee oko uxi vi sava uni xiko vi sava in ciento ja invaa ni ndikin tata yun ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús ja jaꞌa in lámpara
\p
\v 21 Te suni jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿A ka nee ñayiu in lámpara ja vi saꞌi chii jatnu axi chii jito? ¿A masu koxnee sukun lámpara yun nagua ja koyeꞌe?
\v 22 Chi tu na in guaa oo yuꞌu ja ma tuu ndijin, te ni in ja yiyuꞌu ja ma vi kuni ñayiu, chi ndiꞌi ndatuu ndijin, te vi kuni.
\v 23 Te nuu ja ndee ñayiu ka oo soꞌo ja vi konini, te na vi konini ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 24 Te suni jiñaꞌa ya:
\p ―Vi kondiaꞌa ni na tnoꞌo ka nini ni, chi naxa ka chikuaꞌa maa ni, te suni saa ni ndachikuaꞌa ia Dios nuu ni, te taa kuaꞌa ka ya nuu maa ni ja ka nini ni tnoꞌo ya.
\v 25 Chi na in nevaꞌa, te kuñaꞌa ka ya, su na in tu nagua nevaꞌa, chi vi ndee joo luluu ja nevaꞌi, ndakindee ya ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús naxa saꞌa in yuku ja jaꞌnu ni maa
\p
\v 26 Te suni jiñaꞌa Jesús:
\p ―Nuu tatnuni ia Dios kuu inuu jin in triu ja jakin in tee.
\v 27 Yun te kixin de tnoꞌo jakuaa, te ndakoo de tnoꞌo neꞌe in kiuu in kiuu, te ni yaꞌa kiuu vi jakuaa, te ni jite triu yun, te ni jaꞌnu, te ni tu jini de naxa ni kuu.
\v 28 Chi kuvaꞌa ni maa ñuꞌu yun, xtnañuꞌu ka kuu yuku, yun te kii yoko, te saa chiꞌi chitu maa triu yun.
\v 29 Te nuu kuaan triu yun, te ka jaꞌnde, chi ja ni jino maa kiuu ja teꞌnde ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús naxa saꞌa in ndikin yuku stancia
\p
\v 30 Te suni jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿Nagua kuu in ja vi skintnaꞌa inuo jin nuu tatnuni ia Dios, axi na tnoꞌo kuu ja vi skintnaꞌa inuo?
\v 31 Kuu na kuinio in ndikin yuku stancia ja ka skute nuu ñuꞌu ja kuu in ndikin luluu ka saa nuu ndiꞌi ndikin ja ka jitu nuu ñuꞌu.
\v 32 Su nuu ja ni ka jakin, te jaꞌnu vi kuu naꞌnu ka saa nuu ndiꞌi yuku kuii, te ka kuu naꞌnu ndaꞌa ja vi ndee tisala te kuu vi koo ti kati tnu ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 33 Te kuaꞌa tnoꞌo jioniꞌni ni kaxtnoꞌo Jesús nuu ñayiu, na kuinio tnoꞌo yaꞌa na kuu naxa kentakuei mai ja ka jinkuiꞌnu ini.
\v 34 Te ndiꞌi tnoꞌo ni okaꞌan jioniꞌni ya ja ni okaxtnoꞌo ya nuu ñayiu. Su nuu ka oo ni maa ya jin tee ka skuaꞌa jin ya, te ni ondakaxtnoꞌo ndiꞌi ya.
\s Ni junkani Jesús tikacha vi ola ndute mar
\p
\v 35 Te nuu ni kunee kiuu yun, te jiñaꞌa ya nuu tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―Na vi yaꞌo inka jioo ndute mar.
\p
\v 36 Yun te ni ka ndakuantaꞌu de nuu ñayiu kuaꞌa yun, te ni kekuei de nuu barco nuu ja inee Jesús, te kuaꞌankuei de jin ya, te suni ka jata ndikin ña sava ka barco kuaꞌankuei jin de.
\v 37 Su ni jinkiꞌi in tikacha niꞌi ndevaꞌa nuu ndute yun, te ni ndonta sukun ndevaꞌa ola ndute yun ja ni kee de ndee nuu barco, te machitu de nuu barco yun.
\v 38 Te Jesús, chi ni yaꞌa ya ichi yata barco yun, te yun ni kixin ya siki in saꞌun tikani, te ni ka xndoto ña de jin ya, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Mastru, ¿a tu ndiꞌni ni ja makekueio nuu ndute yaꞌa ja vi nao? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 39 Yun te ni ndakoo ya, te ni kuxeen ya nuu tachi yiꞌi yun, te jiñaꞌa ya nuu ndute mar yun:
\p ―Kasi yuꞌu, koo titiꞌi.
\p Te ni jinkuiin tachi yun, te na in kuiti ni kuu.
\v 40 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿Nau ja ni ka yuꞌu ndevaꞌa ni? ¿A vini tu ka kandija ni ja skaku niꞌnu ña san? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 41 Su ni ka yuꞌu ndevaꞌa de, te ka ndatnoꞌo tnaꞌa de:
\p ―¿Na in kuu tee yaꞌa ja vi ndee tikacha vi ndute mar, te ka jantnoꞌo ña jin de? ―ka kachi de.
\c 5
\s Ni ndasaꞌa Jesús in tee ñuꞌu ña tachi ja oo de yuku ja tnii Gadara
\p
\v 1 Yun te ni jinokuei Jesús inka lado ndute mar nuu kuu yuku ja tnii Gadara.
\v 2 Te vi inka ni nana ya nuu barco yun, te ni jino in tee ñuꞌu ña tachi ja ni kee de kuaꞌan de nuu ka yiyuꞌu ndiyi.
\v 3 Te tee yun, chi ni oo de in kava veꞌe nuu ka yiyuꞌu ndiyi, te ni in tu na in kuu ja kuꞌni ña, ni jin cadena.
\v 4 Chi kuaꞌa jichi ni ka ojuꞌni ndaꞌa de vi siꞌin de jin cadena, su tuu, chi ndiꞌi ni ojaꞌnde de vi ni oskuechi kueli de, te ni in tu ni okundee ja kaꞌnu ña jin de.
\v 5 Te siun ni jika de yuku vi nuu ka yiyuꞌu ndiyi. Nduu vi ñuu ni kana de vi xtuji de maa de jin yuu.
\v 6 Su vi jika ka vaji Jesús, te ni jini ña de, te ni jino de ni jinkuiin jiti de nuu ya.
\v 7 Te vi ni kana koꞌo tachi ndee ini anu de, te jiñaꞌa:
\p ―¿Nagua kuini ron ja vaji ron nuu oo rin, vi Jesús, Seꞌe ia Dios oo ndee sukun yun? Te jikantaꞌu rin nuu ia Dios ja ma taa ron tnundoꞌo koo rin ―jiñaꞌa.
\p
\v 8 Yun ni kaꞌan tachi yun, chi ja jiñaꞌa Jesús:
\p ―Espíritu tachi, kee ini anu tee yaꞌa te kuaꞌan.
\p
\v 9 Te ni jikan tnoꞌo ña ya:
\p ―¿Naxa nani ron?
\p Te jiñaꞌa:
\p ―Legión ka nani rin, chi kuaꞌa rin ka kuu ―jiñaꞌa.
\p
\v 10 Te ni ka jikantaꞌu ndevaꞌa nuu ya ja ma keneꞌe ña ya yuku yun ja kiꞌinkuei.
\v 11 Te yatni yuku yun ka ñuꞌu kuaꞌa kini ka jaa ti.
\v 12 Te ndiꞌi tachi yun ni ka jikantaꞌu nuu ya ndee anu tee yun, te ka jiñaꞌa:
\p ―Tetniuu ña na kiꞌinkuei rin nuu ka oo kini yun. Te kuandetu na ndekuei rin chii ti ―ka jiñaꞌa.
\p
\v 13 Yun te ni jandetu Jesús, te ni kanakuei espíritu tachi yun ini anu tee kuꞌu yun, te ni ndekuei chii kini yun, te vaa ndee uu mil ti ka kuu. Yun te ni ka jiko ini ndiꞌi kini yun, te ni ka jino ti makekuei ti, chi oo ndeyi, te ni kentakuei ti, ni ka tnaa ti maa ti ndee nuu ndute mar, te yun ni ka jiꞌi ti.
\p
\v 14 Yun te ni ka jino tee ka jito kini yun, kuanoꞌokuei de ja ni ka yuꞌu de, te ni ka ndakani de nuu ñayiu maa ñuu vi nuu ñayiu ka oo taka nuu yuku, te ni jaꞌankuei ñayiu yun, ni ka jinkoto nagua ni kuu.
\v 15 Te nuu ni jinokuei nuu oo Jesús, te ni ka jini ja nukoo tee ni ñuꞌu ña kuakuaꞌa tachi, niꞌnu de saꞌun de, te ja ni nukuꞌun ndaa ini de, te ni ka yuꞌu ñayiu yun.
\v 16 Te ni ka ndakani tee ni ka ojito kini yun nuu ñayiu naxa ni ndoꞌo tee ja ni ñuꞌu ña tachi yun vi naxa ni ka ndoꞌo kini yun.
\v 17 Yun te ka jinkondei ka jikantaꞌui nuu Jesús ja kee ya kiꞌin ya nuu ñui yun.
\p
\v 18 Te nuu ni ndee ya nuu barco, te ni jikantaꞌu tee ni ñuꞌu ña tachi yun ja na kuandetu ya ja kiꞌinkuei de jin ya.
\v 19 Su tu ni jandetu Jesús, chi saa suaꞌa jiñaꞌa ya:
\p ―Kuanoꞌo ni veꞌe ni nuu ka oo tnaꞌa ni, te ndakani ni ndiꞌi javii javaꞌa ja ni saꞌa Jitoꞌo jin ni, vi naxa ni kundaꞌu ini ña ya jin ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 20 Te kuanoꞌo de, te ni jinkondee de ndakani de nuu ñayiu taka ñuu ja tnii Decápolis ndiꞌi javii javaꞌa ni saꞌa Jesús jin de. Te ndiꞌi ñayiu ni ka saꞌu kuii kuiti ini.
\s Ni ndasaꞌa Jesús ñaꞌa ni okuꞌu vi sesiꞌi Jairo
\p
\v 21 Yun te ni ndajiokuiin tuku Jesús kuanoꞌo ya jin barco inka lado ndute mar, te yun ni ka kututu kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu nuu oo ya yuꞌu ndute mar yun.
\v 22 Te ni jino Jairo, in tee kuu nijaꞌnu nuu veꞌe ii sinagoga. Te nuu ni jini ña de jin ya, te ni jinkuiin jiti de nuu ya.
\v 23 Te ni kaꞌan ndaꞌu ndevaꞌa de jin ya, te jiñaꞌa de:
\p ―Ja ni kukaꞌu sesiꞌi san ja kui. Neꞌe ni na kiꞌon, te sonee ni ndaꞌa ni siki, nagua ja na nduvaꞌi te na kotekui ―jiñaꞌa de.
\p
\v 24 Yun te kuaꞌankuei ya jin de, te ka jata ndikin ña kuaꞌa ñayiu ja vi chitu tnui xiin ya kuaꞌankuei.
\v 25 Te neꞌu ñayiu kuaꞌa yun kuaꞌan in ñaꞌa ja ni kuu uxi uu kuia kuꞌu ña kueꞌe taꞌu ña niñi.
\v 26 Te ja ni kuu kani ndevaꞌa ndoꞌo ña, ja ni xnaa ña ndiꞌi ja nevaꞌa ña jin kuaꞌa tee tatna, su tu nagua jiniuꞌu saꞌun ja nduvaꞌa ña, chi saa suaꞌa viꞌi ka masakaꞌu.
\v 27 Te nuu ni jini ña ka kaꞌan ñayiu ja saꞌa Jesús, te ni jintnaꞌa ña ichi yata ya neꞌu ñayiu kuaꞌa yun, te ni keꞌe ña saꞌun ya.
\v 28 Chi ni ndakani ini ña: “Visi ja joo saꞌun ya na niꞌo keꞌo te nduvaꞌo”.
\v 29 Te vi nuu saa ni jinkuiin ja taꞌu ña niñi jin ña, te ni jini ña ja ni nduvaꞌa ña.
\v 30 Yun te vini ni jini Jesús ja ni nduvaꞌa in ñayiu jin jakaꞌnu ya, te ni jionenuu ya nuu ñayiu kuaꞌa yun, te ni jikan tnoꞌo ña ya:
\p ―¿Ndee ni ni keꞌe saꞌun san?
\p
\v 31 Te ka jiñaꞌa tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―¿Te nau ja jikan tnoꞌo ni na in ni keꞌe ña jin ni? Te ndiaꞌa maa ni ja ka xnaꞌma ña ñayiu kuaꞌa yaꞌa jin ni ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 32 Su maa ya, chi ndiaꞌa ya nii nuu oo ya, nagua ja kuni ya na in ni keꞌe ña jin ya.
\v 33 Te ñaꞌa yun, chi vi suaꞌa niꞌi ña ja yuꞌu ña, chi ja jini ña naxa ni kuu jin maa ña. Ni jino ña, te ni jinkuiin jiti ña nuu ya, te ni ndakani ndaa ña ndiꞌi naxa ni ndoꞌo ña.
\v 34 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Sesiꞌi, ni nduvaꞌa ni, chi ni kandija ña ni jin san. Kuanoꞌo sii ini ni, chi ja ni nduvaꞌa ni nuu kueꞌe yun ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 35 Te vi nini kaꞌan ka ya, te ni jinokuei ñayiu ka oo veꞌe tee kuu nijaꞌnu nuu veꞌe ii sinagoga, te ka jiñaꞌi nuu de:
\p ―Ja ni jiꞌi sesiꞌi ni. Te ma koxnaꞌa ka ni mastru yaꞌa ―ka jiñaꞌi.
\p
\v 36 Su Jesús, chi tu ni ndiꞌni ni ya ja siun ka jiñaꞌi, te jiñaꞌa ya nuu tee kuu nijaꞌnu veꞌe ii sinagoga yun:
\p ―Ma koyuꞌu ni, chi suaꞌa ni kandija ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 37 Te tu ni jandetu ya ja vi kondikin ka ña ñayiu jin ya, chi maa ni Pedro jin Jacobo vi ñani de Juan kuaꞌankuei jin ya.
\v 38 Te nuu ni jino ya veꞌe tee kuu nijaꞌnu veꞌe ii sinagoga, te ni jini ya ka kuvaa ñayiu, ka ndaꞌi ka kanai.
\v 39 Ni kiuu ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nau ja ka kuvaa ni vi ka ndaꞌi ni? Te suchi siꞌi luluu yaꞌa, chi masu ni jiꞌi, chi suaꞌa ni kixin ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 40 Su ni ka jaku ndee ña ñayiu jin ya ja siun ni kaꞌan ya. Yun te ni keneꞌe ya ndiꞌi ñayiu ndee yeꞌe, te ni jaka ya tata vi nana suchi siꞌi yun vi tee kuaꞌankuei jin ya, te ni kiukuei ya nuu katuu suchi siꞌi luluu yun.
\v 41 Te ni tnii ya ndaꞌi, te jiñaꞌa ya:
\p ―¡Talita kumi! ―ja kei kaꞌan: Suchi siꞌi, nuu maa ron kaꞌan rin, ndakoo.
\p
\v 42 Te vi nuu saa ni ndakoi, te ni jikai, chi ja oi uxi uu kuia. Te ni ka yuꞌu ndevaꞌa ñayiu yun ja ni ndatekui.
\v 43 Su ni tatnuni niꞌi ya ja ma vi kokaꞌan nuu ni in ñayiu ja vi kuni ja siun ni saꞌa ya, te ni tatnuni ya ja na vi kuñaꞌa ja kaa suchi siꞌi yun.
\c 6
\s Ni ndajino Jesús ñuu ya Nazaret
\p
\v 1 Ni ndee Jesús yun, te ni ndajino ya ñuu ya, ka ndeka tnaꞌa ya jin tee ka skuaꞌa jin ya.
\v 2 Te nuu ni jino kiuu ndatatu, te ni jinkondee ya kaxtnoꞌo ya nuu ñayiu veꞌe ii sinagoga. Te kuaꞌa ñayiu ka nini, te ni ka saꞌu kuii ini, te ka ndatnoꞌo tnaꞌi:
\p ―¿Ndenu ni kutuaꞌa suchi yaꞌa tnoꞌo yaꞌa? ¿Te ndenu niꞌi tnoꞌo ndichi ja kaꞌin vi tniuu naꞌnu ja saꞌi jin ndaꞌi yaꞌa?
\v 3 ¿Te a masu suchi yaꞌa kuu carpinteru seyii María, te ñani ka kuu Jacobo vi José vi Judas vi Simón? ¿Te a masu suni yaꞌa ka oo jin kuaꞌi? ―ka kachi.
\p Te ni ka kunini ndevaꞌa ini ja jaꞌa ya.
\v 4 Su jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ndiꞌi ni nuu ka nee yiñuꞌu ñayiu nuu in tee ndakani tnoꞌo ia Dios. Su ñayiu ñuu maa de vi ñayiu ka kuu tnaꞌa de vi ñayiu veꞌe de, chi tu ka nee yiñuꞌu nuu de ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 5 Te tu ni kuu saꞌa ya in tniuu naꞌnu, chi ndee saa ni ñayiu ka kuꞌu ni sonee ya ndaꞌa ya siki, te ni ka nduvaꞌi.
\v 6 Te vi ni saꞌu kuii ini ya ja tu ka kandija ñayiu yun. Te ni jika nuu ya ñuu kueli ka oo yatni yun, ni kaxtnoꞌo ya tnoꞌo ia Dios.
\s Ni tetniuu Jesús ndi uxi uu tee ka skuaꞌa jin ya ja vi kaxtnoꞌo de tnoꞌo ia Dios
\p
\v 7 Yun te ni ndakana Jesús ndi uxi uu tee ka skuaꞌa jin ya, te ni jinkondee ya ni tetniuu ya ndi uu ndi uu de ja kiꞌinkuei de. Te ni jiñaꞌa ya jakaꞌnu maa ya, nagua ja vi tau de espíritu tachi ja ka ñuꞌu ña jin ñayiu.
\v 8 Te ni tatnuni ya ja ma vi kindaꞌa saꞌun de nagua kokuu nuu ichi, ni ñunu, ni xtaa, ni ma vi chindee de xuꞌun nuu kanchii de, chi maintnoꞌo yutnu ka tuu de, guaa vi kindaꞌa de.
\v 9 Te na vi kiꞌi de ndijan ndaꞌu ni, te ma vi kindaꞌa de saꞌun ja vi ndasama de, chi maa ni saꞌun ka niꞌnu de.
\v 10 Te suni jiñaꞌa ya nuu de:
\p ―Nuu kiukuei ni in veꞌe, te yun ni vi kondoo ni guaa ndee nuu kiꞌinkuei ni inka ñuu.
\v 11 Te nuu ja in ñuu tu ka jantaꞌu ña ñayiu jin ni, te ni tu ka kuini ja vi konini tnoꞌo ka kaꞌan ni, ndekuei ni yun, te vi kisi ni ñuyaka ka ndaa siꞌin ni ja kokuu in seña ja ka tavi kuechi ja tu ni ka jantaꞌui. Chi kaꞌan ndandaa san ja kiuu sandaa ia Dios kuechi ñayiu ñuyiu, te kuaꞌa ka vi tniuyaꞌu ñayiu ñuu yun saa ñayiu ñuu Sodoma vi Gomorra ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 12 Te ni kekuei de kuaꞌankuei de ka kaxtnoꞌo de nuu ñayiu ja na vi ndatnaꞌu ini yika kuechi, te na kiukuei nuu ichi ia Dios.
\v 13 Te ni ka tau de kuaꞌa tachi ka ñuꞌu ña jin ñayiu. Te kuaꞌa ñayiu ka kuꞌu ni ka chiꞌi de texeꞌen, te ni ka nduvaꞌi.
\s Ni jiꞌi Juan, tee ni oskuandute
\p
\v 14 Yun te ni jini soꞌo rey Herodes ndiꞌi janaꞌnu saꞌa Jesús, chi nii ñuu ka kaꞌan taka tniuu naꞌnu saꞌa ya, te jiñaꞌa de:
\p ―¡Ni ndateku Juan, tee ni oskuandute neꞌu ndiyi, yun guaa saꞌa de tniuu naꞌnu yaꞌa! ―jiñaꞌa de.
\p
\v 15 Su sava ka ñayiu ka jiñaꞌa:
\p ―Elías kuu de.
\p Te sava kai ka jiñaꞌa:
\p ―Inka tee ndakani tnoꞌo ia Dios kuu de, axi ndee in tee ni ondakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa kuu de ―ka jiñaꞌi.
\p
\v 16 Te nuu ni onini Herodes ja siun ka kaꞌan, te jiñaꞌa de:
\p ―Tee yaꞌa kuu Juan ja ni tatnuni rin ja ni ka kindoso yiki xini de, te vitna te ni ndateku de ―jiñaꞌa de.
\p
\v 17 Chi ama ka ni tatnuni Herodes ja ni ka jasi ña jin Juan vekaa, te ni ka juꞌni ña de jin in cadena, ja jaꞌa Herodías, ñasiꞌi ñani de Felipe. Chi nuu ni ndakuaka tnaꞌa Herodes jin ña,
\v 18 te jiñaꞌa Juan nuu Herodes:
\p ―Masu vatuka kuu nuu Ley ia Dios ja kondeka ni ñasiꞌi ñani ni ―jiñaꞌa de.
\p
\v 19 Te yun guaa ni okaꞌan uꞌu Herodías nuu Juan, te ni ondioo ini ña ja kaꞌni ña jin de, su tu ni kuu ja saꞌa ña.
\v 20 Chi ni oyuꞌu Herodes ja kaꞌni de Juan, chi jini de ja tee ndaa vi tee vii tee vaꞌa kuu Juan, te ni oskaku niꞌnu ña de nuu ndaꞌa Herodías. Te visi jinonuu ini Herodes, su tu jini de nagua saꞌa de, su ndiꞌi de jin anu de ni onini de tnoꞌo ni okaꞌan Juan.
\v 21 Su ni kenta in kiuu ja ni kundee Herodías, nuu ni saꞌa Herodes in viko ja ndajino kuia de, te ni jiñaꞌa de ja ni ka jaxini tee ka netniuu jin de, vi tee ka tatnuni nuu soldado de vi tee ka kuu nijaꞌnu nuu ñuu ja tnii Galilea.
\v 22 Te ni kiuu sesiꞌi Herodías ni jita jaꞌi nuu viko yun. Te junkuaan ini Herodes jin tee ka jaxini jin de ja ni jita jaꞌi yun. Te jiñaꞌa rey Herodes nuu suchi siꞌi yun:
\p ―Kakan nani guaa kuu ja kuini ron, te na taa rin ―jiñaꞌa de.
\p
\v 23 Te ni kee yuꞌu de nui:
\p ―Nani guaa kuu ja kakan ron nuu rin te taa rin, visi ndee sagua ñuu nuu tatnuni rin ―jiñaꞌa de.
\p
\v 24 Te ni kei kuaꞌin, te ni jikan tnoꞌi nanai:
\p ―¿Nagua kuu ja kakan san nuu de?
\p Te jiñaꞌa ña:
\p ―Kakan yiki xini Juan, tee skuandute, nuu de ―jiñaꞌa ña.
\p
\v 25 Yun te vini ni ndiui nuu oo rey, te jiñaꞌi:
\p ―Kuini san ja vitna ñuꞌu ni, taa ni yiki xini Juan, tee skuandute, na kuꞌun nuu in tijaꞌan ―jiñaꞌi.
\p
\v 26 Yun te ni kusuchi ndevaꞌa ini rey, su ja siun ni kee yuꞌu de ja kuñaꞌa de nagua jikain, te ni ka onini tee ka oo jin de nuu mesa yun, te tu nagua ni kendoo ka jin de, chi ni skunkuu de tnoꞌo ni kaꞌan de.
\v 27 Te vi nuu saa ni tetniuu de in soldado, te ni tatnuni de ja jinkiꞌin tee yun yiki xini Juan.
\v 28 Te ni jaꞌan soldado yun ini vekaa, te ni kindoso de yiki xini Juan, te ni sonee de yiki xini yun nuu in tijaꞌan ni ndajino jin de, te ni jiñaꞌa de nuu suchi siꞌi yun, te suchi siꞌi yun ni ndakuñaꞌi nuu nanai.
\v 29 Te nuu ni ka jini tee ni ka oskuaꞌa jin Juan ja siun ni kuu, te ni jaꞌankuei de ni ka ndaneꞌe de yiki kuñu Juan, te ni ka tayuꞌu de.
\s Ni jiñaꞌa Jesús ja ni ka jaa uꞌun mil teyii
\p
\v 30 Yun te ni ndajinokuei tee ni chitniuu Jesús nuu oo ya, te ni ka ndakani de ndiꞌi ja ni ka saꞌa de vi tnoꞌo ja ni ka kaxtnoꞌo de.
\v 31 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Neꞌekuei ni na kiꞌinkueio in nuu tu na ñayiu ka oo, te na vi ndatatuo joo luluu ―jiñaꞌa ya.
\p Chi kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu kuaꞌankuei vi vajikuei nuu ya, te ni tu ka nune nuu ya ja vi kaa ya xtaa jin de.
\v 32 Yun te kuaꞌankuei maa ni Jesús jin tee ka skuaꞌa jin ya nuu in barco in nuu tu na ñayiu ka oo.
\v 33 Su kuaꞌa ñayiu ni ka jini ja kuaꞌankuei ya, te ni ka ndakuni ñai jin Jesús. Te ñama ni ka jika jaꞌa ñayiu yun kuaꞌankuei ja ni ka yaꞌi ndiꞌi ñuu yun, te vi xtnañuꞌu kai ni kentakuei saa maa ya.
\v 34 Te nuu ni nana Jesús nuu barco yun, te ni jini ya kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu, te ni kundaꞌu ini ña ya jin ñayiu yun, chi ka kui na kuinio ndikachi ja tu na jitoꞌo ti. Te yun guaa ni jinkondee ya ni kaxtnoꞌo ya kuaꞌa tnoꞌo nuu ñayiu yun.
\v 35 Te nuu ja mañini saꞌun, te ni ka jintnaꞌa ña tee ka skuaꞌa jin ya, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Ja ni ñini, te tu na veꞌe ka oo yaꞌa.
\v 36 Ndaxtute ni ñayiu yaꞌa nagua ja na kiꞌinkuei veꞌe ka oo yuku yaꞌa vi ñuu kueli ka oo yatni yaꞌa, te na vi kuain xtaa vi kai, chi tu nagua ka nei ja vi kai ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 37 Su jiñaꞌa ya:
\p ―Vi kuñaꞌa maa ni ja vi kaa ñayiu yaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\p Te ka jiñaꞌa de:
\p ―¿A kiꞌinkuei san te vi kuaan san yaꞌu ja uu ciento kiuu xtaa, te vi kuñaꞌa san ja vi kaa ñayiu yaꞌa? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 38 Te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nasaa xtaa ka nevaꞌa ni? Kuaꞌankuei ni vi kondiaꞌa ni ―jiñaꞌa ya.
\p Te nuu ni ka jini de, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Uꞌun ni xtaa te uu chiaka, ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 39 Yun te ni tatnuni ya ni ka kaꞌan ja ni ka jinkoo kuenta grupo ñayiu nuu yuku kuii yun.
\v 40 Te ni ka jinkoo siin in ciento in ciento ñayiu jin uu xiko uxi, uu xiko uxi.
\v 41 Yun te ni tnii ya ndi uꞌun xtaa jin nduu chiaka yun, te ni ndakondiaꞌa ya ichi andivi, te ni jikantaꞌu ya nuu ia Dios, te ni jaꞌnde ya xtaa yun, te ni jiñaꞌa ya nuu tee ka skuaꞌa jin ya, te ni ka skaka de nuu ñayiu kuaꞌa yun. Te suni ni jaꞌnde ya nduu chiaka yun nuu ndiꞌi ñayiu.
\v 42 Te ndiꞌi ñayiu ni ka jaa vi ndee ni ka ndutu chii.
\v 43 Te ni ka ndaxtutu de yuꞌu xtaa jin chiaka ja ni ndoo, te ni ndachitu uxi uu chika.
\v 44 Te tee ni ka jaa yun, chi uꞌun mil de ka kuu.
\s Jika Jesús siki ndute mar
\p
\v 45 Yun te jiñaꞌa Jesús ja kakuei tee ka skuaꞌa jin ya nuu barco, te vi kokakoxnoꞌo de nuu ya kokiꞌinkuei de ndee inka jioo yun, ñuu Betsaida, nini ndaxtute ya ñayiu kuaꞌa yun.
\v 46 Te nuu ni ndaxtute ya ñayiu yun, te ni kaa ya in nuu tinduu, ni ndakuatu ya.
\v 47 Nuu ni kuaa, te ja kuaꞌan barco yun ndee sagua nuu ndute mar, te maintnoꞌo ni ka ya oo nuu ñuꞌu yichi.
\v 48 Te ni jini ya ja tnundoꞌo ndevaꞌa ka skaka de barco yun, chi suaꞌa manana nuu yiꞌi tachi. Te nuu ja makundikin ja matuu, te jika jaꞌa Jesús nuu ndute mar, kuaꞌan ya nuu ka oo de, te vi ja oo ya ja yaꞌa jioo ya kiꞌin ya.
\v 49 Te ni ka jini de ja jika jaꞌa ya nuu ndute mar, te ni ka ndakani ini de ja anu kuu, te ni ka kana jaa de.
\v 50 Chi ndiꞌi de ni ka jini, te ni ka yuꞌu de. Su yun te ni kaꞌan ya jin de, te jiñaꞌa ya:
\p ―Vi koo anu ni, ma vi yuꞌu ni, chi maa san kuu ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 51 Te ni kaa ya nuu barco nuu ka ñuꞌu de yun, te ni jinkuiin tachi, te vi ni ka saꞌu kuii ini de.
\v 52 Chi ni tu ka jinkuiꞌnu ini de jakaꞌnu ni saꞌa ya jin xtaa yun, chi ka saꞌa ndee ni de ini anu de.
\s Ni ndasaꞌa Jesús ñayiu ka kuꞌu ñuu Genesaret
\p
\v 53 Te nuu ni ka yaꞌa ya ndute yun, te ni jinokuei ya ñuu ja tnii Genesaret. Te ni ka juꞌni de barco yuꞌu ndute yun.
\v 54 Te nuu ni nanakuei ya nuu barco yun, te vini ni ka ndakuni ña ñayiu jin ya.
\v 55 Te ñama kuaꞌankuei ndiꞌi ñayiu ñuu kueli ka oo yatni yun, ni ka jinkondei ka jinsiaꞌi ñayiu ka kuꞌu ka yoxnei nuu jito, ndee ni nuu ka niꞌi tnoꞌi ja oo ya.
\v 56 Te ndee ni nuu ni kuu ja kiuu ya a ñuu kueli a ñuu naꞌnu axi nuu ñuꞌu nuu ka jitu ñayiu, te ka jakin tui ñayiu ka kuꞌu nuu ichi, te ka jikantaꞌui nuu Jesús ja na kuandetu ya ja vi keꞌi visi ja joo yuꞌu saꞌun ya. Te ndiꞌi ñayiu ni ka keꞌe saꞌun ya ni ka nduvaꞌa.
\c 7
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús nagua saꞌa tneꞌe ña jin ñayiu
\p
\v 1 Yun te ni ka jintnaꞌa ña fariseo vi sava tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés jin Jesús, ja vajikuei de ndee ñuu Jerusalén.
\v 2 Te ni ka jini tee yun ja sava tee ka skuaꞌa jin Jesús ka otneꞌe ndaꞌa de, te ka jaa de xtaa, chi tu ka skunkuu de jin costumbre ja vi ndaꞌa de xnaa ka saa vi kaa de, te yun guaa ka kaꞌan kuechi tee yun.
\v 3 Chi tee ka kuu fariseo vi sava ka ñayiu judio ka ndee ka ndikin de jin costumbre tee nijaꞌnu, te tu ka jaa de nuu ja tu ka ndaꞌa de.
\v 4 Te nuu ndajinokuei de ja jaꞌankuei de nuu yaꞌu, te tu ka jaa de nuu ja tu ka ndaꞌa de. Te ka oo kuaꞌa ka costumbre ja ka ndikin de, na kuinio ja ndundoo vasu ja ka jiꞌi de vi tindoꞌo vi ndatniuu ja ka kuu kaa vi jito de.
\v 5 Yun te ni ka jikan tnoꞌo ña fariseo vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés jin Jesús:
\p ―¿Nau ja tu ka ndikin tee ka skuaꞌa jin ni costumbre ndi nijaꞌnuo? Chi tu ka ndasavii de ndaꞌa de nagua oo costumbre, te ka jaa de xtaa ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 6 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Seꞌe ndijani ini, nase guaꞌa ni kaꞌan Isaías ja jaꞌa ni ndee janaꞌa nuu ni tee de suaꞌa:
\q Ñayiu ñuu yaꞌa, chi jin yuꞌi ka chiñuꞌu ñai,
\q su anui, chi jika ndevaꞌa ka oo nuu rin.
\q
\v 7 Te tu nagua jiniuꞌu ja ka chiñuꞌu ñai,
\q chi ka kaxtnoꞌi ninoꞌo ni tnoꞌo ja ka tatnuni ñayiu ñuyiu.
\m Kachi ia Dios ja ni tee Isaías.
\v 8 Chi ka xndendoo ni tnoꞌo tatnuni ia Dios, te ka ndee ka ndikin ni costumbre ja ka jakin ñayiu, ja kuu ja ndundoo tindoꞌo vi vasu ja ka jiꞌi ni, vi kuaꞌa ka ja ka saꞌa ni ja kintnaꞌa inuu jin yaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 9 Te suni jiñaꞌa ya:
\p ―Ka jiso kava ni tnoꞌo tatnuni ia Dios nagua ja vi kondikin ni costumbre ni.
\v 10 Chi ni kaꞌan Moisés: “Kuanyuꞌu kuandetu nuu tata ron vi nuu nana ron, te na in xtau tniaꞌa tata axi nana, te na kuu”, kachi Moisés.
\v 11 Su maa ni, chi ka kachi ni ja kuu kaꞌan in tee nuu tata de axi nuu nana de: “Ma kuu chituu ña san, chi ndiꞌi ja nevaꞌa san kuu Corbán” (ja kei kaꞌan ja ni soko ndiꞌi san nuu ia Dios).
\v 12 Te nuu ja saa kaꞌan de, te ka kaꞌan maa ni ja tu ka na tniuu de ja chituu de tata de axi nana de.
\v 13 Te ka jiso kava ni tnoꞌo ia Dios jin costumbre ja ka jakin ni nuu in in ni. Vi kuaꞌa ka ja kintnaꞌa inuu jin yaꞌa ka saꞌa ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 14 Yun te ni ndakana ya ndiꞌi ñayiu kuaꞌa yun, te jiñaꞌa ya:
\p ―Vi konini ndiꞌi ni, te vi jinkuiꞌnu ini ni.
\v 15 Tu saꞌun nagua saꞌa ja makee ini ñayiu ja kosaꞌa tneꞌe ña nuu ia Dios. Su ja makana ini anu ñayiu kuu ja saꞌa tneꞌe ña.
\v 16 Te nuu ja ndee ni ka oo soꞌo ja vi konini ni te vi konini ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 17 Te nuu ni xndoo Jesús ñayiu kuaꞌa yun, te ni kiuu ya veꞌe. Yun te ni ka jikan tnoꞌo ña tee ka skuaꞌa jin ya siki tnoꞌo jioniꞌni ja ni kaꞌan ya.
\v 18 Te jiñaꞌa ya:
\p ―¿A vi ni maa ni tu ka jinkuiꞌnu ini ni? ¿A tu ka jinkuiꞌnu ini ni ja ndiꞌi ja makee ini ñayiu, chi ma kuu saꞌa tneꞌe ña nuu ia Dios?
\v 19 Chi masu anu makee, chi kuaꞌan chii, te ndejioo ni nuu yiki kuñu kuaꞌan ―jiñaꞌa ya.
\p Te jin tnoꞌo ni kaꞌan ya yun kaxtnoꞌo ya ja ni ndasavii ya ndiꞌi ja ka jaa ñayiu.
\v 20 Te jiñaꞌa ka ya:
\p ―Ja makana ini anu ñayiu, yun kuu ja saꞌa tneꞌe ña nuu ia Dios.
\v 21 Chi ndee ini anu ñayiu, makana ja ndakani kueꞌe ini, ja skindee tnaꞌi, ja saꞌi kuechi ñuyiu nuu kuini ka tnandaꞌi, ja kaꞌni ndiyi,
\v 22 ja suꞌi, ja jioꞌi ja konevaꞌi kuaꞌa xuꞌun, ja saꞌi jakueꞌe, ja xndaꞌui ñayiu, ja saꞌi janeꞌe jayichi, ja kuu kuasun ini, ja kaꞌan kueꞌi siki inka ñayiu, ja saꞌa teyii ndevaꞌi mai, ja tu ñuꞌu ndaa ini.
\v 23 Ndiꞌi jakueꞌe yaꞌa makana ndee ini anu ñayiu, te saꞌa tneꞌe ña jin nuu ia Dios ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kandija guaꞌa in ñaꞌa inka ñuu jin Jesús
\p
\v 24 Yun te ni kee Jesús kuaꞌan ya ñuu Tiro vi ñuu Sidón. Te ni kiuu ya in veꞌe, te tu kuini ya ja ndee in ñayiu vi kuni ja oo ya yun, su tu ni kuu ja kuyuꞌu ya.
\v 25 Chi vini ni niꞌi tnoꞌo in ñaꞌa nevaꞌa sesiꞌi ja ñuꞌu ña tachi ja yun oo Jesús, ni jino ña te ni junkuiin jiti ña nuu jaꞌa ya.
\v 26 Te ñaꞌa inka tatatnoꞌo kuu ña, chi Sirofenicia tnii ñuu ña. Te ni jikantaꞌu ña nuu ya ja na tau ya tachi ñuꞌu ña jin sesiꞌi ña.
\v 27 Su jiñaꞌa Jesús:
\p ―Kuandetu ni xtnañuꞌu ka na vi kaa seꞌe Israel guaa ndee na vi ndutu chii, chi masu vatuka kuu ja kindee san xtaa seꞌe Israel, te kuñaꞌa san nuu tiꞌina kueli ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 28 Yun te jiñaꞌa ña:
\p ―Vatuka kaꞌan ni, vi Jitoꞌo san, su tiꞌina kueli yun, chi suni ka jaa ti yuchi xtaa junkuei chii mesa seꞌe Israel ―jiñaꞌa ña.
\p
\v 29 Yun te jiñaꞌa ya:
\p ―Kuanoꞌo ni, chi jin tnoꞌo ni kaꞌan ni yaꞌa, te ja ni kana tachi ñuꞌu ña jin sesiꞌi ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 30 Te nuu ni ndajino ña veꞌe ña, te ni nukuꞌun ña sesiꞌi ña katui nuu jitoi, chi ja ni kana ña tachi ni ñuꞌu ña jin.
\s Ni ndasaꞌa Jesús in tee kuu ñiꞌi vi soꞌo de
\p
\v 31 Yun te ni kee tuku Jesús ñuu ja tnii Tiro, te kuaꞌan ya ñuu Sidón vi ni yaꞌa ya taka ñuu ja tnii Decápolis, te ni kenta ya ndute mar Galilea.
\v 32 Te yun ni ka junsiaꞌa in tee kuu ñiꞌi vi soꞌo de nuu ya, te ni ka jikantaꞌu nuu ya ja na sonee ya ndaꞌa ya siki de.
\v 33 Yun te ni jaka siin ña ya nuu tu na ñayiu ka ndiaꞌa, te ni chiꞌi ya xindaꞌa ya soꞌo de, te ni chiꞌi ya teyuꞌu ya xindaꞌa ya, te ni keꞌe ya yaa de.
\v 34 Yun te ni ndakondiaꞌa ya ichi andivi, te ni jaka ini ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―¡Efata! ―ja kei kaꞌan ¡Ndanune!
\p
\v 35 Te vi ore saa ni ndanune soꞌo de, te ka yaa tuchi kueli ka tnii yaa de, te ni kuu ni kaꞌan guaꞌa de.
\v 36 Te ni tatnuni ya nuu ñayiu yun ja ma vi kokaꞌan de nuu ni in ñayiu. Su visi tatnuni guaꞌa ya ja ma vi kokaꞌan de, su vi saa viꞌi ka kuaꞌankuei de ka xtutenuu de tnoꞌo.
\v 37 Te vi ni ka saꞌu kuii kuiti ini ñayiu, te ka kachi:
\p ―Guaꞌa saꞌa de ndiꞌi yaꞌa, chi saꞌa de ja vi ndee tee soꞌo ka ndanune soꞌo vi ñiꞌi kuu ka ndakaꞌan ―ka kachi.
\c 8
\s Ni jiñaꞌa Jesús ja ni ka jaa kuun mil teyii
\p
\v 1 Te kiuu yun ni ka kututu kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu, te tu saꞌun nagua ka nevaꞌi ja vi kai. Yun te ni ndakana Jesús tee ka skuaꞌa jin ya, te jiñaꞌa ya:
\p
\v 2 ―Kundaꞌu ini san ñayiu yaꞌa, chi ja ni kuu uni kiuu ka oi jion, te tu nagua ka nevaꞌi ja vi kai.
\v 3 Te nuu ja na ndatetniuu ndite san jin ja noꞌokuei veꞌi, te vatuni vi kuitai ichi kuanoꞌokuei, chi savai, chi jika vajikuei ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 4 Su ka jiñaꞌa tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―Su ¿ndenu vi niꞌo xtaa ja vi kaa ñayiu kuaꞌa yaꞌa, te tu na veꞌe oo nuu ka oo yaꞌa? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 5 Te ni jikan tnoꞌo ña ya:
\p ―¿Nasaa xtaa ka nevaꞌa ni?
\p Te ka jiñaꞌa de:
\p ―Uja.
\p
\v 6 Yun te ni kaꞌan ya jin ñayiu kuaꞌa yun ja ni ka jinkoi nuu ñuꞌu yun, te ni tnii ya ndi uja xtaa yun, te ni ndakuantaꞌu ya nuu ia Dios. Yun te ni jaꞌnde ya, te ni jiñaꞌa ya nuu tee ka skuaꞌa jin ya, nagua ja na vi skaka de nuu ñayiu kuaꞌa yun. Te ni ka skaka de nuu ñayiu yun.
\v 7 Te suni ka nevaꞌa de ndee saa chiaka kueli. Te jikantaꞌu ya, te ni tetniuu ya ja suni na vi skaka de nuu ñayiu yun.
\v 8 Te ni ka jaa ñayiu vi ndee ni ka ndutu chii. Te ni ka ndaxtutu de yuꞌu xtaa ja ni ndoo, te ni ndachitu uja chika.
\v 9 Te tee ja ni ka jaa yun, chi ka kuu vaa ndee kuun mil de. Te ni ndaxtute ña ya ja kuanoꞌokuei.
\v 10 Yun te ni ndekuei ya nuu barco jin tee ka skuaꞌa jin ya, te kuaꞌankuei ya ñuu ja tnii Dalmanuta.
\s Ka jikan ñayiu ja na saꞌa Jesús in tniuu kaꞌnu
\p
\v 11 Yun te ni jinokuei tee ka kuu fariseo, te ni ka jinkondee de ka tee tnaꞌa de jin Jesús. Te ka kuini de ja vi koto tnuni ña de. Te ni ka jikan de ja na saꞌa ya in tniuu kaꞌnu ja vaji ndee andivi.
\v 12 Te ndandaꞌu ni jaka ini Jesús, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nau ja ka jikan ñayiu yaꞌa in tniuu kaꞌnu nuu san? Te kaꞌan ndaa san ja ni in tniuu kaꞌnu ma xneꞌe san nuu ñayiu yaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 13 Saa te ni xndoo ña ya, te ni ndee ya nuu barco, te kuaꞌan ya inka jioo yuꞌu ndute mar.
\s Skintnaꞌa Jesús tnoꞌo ka kaxtnoꞌo fariseo jin levadura
\p
\v 14 Te ni ka naa ini tee ka skuaꞌa jin ya ja vi kindaꞌa de xtaa vixin, chi invaa ni xtaa vixin inee nuu barco yun kuaꞌankuei de jin ya.
\v 15 Te ni xtaku Jesús nuu de, te jiñaꞌa ya:
\p ―Vi koto vaꞌa ni maa ni jin levadura tee ka kuu fariseo vi levadura Herodes ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 16 Te ni ka jinkondee de ka ndatnoꞌo tnaꞌa de, te ka kachi de:
\p ―Yun kaꞌan de, chi chia tu ni ka yindaꞌo xtaa vixin.
\p
\v 17 Te ni jini Jesús ja siun ka ndatnoꞌo de, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nau ja ka kaꞌan ni ja tu na xtaa vixin ka nee ni? ¿A vi chiaꞌan ka vi jinkuiꞌnu ini ni ja vi kuni ni tnoꞌo kaꞌan san? ¡Nase ndeꞌe inu ndee ini anu ni!
\v 18 ¿A vi ka oo nduchi nuu ni, te tu ka ndiaꞌa ni? Te ka oo soꞌo ni, te tu ka nini ni. Te ¿a tu ka naꞌa ni
\v 19 na ni jaꞌnde san uꞌun xtaa ja ni ka jaa uꞌun mil teyii? Te ¿nasaa chika ni ka ndachitu yuꞌu xtaa ja ni ka ndaxtutu ni? ―jiñaꞌa ya.
\p ―Uxi uu ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 20 ―Te na ni jaꞌnde san uja xtaa ja ni ka jaa kuun mil ñayiu, ¿nasaa chika chitu yuꞌu xtaa ni ka ndaxtutu ni? ―jiñaꞌa ya.
\p ―Uja ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 21 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Te ¿nau ja vini saa, te tu ka jinkuiꞌnu ini ni? ―jiñaꞌa ya.
\s Ni ndasaꞌa Jesús in tee kuꞌu nuu ñuu Betsaida
\p
\v 22 Yun te ni kentakuei ya ñuu Betsaida. Te ni ka jinsiaꞌa ñayiu in tee kuꞌu nuu, te ni ka jikantaꞌui nuu ya ja na tetuu ya ndaꞌa ya nuu de ja na nduvaꞌa de.
\v 23 Yun te ni tnii ya ndaꞌa tee kuꞌu nuu yun, te ni keneꞌe ña ya ndee yuꞌu ñuu yun. Te ni skanuu ya teyuꞌu ya nduchi nuu de, te ni tetuu ya ndaꞌa ya. Te ni jikan tnoꞌo ña ya a kuu ndiaꞌa de joo.
\v 24 Te ni ndiaꞌa de, te jiñaꞌa de:
\p ―Jini san ñayiu ja na ka ndaa yutnu ka ndai, su jini san ja ka jikai ―jiñaꞌa de.
\p
\v 25 Yun te ni tetuu tuku ya ndaꞌa ya nduchi nuu de, te ni ndakondiaꞌa guaꞌa de, te ni nduvaꞌa nduchi nuu de, chi ni jini kaji de ndiꞌi ja oo ndee jika.
\v 26 Te ni ndatetniuu ña ya kuanoꞌo de veꞌe de, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ma noꞌo ni ñuu luluu yun, te ni ma kokaꞌan saꞌun ni nuu ni in ñayiu ñuu yun ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaꞌan kaji Pedro ja Jesús kuu ia ni tetniuu Dios
\p
\v 27 Yun te kuaꞌankuei Jesús jin tee ka skuaꞌa jin ya taka ñuu ka oo Cesarea Filipo. Te ichi yun ni jikan tnoꞌo ya tee ka skuaꞌa jin ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Naxa ka kaꞌan ñayiu na in kuu san?
\p
\v 28 Te ka jiñaꞌa de:
\p ―Sava ñayiu ka kaꞌan ja Juan tee ni oskuandute, te savai chi Elías, te savai ka kaꞌan ja ndee in tee ni ondakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa kuu ni ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Yun te jiñaꞌa ya:
\p ―Te maa ni, ¿naxa ka kaꞌan ni na in kuu san?
\p Te jiñaꞌa Pedro:
\p ―Maa ni kuu Kristu, ia ni tetniuu Dios ―jiñaꞌa de.
\p
\v 30 Su ni tatnuni Jesús ja ma vi kokaꞌan de tnoꞌo yaꞌa nuu ni in ñayiu.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús ja kuu ya te ndateku ya
\p
\v 31 Yun te jinkondee ya kaxtnoꞌo ya nuu tee ka skuaꞌa jin ya ja maa ya ja kuu ya Seꞌe Teyii, chi nini kuu ja tnaꞌa ya kuaꞌa ndevaꞌa tnundoꞌo. Te vi skexiko ña tee nijaꞌnu vi sutu ka kuu nijaꞌnu vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, te vi kaꞌni ña de jin ya, su nuu uni kiuu te ndateku ya.
\v 32 Te vi ni kaꞌan kaji kuiti ya tnoꞌo yaꞌa. Yun te ni keneꞌe siin ña Pedro, te ni jinkondee de kuxeen de nuu ya.
\v 33 Su ni ndajiokuiin Jesús, te ni ndakoto ya nuu ka oo tee ka skuaꞌa jin ya, te ni kuxeen ya nuu Pedro, te jiñaꞌa ya:
\p ―Kujioo ni nuu san, vi Tachi, chi tu ndakani ini ni nagua ndakani ini ia Dios, chi nagua ka ndakani ini ñayiu ñuyiu yaꞌa ndakani ini ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 34 Yun te ni ndakana ya tee ka skuaꞌa jin ya jin sava ka ñayiu, te jiñaꞌa ya:
\p ―Nuu na in kuini ja kondikin ña jin san, te na skunai mai, te kuiso siki cruz visi na kui, te na kondikin ñai jin san.
\v 35 Chi na in kaꞌan ja skaku niꞌnui mai, te junai. Te na in skunai mai ja jaꞌa sein vi ja jaꞌa tnoꞌo vaꞌa ia Dios, te kaku niꞌnui.
\v 36 Chi ¿nagua niꞌi ñayiu visi na kundei niꞌi ndiꞌi ja oo ñuyiu yaꞌa konevaꞌi, te skunai mai?
\v 37 Chi ma niꞌi ñayiu nagua tniuyaꞌui nuu ia Dios ja skaku niꞌnui mai.
\v 38 Chi na in kukanoo jin sein vi jin tnoꞌo san nuu ñayiu ñuyiu yaꞌa ja inu kueꞌi vi ka saꞌi yika kuechi, te maa san ja kuu san Seꞌe Teyii, suni kukanoo san jin, nuu ndii san jin jayeꞌe tajan maa tata san jin ia ja ka jinokuechi nuu ya ―jiñaꞌa ya.
\c 9
\p
\v 1 Te suni jiñaꞌa ya:
\p ―Kaꞌan ndaa san ja sava ni ja ka oo ni yaꞌa, chi ma vi kuu ni guaa ndee vi kuni ni naxa tatnuni ia Dios ja vaji jin jakaꞌnu ya ―jiñaꞌa ya.
\s Ni ndasama naxa kaa Jesús
\p
\v 2 Nuu ni yaꞌa iñu kiuu, te ni jaka ña Jesús jin Pedro vi Jacobo vi Juan, te kuaꞌankuei ya in yuku sukun, te yun ni ndasama kaa ya jin nuu tee yun.
\v 3 Te vi yeyeꞌe saꞌun niꞌnu ya jayaa na kuinio yuaꞌa, ja vi ni in ñayiu ndakate ñuyiu yaꞌa, tu na in kuu ja siun ndasaꞌa yaa.
\v 4 Te ni ka jini de ja ni ka ndatuu Elías jin Moisés, ka ndatnoꞌo de jin Jesús.
\v 5 Yun te jiñaꞌa Pedro nuu Jesús:
\p ―Mastru, guaꞌa kuu ja yaꞌa ka oo san, te na vi saꞌa san uni veꞌe kuii, in koo maa ni, te inka koo Moisés, te inka koo Elías ―jiñaꞌa de.
\p
\v 6 Chi ni ka yuꞌu de, te tu ni jini Pedro nagua kuu ja kaꞌan de.
\v 7 Yun te ni kuun in viko, te ni chisaꞌu ña jin de, te ndee nuu viko yun ni kee in tnoꞌo, te jiñaꞌa:
\p ―Suchiaꞌa kuu seꞌe maa rin ja kutoo ndevaꞌa rin jin, te vi konini tnoꞌo kaꞌin ―jiñaꞌa tnoꞌo yun.
\p
\v 8 Te nuu ni ka ndakondiaꞌa de nii nuu ka oo de yun, te tu na in ni ka jini ka de, chi maintnoꞌo ni ka Jesús oo.
\p
\v 9 Te nuu manukuei de jin ya nuu yuku yun, te ni tatnuni ya ja ma vi ndakani de nuu ni in ñayiu ja siun ni ka jini de, chi guaa ndee na ndateku maa ya ja kuu ya Seꞌe Teyii neꞌu ndiyi.
\v 10 Te yun guaa ni ka tavaꞌa ni maa de jin anu de ndiꞌi yun, su ni ka jikan tnoꞌo tnaꞌa de na tnoꞌo kuu ja kaꞌan Jesús ja ndateku ya neꞌu ndiyi.
\v 11 Yun te ni ka jikan tnoꞌo de Jesús, te ka jiñaꞌa de:
\p ―¿Nau ja ka kaꞌan tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés ja vi nini kuu ja xtnañuꞌu ka Elías ndii, te saa kii Kristu? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 12 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Jandaa ndija ja xtnañuꞌu ka Elías ndii, te suu de ndasavaꞌa ndiꞌi. Su nuu saa, ¿te nau ja yoso nuu tutu ii ja sein ja kuu san Seꞌe Teyii, chi tnaꞌa san kuakuaꞌa tnundoꞌo, te vi skexiko ña ñayiu?
\v 13 Su kaꞌan san ja Elías, chi ja ni kii de, te ni ka saꞌa ña de jin tee yun ndiꞌi nagua ka kuini maa de, nagua kaꞌan nuu tutu ii ja saa ndoꞌo de ―jiñaꞌa ya.
\s Ni ndasaꞌa Jesús in suchi yii ñuꞌu ña espíritu kueꞌe
\p
\v 14 Te nuu ni ndentakuei ya nuu ka oo sava ka tee ka skuaꞌa jin ya, te ni ka jini ya ja ka oo kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu ja ni ka jionduu ña jin tee ka skuaꞌa jin ya. Te suni ka oo tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés ja ka tee tnaꞌa jin de.
\v 15 Te nuu ni ka jini ñayiu yun ja vaji ya, te ndiꞌi ni ka saꞌu kuii ini, te ni ka jinoi nuu oo ya ja vi ndakantnoꞌo ñai jin ya.
\v 16 Te ni jikan tnoꞌo ña ya jin tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―¿Nagua ka tee tnaꞌa ni jin tee yun? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 17 Te ni kaꞌan in tee oo jin ñayiu kuaꞌa yun, te jiñaꞌa de:
\p ―Mastru, vaji san nuu ni jin seyii san ja ñuꞌu ña espíritu kueꞌe, te ni saꞌa ñiꞌi ña jin.
\v 18 Te ndee ni nuu ni kuu ja ndakakiꞌi ña, te skana ña nuu ñuꞌu, te kisi ña, te jaa ti iñu yuꞌi vi kaꞌñi noꞌi, te kuaꞌin makuxii saꞌa. Te ni kaꞌan san jin tee ka skuaꞌa jin ni ja na vi tanundaꞌa de vi tau de, su tu kuu vi saꞌa de ―jiñaꞌa de.
\p
\v 19 Yun te jiñaꞌa ya:
\p ―Tatatnoꞌo kueꞌe ja tu ka kandija, ¿nasaa ka kiuu guaa koo san jin ni? ¿Nasaa ka kiuu guaa kuandee ini san? Vi kisiaꞌa ni jin yaꞌa nuu saa ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 20 Te ni ka jinsiaꞌa de jin nuu ya. Te nuu ni jini ña espíritu yun jin Jesús, te ni kisi ndevaꞌa ña jin suchi yii yun, te ni ndonsoi ndee nuu ñuꞌu, te jiotutuu ni kai vi jaa ti iñu yuꞌi.
\v 21 Yun te ni jikan tnoꞌo ña Jesús jin tatai:
\p ―¿Na kuu saa tiempu ndoꞌi siaꞌa? ―jiñaꞌa ya.
\p Te jiñaꞌa de:
\p ―Ndee nuu lului.
\v 22 Te kuaꞌa jichi tnaa ña nuu ñuꞌu vi nuu ndute ja kaꞌni ña. Su nuu ja kuu saꞌa ni joo, te kundaꞌu ini ña ni jin san, te chituu ña ni ―jiñaꞌa de.
\p
\v 23 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Nuu ja kuu kandija maa ni, chi ndiꞌi ni ja kuu nuu ñayiu kandija ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 24 Yun te vi ñama kuiti ni kana tata suchi yii yun, te jiñaꞌa de:
\p ―Kandija san, te chituu ña ni na kandija guaꞌa ka san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 25 Te nuu ni jini Jesús ja kuaꞌan ka kututu kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu, te ni kaꞌan xeen ya nuu espíritu kueꞌe yun, te jiñaꞌa ya:
\p ―Tatnuni rin nuu ron ja kuu ron espíritu ñiꞌi vi soꞌo ja kana ron ini anu suchiaꞌa, te kiꞌin ron, te ma ndajiokuiin uun ka ron ja ndee ron nuu anui ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 26 Yun te ni kana koꞌo espíritu yun, te ni kisi ndevaꞌa ña jin, te ni kee kuaꞌan. Te suchi yun, chi vi na kuinio ja vi ni jiꞌi saꞌuin, te kuaꞌa ñayiu ni ka kaꞌan ja ni jiꞌi.
\v 27 Su ni tnii Jesús ndaꞌi, te ni ndoneꞌe ña ya, te ni nukuiin.
\p
\v 28 Te nuu ni kiuu Jesús ini veꞌe, te ni ka jikan tnoꞌo ña tee ka skuaꞌa jin ya nuu ka oo maa ni de jin ya:
\p ―¿Te nau ja tu ni kuu vi tau sein espíritu kueꞌe yun? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Saa, chi tachi kaa siaꞌa, chi nini kuu ja ndakuatuo vi konditeo, te saa kundeo ja kana ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaxtnoꞌo tuku Jesús inka jichi ja kuu ya
\p
\v 30 Yun te ni ndekuei ya yun, te kuaꞌankuei ya ichi ñuu ja tnii Galilea. Te tu kuini Jesús ja vi kuni ni in ñayiu.
\v 31 Chi kaxtnoꞌo ya nuu tee ka skuaꞌa jin ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Sein ja kuu san Seꞌe Teyii, chi vi sinotuu ña nuu ndaꞌa ñayiu ñuyiu, te vi kaꞌni ña, su nuu uni kiuu ja ni jiꞌi san, te ndateku san ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 32 Su tu ni ka jinkuiꞌnu ini de na tnoꞌo kuu ja siun kaꞌan ya, su ka yuꞌu de ja vi kakan tnoꞌo ña de jin ya.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús na in kuu kaꞌnu ka
\p
\v 33 Yun te ni jinokuei ya ñuu Capernaúm, te nuu ja ka oo ya in veꞌe, te ni jikan tnoꞌo ña ya jin tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―¿Nagua ka tee tnaꞌa ni ichi vajikueio? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 34 Su tu ni ka kaꞌan saꞌun de, chi ichi nuu kuaꞌankuei de ka tee tnaꞌa de ndee de guaa kokuu kaꞌnu ka.
\v 35 Yun te ni jinkoo ya, te ni kana ya ndi uxi uu tee ka skuaꞌa jin ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Nuu ja ndee ni kuini ja kokuu ni tee xtnañuꞌu, te kuini ja kokuu ni tee sandiꞌi ni ka nuu ndiꞌi ni, te kokunukuechi ni nuu ndiꞌi ni.
\p
\v 36 Yun te ni tnii ya ndaꞌa in suchi luluu, te ni jani ña ya maꞌñu ndiꞌi de, te ni kanundee ña ya jin, te jiñaꞌa ya:
\p
\v 37 ―Na ñayiu jantaꞌu in suchi luluu ja jaꞌa maa san na kuinio suchi yaꞌa, te jantaꞌu ñai jin maa san. Te na in jantaꞌu ña jin maa san, te masu maintnoꞌo maa san jantaꞌui, chi suni jantaꞌui ia ni tetniuu ña jin san ―jiñaꞌa ya.
\s Na ñayiu tu ndakoo sikio te chituu ñai jion
\p
\v 38 Yun te jiñaꞌa Juan:
\p ―Mastru, ni ka jini san in tee ja jin sivi ni, te skunu de tachi ka ñuꞌu ña jin ñayiu, su tu ni ka jandetu san ja kosaꞌa ka de, chi masu in ni ka skuaꞌo jin de ―jiñaꞌa de.
\p
\v 39 Su jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ma vi kasi niꞌnu ni, chi tu na in ñayiu saꞌa in tniuu kaꞌnu jin sivi san, te yata yun te kaꞌan kueꞌe de siki san.
\v 40 Chi na in tu ndakoo sikio, te oi chituu ñai jion.
\v 41 Te nani kuu ñayiu ja tai visi in yajin ndute vi koꞌo ni ja ka oo ni jin san, te kaꞌan ndandaa san ja ma skunai, chi niꞌi yaꞌui.
\s Ma vi saꞌo ja junkuei ñayiu nuu yika kuechi
\p
\v 42 ’Te nani kuu ñayiu saꞌa ja in suchi luluu ja kandija ña jin san, kanakaui nuu yika kuechi, te vi guaꞌa ka kokuu ja na vi kuꞌni in yoso molinu sukuin, te vi tnaa ña ndee nuu kunu ka kaꞌa ndute mar.
\v 43 Te nuu ja ndaꞌa ni saꞌa ja kanakau ni nuu kuechi, te kaꞌnde ni, chi guaꞌa ka kuu ja tikundu ni, te ndiuu ni nuu koteku ni, masu ja koo vaꞌa nduu ndaꞌa ni, te kiꞌin ni nuu andeya, nuu kai ñuꞌu ja ma ndaꞌva saꞌun,
\v 44 nuu tu ka jiꞌi tindaku, te ni tu ndaꞌva saꞌun ñuꞌu.
\v 45 Te nuu ja siꞌin ni saꞌa ja kanakau ni nuu kuechi, te kaꞌnde ni, chi guaꞌa ka kuu ja tikundu ni, te ndiuu ni nuu koteku ni, masu ja koo vaꞌa nduu siꞌin ni, te kiꞌin ni nuu andeya, nuu kai ñuꞌu ja ma ndaꞌva saꞌun,
\v 46 nuu tu ka jiꞌi tindaku, te ni tu ndaꞌva saꞌun ñuꞌu.
\v 47 Te nuu ja nduchi nuu ni saꞌa ja kanakau ni nuu kuechi, te tau ni, chi guaꞌa ka kuu ja kiuu ni nuu tatnuni ia Dios jin invaa ni nduchi nuu ni, masu ja koo vaꞌa nduu nduchi nuu ni, te kiꞌin ni nuu andeya,
\v 48 nuu tu ka jiꞌi tindaku, te ni tu ndaꞌva saꞌun ñuꞌu.
\v 49 Chi ndiꞌi ni ni saꞌa tuaꞌa ña ia Dios jin ñuꞌu ja kuu tnundoꞌo, nagua ka savaꞌa ñayiu ndiꞌi kuñu ja kai nuu ka sokoi nuu ya ja kuu axe saꞌa ñii.
\v 50 Chi jaguaꞌa kuu ñii, su nuu ja na nduu uun ñii yun, ¿te naxa vi saꞌa ni ja nduu axe inka jichi? Nuu saa, te vi kokuu ni ñayiu guaꞌa nagua oo guaꞌa ñii, te vi koo mani ni jin in in ni ―jiñaꞌa ya.
\c 10
\s Kaxtnoꞌo Jesús ja ma vi xndendoo tnaꞌa teyii jin ñasiꞌi de
\p
\v 1 Yun te ni ndee ya ñuu Capernaúm, te ni jino ya ñuu ja tnii Judea ja oo inka jioo yute Jordán. Te yun ni ka kututu tuku ñayiu nuu oo ya, te ni kaxtnoꞌo tuku ya nui, nagua ni kutuaꞌa maa ya saꞌa ya.
\v 2 Te ni ka jintnaꞌa ña sava tee ka kuu fariseo jin Jesús, ja vi koto tnuni ña de jin ya. Te ni ka jikan tnoꞌo ña de:
\p ―¿A vatuka kuu nuu Ley ja vi xndendoo tnaꞌa in tee jin ñasiꞌi de? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 3 Yun te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Naxa ni tatnuni Moisés nuu ni?
\p
\v 4 Te ka jiñaꞌa de:
\p ―Moisés, chi ni jandetu de ja in tee kuu xndendoo de ñasiꞌi de, su kuñaꞌa de nuu ña in tutu nuu kaꞌan ja vi xndendoo tnaꞌa de, te ndoo ña ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 5 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Vi ja inu ndee ini anu ni guaa ni tee Moisés tnoꞌo yaꞌa.
\v 6 Su ndee jaxtnañuꞌu, ni saꞌa ia Dios ndiꞌi ja oo ñuyiu, te “ni saꞌa ya teyii jin ñasiꞌi.
\v 7 Te yun guaa xndoo teyii tata de vi nana de, te kuaka tnaꞌa de jin ñasiꞌi de.
\v 8 Te nduu vi kokuu na kuinio invaa ni ka ñayiu”, kachi tutu ii. Saa te masu uu kai kuu, chi invaa ni ka ñayiu.
\v 9 Te yun guaa tu na tniuu in tee ja saꞌa siin de nagua ni xtnitnaꞌa ia Dios ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 10 Te nuu ja ka oo ya in veꞌe, te ni ka jikan tnoꞌo tuku ña tee ka skuaꞌa jin ya siki tnoꞌo yaꞌa.
\v 11 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Nani kuu tee ja xndoo de ñasiꞌi de, te ndakuaka tnaꞌa de jin inka ñasiꞌi, te skindee de ñaꞌa xtnañuꞌu.
\v 12 Te nuu ja in ñasiꞌi xndendoo ña yii ña, te ndakuaka tnaꞌa ña jin inka de, te suni skindee ña yii xtnañuꞌu ña ―jiñaꞌa ya.
\s Ni jikantaꞌu Jesús ja jaꞌa suchi kueli
\p
\v 13 Yun te ni ka junsiaꞌa ñayiu suchi kueli nuu Jesús, nagua ja na sonee ya ndaꞌa ya siki, te na kakantaꞌu ya jaꞌi. Su ni ka kuxeen tee ka skuaꞌa jin ya nuu ñayiu ka junsiaꞌa suchi kueli yun.
\v 14 Te nuu ni jini Jesús, te ni kiti ini ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Vi kuandetu ni na kikuei maa suchi kueli jian nuu san, te ma vi kasi niꞌnu ni ja kikuei, chi nuu tatnuni ia Dios kuu nuu vi koo ñayiu ka kuu na kuinio suchi kueli yaꞌa.
\v 15 Chi kaꞌan ndaa san ja na in ñayiu tu jantaꞌu ja tatnuni ia Dios nui nagua jantaꞌu in suchi luluu, te ma kiuu saꞌuin nuu tatnuni ya ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 16 Te ni kanundee ña ya vi ni sonee ya ndaꞌa ya siki, te ni jikantaꞌu ya ja jaꞌi.
\s Ka ndatnoꞌo in tee kuika jin Jesús
\p
\v 17 Te nuu ni kiꞌin tuku ya ichi kuaꞌan ya, te ni kenta in tee jino de, te ni jinkuiin jiti de nuu ya, te ni jikan tnoꞌo ña de jin ya:
\p ―Tee guaꞌa kuu ni, Mastru. ¿Nagua kuu jaguaꞌa saꞌa san ja niꞌi taꞌu san ja koteku san nikuii nikani? ―jiñaꞌa de.
\p
\v 18 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿Nau ja xnani ña ni tee guaꞌa? Te tu na tee guaꞌa oo, chi maintnoꞌo Dios kuu ia guaꞌa.
\v 19 Ja jini maa ni tnoꞌo tatnuni ia Dios nuu kaꞌan suaꞌa: “Ma koskindee tnaꞌa ron, ma kaꞌni ron ndiyi, ma suꞌu ron, ma kaꞌan tnoꞌo ron siki ñayiu, ma xndaꞌu ron ñayiu, te kuanyuꞌu kuandetu nuu yua nuu siꞌi ron”, kachi tutu ii ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 20 Yun te jiñaꞌa de:
\p ―Mastru, ndiꞌi yaꞌa tavaꞌa san ndee lule san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 21 Yun te ni ndiaꞌa ña Jesús jin de, te ni kaꞌan too ña ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Invaa ka ja jaꞌni ña jin ni nuu saa: kuaꞌan ni te xiko ndiꞌi ni ja nevaꞌa ni, te kuñaꞌa ni nuu ñayiu ka kundaꞌu, te konevaꞌa kuaꞌa ni ndee andivi. Yun te saa kii ni, te kondikin ña ni visi na tnaꞌa ni kuaꞌa tnundoꞌo ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 22 Te ni tnaꞌu ini de nuu ni onini de tnoꞌo yaꞌa, te kusuchi ndevaꞌa ini de kuaꞌan de, chi tee kuika ndevaꞌa kuu de.
\p
\v 23 Yun te ni ndiaꞌa Jesús nii nuu ka oo ya, te jiñaꞌa ya nuu tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―Nase ndeꞌe vijin kuu ja kuu kiukuei ñayiu kuika nuu tatnuni ia Dios ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 24 Te ni ka saꞌu kuii ini tee ka skuaꞌa jin ya ja siun kaꞌan ya. Su ni ndajiokuiin tuku Jesús jiñaꞌa ya:
\p ―Ñani, nase ndeꞌe vijin kuu ja kuu kiukuei ñayiu ka kutoo xuꞌun nuu tatnuni ia Dios.
\v 25 Chi ñama ka kiuu in kameyu yau in yiki tiku saa ja kiuu in ñayiu kuika nuu tatnuni ia Dios ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 26 Te nuu ni ka onini de tnoꞌo yaꞌa, te viꞌi ka ni ka saꞌu kuii kuiti ini de, te ka jikan tnoꞌo tnaꞌa de:
\p ―¿Na in kuu ja kaku niꞌnu nuu saa? ―ka kachi de.
\p
\v 27 Yun te ni ndiaꞌa ña Jesús, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ja ñayiu ñuyiu, chi ma kuu vi saꞌi, su ja ia Dios, chi ndiꞌi ni ja kuu saꞌa ya ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 28 Yun te ni jinkondee Pedro jiñaꞌa de:
\p ―Su sein, chi vi ni ka xndoo san ndiꞌi nagua ka nevaꞌa san, te ka ndikin ña san jin ni ―jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Kaꞌan ndaa san ja nani kuu ñayiu ja ka xndoi veꞌe a ñani a kuaꞌi a tatai a nanai a seꞌi axi ñuꞌi ja jaꞌa sein vi ja jaꞌa tnoꞌo vaꞌa ia Dios,
\v 30 te ñayiu yun, chi vi ndaniꞌi in ciento jichi kuaꞌa ka vitna nuu ñuyiu yaꞌa: veꞌi vi ñani vi kuaꞌi vi nanai vi seꞌi vi ñuꞌi, visi ka sondikin ña ñayiu jin. Su inka ñuyiu ja vaji, te vi ndaniꞌi ja vi kotekui nikuii nikani.
\v 31 Su kuaꞌa ñayiu kuu naꞌnu vitna vi nduu lulei, te kuaꞌa ñayiu ka kuu lule vitna vi nduu naꞌnui ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaxtnoꞌo tuku Jesús inka jichi ja kuu ya te ndateku ya
\p
\v 32 Te nuu ka ñuꞌu ichi de mandakuei de Jerusalén, te yoxnoꞌo Jesús nuu tee ka skuaꞌa jin ya kuaꞌankuei ya. Te vi ni ka saꞌu kuii ini de vi ka yuꞌu de ka ndikin ña de jin ya. Yun te ni keneꞌe siin ya ndi uxi uu tee ka skuaꞌa jin ya, te ni jinkondee ya kaꞌan tuku ya naxa kaa ja ndoꞌo ya.
\v 33 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Te vitna ja mandakueio Jerusalén, te vi xtuu ña ñayiu jin sein ja kuu san Seꞌe Teyii, nuu ndaꞌa tee ka kuu nijaꞌnu nuu sutu vi nuu tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, te vi kaꞌan de ja na kuu san, te vi ndasiaꞌa ña de ndaꞌa tee inka ñuu,
\v 34 te vi saꞌa neꞌe vi saꞌa yichi ña de, te vi kani ña de vi vi tiusii de nuu san, te vi kaꞌni ña de. Su nuu uni kiuu, te ndateku san ―jiñaꞌa ya.
\s Ka jikan Jacobo jin Juan in jandiuxi nuu Jesús
\p
\v 35 Yun te ni ka jintnaꞌa yatni ña Jacobo vi Juan, seꞌe Zebedeo, jin Jesús, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Mastru, ka kuini san ja saꞌa ña ni in jandiuxi ja vi kakan san nuu ni ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 36 Te ni jikan tnoꞌo ña ya:
\p ―¿Nagua ka kuini ni ja saꞌa san jin ni? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 37 Te ka jiñaꞌa de:
\p ―Kuandetu ni ja kiuu nduu kaꞌnu ndevaꞌa ni ja tatnuni ni, na vi jinkoo san xiin ni, in san ndaꞌa kuaꞌa ni, te inka san ndaꞌa satni ni ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 38 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Tu ka jini ni nagua kuu ja ka jikan ni. ¿A kuu vi koꞌo ni nuu vasu ja koꞌo san ja kuu tnundoꞌo xeen ja tnaꞌa san? Te ¿a kuu vi kuandute ni jin tnundoꞌo kii siki san? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 39 ―Kuu ―ka jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ja ndaa ja kuu vi koꞌo ni nuu vasu ja jiꞌi san, te vi yaꞌa ni nuu koto tnuni ña tnundoꞌo ja vi kuandute ni jin tnundoꞌo ja tnaꞌa san.
\v 40 Su ja vi jinkoo ni ndaꞌa kuaꞌa san vi ndaꞌa satni san, chi masu maa san kuu ja taa, chi ja ni saꞌa tuaꞌa maa Tata Dios ndee ñayiu ka kuu ja vi niꞌi ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 41 Te nuu ni ka jini uxi ka tee ka skuaꞌa jin ya tnoꞌo yaꞌa, te ni ka kiti ini de nuu Jacobo vi nuu Juan.
\v 42 Te ni ndakana ña Jesús, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ja ka jini maa ni ja tee ka tatnuni nuu sava ka ñuu, chi ka xtaku niꞌi de na kuinio ja vi maa de ka kuu jitoꞌo. Te tee ka kuu naꞌnu ka tatnuni xeen de jin tniuu ka nee de.
\v 43 Su neꞌu maa ni, chi masu saa kokuu, chi na in kaꞌan ja kokuu kaꞌnu neꞌu ni, te kuini ja kunukuechi nuu sava ka ni.
\v 44 Te na in kaꞌan ja kokuu ñayiu kukaꞌnu neꞌu ni, te kuini ja kunukuechi nuu ndiꞌi ni.
\v 45 Chi suni saa ni sein ja kuu san Seꞌe Teyii, chi masu vaji san ja vi kunukuechi ñayiu nuu san, chi vaji san ja kunukuechi san nuu ñayiu, te soko san maa san ja junkuꞌun yaꞌu, nagua ja kuaꞌa ñayiu ndatau san nuu jakueꞌe ―jiñaꞌa ya.
\s Ni ndasaꞌa Jesús nduchi nuu Bartimeo
\p
\v 46 Yun te ni jinokuei ya ñuu Jericó. Te nuu ni ndekuei ya ñuu yun kuaꞌankuei ya jin tee ka skuaꞌa jin ya vi jin kuaꞌa ndevaꞌa ka ñayiu. Te yuꞌu ichi yun nukoo Bartimeo, in tee kuꞌu nduchi nuu, seꞌe Timeo, jikan de xuꞌun.
\v 47 Te nuu ni jini soꞌo de ja Jesús, tee ñuu Nazaret, kuu ia kuaꞌan yun, te ni jinkondee de kana jaa de, te jiñaꞌa de:
\p ―Jesús, ndikin tata ndee rey David, kundaꞌu ini ña ni jin san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 48 Te kuaꞌa ñayiu ka kuxeen nuu de nagua ja na kasi yuꞌu de, su vi saa viꞌi ka kana jaa de:
\p ―Ndikin tata ndee rey David, kundaꞌu ini ña ni jin san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 49 Yun te ni jinkuiin Jesús, te ni kaꞌan ya ja na vi kana ña jin de. Te ni ka kaꞌan ña jin tee kuꞌu nuu yun, te ka jiñaꞌa:
\p ―Koo anu ni, te ndakoo ni neꞌe ni, chi kana ña de jin ni ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 50 Yun te ni skana de soo suꞌnu de, te ni ndakoo de ni jintnaꞌa de Jesús.
\v 51 Yun te ni jikan tnoꞌo ña Jesús:
\p ―¿Nagua kuini ni ja saꞌa san jin ni? ―jiñaꞌa ya.
\p Te jiñaꞌa tee kuꞌu yun:
\p ―Mastru, kuini san ja ndanune nduchi nuu san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 52 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Kuaꞌan ni nuu saa, chi ja kandija ni, ndasaꞌa nduchi nuu ni, te ni nduvaꞌa ni ―jiñaꞌa ya.
\p Te vi ore saa ni ndanune nduchi nuu de, te ni jata ndikin ña de kuaꞌankuei de jin Jesús nuu ichi yun.
\c 11
\s Ni ndiuu Jesús na kuinio in rey ja ni kundee maa Jerusalén
\p
\v 1 Te nuu ni ka kuyatni Jesús maa ñuu Jerusalén, yatni ñuu Betfagé vi ñuu Betania, nuu oo yuku nani Olivo, te ni tetniuu ya uu tee ka skuaꞌa jin ya,
\v 2 te jiñaꞌa ya:
\p ―Kuaꞌankuei ni ñuu luluu ja kaa ichi nuu ni suaꞌa, te nuu kiukuei ni ñuu yun, te yun vi junkuꞌun ni in mentu luluu nuꞌni ti, ja chiaꞌan ka saꞌun na in tee koso ti. Vi ndajin ni ti, te kikuei ni jin ti.
\v 3 Te nuu ja na in ñayiu kaꞌan: “¿Nau ja ka saꞌa ni siaꞌa?” Te vi kuñaꞌa ni ja maa Jitoꞌo jiniuꞌu ti, su vini ndatetniuu ya ti vi ndisiaꞌa ti, vi kuñaꞌa ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 4 Te ni jaꞌankuei de, te ni ka junkuꞌun de in mentu luluu yun nuꞌni ti yuꞌu ichi yatni in yeꞌe, te ni ka ndajin de ti.
\v 5 Te sava tee ka oo yun ka jiñaꞌa de:
\p ―¿Nau ja ka ndajin ni mentu luluu jian? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 6 Yun te ni ka kaꞌan de nagua ni jiñaꞌa Jesús. Saa te ni ka jandetu tee yun ja kuaꞌankuei de jin ti.
\v 7 Te ni ndajinokuei de jin mentu luluu yun nuu oo Jesús, te ni ka sonee de saꞌun de yata ti, te ni kakoso ya ti.
\v 8 Te suni kuaꞌa ñayiu ka skaa saꞌun ini ichi yun, te sava ñayiu ka jaꞌnde ndaꞌa yutnu kuii yun, te ni ka tanduei ini ichi nuu kuaꞌan ya.
\v 9 Te ñayiu ka yoxnoꞌo vi ñayiu ka intandikin ka kanai, te ka jiñaꞌi:
\p ―¡Kaꞌnu kuu maa ni! ¡Na taꞌu na ndetu ia vaji nuu ndaꞌa Jitoꞌo!
\v 10 Na taꞌu na ndetu ia vaji nuu ni otatnuni ndi tata veluo rey David ja kotatnuni. Kaꞌnu kuu maa ni ja vaji ni ndee sukun ―ka kachi.
\p
\v 11 Te ni kiuu Jesús maa Jerusalén, te kuaꞌan ya veñuꞌu kaꞌnu, te ni ndiaꞌa ya ndiꞌi ja oo ninii yun. Te ja siun ja makunee, te ni ndekuei ya jin ndi uxi uu tee ka skuaꞌa jin ya, te kuaꞌankuei ya ñuu Betania.
\s Ni xtau tniaꞌa Jesús tnu tichi iuu
\p
\v 12 Te kiuu tnee suaꞌa, nuu ni ndekuei Jesús ñuu Betania, te kokin ya.
\v 13 Te ndee jika ni jini ya nukuiin in tnu tichi iuu ja oo ndaꞌa kuii tnu, te ni jaꞌan ya ni jinkoto ya kondioꞌni a masu in tichi iuu. Su nuu ni jino ya, te tu na kiti ni niꞌi saꞌun ya, chi nani ndaꞌa kuii tnu ka oo, chi masu yoo iin ti kuu.
\v 14 Yun te jiñaꞌa Jesús nuu tnu tichi iuu yun:
\p ―Vitna te ni in ñayiu ma vi kaa saꞌun ka tichi iuu ja kuun nuu ron ―jiñaꞌa ya.
\p Te ni ka onini tee ka skuaꞌa jin ya ja siun jiñaꞌa ya.
\s Ni ndasavii Jesús maa veñuꞌu kaꞌnu
\p
\v 15 Yun te ni ndajinokuei ya Jerusalén. Te nuu ni kiuu Jesús ini nuu oo veñuꞌu kaꞌnu, te ni jinkondee ya ni keneꞌe ya ñayiu ka xiko vi ñayiu ka kiꞌin nuu oo veñuꞌu yun, te ni xndonso ya mesa ñayiu ka sama xuꞌun vi tei nuu ka nukoo ñayiu ka xiko sata.
\v 16 Te tu ni jandetu ya ja na in ñayiu kiukuei jin ndatniuu ini nuu oo veñuꞌu yun.
\v 17 Te ni kaxtnoꞌo ya nuu ñayiu, te jiñaꞌa ya:
\p ―Yoso nuu tutu ii: “Veꞌe rin, chi veꞌe nuu ka ndakuatu ndiꞌi ñayiu ñuyiu konani”, kachi tutu ii. Su maa ni, chi ka saꞌa ni na kuinio in yau kava kuiꞌna ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 18 Te nuu ni ka onini tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés vi tee ka kuu nijaꞌnu nuu sutu ja siun kaꞌan ya, te ni ka nduku de naxa vi kaꞌni de ya. Su ka yuꞌu ña de jin ya, chi ndiꞌi ñayiu ni ka saꞌu kuii kuiti ini tnoꞌo kaxtnoꞌo ya.
\v 19 Su nuu makunee, te ni ndekuei ya ñuu yun kuaꞌankuei ya.
\s Ni xtau tniaꞌa Jesús tnu tichi iuu
\p
\v 20 Nuu neꞌe inka kiuu, te ni ka yaꞌa ya jin tee ka skuaꞌa jin ya yun, te ni ka jini de ja ni yichi nii tnu tichi iuu yun vi ndee yoꞌo tnu ni yichi.
\v 21 Yun te ni ndakaꞌan Pedro, te jiñaꞌa de:
\p ―Mastru, kondiaꞌa ni tnu tichi iuu ja ni xtau tniaꞌa ni yun, vi ja ni yichi tnu ―jiñaꞌa de.
\p
\v 22 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Kandija ni ia Dios, te saꞌa ya nagua jikan ni,
\v 23 chi kaꞌan ndaa san ja nani kuu ñayiu ja kuñaꞌa nuu tinduu yaꞌa: “Kujioo te makee ndee nuu ndute mar yun”, te ma ndakani ini jin anui a saa axi ñaꞌa, chi kandijai ja saa kokuu nagua kaꞌin, te vi saa ndija kokuu.
\v 24 Yun kuu ja kaꞌan san, ja ndiꞌi ja ka jikan ni nuu ka ndakuatu ni, te vi kandija ni ja ni ka niꞌi ni, te vi niꞌi ni.
\v 25 Te nuu ka ndakuatu ni, nuu ja ndee in ñayiu ni skiti ini ña jin ni, te vi kuakaꞌnu ini ni jin, nagua ja suni na kuakaꞌnu ini Tata Dios, ia oo ndee andivi, yika kuechi maa ni.
\v 26 Chi nuu ja ma vi kuakaꞌnu ini maa ni, te suni ma kuakaꞌnu ini Tata Dios, ia oo ndee andivi, yika kuechi maa ni ―jiñaꞌa ya.
\s Ndiso Jesús in tniuu kaꞌnu
\p
\v 27 Yun te ni ndajinokuei ya Jerusalén, te nuu jiondita Jesús ini nuu oo veñuꞌu, te ni jinokuei tee ka kuu nijaꞌnu nuu sutu vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés vi tee nijaꞌnu nuu oo ya.
\v 28 Te ka jiñaꞌa de:
\p ―¿Na in tatnuni ja saꞌa ni tniuu yaꞌa, axi na in ni chitniuu ña ja saꞌa ni yaꞌa? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Suni sein, na kakan tnoꞌo ña san in tnoꞌo jin ni. Te nuu ja vi kaꞌan ni, te suni kaꞌan san na in tatnuni ja saꞌa san tniuu yaꞌa.
\v 30 ¿Na in ni tatnuni ja ni oskuandute Juan? ¿A maa ia Dios oo ndee andivi axi ñayiu ñuyiu yaꞌa? Vi kaꞌan ni, vii ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 31 Yun te ni ka jinkondee de ka ndatnoꞌo tnaꞌa de, te ka kaꞌan de:
\p ―Nuu ja na vi kuñaꞌo ja ia Dios oo ndee andivi ni tatnuni, te kachi de: “¿Te nau ja tu ni ka kandija ni nuu saa?”
\v 32 Te nuu na vi kuñaꞌo ja ñayiu ni ka tatnuni, te ka yuꞌo ñayiu ñuo ja vi kiti ini nuo, chi ndiꞌi ka kandija ja Juan, chi tee ni ondakani ndija tnoꞌo ia Dios ni okuu de.
\p
\v 33 Saa te ni ka kaꞌan de jin Jesús, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Tu ka jini san.
\p Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Nuu saa te suni sein, ma kaxtnoꞌo san na in tatnuni ja saꞌa san tniuu yaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\c 12
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa tee kueꞌe ndevaꞌa
\p
\v 1 Yun te ni kejaꞌa Jesús kaꞌan ya tnoꞌo jioniꞌni, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ni oo in tee nevaꞌa ñundeꞌi, te ni xtee de kuaꞌa tnu uva, te ni jasi de tnu, vi ni savaꞌa de in nuu kokuꞌni de nduxi uva de, te ni saꞌa de in veꞌe sukun nuu vi koyoxnee sukun ñayiu, nagua ja kuu vi kokotoi ndiꞌi ja nevaꞌa de.
\p ’Yun te ni jiñaꞌa nuu de ñundeꞌi de nuu sava tee ja vi kokutu de, te vi kotniuyaꞌu de ñundeꞌi yun, te ni kee de kuaꞌan jika de.
\v 2 Te nuu ni kintnaꞌa kiuu ja ndututu uva yun, te ni tetniuu de in tee jinokuechi nuu de ja nukiꞌin tee yun uva ja ndaniꞌi maa de nuu tee ka jitu ñundeꞌi yun.
\v 3 Su tee yun, chi ni ka tnii de tee jinokuechi yun, te ni ka kani ña de, te vi suaꞌa ni ndaꞌa uun tee yun, ni ka ndatetniuu ña de kuanoꞌo de.
\v 4 Yun te ni tetniuu tuku de inka tee jinokuechi nuu de. Su tee ka jitu yun, chi ni ka kuun ña de yuu, te ni ka taꞌu de xini tee jinokuechi yun vi ni ka jiñaꞌa de jakanoo tee yun.
\v 5 Te ni tetniuu tuku de inka tee jinokuechi nuu de. Su ni ka jaꞌni ña jin de. Yun te ni tetniuu de kuaꞌa ka tee ka jinokuechi nuu de, te savai ni ka kani de, te sava kai ni ka jaꞌni de.
\p
\v 6 ’Te tee xiin uva yun, chi oo in seyii de, te kutoo ndevaꞌa de jin. Te sandiꞌi ni ka, te ni tetniuu de seꞌe de, chi ni ndakani ini de: “Vi konee yiñuꞌu de nuu seyio”.
\v 7 Su tee ka jitu nuu ñundeꞌi yun, chi ni ka ndatnoꞌo tnaꞌa de: “Suchi yaꞌa kuu suchi saꞌa jajin uva yaꞌa. Na kiꞌinkueio te vi kaꞌnio jin, te na vi saꞌa jajin mao uva yaꞌa” ka kachi de.
\v 8 Te ni ka kakuiko ña de jin, te ka jaꞌni ña de jin suchi yun, te ni ka skunta de yiki kuñui yuꞌu nuu oo uva yun ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 9 Yun te ni jikan tnoꞌo ña ya jin de:
\p ―Nuu saa, ¿te naxa saꞌa jitoꞌo uva yun? Ndii de te kaꞌni de tee ka jitu yun, te kuñaꞌa de ñundeꞌi de yun nuu sava ka tee ja vi kokutu de.
\p
\v 10 ’Te ¿a vini tu ka kaꞌu ni tnoꞌo nuu tutu ii nuu kaꞌan suaꞌa?
\q Kava ja ni ka skexiko tee ka saꞌa veꞌe,
\q ni nduu kava kaꞌnu ja yituu skina veꞌe.
\q
\v 11 Maa Jitoꞌo Dios ni saꞌa yun,
\q te vi ka saꞌu kuii kuiti inio ka ndiaꞌo
\m kachi tutu ii ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 12 Yun te ni ka nduku de naxa vi kakuiko de Jesús. Chi ni ka jinkuiꞌnu ini de ja siki maa de kaꞌan ya jin tnoꞌo jioniꞌni yun. Su ka yuꞌu de ja vi kiti ini ñayiu kuaꞌa yun, te ni ka xndoo ña de jin ya, te kuaꞌankuei de.
\s Ni ka jikan tnoꞌo de Jesús ja jaꞌa xuꞌun impuestu
\p
\v 13 Yun te ni ka tetniuu de sava tee ka kuu fariseo vi tee ka yinduu nuu Herodes ja vi kakan tnoꞌo ndichi de Jesús, nagua ja saa, te kaꞌan ya in tnoꞌo ja kuu vi kaꞌan kuechi de siki ya.
\v 14 Te nuu ni jinokuei de, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Mastru, ka jini san ja tee kaꞌan ndaa kuu ni, te tu ndiꞌni ni nagua ka kaꞌan ñayiu, chi tu ndiaꞌa ni naxa ka oo ka ndaa ñayiu, chi inuu ni ka kuu ndiꞌi ñayiu nuu maa ni, te kaxtnoꞌo ndaa ni ichi ia Dios nuu ñayiu. Te na kachi tna ni, ¿a vatuka kuu ja vi kuñaꞌa san xuꞌun impuestu nuu César, tee tatnuni ñuu Roma, axi ñaꞌa? ¿A vi kuñaꞌa san axi ma vi kuñaꞌa san? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 15 Su Jesús, chi ja jini ya ja chia inu jani ini de, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nau ja ka kiꞌin vijin ña ni? Vi taa ni in xuꞌun kaa na kondiaꞌa san ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 16 Te ni ka jiñaꞌa de in xuꞌun kaa, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Na xiin yunuu kuu ja ndee yaꞌa vi na xiin sivi kuu ja yoso yaꞌa? ―jiñaꞌa ya.
\p Te ka jiñaꞌa de:
\p ―Yunuu César, tee tatnuni ñuu Roma kuu ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 17 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Nuu saa te vi kuñaꞌa ni nuu César nagua kuu kuenta maa César, te nuu ia Dios nagua kuu kuenta maa Dios, ―jiñaꞌa ya.
\p Te vi ni ka saꞌu kuii kuiti ini de ja siun jiñaꞌa ya.
\s Ni ka jikan tnoꞌo de Jesús ja jaꞌa ja ndateku ndiyi
\p
\v 18 Yun te ni jinokuei sava tee ka kuu saduceo nuu oo Jesús. Te tee yaꞌa, chi tu ka kandija de ja vi ndateku ndiyi. Te ni ka jikan tnoꞌo de ya, te ka jiñaꞌa de:
\p
\v 19 ―Mastru, Moisés ni tee nuu tutu ii ja ka nevaꞌo ja nuu ja in tee na kuu de, te xndendoo de ñasiꞌi de, su tu na seꞌe de oo jin ña, kuini ja ñani de ndatnandaꞌa jin ñasiꞌi de, nagua ja koo seꞌe ña jin de, te nukuiin nuu tniuu ndi ñani de, kachi tutu ii.
\v 20 Nuu saa te ni oo uja ñani, te tee xtnañuꞌu yun ni tnandaꞌa de jin ñasiꞌi de, te ni jiꞌi de, su tu na seꞌe de ni oo jin ña.
\v 21 Te ni ndatnandaꞌa tee kuu uu yun jin ñaꞌa ni ndondaꞌu yun. Te suni ni jiꞌi de, su tu na seꞌe de ni oo jin ña. Te suni saa ni ndoꞌo tee kuu uni.
\v 22 Te vi saa guaa ndee ni kenta ndi uja de ni ka tnandaꞌa jin ñaꞌa yun. Te ni in de tu na seꞌe de ni oo jin ña, te sandiꞌi ni ka, te suni ni jiꞌi ña.
\v 23 Nuu saa te nuu vi ndateku ndiyi kiuu ja vi ndateku de, ¿ndee de kuu ja kondeka ña ja siun vi ndi uja de ni ka tnandaꞌa jin ña? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 24 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Masu vatuka ka kaꞌan ni, chi tu ka jinkuiꞌnu ini ni naxa kaꞌan nuu tutu ii, te ni tu ka jini ni jakaꞌnu saꞌa ia Dios.
\v 25 Chi nuu vi ndateku ndiyi, ma vi kuaka tnaꞌi, ni ma vi kuñaꞌi seꞌi ja vi tnandaꞌi, chi vi kokui na kuinio ia ka jinokuechi nuu maa Dios oo ndee andivi.
\v 26 Su ja ka kaꞌon ja vi ndateku ndiyi, ¿a tu ka kaꞌu ni nuu liuru ja ni tee Moisés naxa ni kaꞌan ia Dios nuu de ndee nuu tnu iñu ndoko ja jaꞌnu jaꞌnu ñuꞌu?, nuu jiñaꞌa ya: “Maa rin kuu Dios Abraham vi Dios Isaac vi Dios Jacob”, jiñaꞌa ya nuu Moisés.
\v 27 Chi ia Dios, masu Dios ñayiu ka jiꞌi kuu ya, chi ia Dios ñayiu ka teku kuu ya. Yun kuu ja masu vatu kuiti ka ka kandija ni ―jiñaꞌa ya.
\s Yaꞌa kuu tnoꞌo kaꞌnu ka ja tatnuni ia Dios
\p
\v 28 Yun te ni jino in tee kaxtnoꞌo Ley Moisés ja ni onini de ja ka tee tnaꞌa ya jin tee yun, te ni jini de ja guaꞌa ni ndajioneꞌe Jesús tnoꞌo ni ka jikan tnoꞌo ña tee yun, te ni jikan tnoꞌo de jin ya:
\p ―¿Ndee tnoꞌo kuu tnoꞌo xtnañuꞌu ja kanuu ka nuu ndiꞌi tnoꞌo tatnuni ia Dios? ―jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Tnoꞌo xtnañuꞌu ja kanuu ka nuu ndiꞌi tnoꞌo tatnuni kuu yaꞌa: “Ñayiu Israel, vi konini tnoꞌo kaꞌan Jitoꞌo Dios, chi maintnoꞌo maa ya kuu Jitoꞌo”, kachi tutu ii.
\v 30 “Te yun guaa kutoo ni Jitoꞌo Dios jin ndiꞌi ndee ini ndee anu ni vi jin jajintnuni ni vi jin ndiꞌi jandakui ni”. Te tnoꞌo yaꞌa kuu tnoꞌo kanuu ka nuu tnoꞌo tatnuni ia Dios.
\v 31 Te tnoꞌo kuu uu, chi vi kintnaꞌa inuu ni: “Kaꞌan too ni in ñani in tnaꞌa ni nagua kutoo ni maa ni”. Te tu na inka tnoꞌo tatnuni ja kuu kaꞌnu ka saa tnoꞌo yaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 32 Yun te jiñaꞌa tee kaxtnoꞌo Ley:
\p ―Vatuka kaꞌan ni, Mastru, chi ndija ni tnoꞌo kaꞌan ni, ja invaa ni ia Dios oo, te tu na inka ia oo.
\v 33 Te ja kutoo ya ndiꞌo jin anuo, vi ndiꞌi jajintnunio vi ndiꞌi ja ndakuio, vi ja kaꞌan too in ñani in tnaꞌo nagua kutoo mao, yaꞌa kuu ja kanuu ka ndija, masu ndiꞌi ja ka teñuꞌu kiti vi ja ka soko nuu ya ―jiñaꞌa de.
\p
\v 34 Yun te nuu ni jini Jesús ja guaꞌa ndevaꞌa ni ndajioneꞌe de tnoꞌo ni kaꞌan de, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ja oo yatni ni ja tatnuni ia Dios nuu ni ―jiñaꞌa ya.
\p Te ni in ka de, tu ni ka kundee ini de ja vi kakan tnoꞌo ña de jin ya.
\s Ndikin tata David kuu Kristu
\p
\v 35 Te nuu oo Jesús veñuꞌu kaꞌnu ja kaxtnoꞌo ya nuu ñayiu, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nau ja ka kaꞌan tee ka kaxtnoꞌo Ley ja Kristu, ia ni tetniuu Dios, kuu ndikin tata ndee David?
\v 36 Te maa David ni kaꞌan jin maꞌñu sagua Espíritu ia Dios:
\q Ni kaꞌan Jitoꞌo Dios nuu Jitoꞌo san:
\q “Junkoo ichi ndaꞌa kuaꞌa rin,
\q vi guaa ndee na saꞌa rin ndiꞌi ja ka kaꞌan uꞌu ña ndee chii jaꞌa ron”
\m kachi tutu ii.
\v 37 Te vi maa David xnani ña Jitoꞌo, te ¿naxa kuu kokuu ndikin tata ña de jin ia ni tetniuu Dios? ―jiñaꞌa ya.
\p Te ka junkuaan ini ñayiu kuaꞌa yun ka nini tnoꞌo kaꞌan ya.
\s Ni kaꞌan kuechi Jesús siki tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés
\p
\v 38 Te jiñaꞌa Jesús nuu kaxtnoꞌo ya:
\p ―Vi koto ni maa ni jin tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, chi ka junkuaan ini de ja vi kaka de jin saꞌun nani ja xneꞌe ja ka kuu nijaꞌnu de, vi ja vi kaꞌan yiñuꞌu ñayiu nuu ka ndakantnoꞌo ñai jin de nuu yaꞌu.
\v 39 Te ka jintnaꞌa ini de vi jinkoo de nuu tei xtnañuꞌu ka ini veꞌe ii sinagoga vi nuu tei xtnañuꞌu nuu ka jaxini de.
\v 40 Te ka kindee de ja ka nevaꞌa ñaꞌa ni ka ndondaꞌu nuu veꞌe ña, su vi ja ma vi kuni ñayiu, te kani ndevaꞌa ka ndakuatu de. Su tee yaꞌa, chi kuaꞌa ka vi tniuyaꞌu de nuu ia Dios ―jiñaꞌa ya.
\s Xuꞌun ja ni soko in ñaꞌa ni ndondaꞌu
\p
\v 41 Te in jichi oo Jesús ini nuu oo veñuꞌu kaꞌnu, nukoo ya yatni nuu oo jatnu ka soko xuꞌun. Te ndiaꞌa ya nasaa xuꞌun ka tnaa ñayiu ñuu nuu jatnu yun, te kuaꞌa ñayiu kuika ka tnai kuaꞌa xuꞌun.
\v 42 Yun te ni jino in ñaꞌa kundaꞌu ja ni ndondaꞌu ña, te ni tnaa ña uu xuꞌun kueli nuu jatnu yun.
\v 43 Yun te ni ndakana ya tee ka skuaꞌa jin ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Kaꞌan ndaa ndija san ja kuaꞌa ka xuꞌun ni tnaa ñaꞌa ndaꞌu ja ni ndondaꞌu yaꞌa, saa nuu ndiꞌi ñayiu ka soko xuꞌun nuu jatnu yaꞌa.
\v 44 Chi ndiꞌi ñayiu ka tnai xuꞌun ja ni kendoo ni ka. Su ñaꞌa yaꞌa, chi visi kundaꞌu ña, su ni tnaa ña ndiꞌi ja nevaꞌa ña ja niꞌi ña ja koteku ña ―jiñaꞌa ya.
\c 13
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús ja naa veñuꞌu kaꞌnu
\p
\v 1 Yun te nuu ni ndee Jesús veñuꞌu kaꞌnu, te in tee ka skuaꞌa jin ya jiñaꞌa de:
\p ―Mastru, kondiaꞌa ni nase luluu kaa veñuꞌu kaꞌnu yaꞌa vi nase naꞌnu naꞌnu kava ni kuvaꞌa, ―jiñaꞌa de.
\p
\v 2 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Taka veꞌe naꞌnu ja ndiaꞌa ni yaꞌa, chi ma kendoo ni in kava siki inka kava, chi ndiꞌi tnani ―jiñaꞌa ya.
\s Seña yaꞌa koo nuu kuyatni ja naa ñuyiu
\p
\v 3 Yun te kuaꞌankuei ya yuku Olivo ja ndiaꞌa tnaꞌa suaꞌa jin veñuꞌu kaꞌnu. Te nuu ni jinkoo Jesús yun, te ni ka jikan tnoꞌo ña Pedro vi Jacobo vi Juan vi Andrés nuu ka oo maa ni de jin ya:
\p
\v 4 ―Kaxtnoꞌo ni na kiuu skunkuu ndiꞌi tnoꞌo ni kaꞌan ni yaꞌa, te na seña koo nuu kuyatni kiuu ja skunkuu ndiꞌi yaꞌa ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 5 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Vi koto guaꞌa ni maa ni ja tu na in xndaꞌu ña jin ni,
\v 6 chi kikuei kuaꞌa tee jin sivi san, te vi kachi de: “Maa san kuu Kristu, ia ni tetniuu Dios”. Te vi xndaꞌu de kuaꞌa ñayiu.
\p
\v 7 ’Te nuu vi konini ni ja ka kaꞌan ja ka jaxin tnaꞌa ñayiu, vi yaꞌa yun vi kaꞌan ñayiu ja vi kaxin tnaꞌi, te ma vi yuꞌu ni, chi nini kuu ja saa kokuu, su masu yun kuu ja naa ñuyiu.
\v 8 Chi vi ndakoo ñayiu ñuu naꞌnu ja vi kaxin tnaꞌa jin sava ka ñayiu ñuu naꞌnu. Te suni tee netniuu vi kaxin tnaꞌa de jin sava ka tee netniuu. Te koo ñutnaa nuu kuaꞌa ñuu vi tnama, te vi kuvaa ndiꞌi ñayiu. Te ndiꞌi yaꞌa kuu ja vi inka ni jinkondee tnundoꞌo.
\p
\v 9 ’Su vi koto ni maa ni, chi vi tnaa ña ñayiu jin ni nuu ndaꞌa tee ka netniuu, te vi kani ñai jin ni ini veꞌe sinagoga, te vi ndasiaꞌa ñai nuu ndaꞌa tee ka tatnuni vi nuu ndaꞌa rey ja jaꞌa ja ka kandija ña ni jin san, te yun koo ichi ja kuu vi kaꞌan ni tnoꞌo san nuu de.
\v 10 Chi nini kuu ja kutenuu tnoꞌo vaꞌa ia Dios nuu ñayiu taka ñuu ama ka ja ndiꞌi ñuyiu.
\v 11 Su nuu ka jaka ña de jin ni ja vi junsiaꞌa ña de nuu ndaꞌa tee ka netniuu, te ma vi kondiꞌni ni na tnoꞌo vi kaꞌan ni, ni ma vi ndakani saꞌun ini ni, chi na tnoꞌo taa maa ia Dios ja vi kaꞌan ni ore yun, te tnoꞌo yun vi kaꞌan ni, chi masu maa ni ka kuu ja vi kaꞌan, chi maa Espíritu ia Dios kaꞌan.
\v 12 Te in tee xtuu de ñani de ja vi kaꞌni ña, te tata vi xtuu de seꞌe de, te vi ndakoo seꞌe siki tatai, te vi xtuu ñai ja vi kaꞌni ña jin de.
\v 13 Te ndiꞌi ñayiu ñuyiu vi kuni uꞌu ña jin ni ja jaꞌa sein, su na ñayiu oo yutnu guaa ndee kiuu sandiꞌi, te sui guaa kaku niꞌnu.
\p
\v 14 ’Te nuu vi kuni ni in tee ja saꞌa de jatneꞌe ndevaꞌa nuu tu na tniuu ja koo, te yun saꞌa ja ndoo ndaꞌu veñuꞌu kaꞌnu, nagua ni kaꞌan Daniel, tee ni ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa, na in kaꞌu, te na jinkuiꞌnu ini. Nuu saa, te ñayiu ka oo ñuu Judea na vi kunu yuꞌi kiꞌinkuei guaa ndee nuu yuku.
\v 15 Te na ñayiu oo yata veꞌe ma ndui ja keneꞌi nagua oo veꞌi.
\v 16 Te na ñayiu oo yuku nuu satniui, ma ndajiokuiin ja nukiꞌin saꞌuin.
\v 17 Su ¡ndaꞌu ni ka ñaꞌa ka ñuꞌu luluu vi ñaꞌa ka jaxin seꞌe kiuu yun!
\v 18 Vi ndakuatu ni nuu ia Dios ja kiuu vi kunu yuꞌu ni yun, ma kokuu in yoo vijin.
\v 19 Chi koo ndevaꞌa tnundoꞌo kiuu yun ja ni tu na in jini guaa ndee nuu ni jinkoo jaa ñuyiu ja ni saꞌa ia Dios vi guaa ndee kiuu vitna, te ni ma koo ka tnundoꞌo yun.
\v 20 Te nuu ja ma kaꞌnde Jitoꞌo ja joo ni kiuu kokuu, te tu na in ñayiu kaku niꞌnu, su ja jaꞌa ñayiu maa ya ja ni kaji ya kuu ja ni jaꞌnde ya, te joo ni kiuu kokuu.
\p
\v 21 ’Nuu saa te nuu ja na in ñayiu kaꞌan: “Vi kondiaꞌa ni, chi yaꞌa oo Kristu”, axi “Yun oo Kristu”, te ma vi kandija ni.
\v 22 Chi vi ndakoo tee tnoꞌo vi kachi ja Kristu ka kuu, vi tee tnoꞌo vi kachi ja tee ka ndakani tnoꞌo ia Dios ka kuu, te vi saꞌa de tniuu naꞌnu vi javii, nagua ja vi xndaꞌu de ñayiu. Te nuu ja kuu, te vi guaa ndee ñayiu ni kaji maa ia Dios vi xndaꞌu de.
\v 23 Su vi kondiaꞌa guaꞌa ni, chi ja ni kaxtnoꞌo san ndee vitna nagua ja vi kokuni ni ndiꞌi naxa kokuu.
\s Kaxtnoꞌo Jesús naxa kokuu nuu ndii ya
\p
\v 24 ’Su nuu na yaꞌa ndiꞌi kiuu tnundoꞌo yun, te kunee nuu nikandii vi ma yeꞌe ka yoo,
\v 25 te junkuei kimi vi kisi ndiꞌi jandakui oo ndee andivi.
\v 26 Yun te vi kuni ñayiu ja mandii maa san ja kuu san Seꞌe Teyii ndee nuu viko jin jakaꞌnu vi jayeꞌe tajan maa ia Dios.
\v 27 Yun te tetniuu san ia ka jinokuechi nuu maa Dios ja vi ndaxtutu ñayiu ni kaji ya ninii ndi kuun lado ñuyiu vi guaa ndee nuu jin ndiꞌi andivi.
\p
\v 28 ’Vi kutuaꞌa ni tnoꞌo jioniꞌni kaꞌan san jin tnu tichi iuu. Nuu jinkondee nduyute tnu, te ndataꞌu ndaꞌa kueli tnu, yun kuu nuu ka jini ni ja makuyatni yoo iꞌni.
\v 29 Te suni saa ni maa ni, nuu ka jini ni ndiꞌi yaꞌa skunkuu, te vi jinkuiꞌnu ini ni ja ja oo yatni san yuyeꞌe ja ndii san.
\v 30 Te kaꞌan ndaa san ja ndiꞌi tnoꞌo yaꞌa skunkuu nuu ñayiu vi tnaꞌa tnundoꞌo yaꞌa ama ka ja vi kui.
\v 31 Ñuyiu yaꞌa vi andivi, chi ja naa ni kuu. Su tnoꞌo kaꞌan san, ma naa, chi ndiꞌi skunkuu.
\p
\v 32 ’Su ja kiuu vi ore ja ndii san, tu na in jini, ni ia ka jinokuechi nuu maa Dios ja ka oo ndee andivi, te ni maa san ja kuu san Seꞌe ia Dios, tu jini san, chi maintnoꞌo maa Tata Dios guaa jini ya.
\p
\v 33 ’Nuu saa te vi kuꞌun ini ni, ma vi kusun ini ni, te vi kondakuatu ni, chi tu ka jini ni na ore kokuu.
\v 34 Chi kiuu ja ndii san kuu inuu jin in tee ja ni kee de kuaꞌan de ichi jika, te ni xndoo de veꞌe de nuu tee ka jinokuechi nuu de. Te ni xtaku de tniuu ja vi saꞌa in in maa tee yun. Te ni tatnuni de nuu tee jito yeꞌe yun ja na kokoto guaꞌa de.
\v 35 Te suni saa ni maa ni, vi kuꞌun ini ni, ma vi kusun ini ni, chi tu ka jini ni na ore ndenta maa san ja kuu san jitoꞌo veꞌe yaꞌa, a nuu makunee axi nuu sau ñuu jakuaa axi nuu ni kana in liꞌli, a nuu matuu,
\v 36 nagua ja nuu sanaa ndenta san, te ma nukuꞌun ña san ja ka kixin ni.
\v 37 Te tnoꞌo kaꞌan san nuu ni, suni kaꞌan san nuu ndiꞌi ñayiu: Vi kuꞌun ini ni, te ma vi kusun ini ni ―jiñaꞌa ya.
\c 14
\s Ni ka skaka tnaꞌa de ja vi kakuiko de Jesús
\p
\v 1 Te kuini ka uu kiuu ja kejaꞌa viko pascua ñayiu judio, ja ka jai xtaa vixin ja tu na levadura yiꞌi. Te ni ka skaꞌan tnaꞌa sutu ka kuu nijaꞌnu jin tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés naxa vi kakuiko de Jesús jin tnoꞌo tnoꞌo, te vi kaꞌni de jin ya.
\v 2 Te ka kachi de:
\p ―Ma vi kakuiko de kiuu viko yaꞌa, chi ndontakuei vaa ñayiu sikio ―ka kachi de.
\s Ni joso in ñasiꞌi tatna xiko xini Jesús
\p
\v 3 Te nuu oo Jesús ñuu Betania, veꞌe Simón, tee ni okuꞌu kueꞌe ndiꞌyi teꞌi, te ka nukoo ya nuu mesa ka jaa ya xtaa, te ni jino in ñasiꞌi, nee ña in tindoꞌo yuu vii ndevaꞌa nani alabastro ñuꞌu chitu tatna xiko ja kuu ita nardo, in ja ndee yaꞌu ndevaꞌa. Te ni taꞌu ña tindoꞌo yun, te ni joso ña tatna xiko yun xini ya.
\v 4 Te ni ka kiti ini sava tee ka oo yun, te ka ndatnoꞌo tnaꞌa de:
\p ―¿Nau ja skunaa ñaꞌa yaꞌa tatna xiko yaꞌa?
\v 5 Chi kuu xiko ña nuu siun, te niꞌi ña yaꞌu viꞌi ka uni ciento kiuu, te kuñaꞌa ña xuꞌun yun nuu ñayiu ka kuu ndaꞌu ―ka kachi de.
\p Te ni ka kiti ini de nuu ña.
\v 6 Su jiñaꞌa Jesús:
\p ―Kokuu maa maa ña, ¿nau ja ka xnaꞌa ni ña? Te in tniuu guaꞌa kuu ja ni saꞌa ña jin san.
\v 7 Chi siun ni vi koo ni jin ñayiu ka kuu ndaꞌu, te kuu vi saꞌa ni jin javaꞌa na kiuu ka kuini maa ni. Su sein, chi masu vi siun ni vi koo ni jin san.
\v 8 Chi ni saꞌa ñaꞌa yaꞌa nagua kuu ja kuu saꞌa ña, chi ni joso ña tatna xiko yiki kuñu san ja ni saꞌa tuaꞌa ña ña ja jinkoyuꞌu san.
\v 9 Te kaꞌan ndaa ndija san ja ndee ni nuu ni kuu ja ka kaxtnoꞌo ñayiu tnoꞌo vaꞌa ia Dios ninii ñuyiu yaꞌa, te suni vi ndakani ja ni saꞌa ñaꞌa yaꞌa nagua ja vi kondakaꞌan ña ñayiu jin ña ―jiñaꞌa ya.
\s Nduku Judas ja xtuu de Jesús
\p
\v 10 Yun te kuaꞌan Judas Iscariote, in tee ka skuaꞌa jin ya ja kuu ndi uxi uu de, ja vi ndatnoꞌo tnaꞌa de jin sutu ka kuu nijaꞌnu naxa kokuu ja xtuu de Jesús.
\v 11 Te nuu ni ka onini sutu ka kuu nijaꞌnu yun ja siun jiñaꞌa de, te ni ka kusii ini de, te ni ka kee yuꞌu de ja vi kuñaꞌa de xuꞌun. Yun te ni jinkondee Judas nduku de naxa kuu ja xtuu de Jesús nuu ndaꞌa sutu ka kuu nijaꞌnu yun.
\s Ni ka jaxini Jesús jin tee ka skuaꞌa jin ya
\p
\v 12 Yun te kiuu xtnañuꞌu ja kejaꞌa viko nuu ka jaa ñayiu judio xtaa vixin uun ja tu na levadura yiꞌi, nuu ka jaꞌni lelu ja ka sokoi nuu ia Dios viko pascua, te ni ka jikan tnoꞌo ña tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―¿Ndenu kuu nuu kuini ni ja vi saꞌa tuaꞌa san nuu vi kaxinio viko pascua yaꞌa? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 13 Te ni tetniuu ya uu tee ka skuaꞌa jin ya ja kiꞌinkuei de, te jiñaꞌa ya:
\p ―Kuaꞌankuei ni ndee maa ñuu, te yun vi jinkuꞌun tnaꞌa ni jin in tee ndiso in kiyi ndute, te vi kondikin ni de kiꞌinkuei ni.
\v 14 Te veꞌe nuu ndiuu de yun, vi kaꞌan ni jin maa tee xiin veꞌe yun: “Kachi Mastru: ¿Ndenu oo veꞌe ja tanuu ni vi kaxini san jin tee ka skuaꞌa jin san viko pascua yaꞌa?”, vi kuñaꞌa ni.
\v 15 Te xneꞌe maa de in veꞌe kaꞌnu ja oo ndee sukun nuu ja otuaꞌa. Te yun vi savaꞌa ni ja vi kaxinio ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 16 Yun te kuaꞌankuei nduu tee ka skuaꞌa jin ya, te ni jinokuei de maa ñuu, te ni ka niꞌi de veꞌe nagua ni kaꞌan ya. Te ni ka savaꞌa de ja vi kaxini de jin ya viko pascua yun.
\v 17 Te nuu ni kunee, te ni jino Jesús jin ndi uxi uu tee ka skuaꞌa jin ya.
\v 18 Te nuu ka nukoo ya nuu mesa, nini ka jaxini ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Kaꞌan ndaa san ja ndee in maa ni ja ka jaxini ni jin san xtuu ña ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 19 Yun te ni ka jinkondee de ka kusuchi ini de, te ndi in ndi in de ka jikan tnoꞌo ña jin ya:
\p ―¿A sein kuu? ―jiñaꞌa in de.
\p ―¿A sein? ―jiñaꞌa inka de.
\p
\v 20 Te jiñaꞌa ya:
\p ―In tee neꞌu ndi uxi uu maa ni, tee ka xtajin jin san xtaa vixin in ni nuu koꞌo, kuu de.
\v 21 Te jandaa ja sein ja kuu san Seꞌe Teyii, chi ndoꞌo san nagua yoso nuu tutu ii, su ndaꞌu ni ka maa tee xtuu ña jin san ja kuu san Seꞌe Teyii, chi vi guaꞌa ka kuu ja ma kaku de ñuyiu yaꞌa nuu siun ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 22 Te vi nini ka jaxini de jin ya, te ni tnii ya xtaa vixin, te ni ndakuantaꞌu ya nuu ia Dios, te ni taꞌu ya, te ni jiñaꞌa ya nuu tee ka skuaꞌa jin ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Vi tnii ni te vi kaa ni, chi yaꞌa kuu yiki kuñu san.
\p
\v 23 Yun te ni tnii ya vasu nuu ñuꞌu vinu, te ni ndakuantaꞌu ya nuu ia Dios, te ni jiñaꞌa ya nuu de, te ndiꞌi de ni ka jiꞌi nuu vasu yun.
\v 24 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Yaꞌa kuu niñi san ja soko san ja kokuu in tratu jaa, te kati ja jaꞌa kuaꞌa ñayiu nagua ja konekaꞌnu ini ia Dios yika kuechi.
\v 25 Te kaꞌan ndaa san ja ma koꞌo saꞌun ka san nduxi uva yaꞌa, guaa ndee kiuu ja koꞌo san nduxi uva jaa nuu tatnuni ia Dios ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús ja ndayuꞌu Pedro ja jini ña de jin ya
\p
\v 26 Te nuu ni ndiꞌi ni ka jita ya in yaa nuu ia Dios, te kuaꞌankuei ya yuku Olivo.
\v 27 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ndiꞌi ni vi ndayuꞌu ja jaꞌa tnundoꞌo kii siki san jakuaa vitna, chi saa yoso nuu tutu ii: “Xtuji rin tee jito ndikachi, te yaꞌa yun ni ka vi kutenuu ti”, kachi tutu ii.
\v 28 Su nuu na ndateku san, te kokoxnoꞌo san konoꞌo san Galilea, te saa ndajakuei ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 29 Yun te jiñaꞌa Pedro:
\p ―Visi ndiꞌi de na vi ndayuꞌu, su sein, chi ma ndayuꞌu saꞌun san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 30 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Kaꞌan ndaa ndija san ja jakuaa vitna, te uni jichi kaꞌan ni ja tu jini ña ni jin san, ama ka ja kana liꞌli uu jichi ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 31 Su kaꞌan te kaꞌan ni Pedro, te jiñaꞌa de:
\p ―Visi na kuu san jin ni, su ma kaꞌan san ja tu jini ña san, ―jiñaꞌa de.
\p Te vi suni saa ni ka kaꞌan ndiꞌi tee ka skuaꞌa jin ya.
\s Ndakuatu Jesús nuu ka oo xtnuu kuii Getsemaní
\p
\v 32 Yun te ni jinokuei ya jin tee ka skuaꞌa jin ya in nuu nani Getsemaní, te jiñaꞌa ya:
\p ―Vi jinkoo ni yaꞌa nini kiꞌin san yun na ndakuatu san ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 33 Yun te ni jaka ya Pedro vi Jacobo vi Juan, te kuaꞌankuei ya jin de. Te ni jinkondee ya kusuchi ini ya vi tnaꞌu ndevaꞌa ini ya.
\v 34 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Kusuchi ndevaꞌa ini san ja vi ndee na kuu san. Vi kendoo ni yaꞌa, te vi kondito ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 35 Yun te ni jika ya joo ni jaꞌan ya, te ni jinkuiin jiti ya vi ndee ni kunjino tnee ya nuu ñuꞌu, te ni ndakuatu ya nuu ia Dios ja nuu ja suaꞌa te na kuu, te ma tnaꞌa ya tnundoꞌo ja vaji siki ya.
\v 36 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Tata maa san, ndiꞌi ni ja kuu ja saꞌa maa ni, xtajioo ni tnundoꞌo ndevaꞌa ja vaji siki san. Su ma kokuu nagua kaꞌan maa san, chi na kokuu nagua kuini maa ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 37 Te vini ni ndajiokuiin ya ni ndajino ya nuu ka oo ndi uni tee ka skuaꞌa jin ya, te ni nukuꞌun ña ya ja ka kixin de. Te jiñaꞌa ya nuu Simón Pedro:
\p ―Simón, ¿a kixin ni? ¿A vini in ore tu ni ka kundee ini ni ja vi kondito ni?
\v 38 Vi kondito ni, te vi kondakuatu ni nuu ia Dios, nagua ja ma koto tnuni ña Tachi ja junkuei ni nuu jakueꞌe, chi jandaa ja anu ni, chi oo tuaꞌa ja skunkuu nuu ia Dios, su yiki kuñu ni, chi vita ndevaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 39 Yun te kuaꞌan tuku ya inka jichi ja ni ndakuatu ya, te inuu ni tnoꞌo ni kaꞌan ya.
\v 40 Te nuu ni ndajino ya inka jichi, te ni nukuꞌun ña ya ja ka kixin tuku de, chi tu ka kundee nduchi nuu de jin ñuaꞌna, te tu ka niꞌi de na tnoꞌo vi kaꞌan de nuu ya.
\v 41 Te ni ndajino ya jichi kuu uni nuu ka oo de, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿A vi ka kixin ni ni vi ka ndatatu ni? Su ja ni kuu ni, chi ja ni jino ore ja vi kakuiko ña ñayiu ka saꞌa jakueꞌe jin sein ja kuu san Seꞌe Teyii.
\v 42 Vi ndakoo ni na kiꞌon, chi ja makuyatni tee xtuu ña jin san ―jiñaꞌa ya.
\s Ni ka kakuiko de Jesús
\p
\v 43 Te vi nini kaꞌan ka ya, te ni jino ni Judas, in tee ni ka okuu uxi uu tee ka skuaꞌa jin ya, ndeka de kuaꞌa ñayiu ka nee yuchi kani vi ñayiu ka nee yutnu, ja ni ka tetniuu ña sutu ka kuu nijaꞌnu ka vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés vi tee ka kuu nijaꞌnu nuu ñuu.
\v 44 Te ja ni kaxtnoꞌo Judas, tee ni xtuu ya, nagua kokuu in seña nuu tee yun, te jiñaꞌa de:
\p ―Tee xiin nuu ja tetuyuꞌu san kuu tee vi kakuiko ni. Te vi kotnii guaꞌa ni de kiꞌinkuei ni, masu ja vi siaa ni de ―jiñaꞌa de.
\p
\v 45 Te nuu ni jino de, te ni kuyatni de nuu oo Jesús, te jiñaꞌa de:
\p ―Oo vaꞌa ni, Mastru.
\p Te ni tetuyuꞌu de nuu ya.
\v 46 Yun te ka kakuiko ña sava ka tee yun jin ya.\fig Judas kissing Jesus|54cn01812B.tif|col|||Ni chitu Judas jiki nuu Jesús ja xtuu ña de|14.46\fig*
\v 47 Su in tee ka oo jin ya ni keneꞌe de yuchi kani de, te ni jaꞌnde de soꞌo in tee jinokuechi nuu sutu kuu nijaꞌnu ka.
\v 48 Yun te jiñaꞌa Jesús nuu ñayiu yun:
\p ―¿Nau ja ka nee ni yuchi kani vi yutnu vajikuei ni ja vi kakuiko ña ni jin san na kuinio ja kuiꞌna kuu san?
\v 49 Te in in kiuu ni ka oo in nio nuu veñuꞌu kaꞌnu ja ni okaxtnoꞌo san tnoꞌo ia Dios, te tu ni ka kakuiko ña ni. Su saa kokuu nagua ja skunkuu nuu tutu ii ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 50 Yun te ni ka xndoo ña ndiꞌi tee ka skuaꞌa jin ya, te ni ka jino yuꞌu de kuaꞌankuei de.
\s Ni jino yuꞌu in tee kuechi
\p
\v 51 Su ni jata ndikin ña in tee kuechi jin ya, ndii de in saꞌun kuijin kuaꞌan de, te ni ka kakuiko ña tee yun jin de.
\v 52 Su ni xndoo de saꞌun de yun, te vi suaꞌa vichi tiaꞌa de, te ni jino yuꞌu de kuaꞌan de.
\s Ni ka junsiaꞌa de Jesús nuu ni ka ndututu tee ka kuu nijaꞌnu
\p
\v 53 Yun te ni ka junsiaꞌa de Jesús nuu sutu kuu nijaꞌnu ka. Te yun ni ka ndututu ndiꞌi sutu ka kuu nijaꞌnu vi tee ka kuu nijaꞌnu nuu ñayiu ñuu vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés.
\v 54 Te Pedro, chi ndikin jika ni ña de kuaꞌan de guaa ndee ini nuu oo veꞌe sutu kuu nijaꞌnu ka yun, te ni jinkoo de nuu ka nukoo ndajaꞌa ja ka ndasaa de yuꞌu ñuꞌu yun.
\p
\v 55 Te sutu ka kuu nijaꞌnu vi ndiꞌi tee ka netniuu nuu ka ndututu de yun, ka nduku de tee vi kaꞌan tnoꞌo siki ya, nagua ja kuu vi xtavi kuechi ña de ja kuu ya. Su tu ka niꞌi de na kuechi vi xtavi ña de.
\v 56 Chi kuaꞌa de ka kaꞌan tnoꞌo tnoꞌo siki ya, su tu kintnaꞌa tnoꞌo ka kaꞌan de.
\v 57 Yun te ni ka ndakoo sava de, te ni ka kaꞌan kuechi de siki ya jin tnoꞌo tnoꞌo, te ka jiñaꞌa de:
\p
\v 58 ―Maa san, chi ni ka onini san tnoꞌo ni kaꞌan de: “Sein chi kani san veñuꞌu yaꞌa ja ni ka saꞌa ñayiu jin ndaꞌi, te nuu uni kiuu, te ndasaꞌa san inka veñuꞌu ja masu ka saꞌa ñayiu jin ndaꞌi”, kachi de ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 59 Su visi ni saa, te tu kintnaꞌa tnoꞌo ja ka kaꞌan de siki ya.
\v 60 Yun te ni ndakoo sutu kuu nijaꞌnu ka maꞌñu ndiꞌi ñayiu yun, te ni jikan tnoꞌo de Jesús:
\p ―¿Nau ja vi tu kaꞌan saꞌun ron ja ka kaꞌan tee yaꞌa siki ron? ―jiñaꞌa de.
\p
\v 61 Su Jesús, chi ni jasi yuꞌu ya, te tu ni ndajioneꞌe saꞌun ya ni in tnoꞌo. Yun te ni jikan tnoꞌo tuku ña sutu kuu nijaꞌnu ka yun, te jiñaꞌa de:
\p ―¿A suu ron kuu Kristu vi Seꞌe Dios, ia vii ia vaꞌa? ―jiñaꞌa de.
\p
\v 62 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Suu san kuu. Te vi kuni ni Seꞌe Teyii ja konukoo ichi ndaꞌa kuaꞌa maa ia Dios jin jakaꞌnu ya, te ndii ndee nuu viko ichi andivi ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 63 Yun te ni ndata sutu kuu nijaꞌnu ka yun saꞌun de ja kuu in seña ja kiti ini de, te jiñaꞌa de:
\p ―Tu ka jiniuꞌu kao testiu ja vi kaꞌan kuechi siki de.
\v 64 Chi ja ka onini maa ni ja kaneꞌe de jin Dios. ¿Te naxa ka kaꞌan tna ni? ―jiñaꞌa de.
\p Te ndiꞌi de ni ka kaꞌan:
\p ―Na kuu de.
\p
\v 65 Te ni ka jinkondee sava de ka tiusii ña de, vi ni ka jasi de nuu ya, te ni ka kani de ya jiki, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Kaꞌan na in ni kani ña jin ron, ―ka jiñaꞌa de.
\p Te ka katu ndajaꞌa yun tikatu nuu ya.
\s Ni tayuꞌu tnoꞌo Pedro ja jini de Jesús
\p
\v 66 Te Pedro, chi oo de ndee ndiꞌi nuu oo veꞌe yun. Te ni jino in ñaꞌa satniuu veꞌe sutu kuu nijaꞌnu ka.
\v 67 Te nuu ni jini ña ja oo Pedro yuꞌu ñuꞌu yun ndasaa de, te ni ndiaꞌa guaguaꞌa ña nuu de, te jiñaꞌa ña:
\p ―Maa ni, chi suni ni ka oo ni jin Jesús, tee ñuu Nazaret ―jiñaꞌa ña.
\p
\v 68 Su ni tayuꞌu tnoꞌo Pedro, te jiñaꞌa de:
\p ―Tu jini san ndee tee kuu de, te ni tu jini san na tnoꞌo kaꞌan ni ―jiñaꞌa de.
\p Te ni ndee de yeꞌe yun, te ni kana ni in liꞌli.
\v 69 Te jini tuku ña ñaꞌa satniuu yun ja oo de yun, te ni jinkondee ña kaꞌan ña jin ñayiu ka oo yun:
\p ―Tee yaꞌa, chi suni tee ni ka oo jin tee yun kuu de ―jiñaꞌa ña.
\p
\v 70 Su ni tayuꞌu tnoꞌo tuku de inka jichi. Te nunuu ka, te ka jiñaꞌa tuku ñayiu ka oo yun nuu Pedro:
\p ―Vi jandaa ndija ja suni tee ka oo jin tee yun kuu ni, chi tee ñuu Galilea kuu ni, te tnoꞌo kaꞌan ni, chi inuu ka kaꞌan ni jin de ―ka jiñaꞌi.
\p
\v 71 Yun te ni jinkondee de xtau tniaꞌa de maa de, te ni kee yuꞌu de, te jiñaꞌa de:
\p ―Tu jini saꞌun san tee yun ndee tee kuu ja ka kaꞌan ni ―jiñaꞌa de.
\p
\v 72 Te vi ore saa ni kana liꞌli jichi kuu uu. Yun te ni ndakankaꞌan Pedro tnoꞌo ni kaꞌan Jesús: “Ama ka ja kana liꞌli uu jichi, te tayuꞌu tnoꞌo ni uni jichi ja tu jini ña ni”.
\p Te nuu ni ndakani ini de tnoꞌo yun, te ni kana ndaꞌi de, te ni jaku ndevaꞌa de.
\c 15
\s Ni ka junsiaꞌa de Jesús nuu Pilato
\p
\v 1 Te nuu ni tuu inka kiuu, te ni ka ndatnoꞌo tnaꞌa tee ka kuu nijaꞌnu nuu sutu vi tee ka kuu nijaꞌnu nuu ñuu vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés vi ndiꞌi tee ka netniuu nuu ka ndututu yun. Te ni ka juꞌni de Jesús, te ni ka ndasiaꞌa ña de ndaꞌa tee netniuu ja nani Pilato.
\v 2 Te ni jikan tnoꞌo ña Pilato jin ya:
\p ―¿A suu ron kuu rey ñayiu judio? ―jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Saa kaꞌan maa ni.
\p
\v 3 Te kuakuaꞌa kuechi ka xtavi ña tee ka kuu nijaꞌnu nuu sutu jin Jesús.
\v 4 Te inka jichi ni jikan tnoꞌo ña Pilato jin ya, te jiñaꞌa de:
\p ―¿Nau ja vi tu kaꞌan saꞌun ron? Te kondiaꞌa nasaa kuechi ka xtavi ña tee yaꞌa jin ron ―jiñaꞌa de.
\p
\v 5 Su Jesús, chi tu ni kaꞌan ya ni in tnoꞌo. Te yun guaa vi ni saꞌu kuii kuiti ini Pilato.
\s Ja ni kundaa ja kuu Jesús
\p
\v 6 Te in in viko pascua ni osiaa Pilato in tee yiꞌi vekaa, na tee ka ndakan maa ñayiu ñuu yun.
\v 7 Te oo in tee nani Barrabás ja ka yiꞌi de vekaa jin sava ka tee ni ndontakuei jin de siki tee ka netniuu, te ni ka jaꞌni de ñayiu.
\v 8 Te nuu ni jinokuei ñayiu kuaꞌa yun, te ni ka jinkondei ka jikain nuu Pilato ja na saꞌa de nagua ka saꞌa de nuu kuia nuu kuia.
\v 9 Te ni jikan tnoꞌo ña Pilato:
\p ―¿A ka kuini ni ja siaa san tee kuu rey maa ni ja ka kuu ni ñayiu judio? ―jiñaꞌa de.
\p
\v 10 Suaꞌa ni kaꞌan de, chi ja jini de ja tnoꞌo kuasun kuu ja ni ka tnaa ña tee ka kuu nijaꞌnu jin ya.
\v 11 Su tee ka kuu nijaꞌnu nuu sutu ni ka xtija de ñayiu kuaꞌa yun nagua ja vi kakain ja na siaa ña Pilato jin Barrabás.
\v 12 Yun te ni jikan tnoꞌo tuku ña Pilato inka jichi, te jiñaꞌa de:
\p ―Nuu saa, ¿te naxa ka kaꞌan ni ja saꞌa san jin tee ka xnani maa ni rey ñayiu judio? ―jiñaꞌa de.
\p
\v 13 Te ni ka kana jaa ñayiu yun:
\p ―Katakaa ni de yika cruz ―ka jiñaꞌi.
\p
\v 14 Te jiñaꞌa Pilato:
\p ―¿Te na kuechi ni saꞌa de nuu saa?
\p Su viꞌi ka ni ka kana koꞌo ñayiu ka oo yun:
\p ―Katakaa ni de yika cruz ―ka jiñaꞌi.
\p
\v 15 Te Pilato, chi ni kuini de ja kendoo vaꞌa de jin ñayiu, te ni siaa de Barrabás, te ni tatnuni de ja ni ka kuun ka kani ña soldado jin Jesús, te ni jiñaꞌa de ya ja vi katakaa ña yika cruz.
\p
\v 16 Yun te ni ka jaka ña soldado yun jin Jesús ini veꞌe tniuu. Te yun ni ka ndaxtutu tnaꞌa ndiꞌi de.
\v 17 Te ni ka skekuiꞌnu ña de jin ya in saꞌun kuaꞌa nditnuu, te ni ka kiku de in corona iñu, te ni ka tnaa de xini ya.
\v 18 Yun te ni ka jinkondee de ka kaꞌan kuasun ña de jin ya:
\p ―¡Kaꞌnu kuu rey ñayiu judio! ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 19 Te ka kuun de in ndoo xini ya vi ka tiusii ña de, te ka junkuiin jiti de nuu ya vi ka saꞌa de ja ka chiñuꞌu de ya.
\v 20 Te nuu ni ndiꞌi ni ka saꞌa neꞌe ka saꞌa yichi ña de jin ya, te ni ka tau de saꞌun kuaꞌa nditnuu yun, te ni ka ndaskekuiꞌnu ña de saꞌun maa ya, te ni ka keneꞌe ña de kuaꞌankuei de ja vi katakaa de ya yika cruz.
\s Ni ka jatakaa de Jesús yika cruz
\p
\v 21 Te ichi kuaꞌankuei de yun ni ka nukuntnaꞌa de jin Simón, tee ñuu Cirene, tata Alejandro vi Rufo, ja mandii de ni jaꞌan de yuku. Te nuu ni ndayaꞌa de yun, te ni ka tenini ña soldado ja ni jiso de cruz Jesús.
\v 22 Te kuaꞌankuei de jin ya in nuu nani Gólgota nuu oo tinduu kaa naxa kaa yiki xini ndiyi.
\v 23 Te ni ka jiñaꞌa de nduxi uva ja saka tnaꞌa jin suja ugua ja nani mirra ja koꞌo ya, su tu ni jiꞌi ya.
\v 24 Te nuu ni ka jatakaa de jin ya yika cruz, te ni ka jitotnuni soldado yun nuu ni ka ndakaꞌnde de saꞌun ya, nagua ja saa, te vi kuni de na ndee saꞌun kiꞌinkuei jin in in de.
\p
\v 25 Te ja oo ka iin neꞌe nuu ni ka jatakaa de ya yika cruz.
\v 26 Te ichi xini ya ni ka tetuu de in tnoꞌo ja kaꞌan na kuechi tavi ya ja oo ya yun, te kaꞌan suaꞌa: “Tee yaꞌa kuu rey ñayiu judio”.
\v 27 Te suni ni ka jatakaa de uu tee kuiꞌna nuu uu ka cruz, in de ichi ndaꞌa kuaꞌa ya, te inka de ichi ndaꞌa satni ya.\fig Jesus & thieves on crosses|55CN01836B.TIF|col|||Ni ka jata kaa de Jesús xika cruz jin uu ka tee kueꞌe|15.27\fig*
\v 28 Saa te ni skunkuu tnoꞌo yoso nuu tutu ii ja kaꞌan: “Te ni oo ya neꞌu tee ka saꞌa jakueꞌe”.
\p
\v 29 Te ñayiu ka yaꞌa yun ka kaneꞌe ña jin ya vi ka skuiko xini, te ka jiñaꞌi:
\p ―Janjaan, roon ja kaꞌan ron ja xnani ron veñuꞌu ia Dios, te nuu uni kiuu, te ndasaꞌa ron,
\v 30 skaku niꞌnu maa ron, te manuu nuu cruz jian ―ka jiñaꞌa.
\p
\v 31 Te suni saa ni tee ka kuu nijaꞌnu nuu sutu vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, ka saꞌa neꞌe ña de jin ya, te ka ndatnoꞌo tnaꞌa maa de:
\p ―Ni skaku niꞌnu de inka ñayiu, su ja vi maa de, chi ma kuu ndaskaku niꞌnu de maa de.
\v 32 Su nuu ja vi kunio ja nuu Kristu, ia tetniuu Dios ja kokuu ya rey ñayiu Israel, vitna ñuꞌni nuu cruz yun, te vi kandijao de ―ka kachi de.
\p Te vi ndee tee intakuei jin ya nuu uu ka cruz ka kaneꞌe ña jin ya.
\s Ni jiꞌi Jesús
\p
\v 33 Te nuu ni jino ka uxi uu, te ni kunee ñuyiu, te vi ndee nuu ka uni jañini, te saa ni nduu ndijin.
\v 34 Te nuu ka uni yun ni kana jaa Jesús, te jiñaꞌa ya:
\p ―Eloi, Eloi, ¿lama sabactani? ―jiñaꞌa ya.
\p Ja kei kaꞌan: Dios maa san, Dios maa san, ¿nau ja ni xndendoo maintnoꞌo ña ni jin san?
\p
\v 35 Te nuu ni ka onini sava ñayiu ka oo yun, te ka ndatnoꞌi:
\p ―Vi konini ni, chi Elías, tee ni ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa, kana tee yaꞌa ―ka kachi.
\p
\v 36 Te ni jino in tee ka oo jin de yun, te ni tnii de in tivolo kachi, te ni tnandajin de nuu vinagre, te ni chindee de xtuu in ndoo, te ni tetuu de yuꞌu ya ja na koꞌo ya, te jiñaꞌa de:
\p ―Vi kondiaꞌo kondioꞌni a kii Elías ja nuneꞌe de tee yaꞌa nuu cruz.
\p
\v 37 Su ni kana jaa Jesús, te ni kana anu ya.
\v 38 Yun te ni ndata sagua saꞌun ndesi ini veꞌe ii veñuꞌu kaꞌnu vi ndee xini, te ni kunjino ndee jaꞌa.
\v 39 Te nukuiin tee kuu capitán ichi nuu Jesús ndiaꞌa de ja vi nani ni kana jaa ya, te ni kana anu ya, te ni kachi de:
\p ―Jandaa ndija ja Seꞌe ia Dios ni okuu tee yaꞌa ―ni kachi de.
\p
\v 40 Te vi suni ka oo sava ñasiꞌi ka ndiaꞌa jika ña, te neꞌu ñaꞌa yun ka oo María Magdalena vi María nana José jin Jacobo, tee lule ka, vi ñaꞌa nani Salomé.
\v 41 Te ñaꞌa yaꞌa ni ka ondikin ña jin Jesús vi ni ka ojinokuechi ña nuu ya nuu ni oo ya Galilea. Te suni ka oo kuaꞌa ñaꞌa ja ni ndakuei jin ya Jerusalén.
\s Ni jinkoyuꞌu Jesús
\p
\v 42 Te nuu makunee, te ja siun kiuu ka savaꞌa kuu, chi ja ni kuyatni ja ndakiꞌin kiuu ndatatu,
\v 43 te ni jino José tee ñuu Arimatea, ja kuu de in tee kuu nijaꞌnu nuu ka ndututu tee ka ndanuu, te suni ndetu kaꞌnu de ja tatnuni ia Dios ñuyiu. Te vi ni ini ni anu de ni kiuu de nuu oo Pilato, te ni ndakan de yiki kuñu Jesús ja tayuꞌu de.
\v 44 Te Pilato, chi vi ni saꞌu kuii ini de ja vi ja ni jiꞌi ya. Te ni kana de tee kuu capitán, te ni jikan tnoꞌo ña de a ndija ja ja ni jiꞌi ya.
\v 45 Te nuu ni kaxtnoꞌo capitán yun ja ja ni jiꞌi ya, te ni jandetu Pilato ja ni ndakiꞌin José yiki kuñu ya.
\v 46 Te ni jaan José in saꞌun kuijin vii ndevaꞌa, te ni nuneꞌe de yiki kuñu ya, te ni tniutuu de saꞌun yun. Te ni jaꞌan de ni tayuꞌu ña de in yau ñaña ja ni kaan de in yika kava ndee ja oo kiuu, te ni jasi de in kava kaꞌnu yuꞌu yau yun.
\v 47 Te ka ndiaꞌa María Magdalena vi María nana José ndenu ni tayuꞌu de ya.
\c 16
\s Ni ndateku Jesús
\p
\v 1 Te nuu ni yaꞌa kiuu ndatatu, te ni ka jaan María Magdalena, María nana Jacobo, vi Salomé tatna xiko ja kiꞌinkuei ña vi chiꞌi ña yiki kuñu ya.
\v 2 Te neꞌe domingu, kiuu xtnañuꞌu ja ndakiꞌin semana, kuaꞌankuei ña nuu yiyuꞌu ya nuu vi inka ni jinonta nikandii.
\v 3 Te ka ndatnoꞌo tnaꞌa ña:
\p ―¿Na in xtajioo kava ndesi yuꞌu yau ñaña yun?, ka kachi ña.
\p
\v 4 Su nuu ni jinokuei ña ka ndiaꞌa ña, te ni ka jini ña ja ni kujioo kava kaꞌnu ndesi yuꞌu yau ñaña yun.
\v 5 Te nuu ni kiukuei ña ini yau ñaña yun, te ni ka jini ña in tee kuechi, nukoo de ichi ndaꞌa kuaꞌa suaꞌa, niꞌnu de in saꞌun kuijin kani, te ni ka yuꞌu ña.
\v 6 Su jiñaꞌa de:
\p ―Ma vi yuꞌu ron, chi ka ndanduku ron Jesús ñuu Nazaret, ia ni intakaa yika cruz. Te tu ka ya oo yaꞌa, chi ja ni ndateku ya. Vi kondiaꞌa maa ron nuu ni ka jakintuu ya.
\v 7 Su kuanoꞌokuei te vi kaxtnoꞌo ron nuu Pedro vi nuu sava ka tee ka skuaꞌa jin ya ja kokoxnoꞌo ya nuu ron kokiꞌin ya Galilea, te yun vi ndakuni ron ya, nagua ja ni okaꞌan ya ndee ama ka ―jiñaꞌa de.
\p
\v 8 Yun te ni ndekuei ñama ña yau ñaña yun, te ni ka jino yuꞌu ña kuanoꞌokuei ña, chi vi suaꞌa ka kisi ña ja ka yuꞌu ña. Te tu ni ka kaꞌan saꞌun ña nuu ni in ñayiu, chi ka yuꞌu ña.
\s Ni ndenta Jesús nuu María Magdalena
\p
\v 9 [Te neꞌe kiuu xtnañuꞌu ja ndakiꞌin semana, ni ndateku Jesús, te ni ndenta ya xtnañuꞌu ka nuu María Magdalena, ñaꞌa ni tau ya uja tachi.
\v 10 Te ni jaꞌan ña ni kaxtnoꞌo ña nuu tee ni ka oskuaꞌa jin ya ja ni ndenta ya nuu ña, ja ka oo de ka kusuchi ini de vi ka ndaꞌi de.
\v 11 Su nuu ni ka onini de tnoꞌo ndakani ña ja teku ya, chi ni jini ña jin ya, te tu ni ka kandija de tnoꞌo kaꞌan ña.
\s Ni ndenta Jesús nuu uu tee ka skuaꞌa jin ya
\p
\v 12 Yun te ni ndenta Jesús nuu uu tee ni ka oskuaꞌa jin ya, su ni sama ya, te tu ni ka ndakuni ña de nuu ka jika de kuaꞌankuei de nuu oo ñundeꞌi nuu ka jitu de.
\v 13 Te nuu ni ka ndakuni ña de, te ni ka ndajiokuiin de ni ka ndakani de nuu sava ka de. Su visi ni saa, te tu ni ka kandija de tnoꞌo ka kaꞌan nduu tee yun.
\s Ni skuiso siki ña Jesús jin ndi uxi in tee ka skuaꞌa jin ya in tniuu kaꞌnu
\p
\v 14 Te sandiꞌi ni ka, te ni ndenta ya nuu ndi uxi in tee ka skuaꞌa jin ya, nuu ka nukoo de nuu mesa ka jaa de xtaa. Te ni kuxeen ya nuu de ja tu ka kandija de vi ja inu ndee ini anu de, ja tu ni ka kandija de tnoꞌo ni ka ndakani ñayiu ni ka jini ña jin ya ja ni ndateku ya.
\v 15 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Kuaꞌankuei ninii ñuyiu, te vi kaxtnoꞌo ron tnoꞌo vaꞌa rin nuu ndiꞌi ñayiu.
\v 16 Te na ñayiu kandija, te jandutei, te kaku niꞌnui. Su ñayiu ja tu kandija, chi tnaꞌa ndevaꞌi tnundoꞌo ja tniuyaꞌui yika kuechi.
\v 17 Te yaꞌa kokuu seña ja vi koo jin ñayiu ka kandija: Jin sivi rin vi taui tachi ka ñuꞌu ña jin ñayiu, te vi kaꞌin inka saꞌan jaa ja tu ka kaꞌin.
\v 18 Te vi tnii koo jin ndaꞌi, te nuu ja vi koꞌi joo menenu, te ma saꞌa kueꞌe ña jin. Vi sonei ndaꞌi siki ñayiu ka kuꞌu, te vi nduvaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\s Mandaa Jesús kuanoꞌo ya andivi
\p
\v 19 Te nuu ni ndiꞌi ni kaꞌan Jitoꞌo Jesús jin tee ka skuaꞌa jin ya, te mandaa ya andivi kuanoꞌo ya, te ni jinkoo ya ichi ndaꞌa kuaꞌa maa ia Dios.\fig Jesus ascends; disciples watch|56CN01883B.TIF|col|||Ka ndiaꞌa de mandaa Jesús|16.19\fig*
\v 20 Te ni kekuei tee ni ka oskuaꞌa jin ya, te ni ka kaxtnoꞌo de tnoꞌo vaꞌa ya ninii ñuyiu. Te ni chituu ña maa Jitoꞌo ja ka kaxtnoꞌo de, te tniuu naꞌnu ja ka oo jin de xneꞌe ja oo ndaa tnoꞌo ka kaxtnoꞌo de.
\p Saa na kokuu.] \f + \fr 16:20 \ft Masu nuu ndiꞌi tutu ii ndee janaꞌa yoso tnoꞌo yaꞌa. \f*
