\id LUK
\h San Lucas
\mt Tnoꞌo vaꞌa ia Dios ja ni tee Lucas
\c 1
\p
\v 1 Kuaꞌa ñayiu ni ka nduku ndee de ni ka tee yukun de taka tnoꞌo ndakani naxa ni kuu kiuu nuu ni kii Jesús tiempu yoon. Te oo ndaa
\v 2 nagua ka kaxtnoꞌo ñayiu nuo, nagua ni ka jini de jin nuu de naxa ni kuu ndee jaxtnañuꞌu, jin ja ni ka chituu de ja ni jitenuu tnoꞌo ya.
\v 3 Te suni saa ni maa san, vi Tata ñani Teófilo, chi ni nduku tnoꞌo guaꞌa san naxa ni kuu ndee jaxtnañuꞌu, te ni jini san ja oo ndaa, guaa tee yukun san tnoꞌo yaꞌa nuu ni,
\v 4 nagua kutnuni ndaa ini ni ja oo ndaa nagua ni ka kaxtnoꞌo ñayiu nuu ni.
\s Ni kaxtnoꞌo ia jinokuechi nuu Dios ja kaku Juan, tee skuandute
\p
\v 5 Te tiempu na ni okuu Herodes rey ja ni otatnuni de ndiꞌi ñuu ja tnii Judea, saa ni oo in sutu ni onani Zacarías. Ni yinduu de nuu grupo sutu ni onani Abías. Te ñasiꞌi de ni onani Elisabet, tatatnoꞌo sutu ni onani Aarón kuu ña.
\v 6 Te nduu ña jin Zacarías ni ka okuu ñayiu ndaa nuu ia Dios, ni ka oskunkuu ña jin de nagua tatnuni ia Jitoꞌo Dios, te ni in tu na kuu ja xtavi ña in kuechi.
\v 7 Su tu na seꞌe de jin ña, chi tu ni kuu koo seꞌe ña, te ja ni ka kuu nijaꞌnu saꞌun nduu de.
\p
\v 8 Te ni oo in kiuu ni kiukuei tee nuu yinduu Zacarías ja vi kunukuechi de nuu veñuꞌu,
\v 9 nagua costumbre ka nevaꞌa ndisa sutu maa de. Te ni kanakau Zacarías ja suu de kuu ja kiuu ini veꞌe ii nuu xika maa ia Jitoꞌo Dios ja teñuꞌu de suja ii.
\v 10 Te vi nini yinee de teñuꞌu de suja ii yun, te ka ndakuatu ndiꞌi ñayiu ka oo yeꞌe veñuꞌu yun.
\v 11 Yun te ni jini de ja sanaa ni jinkuiin in ia jinokuechi nuu ia Dios nukuiin ya ichi ndaꞌa kuaꞌa nuu oo altar nuu kai suja ii yun.
\v 12 Te nuu ni jini Zacarías, te vi tu ni niꞌi ini de naxa saꞌa de ja ni yuꞌu ndevaꞌa de.
\v 13 Su yun te ni kaꞌan ia jinokuechi yun:
\p ―Zacarías, ma yuꞌu ron, chi vaji rin kaxtnoꞌo rin ja ia Dios, chi ni onini ya tnoꞌo ndakuatu ron, guaa konevaꞌa ñasiꞌi ron in seꞌe ña jin ron, te xnani ron jin Juan.
\v 14 Kokusii ini ron vi kuaꞌa ñayiu vi kokusii ini kiuu na kakui,
\v 15 chi in suchi kanuu ja kunukuechi nuu ia Dios kokui. Ma koꞌi ni vinu te ni ndixi, te ja kochitui jin Espíritu ia Dios ndee nuu ñuꞌi chii siꞌi.
\v 16 Te saꞌi ja kuaꞌa ñayiu ñui Israel vi ndajiokuiin te kiukuei ichi ia Dios.
\v 17 Te koxnoꞌi ja kunei ichi kiꞌin ia Jitoꞌo, chi konevaꞌi Espíritu vi jakaꞌnu ni onevaꞌa Elías, tee ni ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa, nagua saꞌi ja vi koo jamani yua jin seꞌe, te vi kuantnoꞌo ñayiu inu soꞌo, nagua saꞌa tuaꞌi taka ñayiu ja vi kotuaꞌi kiuu na kenta ia Jitoꞌo ―suaꞌa ni kaꞌan ia jinokuechi yun.
\p
\v 18 Te ni jikan tnoꞌo Zacarías:
\p ―¿Te naxa kuu kukanu ini san tnoꞌo kaꞌan ni yaꞌa? Te ja ni kuu nijaꞌnu san vi ja ni kuu nijaꞌnu ñasiꞌi san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 19 Te jiñaꞌa ia jinokuechi yun:
\p ―Maa rin kuu Gabriel, ja jinokuechi rin nuu ia Dios, te maa ya ni tetniuu ña ja vaji rin ja kaxtnoꞌo rin javaꞌa saꞌa ya jin ron.
\v 20 Su ja siun tu kandija ron, guaa vitna te nduu ñiꞌi ron, te ma kuu ka kaꞌan ron vi ndee na skunkuu tnoꞌo ni kaꞌan rin ―jiñaꞌa Gabriel yun.
\p
\v 21 Yun te ni kuu naꞌa ka oo ñayiu ka ndetui Zacarías, guaa ni ka jinkondei ka ndatnoꞌi nagua ni kuu ja kuu kuekuee de ini veꞌe ii.
\v 22 Su nuu ni ndee de, te tu ni kuu ka kaꞌan de. Yun te ni ka kutnuni ini ja ia Dios ni skuni ña jin de, chi vi maa ni ka seña saꞌa de, te vi saa ni okuu de. Tu ni kuu ka kaꞌan de.
\p
\v 23 Te nuu ni ndiꞌi kiuu ja ni jinokuechi de nuu veñuꞌu, te ni ndajiokuiin de kuanoꞌo de veꞌe de.
\v 24 Te nuu kuee ka ja ni ndoꞌo de siun, te ni jinkuꞌun lulu ñasiꞌi de, guaa uꞌun yoo tu ni kee ña veꞌe ña. Te ni kaꞌan ña:
\p
\v 25 ―Maa ia Jitoꞌo ni saꞌa ña siaꞌa, nagua ma vi skexiko ka ña ñayiu ja tu na seꞌo ―ni kaꞌan ña suaꞌa.
\s Ni kaxtnoꞌo ia jinokuechi nuu Dios ja kaku Jesús
\p
\v 26 Yun te nuu iñu yoo, te ni tetniuu Dios ia jinokuechi nuu ya nani Gabriel, ja ni jaꞌan ya in ñuu nani Nazaret ja tnii Galilea,
\v 27 ja ni jinkoto ya in suchi lule nani María, ja kui in suchi siꞌi ndutu, suchi ja ni kee yuꞌu ja vi tnandaꞌi jin in tee nani José ja kuu de tatatnoꞌo ndee rey David.
\v 28 Ni kiuu ya nuu oo María, te ni ndakantnoꞌo ña ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Na taꞌu na ndetu ni kuu ron nuu ndiꞌi ñasiꞌi, chi oo ia Dios jin ron, ia kuu Jitoꞌo ron ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 29 Su nuu ni jini María ia Gabriel, te ni kiyuꞌi jin tnoꞌo ni kaꞌan ya, te ni jinkondei ndakani ini naxa kei tnoꞌo yun.
\v 30 Te ni kaꞌan ia Gabriel:
\p ―María, ma yuꞌu ron, chi in javaꞌa saꞌa ña ia Dios.
\v 31 Vitna chi jinkuꞌun lulu ron, te kiuu na kakui, xnani ron jin Jesús.
\v 32 In ja kanuu kokui nuu ia Dios, guaa seꞌe maa ia Dios oo ndee sukun vi xnani ña ñayiu. Te maa ya ja kuu ya Dios saꞌa ya ja kokui rey nagua ni saꞌa ya jin ndee tatatnoꞌi rey David,
\v 33 nagua tatnuni nuu ñayiu ñuu maa ron ja ka kui ñayiu Israel ja na koo javaꞌa. Te tniuu konei ma skundiꞌi, chi kotatnuni nikuii nikani ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 34 Te ni jikan tnoꞌo María:
\p ―¿Su naxa kokuu siun, te masu na teyii oo jin san? ―jiñaꞌi.
\p
\v 35 Te ni kaꞌan ya:
\p ―Kii Espíritu ia Dios siki ron, te jakaꞌnu maa ya ja oo ndee sukun jinkoo siki ron, na kuinio in viko, te yun saꞌa ja jinkuꞌun lulu ron. Te suchi kaku jian kokui suchi ii, te vi xnani ñayiu jin Seꞌe maa ia Dios.
\v 36 Te suni saa tnaꞌa ron Elisabet, chi koo in seꞌe ña visi ja ni kuu nijaꞌnu ña, in ñaꞌa ka kachi ñayiu ja ma kuni ña ja koo seꞌe ña. Su vitna ja ni kuu iñu yoo ñuꞌu lulu ña.
\v 37 Chi tu nagua vijin kuu nuu ia Dios ja ma kuu saꞌa ya ―jiñaꞌa ia Gabriel.\fig Angel speaks to Mary|57CN01606b.tif|col|||Ka ndatnoꞌo María jin ia jinokuechi nuu Dios|1.37\fig*
\p
\v 38 Yun te jiñaꞌa María:
\p ―Sein, chi in ñaꞌa jinokuechi ni nuu ia Dios kuu san, guaa na saꞌa ña maa ya nagua ni kaꞌan ni ―jiñaꞌi.
\p Yun te kuanoꞌo ia Gabriel.
\s Ni jinkoto ña María jin Elisabet
\p
\v 39 Te yatni kiuu saa ni kee María kuaꞌin in ñuu kaa neꞌu yuku ja tnii ñuu Judea ja majinkotoi Elisabet.
\v 40 Te nuu ni jinoi, te ni kiui veꞌe Zacarías, te ni ndakantnoꞌi ñasiꞌi de.
\v 41 Te nuu ni onini Elisabet ja ndakantnoꞌo ña María jin ña, te vi ndee lulu ña ni kanta ini chii ña, te vi ni chitu ña jin Espíritu ia Dios.
\v 42 Yun te ni kaꞌan jaa ña:
\p ―Na taꞌu na ndetu ni neꞌu sava ka ñasiꞌi jiꞌon, vi na taꞌu na ndetu chiluluu skaku ni.
\v 43 Te ¿na in kuu sein ja kokikoto ña nana maa ia Jitoꞌo san?
\v 44 Chi vi nuu ni kaꞌan ni ja ni ndakantnoꞌo ña ni, te ni kanta lulu san ini chii san ja kusii ndevaꞌa ini.
\v 45 Na taꞌu na ndetu ni ja ni kandija ni, chi skunkuu tnoꞌo ni kaꞌan ia Dios ―jiñaꞌa ña.
\p
\v 46 Te jiñaꞌa María:
\q Ndee ini anu san saꞌa kaꞌnu san ia Dios,
\q
\v 47 te kusii ini anu san nuu ya ja kuu ya Dios, ia skaku niꞌnu ña jin san,
\q
\v 48 chi ni ndiaꞌa ya ja ñaꞌa kundaꞌu kukee ja jinokuechi nuu ya kuu san.
\q Te ndee vitna jin kiuu kuaꞌon vi kachi ñayiu ja na taꞌu na ndetu san,
\q
\v 49 chi maa Dios, ia kaꞌnu ndevaꞌa, ni saꞌa ña in jakaꞌnu jin san, te ja ii kuu sivi ya.
\q
\v 50 Te ndiꞌi ni kiuu kundaꞌu ini ña ia Dios jin ñayiu ka yuꞌu niꞌnu ña jin ya.
\q
\v 51 Ni saꞌa ya tniuu naꞌnu jin jakaꞌnu ya.
\q Te ni kindee ya taka tniuu kueꞌe ka ndakani ini ñayiu inu teyii ndevaꞌa.
\q
\v 52 Vi xtajioo ya ñayiu ka kuu rey ja ka tatnuni,
\q te saꞌa kaꞌnu ya ñayiu ka saꞌa ndaꞌu maa.
\q
\v 53 Ni jiñaꞌa kuaꞌa ya ja vi kaa ñayiu ka jiꞌi soko,
\q te saꞌa jioo ya ñayiu kuika kuaꞌin jin ndaꞌa iyui.
\q
\v 54 Chituu ya yoon ja ka kuo ñayiu Israel ja ka jinokuechio nuu ya,
\q te tu ndunaa ya ja kundaꞌu ini ña ya,
\q
\v 55 chi saa ni kaꞌan ya nuu ndi tata veluo Abraham
\q vi nuu ñayiu tatatnoꞌo de kikuei nuu kuee ka,
\m jiñaꞌi.
\p
\v 56 Yun te ni kendoi ja ni ka oi jin Elisabet uni yoo, te saa ni ndajiokuiin ja kuanoꞌi veꞌi.
\s Ni kaku Juan, tee skuandute
\p
\v 57 Nuu ni kintnaꞌa kiuu ja kaku lulu Elisabet, te ni skaku ña in suchi yii.
\v 58 Te ndiꞌi ñayiu ka oo yatni jin ña vi ñayiu ka kuu tnaꞌa ña, ni jaꞌankuei ni ka jinkoto ña, te ni ka kusii ini jin ña nuu ni ka niꞌi tnoꞌi ja ni kundaꞌu ini ña ia Dios ja ni kaku lulu ña.
\p
\v 59 Te nuu una kiuu ja ni kaku lulu yun, ni jaꞌankuei ñayiu ni ka chitnuni nuu yiki kuñui nagua yoso nuu Ley. Te ni ka kuini ja konani Zacarías nagua nani tatai.
\v 60 Su yun te jiñaꞌa nanai:
\p ―Ñaꞌa, chi Juan konani ―jiñaꞌa ña.
\p
\v 61 Te ka jiñaꞌa ñayiu yun:
\p ―¿Nau? Te ni in ñayiu veꞌe ni, tu na in nani Juan ―ka jiñaꞌi.
\p
\v 62 Yun te jin seña ni ka jikan tnoꞌo ñayiu yun maa Zacarías na sivi kuini de ja konani seꞌe de.
\v 63 Te ni jikan de in yutnu jite luluu, te ni tee de ja Juan konani. Te ndiꞌi ñayiu ni ka saꞌu kuii ini ja siun ni tee de.
\v 64 Yun te vi nuu saa ni kuu ni ndakaꞌan Zacarías, te ni ndakuantaꞌu de nuu ia Dios.
\v 65 Te vi ndiꞌi ñayiu ni ka saꞌu kuii ini ja ni kuu ni ndakaꞌan de vi ni ka ndakani ja siun ni kuu. Te ni jitenuu tnoꞌo nii ñuu ka ndaa neꞌu yuku ja tnii Judea yun.
\v 66 Te vi ndiꞌi ñayiu ka nini yun ka ndakani ini jin anui, te ka jikan tnoꞌo tnaꞌi:
\p ―¿Nagua kokuu lulu yaꞌa kiuu na kuaꞌnui ja siaꞌa ni kuu? ―ka kachi de.
\p Chi oo maa ia Dios jin suchi luluu yun.
\s Tnoꞌo vii tnoꞌo vaꞌa ja ni kaꞌan Zacarías
\p
\v 67 Yun te ni chitu ña Espíritu ia Dios jin yuai Zacarías, te ni kaꞌan de nagua ni skuni ña ia Dios:
\q
\v 68 Kaꞌnu kuu Jitoꞌo, ia kuu Dios ñayiu ñuo Israel,
\q chi vitna te ni kee ya ja ndatau ya ñayiu ñuu ya nuu yika kuechi,
\q
\v 69 chi ni tetniuu ya in ia ndiso tniuu kaꞌnu ja skaku niꞌnu ña ya,
\q in ia kuu tatatnoꞌo rey David, tee ni ojinokuechi nuu maa ia Dios.
\q
\v 70 Yaꞌa kuu ja ni kaꞌan ya jin maꞌñu sagua tee ni ka ndakani tnoꞌo ya ndee janaꞌa nuu ni kaꞌan ya
\q
\v 71 ja skaku niꞌnu ya ñuo nuu ñayiu ka kaꞌan uꞌu ña vi nuu ñayiu ka skexiko ña.
\q
\v 72 Chi ni kundaꞌu ini ya tatatnoꞌo ndee janaꞌa,
\q te tu ni ndunaa ini ya tnoꞌo ja ni kee yuꞌu ya.
\q
\v 73 Te yaꞌa kuu tnoꞌo ni kee yuꞌu ia Dios nuu ndi nijaꞌnuo Abraham,
\q
\v 74 ja ni taa ya in ja skaku niꞌnu ña nuu ñayiu ka kaꞌan uꞌu ña jion,
\q te ma vi koyuꞌo ja vi kunukuechio nuu ya.
\q
\v 75 Te vi kokuo ñayiu vii ñayiu vaꞌa vi ñayiu ndaa ndiꞌi ni kiuu ja vi koo nuu ya.
\q
\v 76 Te ja maa ron, vi seꞌe yii luluu rin, chi kokuu ron in tee ndakani tnoꞌo maa ia Dios oo ndee sukun,
\q chi koxnoꞌo ron nuu ia Jitoꞌo ja kosavaꞌa ron ichi kiꞌin ya,
\q
\v 77 nagua ja kaxtnoꞌo ron nuu ñayiu ñuu ya ja Dios, chi oo ndaa ja konekaꞌnu ini ya nuu yika kuechi,
\q te skaku niꞌnu ña ya jin.
\q
\v 78 Chi ni kundaꞌu ndevaꞌa ini ña ia Dios jion,
\q guaa vaji ya ndee sukun ja makikoto ña ya,
\q na kuinio nikandii ja yeꞌe ndaꞌa nuu ndejaꞌa in kiuu jaa,
\q
\v 79 nagua ja xnuu nuu na saa na tuꞌu ñayiu ka jika ichi nee ichi nuu kiꞌon ja kuo, nagua ja vi niꞌo ichi kiꞌinkueio nuu oo jamani
\m ni kachi Zacarías.
\p
\v 80 Yun te nuu ni jaꞌnu Juan, te ni kuu yutnui jin Espíritu ia Dios. Te ni oi in ñuꞌu teꞌa nuu tu na veꞌe oo. Te yun ni oi ndee ni kenta kiuu ja ni xtui mai nuu ñayiu Israel.
\c 2
\s Ni kaku Jesús
\p
\v 1 Te tiempu saa ni tatnuni rey Augusto, tee ni onetniuu Roma, ja vi nukoso sivi ñayiu taka ñuu, guaa ni kaꞌan de ja noꞌokuei ndiꞌi ñayiu vi nukoso sivi.
\v 2 Te ja ni ka nukoso sivi yaꞌa kuu jaxtnañuꞌu ja ni kuvaꞌa na ni onetniuu tee ni onani Cirenio ja ni otatnuni de ñuu ja tnii Siria.
\v 3 Te ndiꞌi ñayiu ni noꞌokuei ñuu maa mai ja ni ka nukoso sivi nuu censo yun.
\p
\v 4 Te yun guaa ni ndee José ñuu Nazaret ja tnii Galilea, te kuanoꞌo de ñuu Belén ja tnii Judea, ñuu nuu ni kaku rey David, chi tatatnoꞌo rey David kuu José,
\v 5 nagua ja yun vi nukoso sivi de jin María, suchi ndita ndaꞌu jin de. Te ja ni kuatu ndiaꞌa maa ia Dios ja ja ñuꞌu lului.
\v 6 Te vi nini ka oo de jin ñuu Belén, te ni kintnaꞌa kiuu ja kaku lului.
\v 7 Te tu ni niꞌi nuu de veꞌe nuu vi koo de jin, guaa in nuu ka nuꞌni kiti yun, ni kaku lului. Te yun ni kaku seꞌe xnañuꞌi, te ni tniusuku ñai jin in saꞌun, te ni jakintuu ñai nuu in tnundoo ja kee ja ka jaa kiti.
\s Ni kentakuei ia ka jinokuechi nuu Dios nuu ka oo tee ka jito kiti
\p
\v 8 Yatni ñuu Belén ka oo tee ka jito ndikachi ja ka ndee de ti jakuaa yun.
\v 9 Te vi sanaa ni kenta in ia jinokuechi nuu ia Dios, te ninii nuu ka oo de ni yeꞌe niꞌnu, te ni ka yuꞌu ndevaꞌa de.
\v 10 Su yun te jiñaꞌa ia jinokuechi yun:
\p ―Ma vi yuꞌu ron, chi vaji rin ndakani rin in ja vi kusii ndevaꞌa ini ndiꞌi ñayiu ñuu vitna,
\v 11 chi ni kaku in lulu ñuu David, in suchi skaku niꞌnu ñayiu, te sui kuu Kristu, ia ni tetniuu Dios ja kui Jitoꞌo.
\v 12 Te yaꞌa kaxtnoꞌo naxa vi ndaniꞌi ron jin: Vi kuni ron jin ja ñusukui in saꞌun, te katui in nuu tnundoo nuu kee ja ka jaa kiti ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 13 Te vi nuu saa ni kentakuei kuaꞌa ka ia ka jinokuechi nuu Dios ja ka saꞌa kaꞌnu ya ia Dios, te ka jiñaꞌa ya:
\q
\v 14 Kaꞌnu ndevaꞌa kuu ia Dios ndee sukun yun,
\q te nuu ñuyiu yaꞌa na koo jamani ya nuu ñayiu ja junkuaan ini ña ya,
\m ka kachi ya.
\p
\v 15 Te nuu ni ka ndajiokuiin ia ka jinokuechi yun ja kuanoꞌokuei ya andivi, te ni ka jinkondee tee ka jito ndikachi ka ndatnoꞌo de:
\p ―Kiꞌinkueio Belén na vi kondiaꞌo nagua ni kuu ja siaꞌa ni skuni ña ia Dios jion ―ka ndatnoꞌo de.
\p
\v 16 Yun te kekuei ñama de kuaꞌankuei de, te nuu ni jinokuei de, te ni ka jini de María jin José jin lulu yun katui nuu in tnundoo kee ja ka jaa kiti.
\v 17 Te nuu ni ka jini de jin, te ni ka ndakani de tnoꞌo ni kaꞌan ia jinokuechi nuu Dios, ja jaꞌa lulu yun.
\v 18 Te ndiꞌi ñayiu ni ka onini yun ni ka saꞌu kuii ini ja siun ka ndakani tee ka jito ndikachi yun.
\v 19 Te ni tavaꞌa María ndiꞌi tnoꞌo yaꞌa ini anui vi ndakani ini siki tnoꞌo yaꞌa.
\v 20 Yun te nuu ni ka ndajiokuiin tee ka jito ndikachi yaꞌa ja kuanoꞌokuei de, te ka ndakuantaꞌu de nuu Dios, vi ka saꞌa kaꞌnu de ya, chi ndiꞌi ja ni ka onini de ni ka jini de oo ndaa, nagua ni kaꞌan ia jinokuechi nuu ya.
\s Ni ka xneꞌe de Jesús nuu ia Dios nuu maa veñuꞌu kaꞌnu
\p
\v 21 Te nuu una kiuu ja ni kaku lulu yun, te ni ka chitnuni de nuu yiki kuñui, te ni ka xnani de jin Jesús, nagua ni kaꞌan ia jinokuechi nuu Dios nuu maa María ama ka ja jinkuꞌun lulu ña.
\v 22 Te nuu ni kintnaꞌa kiuu ja vi skunkuu de costumbre ja vi nduvii de nagua kaꞌan tnoꞌo ni tee Moisés ja ni tatnuni maa ia Dios, te ni jaꞌankuei de jin lulu yun veñuꞌu Jerusalén ja vi xneꞌe de jin nuu ia Dios.
\v 23 Chi saa kaꞌan tnoꞌo yoso nuu Ley Jitoꞌo: “Ndiꞌi suchi yii ka kaku xtnañuꞌu vi kokui seꞌe vii maa ya ja vi kunukuechi nuu ya”.
\v 24 Te yun guaa ni jaꞌankuei de jin ja ni ka soko de nagua yoso nuu Ley maa Jitoꞌo: uu kuku axi uu sata.
\p
\v 25 Te tiempu saa ni oo in tee ni onani Simeón maa ñuu Jerusalén. In tee ndaa ja ni ochiñuꞌu ia Dios kuu de, te ni ondetu kaꞌnu de ja koo in kiuu, te skaku niꞌnu ya ñayiu ñuu de Israel. Te oo de jin Espíritu maa ia Dios.
\v 26 Te ni oo in kiuu ni skuni ña Espíritu ia Dios ja maa kuu de ama ka ja kuni nuu de ia tetniuu maa Jitoꞌo ja skaku niꞌnu ya ñayiu.
\v 27 Te ni jaka ña Espíritu ia Dios ja kuaꞌan de veñuꞌu. Te yun, ja ka oo María jin José jin suchi yikin nani Jesús, ja vi skunkuu ña nagua tatnuni maa Ley.
\v 28 Te nuu ni jino Simeón, te ni kanundee de lulu yaꞌa, te ni ndakuantaꞌu de nuu ia Dios, te jiñaꞌa de:
\q
\v 29 Vitna, vi Jitoꞌo san, te ni skunkuu ni tnoꞌo ni kee yuꞌu ni,
\q te ja kuu kuandetu ni ja kuu sii ini san ja jinokuechi san nuu ni,
\q
\v 30 chi ja ni jini san jin nuu san ia skaku niꞌnu ña.
\q
\v 31 Chi ni saꞌa tuaꞌa ni ja vi kuni ña ndiꞌi ñayiu ñuyiu.
\q
\v 32 Chi maa ya kuu ñuꞌu ja sieꞌe nuu ñayiu sava ka tatatnoꞌo,
\q te saꞌa ya ja koo jayiñuꞌu nuu ñayiu ñuu ni Israel
\m ni kachi Simeón.
\p
\v 33 Te vi ni ka saꞌu kuii kuiti ini María jin José ja siun ni kaꞌan de siki lulu yun.
\v 34 Yun te ni jikantaꞌu ña Simeón nuu ia Dios, te ni kaꞌan de nuu María:
\p ―Konaꞌa ni ja lulu yaꞌa, chi ni chitniuu ña ia Dios ja saꞌi ja kuaꞌa ñayiu ñuo Israel vi kanakau nuu tu ka kandija ña jin, te kuaꞌa ñayiu vi koo guaꞌa nuu ia Dios, chi vi kandija tnoꞌo kaꞌin. Te kokui in seña ja kuaꞌa ñayiu vi kaneꞌe siki.
\v 35 Te yun saa vi jinotuu ñayiu naxa ka ndakani ini jin anui, su maa ni guaa kuaꞌa tnundoꞌo kuni ni, chi tnaꞌa ndevaꞌa ni tnoꞌo suchi ini ―jiñaꞌa Simeón.
\p
\v 36 Te suni yun oo in ñaꞌa nijaꞌnu ni onani Ana, seꞌe siꞌi Fanuel tatatnoꞌo Aser, te suni in ñaꞌa ni ondakani tnoꞌo ia Dios kuu ña. Te lule saꞌun ña ni tnandaꞌa ña ja ni ka ondekatnaꞌa ña jin yii ña uja kuia.
\v 37 Su tiempu saa, ja oo kuun xiko kuun kuia ja ni ndondaꞌu ña, te vi nduu vi ñuu oo ña nuu veñuꞌu jinokuechi ña nuu ia Dios. Te vi ondite ña vi ndakuatu ña nuu ya.
\v 38 Te vi suni ore saa, ni jino ña ndakuantaꞌu ña nuu ia Dios, te kaꞌan ña tnoꞌo ja jaꞌa lulu yun nuu ndiꞌi ñayiu ka ndetu kaꞌnu ja skaku niꞌnu ia Dios ñayiu ñuu Jerusalén.
\s Ni ka ndajiokuiin María ñuu Nazaret
\p
\v 39 Te nuu ni ndiꞌi ja ni ka skunkuu José jin María ndiꞌi nagua tatnuni Ley ia Dios, te ni ka ndajiokuiin ña kuanoꞌokuei ña jin de ñuu Nazaret ja tnii Galilea.
\v 40 Yun te makuaꞌnu suchi luluu yun, te ni kuu yutnui vi ni kuu ndichi ndevaꞌi, chi ni chindee ni chituu ña maa ia Dios.
\s Oo Jesús nuu veñuꞌu kaꞌnu
\p
\v 41 Te vi nuu kuia nuu kuia, ni onoꞌokuei José jin María viko pascua ñayiu judio maa ñuu Jerusalén.
\v 42 Te nuu ni jino Jesús uxi uu kuia, te ni noꞌokuei de jin viko yun, nagua ka saꞌa de nuu kuia nuu kuia.
\v 43 Su nuu ni ndiꞌi ja ni oo viko yun, te kuanoꞌokuei de veꞌe de. Su Jesús, chi ni kendoi maa Jerusalén, su tu ni ka jini de ja ni ndoi.
\v 44 Te ka kaꞌan de ja ndikin ñai kuanoꞌi neꞌu nuu kuanoꞌokuei kuaꞌa ñayiu, te tu ni ka ndanduku yachi ña de. Su nuu ni kuu in kiuu ja ka jika de, te ni ka ndanduku ña de neꞌu ndiꞌi ñayiu ka kuu tnaꞌa de vi neꞌu ñayiu ka jini tnaꞌa jin de.
\v 45 Su ja siun, tu ni ka ndaniꞌi ña de, te ni ka ndajiokuiin de kuanoꞌokuei tuku de ndee Jerusalén ja vi ndanduku ña de.
\p
\v 46 Te ndee nuu uni kiuu, saa ni ka ndaniꞌi ña de nukoi ini veñuꞌu yun, neꞌu tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés ja nini tnoꞌo ka kaꞌan de vi jikan tnoꞌo ñai jin de naxa tatnuni ia Dios.
\v 47 Te ndiꞌi ñayiu ka nini yun, ni ka saꞌu kuii kuiti ini ja ndichi ndevaꞌa ini, te ndiꞌi tnoꞌo ka jikan tnoꞌo ña de kaxtnoꞌi naxa oo.
\v 48 Te nuu ni ka jini ña María jin José, ni ka saꞌu kuii kuiti ini ña, te jiñaꞌa ña:
\p ―Seꞌe, ¿nau ja siaꞌa kaa ja ni saꞌa ña ron? Te ruꞌun jin tata ron, chi ni ka kusuchi ndevaꞌa ini rin ja ka ndanduku ña rin ―jiñaꞌa ña.
\p
\v 49 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿Nau ja ka ndanduku ña ni? ¿A tu ka jini ni ja nini kuu ja skunkuu san tniuu ja ni tatnuni tata yua san nuu san? ―jiñaꞌi.
\p
\v 50 Su tu ni ka jinkuiꞌnu ini ña jin de nau ja siun ni kaꞌin.
\p
\v 51 Yun te kuanoꞌokuei de jin ñuu Nazaret, te ni ojanyuꞌu ni ojandetui tnoꞌo ni ka okaꞌan de. Te ni tavaꞌa María ndiꞌi yaꞌa ini anu ña.
\p
\v 52 Te Jesús, chi kuu sukuin vi ni kuu ndichi kai, chi ni chindee chituu ña ia Dios, te kusii ndevaꞌa ini ya jin, vi ka kusii ini ñayiu jin.
\c 3
\s Ni kaxtnoꞌo Juan, tee skuandute, ndee ñuꞌu teꞌa
\p
\v 1 Kuia xaꞌun ja ni onetniuu rey Tiberio ñuu kaꞌnu Roma, te saa kuu ja ni onetniuu Poncio Pilato ñuu ja tnii Judea, te Herodes ni onetniuu ñuu ja tnii Galilea, te ñani de Felipe ni onetniuu ñuu ja tnii Iturea jin ñuu ja tnii Traconite, te Lisanias ni onetniuu ñuu ja tnii Abilinia.
\v 2 Te Anás jin Caifás ka kuu uu sutu ni ka okuu nijaꞌnu nuu sava ka sutu ñuu Israel. Te tiempu saa, ni kaꞌan ia Dios nuu Juan, seꞌe tee nani Zacarías, nuu ñuꞌu teꞌa, nuu tu na veꞌe oo.
\v 3 Te ni kee Juan ja ni jiondita de taka nuu ka oo ñayiu yatni yute Jordán. Te ni kaxtnoꞌo de ja na vi ndatnaꞌu ini ñayiu, te na vi kuandutei nagua konekaꞌnu ini ia Dios nuu yika kuechi.
\v 4 Saa ni kuu nagua ja skunkuu tnoꞌo ni tee Isaías, tee ni ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa, nuu kaꞌan suaꞌa:
\q Kii in tee kana jaa ndee nuu ñuꞌu teꞌa, te kachi de:
\q “Vi savaꞌa ni ichi nuu vaji Jitoꞌo.
\q Te vi ndasaꞌa ndaa ni ichi.
\q
\v 5 Te na ndachitu ndiꞌi chikoꞌi,
\q te na ndundaa ndiꞌi taka yuku sukun vi tinduu.
\q Te ndiꞌi ichi yakua vi ndundaa,
\q jin na ndundii nuu ñuꞌu ni ndayi ndayi.
\q
\v 6 Te ndiꞌi ñayiu vi kuni ja tetniuu ia Dios in ia ja skaku niꞌnu ña”
\m kachi tnoꞌo yoso yun.
\p
\v 7 Yun te nuu jinokuei ñayiu ja skuandute ña Juan, te ni kana xeen de:
\p ―Tatatnoꞌo koo, ¿na in ni kaxtnoꞌo ja kuu vi kaku ni nuu tnundoꞌo ja oo yatni ja vaji?
\v 8 Vitna, te vi saꞌa ni javaꞌa ja ni ka ndataꞌu ini ndija ni. Te ma vi saꞌa teyii ni maa ni ja tatatnoꞌo Abraham ka kuu ni, chi kaꞌan ndaa san ja ia Dios, chi vi ndee yuu yaꞌa te kuu ndasaꞌa ya ja vi ndui tatatnoꞌo Abraham.
\v 9 Te suni kaa xeen, chi ja oo tuaꞌa ja kaꞌnde ndee yoꞌo yutnu. Te yun guaa ndiꞌi yutnu ja tu kuun kiti vixin guaꞌa, te teꞌnde tnu, te kee tnu ja kai tnu nuu ñuꞌu ―ni kachi de.
\p
\v 10 Yun te ni ka jikan tnoꞌo ña ñayiu:
\p ―Kaxtnoꞌo ni joo, ¿nagua kuu ja vi saꞌa san? ―ka jiñaꞌi.
\p
\v 11 Te jiñaꞌa Juan:
\p ―Na in nevaꞌa uu saꞌun, te na kuñaꞌi in kuiꞌnu ñayiu tu na saꞌun nevaꞌa. Te ñayiu nevaꞌa ja kai, te na kuñaꞌi joo na kaa ñayiu tu niꞌi ja kai ―jiñaꞌa de.
\p
\v 12 Yun te suni ni ka jintnaꞌa ña tee ka xtutu xuꞌun impuestu ja vi kuandute de. Te ni ka jikan tnoꞌo de Juan:
\p ―Mastru, te sein, ¿nagua kuu ja vi saꞌa san? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 13 Te jiñaꞌa Juan:
\p ―Vi xtutu ndaa ni xuꞌun impuestu, te ma vi kakan kuaꞌa ka ni ―jiñaꞌa de.
\p
\v 14 Yun te suni ni ka jikan tnoꞌo ña sava tee ka kuu soldado:
\p ―Te sein, ¿nagua kuu ja vi saꞌa san? ―ka jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa Juan:
\p ―Ma vi kindee ni ndatniuu ni in ñayiu ja vi skoto ioo ni jin, te ni ja vi xtavi uun ni jin in kuechi ja tu ni saꞌi. Te vi kuandee ini ni jin joo xuꞌun ja ka jinkunyaꞌu ni ―jiñaꞌa de.
\p
\v 15 Te ndiꞌi ñayiu ka ndetu ja tetniuu Dios in ia kii ja skaku niꞌnu ña, guaa ka ndakani ini jin anui axi saa suu kuu Juan.
\v 16 Yun te jiñaꞌa Juan nuu ndiꞌi ñayiu yun:
\p ―Sein, chi ja ndaa ja jin ndute uun skuandute san ñayiu, su yata sein vaji in tee kuu kaꞌnu ka saa sein ja vini masu nagua kuu saꞌun san ja ndajin san korria ndijan de. Te suu de guaa skuandute ña jin Espíritu ia Dios, te suni teñuꞌu ya ñayiu tu ka kandija.
\v 17 Chi kuu de na kuinio in tee ja ndasavii era ja xtechi de triu, te tavaꞌa siin de nuu saka triu yun, te teñuꞌu de paja nuu kokai ja ma ndaꞌva nikuii nikani. Saa kokuu jin ñayiu ―jiñaꞌa Juan.\fig Winnowing grain|58HK00097B.TIF|col|||Xndechi de triu|3.17\fig*
\p
\v 18 Te jin kuakuaꞌa ka tnoꞌo ni kaꞌan de ja ni xteku de ñayiu nuu ni kaxtnoꞌo de tnoꞌo vaꞌa ia Dios.
\v 19 Te ni oo in kiuu ni kuxeen Juan nuu Herodes, tee tatnuni nuu ñuu yun, ja masu vatuka saꞌa de ja ni ndakuaka tnaꞌa de jin Herodías, ñasiꞌi ñani de Felipe, vi jin kuakuaꞌa ka jakueꞌe ni saꞌa de.
\v 20 Su visi kuaꞌa kuechi Herodes oo, su ni saꞌa de inka jakueꞌe, chi ni tnii de Juan, te ni jasi ña de vekaa.
\s Ni jandute Jesús
\p
\v 21 Te in kiuu ni jinokuei ñayiu ja skuandute ña Juan ama ka ja kiꞌin de vekaa. Te suni ni jandute Jesús. Te nuu ni jinkondee ya ndakuatu ya, te ni ndanune andivi.
\v 22 Te ni kunjino ndijin Espíritu ia Dios siki ya na kuinio in sata. Te ni kaꞌan in tnoꞌo ndee andivi nuu jiñaꞌa suaꞌa:
\p ―Maa ron kuu seyii rin ja kutoo ndevaꞌa ña rin, te kusii ini rin jin ron ―jiñaꞌa tnoꞌo yun.
\s Ndakani naxa vaji tatatnoꞌo Jesús
\p
\v 23 Nuu ni jinkondee Jesús ja kaxtnoꞌo ya nuu ñayiu, chi vaa ndee oko uxi kuia oo ya. Te ka ndakani ini ñayiu ja seꞌe José kuu ya. Te José, chi seꞌe tee ni onani Elí kuu de.
\v 24 Te Elí, chi seꞌe Matat kuu de, te Matat kuu seꞌe Leví, te Leví kuu seꞌe Melqui, te Melqui kuu seꞌe Jana, te Jana kuu seꞌe José.
\v 25 Te José kuu seꞌe Matatías, te Matatías kuu seꞌe Amós, te Amós kuu seꞌe Nahúm, te Nahúm kuu seꞌe Esli, te Esli kuu seꞌe Nagai.
\v 26 Te Nagai kuu seꞌe Maat, te Maat kuu seꞌe Matatías, te Matatías kuu seꞌe Semei, te Semei kuu seꞌe José, te José kuu seꞌe Judá.
\v 27 Te Judá kuu seꞌe Joana, te Joana kuu seꞌe Resa, te Resa kuu seꞌe Zorobabel, te Zorobabel kuu seꞌe Salatiel, te Salatiel kuu seꞌe Neri.
\v 28 Te Neri kuu seꞌe Melqui, te Melqui kuu seꞌe Adi, te Adi kuu seꞌe Cosam, te Cosam kuu seꞌe Elmodam, te Elmodam kuu seꞌe Er.
\v 29 Te Er kuu seꞌe Josué, te Josué kuu seꞌe Eliezer, te Eliezer kuu seꞌe Jorim, te Jorim kuu seꞌe Matat.
\v 30 Te Matat kuu seꞌe Leví, te Leví kuu seꞌe Simeón, te Simeón kuu seꞌe Judá, te Judá kuu seꞌe José, te José kuu seꞌe Jonán, te Jonán kuu seꞌe Eliaquim.
\v 31 Te Eliaquim kuu seꞌe Melea, te Melea kuu seꞌe Mainán, te Mainán kuu seꞌe Matata, te Matata kuu seꞌe Natán.
\v 32 Te Natán kuu seꞌe David, te David kuu seꞌe Isaí, te Isaí kuu seꞌe Obed, te Obed kuu seꞌe Booz, te Booz kuu seꞌe Salmón, te Salmón kuu seꞌe Naasón.
\v 33 Te Naasón kuu seꞌe Aminadab, te Aminadab kuu seꞌe Aram, te Aram kuu seꞌe Esrom, te Esrom kuu seꞌe Fares, te Fares kuu seꞌe Judá.
\v 34 Te Judá kuu seꞌe Jacob, te Jacob kuu seꞌe Isaac, te Isaac kuu seꞌe Abraham, te Abraham kuu seꞌe Taré, te Taré kuu seꞌe Nacor.
\v 35 Te Nacor kuu seꞌe Serug, te Serug kuu seꞌe Ragau, te Ragau kuu seꞌe Peleg, te Peleg kuu seꞌe Heber, te Heber kuu seꞌe Sala.
\v 36 Te Sala kuu seꞌe Cainán, te Cainán kuu seꞌe Arfaxad, te Arfaxad kuu seꞌe Sem, te Sem kuu seꞌe Noé, te Noé kuu seꞌe Lamec.
\v 37 Te Lamec kuu seꞌe Matusalén, te Matusalén kuu seꞌe Enoc, te Enoc kuu seꞌe Jared, te Jared kuu seꞌe Mahalaleel, te Mahalaleel kuu seꞌe Cainán.
\v 38 Te Cainán kuu seꞌe Enós, te Enós kuu seꞌe Set, te Set kuu seꞌe Adán, te Adán kuu seꞌe ia Dios.
\c 4
\s Ni jito tnuni ña Tachi jin Jesús
\p
\v 1 Nuu ni nana Jesús ini yute Jordán ja ni jandute ya, te ni chitu ña Espíritu ia Dios jin ya, te ni jaka ña Espíritu yun ja kuaꞌan ya ndee nuu ñuꞌu teꞌa.
\v 2 Te yun ni oo ya uu xiko kiuu ja ni jito tnuni ña Tachi, te tu saꞌun nagua ni jaa ya ndiꞌi kiuu yun, te nuu kuee ka, te ni kejaꞌa ya kokin ya.
\v 3 Yun te jiñaꞌa Tachi yun:
\p ―Nuu ja Seꞌe Dios kuu ron, te tatnuni nuu yuu yaꞌa ja na nduu xtaa, te kaa ron ―jiñaꞌa.
\p
\v 4 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Yoso nuu tutu ii: “Masu maintnoꞌo xtaa kuu ja koteku ñayiu, chi suni jin ndiꞌi tnoꞌo ia Dios kuu ja tekui” ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 5 Yun te ni jaka ña Tachi yun nuu in yuku sukun ndevaꞌa, te vi nunuu suaꞌa ni, te ni xneꞌe ndiꞌi ñuu oo ninii ñuyiu.
\v 6 Te jiñaꞌa Tachi yun:
\p ―Taa rin ndiꞌi jakaꞌnu yaꞌa nuu ron vi ndiꞌi jayiñuꞌu oo nui, chi maa rin ni niꞌi ndiꞌi, te kuñaꞌa rin nuu na ñayiu kuini maa rin ja kuñaꞌa rin.
\v 7 Nuu ja na jinkuiin jiti ron nuu rin, te chiñuꞌu ña ron, te taa rin ndiꞌi koo nuu ndaꞌa maa ron ―jiñaꞌa.
\p
\v 8 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Kujioo kuaꞌan, vi Tachi, chi yoso nuu tutu ii: “Maintnoꞌo nuu ia Jitoꞌo Dios ron kuu ja chiñuꞌu ron, te maintnoꞌo nuu maa ya guaa kunukuechi ron”.
\p
\v 9 Yun te ni jaka ña Tachi yun ja kuaꞌan ya Jerusalén, te ni skaa ña ndee xtuu veñuꞌu kaꞌnu, te jiñaꞌa:
\p ―Nuu ja ndija ron ja Seꞌe Dios kuu ron, te ndagua yaꞌa makee ndee nuu ñuꞌu,
\v 10 chi suni yoso nuu tutu ii:
\p  “Tetniuu Dios ia ka jinokuechi nuu ya ja vi koto ña jin ron”,
\v 11 te “vi kotnii ndaꞌa ron, nagua ja ma kachi jaꞌa ron jin ni in yuu”, ―jiñaꞌa.
\p
\v 12 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Kachi nuu tutu ii: “Ma koto tnuni ron Jitoꞌo Dios ron” ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 13 Te nuu ni ndiꞌi ja ni jito tnuni ña Tachi yun jin Jesús, te ni kujioo ndee saa tiempu.
\s Ni kejaꞌa Jesús kaxtnoꞌo ya tnoꞌo ia Dios nuu ñayiu ñuu ja tnii Galilea
\p
\v 14 Yun te ni ndajiokuiin Jesús ñuu ja tnii Galilea jin jakaꞌnu Espíritu maa ia Dios. Te ni jitenuu tnoꞌo ja teku tnoꞌo ya nii ñuu yun.
\v 15 Saa te ni jikanuu ya taka veꞌe ii sinagoga nuu ka ndututu ñayiu judio, te ni kaxtnoꞌo ya tnoꞌo ia Dios, te vi ndiꞌi ñayiu ni ka ndakuantnoꞌo ña ja luu kaxtnoꞌo ya.
\p
\v 16 Yun te kuanoꞌo ya ñuu Nazaret nuu ni jaꞌnu ya. Te in kiuu ndatatu ni kiuu ya veꞌe ii sinagoga, nagua ni osaꞌa ya. Te ni ndakoo ya ja kaꞌu ya tutu ii.
\v 17 Te ni ka jiñaꞌa de tutu ii ja ni tee Isaías, tee ni ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa. Te nuu ni jani ya tutu yun, te ni jinkuꞌun ya nuu kaꞌan suaꞌa, te ni kaꞌu ya:
\q
\v 18 Espíritu maa ia Dios oo jin san, chi ni saꞌa siin ña ya,
\q nagua ja ndakani san tnoꞌo vaꞌa ya nuu ñayiu ka kundaꞌu.
\q Te ni tetniuu ña ya vaji san ja ndasaꞌa san ñayiu ka ndatnaꞌu ini nuu yika kuechi,
\q vi kana ndoso san ja na vi yaa ñayiu ka oo nuu ndaꞌa ñayiu inka ñuu,
\q vi ndasaꞌa san ñayiu ka ndesi nuu
\q vi siaa san ñayiu ka kaꞌan uꞌu ña tnaꞌi.
\q
\v 19 Te kaxtnoꞌo san ja vitna kuu kuia ja chindee chituu ña ia Dios jin ñayiu
\m kachi tutu ni kaꞌu ya.
\p
\v 20 Te ni ndaxtuu ya tutu yun, te ni ndakuñaꞌa ya ndaꞌa in tee jinokuechi nuu veꞌe ii yun, te ni jinkoo ya. Yun te vi tu ka yaꞌa nuu ña ndiꞌi ñayiu ka oo yun.
\v 21 Te ni jinkondee ya kaꞌan ya:
\p ―Vitna te ni skunkuu tnoꞌo yoso nuu tutu ii yaꞌa ja ni ka onini ndiꞌi ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 22 Te ndiꞌi ñayiu ni ka kaꞌan vaꞌa ja jaꞌa ya, te vi ni ka saꞌu kuii kuiti ini ja luu ndevaꞌa kaxtnoꞌo ya. Su ka jikan tnoꞌo tnaꞌi:
\p ―¿A masu seꞌe José kuu suchi yaꞌa? ―ka kachi.
\p
\v 23 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Vatuni vi kaꞌan ni tnoꞌo yaꞌa jin san: “Roon ja tee tatna kuu ron, ndasaꞌa tatna maa ron, vi saꞌa ñuu maa ron yaꞌa ja ni saꞌa ron Capernaúm ka kaꞌan ñayiu, te vi kandija ña rin”, vi kachi ni suaꞌa.
\p
\v 24 Te jiñaꞌa ka ya:
\p ―Kaꞌan ndaa san ja ni in tee ndakani tnoꞌo ia Dios, tu ka jantaꞌu ña ñayiu ñuu maa de.
\v 25 Te kaꞌan ndaa san, ja tiempu ni oo Elías, tee ni ndakani tnoꞌo ia Dios, ni ka oo kuaꞌa ñaꞌa ni ka ndondaꞌu ñuu mao Israel yaꞌa, na tu ni kuun saꞌun sau nuu uni kuia yosava, te ni oo ndevaꞌa tnama,
\v 26 su tu ni tetniuu ña ia Dios jin Elías ja kii de chituu de ñaꞌa ñuu mao Israel, chi saa suaꞌa ñaꞌa inka ñuu ja ni oo ñuu Sarepta ja tnii Sidón, yun ni jaꞌan de ni chituu ña de.
\v 27 Suni saa ni tiempu na ni oo Eliseo, tee ni ndakani tnoꞌo ia Dios, suni ni ka oo kuaꞌa ñayiu ñuu mao ni ka okuꞌu kueꞌe ndiꞌyi teꞌi. Te vini in tu ni nduvaꞌa, chi saa suaꞌa in tee ñuu Siria nani Naamán kuu ja ni nduvaꞌa ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 28 Te nuu ni ka onini tnoꞌo yaꞌa, te ni ka kiti ini ndiꞌi ñayiu ni ka ndututu veꞌe ii sinagoga yun.
\v 29 Te ni ndontakuei ja ni ka keneꞌe ndaꞌa ñai. Te kuaꞌankuei jin ya ndee xtuu yuku nuu kaa maa ñuu yun, ja vi skanakau ñai.
\v 30 Su tuu, chi vi neꞌu ndiꞌi ñayiu yun ni yaꞌa ya, te kuaꞌan ya.
\s Ni ndasaꞌa Jesús in tee ñuꞌu ña espíritu kueꞌe
\p
\v 31 Yun te kuaꞌan Jesús ñuu Capernaúm ja tnii Galilea. Te ni okaxtnoꞌo ya tnoꞌo ia Dios nuu ñayiu kiuu ndatatu.
\v 32 Te vi ni ka saꞌu kuii kuiti ini ñayiu ka nini tnoꞌo kaxtnoꞌo ya, chi kaꞌan ya jin tnoꞌo ja ndiso tniuu ya.
\p
\v 33 Te ini veꞌe ii sinagoga yun oo in tee ñuꞌu ña espíritu tneꞌe ja kuu espíritu tachi, te vi sanaa ni kana jaa,
\v 34 te jiñaꞌa:
\p ―Xndendoo ña. ¿Nagua kuini ron ja vaji ron nuu ka oo rin, vi Jesús, tee ñuu Nazaret? ¿A vaji ron ja xnaa ña ron jin rin? Te ja jini ña rin jin ron, chi ia ni tetniuu Dios kuu ron ―jiñaꞌa suaꞌa.
\p
\v 35 Te ni kaꞌan xeen Jesús nuu espíritu tachi yun, te jiñaꞌa ya:
\p ―Kasi yuꞌu, te kee kuaꞌan ―jiñaꞌa ya.
\p Yun te ni xndonso ña espíritu tachi jin tee yun jin nuu ndiꞌi ñayiu yun, te ni kee kuaꞌan. Te tu ka nagua ni saꞌa ña.
\v 36 Te ndiꞌi ñayiu ni ka saꞌu kuii kuiti ini ja siun ni kuu, te ni ka jinkondei ka jikan tnoꞌo tnaꞌi:
\p ―¿Na tnoꞌo kuu tnoꞌo yaꞌa ja vi jin tniuu nee tee yaꞌa vi jin jakaꞌnu tatnuni de nuu espíritu tachi ja na kujioo, te ni kee kuaꞌan? ―ka kachi.
\p
\v 37 Te ni jitenuu tnoꞌo ja teku tnoꞌo Jesús ndiꞌi ni ñuu yatni yun.
\s Ni ndasaꞌa Jesús nana xiso Simón Pedro
\p
\v 38 Yun te ni ndee Jesús veꞌe ii sinagoga, te kuaꞌan ya ja ni kenta ya veꞌe Simón. Te katuu nana xiso de kuꞌu kaꞌu ndevaꞌa ña jin kueꞌe kiji, te ni ka kaꞌan ndaꞌu de ja na chituu ya jin ña.
\v 39 Yun te ni chindei ya xini ya ichi nuu katuu ña, te ni kaꞌan xeen ya jin kueꞌe yun ja na kujioo. Te vi ore saa, ni nduvaꞌa ña, te ni ndakoo ña ni saꞌa ña ja ni ka jaa ya.
\s Ni ndasaꞌa Jesús kuaꞌa ñayiu ka kuꞌu
\p
\v 40 Te nuu ni jinkoxnee nikandii, vi nasaa natuꞌu ñayiu ni jinokuei jin ñayiu kuꞌu ndiꞌi nuu kueꞌe, te ni sonee ya ndaꞌa ya siki in in, te ni ndasaꞌa ña ya.
\v 41 Te suni ni kanakuei ña espíritu tachi jin kuaꞌa ñayiu, te ni ka jinkondee ka kana:
\p ―Roon, chi Seꞌe Dios kuu ron ―ka jiñaꞌa.
\p Su ni kaꞌan xeen Jesús, te tu ni jandetu ya ja vi kaꞌan, chi ja ka jini ja maa ya kuu Kristu, ia ni tetniuu Dios.
\s Ni jiondita Jesús kaxtnoꞌo ya nuu ñayiu nii ñuu ja tnii Galilea
\p
\v 42 Yun te nuu ni tuu inka kiuu, te ni kee ya kuaꞌan ya nuu tu na ñayiu ka oo. Su ni ka ndanduku ña ñayiu, te nuu ni jinokuei nuu oo ya, te ni ka junkani ñai ja ma kiꞌin ya.
\v 43 Su yun te jiñaꞌa ya:
\p ―Tuu, chi suni nini kuu ja kiꞌin san sava ka ñuu ja kaxtnoꞌo san nuu ñayiu naxa tatnuni ia Dios, chi tniuu yun ni tetniuu ña ya ja vaji san ―jiñaꞌa ya suaꞌa.
\p
\v 44 Te kuaꞌan ya ja ni jiondita ya taka veꞌe ii sinagoga ka oo nii ñuu ja tnii Galilea, te ni kaxtnoꞌo ya nuu ñayiu.
\c 5
\s Ni ka niꞌi kuaꞌa Simón Pedro chiaka ni saꞌa Jesús
\p
\v 1 In kiuu ni oo Jesús yatni yuꞌu ndute mar Genesaret, te ni ka kututu kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu ja vi konini tnoꞌo ia Dios, te vi suaꞌa ni ka jexin niꞌnu tnaꞌi.
\v 2 Te ni jini ya uu barco ka nukuiin yuꞌu ndute mar yun, chi ja ni nanakuei tee ka jika ja ka nduku chiaka ka ndakate de ñunu de.
\v 3 Te ni kaa ya nuu in barco ja kuu kuenta Simón Pedro, te ni kaꞌan ya jin de ja ndaskaka yata ka de joo. Yun te ni jinkoo ya, te ni kaxtnoꞌo ya nuu ñayiu.\fig Jesus teaching from boat|60CN01705B.TIF|col|||Ni kaa Jesús nuu in barco te kaxtnoꞌo ya|5.3\fig*
\v 4 Te nuu ni ndiꞌi ni kaxtnoꞌo ya nuu ñayiu, te jiñaꞌa ya nuu Simón:
\p ―Skaka ni barco yaꞌa na kiꞌinkueio ndee nuu ñuꞌu kunu ka ndute yun, te vi skee ni ñunu jian, te vi tau ni chiaka ―jiñaꞌa ya suaꞌa.
\p
\v 5 Te jiñaꞌa Simón Pedro:
\p ―Mastru, ja ni kuu in jakuaa ka oo san yaꞌa ka satniuu san, te tu ka niꞌi saꞌun san ti. Su jin tnoꞌo ja kaꞌan maa ni, te na kiꞌinkueio, te na vi skee tuku san ñunu yaꞌa ―jiñaꞌa de.
\p
\v 6 Te nuu ni ka skee de ñunu yun, te ni ka niꞌi de kuaꞌa ndevaꞌa chiaka, te vi ndee ñunu yun ni jinkondee teꞌnde.
\v 7 Yun te ni ka kaja ndaꞌa de sava ka tnaꞌa de ka ñuꞌu nuu inka barco yun ja na kiꞌinkuei de vi chituu ña de. Te ni jinokuei tee yun, te vini ka chitu xini de nduu barco yun, te vi saa ndee ni ka ja kee ndute ja vi saꞌu.
\v 8 Te nuu ni jini Simón Pedro ja siun ni kuu, te ni jinkuiin jiti de nuu Jesús, te jiñaꞌa de:
\p ―Jitoꞌo san, kujioo ni, chi tee oo ndevaꞌa yika kuechi kuu san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 9 Chi ni ka yuꞌu ndevaꞌa de ja siun kuaꞌa ndevaꞌa chiaka ni ka tnii de.
\v 10 Suni saa Jacobo jin Juan seꞌe Zebedeo tee ka satniuu jin Simón Pedro, suni ni ka yuꞌu de ja siun ni kuu. Su yun te jiñaꞌa Jesús nuu Simón Pedro:
\p ―Ma koyuꞌu ni, chi vitna te ñayiu tnii ni ja kiukuei ichi ia Dios masu ka chiaka tnii ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 11 Yun te ni ka ndeneꞌe jioo de barco yun yuꞌu ndute, te ni ka xndoo ndiꞌi de, te ni ka jata ndikin de Jesús, te kuaꞌankuei de jin ya.
\s Ni ndasaꞌa Jesús in tee kuꞌu kueꞌe ndiꞌyi teꞌi
\p
\v 12 In kiuu oo Jesús in ñuu, te ni jino in tee kuꞌu kueꞌe ndiꞌyi teꞌi, te ni jinkuiin jiti de nuu ya, te ni jikantaꞌu de:
\p ―Jitoꞌo san, nuu ja kuini ni, te kuu ndasavii ña ni joo ja na nduvaꞌa san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 13 Yun te ni skaa Jesús ndaꞌa ya, te ni keꞌe ña ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Kuini san, te nduvii ni ―jiñaꞌa ya.
\p Te vi ore saa kuaꞌan kueꞌe yun.
\v 14 Yun te ni tatnuni Jesús ja ma ndakani de nuu ni in ñayiu ja suu ya ni ndasaꞌa ña. Te jiñaꞌa ya:
\p ―Kuaꞌan ni, te xneꞌe ni maa ni nuu sutu, te soko ni nuu ia Dios nagua ni tatnuni Moisés, nagua ja na vi kuni ñayiu ja ni nduvaꞌa ni ―jiñaꞌa ya suaꞌa.
\p
\v 15 Su vini saa, te ni jitenuu ja teku tnoꞌo ya ja ndasaꞌa ya ñayiu in kiuu in kiuu ka. Te ni ka kututu kuaꞌa ñayiu ja vi konini tnoꞌo kaxtnoꞌo ya vi ja ndasaꞌa ña ya nuu kueꞌe ja ka kuꞌi.
\v 16 Te ni okujioo ya nuu tu na ñayiu oo ja ni ondakuatu ya.
\s Ni ndasaꞌa Jesús in tee ni ndutuchiin
\p
\v 17 Te in kiuu oo Jesús kaxtnoꞌo ya nuu ñayiu. Te yun ka nukoo sava tee ka kuu fariseo vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés ja vajikuei de taka ñuu ja tnii Galilea vi Judea vi Jerusalén. Te oo Jesús jin jakaꞌnu maa Dios, yun guaa ndasaꞌa ya kuaꞌa ñayiu ka kuꞌu.
\v 18 Yun te ni jinokuei tee ka ndiso jito nuu yoxnee in tee kuꞌu kueꞌe ni ndutuchiin. Te ni ka kuini de ja kiukuei de ini veꞌe yun, te vi kakintuu de tee kuꞌu yun nuu Jesús.
\v 19 Su tu ni kuu ja kiukuei de, chi ka oo kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu. Yun te ni kakuei de ichi xtuu veꞌe, te ni ka june de xnuu yaxin ndesi yata veꞌe, te ni ka skee de jito yun maꞌñu ñayiu nuu oo Jesús.\fig Paralytic on roof|59CN01685B.TIF|col|||Ni ka skee in tee ni ndutuchiin guaa ndee siki veꞌe|5.19\fig*
\v 20 Te nuu ni jini ya ja ka kandija guaꞌa tee yun, te jiñaꞌa ya nuu tee ni ndutuchiin yun:
\p ―Ñani, ja ni jakaꞌnu ini san yika kuechi ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 21 Yun te ni ka kiti ini tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés vi tee ka kuu fariseo ja siun ni kaꞌan ya, te ni ka jinkondee de ka ndakani ini de:
\p ―¿Na in kuu tee yaꞌa ja kaneꞌe de jin ia Dios? Te tu na in kuu konekaꞌnu ini yika kuechi, chi maintnoꞌo maa ia Dios guaa kuu konekaꞌnu ini ya ―ka ndakani ini de.
\p
\v 22 Su Jesús, chi ni jini ya ja siun ka ndakani ini de. Yun te ni jikan tnoꞌo ña ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nau ja siun ka ndakani ini ni?
\v 23 ¿Nagua kuu ja vijin ka ja kaꞌan san? ¿A vijin ka ja kuñaꞌa san ja ni onekaꞌnu ini san yika kuechi tee yaꞌa, axi vijin ka ja kuñaꞌa san ja na ndakoo de te na kaka de?
\v 24 Te vitna te na xneꞌe san nuu ndiꞌi ni nagua ja vi kuni ni ja sein ja kuu san Seꞌe Teyii, chi ndiso tniuu san nuu ñuyiu ja kuu konekaꞌnu ini san yika kuechi.
\p Yun te jiñaꞌa ya nuu tee ni ndutuchiin yun:
\p ―Nuu maa ni kaꞌan san, ndakoo ni ndakiꞌin ni jito ni, te kuanoꞌo ni veꞌe ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 25 Te vi nuu saa, ni ndakoo de, te ni ndakiꞌin de jito nuu ni okatuu de, te kuanoꞌo de veꞌe de, ndakuantaꞌu de nuu ia Dios ja ni nduvaꞌa de.
\v 26 Te ndiꞌi ñayiu ni ka saꞌu kuii kuiti ini ja siun ni kuu, te ka saꞌa kaꞌnui ia Dios, te vi ka yuꞌu ndevaꞌi, te ka kaꞌin:
\p ―Vitna te ni ka jinio in tniuu vii ndevaꞌa ―ka kachi.
\s Ni kana ña Jesús jin Leví
\p
\v 27 Te nuu ni yaꞌa ndiꞌi yun, te ni kee Jesús kuaꞌan ya, te yun ni jini ya in tee nani Leví ja xtutu de xuꞌun impuestu, te nukoo de nuu ka tniuyaꞌu xuꞌun yun, te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Kondikin ña ni na kiꞌon ―jiñaꞌa ya suaꞌa.
\p
\v 28 Yun te ni xndoo ndiꞌi de, te ni ndakoo de ja ni jata ndikin ña de jin ya kuaꞌan de.
\p
\v 29 Yun te ni saꞌa de in viko kaꞌnu veꞌe de ja kusii ini de jin Jesús. Te kuaꞌa tee ka xtutu xuꞌun impuestu ka oo jin sava ka ñayiu ja ka nukoi in ni nuu mesa jin Jesús, ja ka jai xtaa jin ya.
\v 30 Yun te ni ka jinkondee tee ka kuu fariseo vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés ja ka kaꞌan ndee de tee ka skuaꞌa jin Jesús, te ka jiñaꞌa de:
\p ―¿Nau ja vi in ni ka jaa ni vi ka jiꞌi ni jin ñayiu ka xtutu xuꞌun impuestu vi ñayiu ka saꞌa yika kuechi? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 31 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ñayiu ka oo vaꞌa, chi tu ka jiniuꞌu tee tatna, chi maa ni ñayiu ka kuꞌu kuu ja ka jiniuꞌu.
\v 32 Te suni saa kuu jin sein, chi masu vaji san ja ndakaꞌan san ñayiu ka ndakani ini ja ñayiu vaꞌa ka kuu, chi vaji san ja ndakaꞌan san ñayiu ka ndakuni ja ka oo yika kuechi, te vi ndatnaꞌu ini nuu yika kuechi ―jiñaꞌa ya.
\s Ni ka jikan tnoꞌo de Jesús ja jaꞌa ja ka ondite ñayiu
\p
\v 33 Yun te ni ka jikan tnoꞌo de Jesús:
\p ―¿Nau ja tee ka skuaꞌa jin Juan vi tee ka skuaꞌa jin tee ka kuu fariseo, ka ondite de kuaꞌa jichi, vi kuaꞌa jichi ka ndakuatu de, su tee ka skuaꞌa jin ni, chi vi siun ni ka jaa ka jiꞌi de? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 34 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿A kuu vi tenini ni ñayiu ka oo in viko tnandaꞌa ja vi kondite kiuu ja vi ka oi jin maa tee tnandaꞌa yun? Maa kuu.
\v 35 Su koo in kiuu ja naa ndoñuꞌu tee tnandaꞌa yun, saa guaa vi konditei, chi vi koi jin tnoꞌo suchi ini ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 36 Yun te suni ni kaꞌan ya in tnoꞌo jioniꞌni, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ni in ñayiu tu jaꞌnde in pedasu saꞌun jaa, te ndatnaa nuu in saꞌun tuꞌu, chi nuu ja saa na saꞌa, te junaa saꞌun jaa yun. Te inka kuu ja pedasu saꞌun jaa yun, chi ma konaꞌa vaꞌa ja ndee nuu in saꞌun tuꞌu.
\v 37 Suni ma kuu tnaa ñayiu vinu jaa nuu in ñii tuꞌu, chi nuu ja saa na saꞌa, te ore ndasaka vinu yun, te kaꞌndi ñii tuꞌu, te ja saa chi junaa vinu vi junaa ñii yun.
\v 38 Te yun guaa tnaa ñayiu vinu jaa nuu ñii jaa nagua ja ma junaa.
\v 39 Te ni in ñayiu ja jiꞌi vinu ava tu kuini ja koꞌi vinu jaa, chi ja ava kuu ja asin ka, ka kachi ―jiñaꞌa Jesús.
\c 6
\s Ka tnoꞌo tee ka skuaꞌa jin Jesús yoko triu in kiuu ndatatu
\p
\v 1 In kiuu ndatutu ni yaꞌa Jesús in nuu kaa triu, te ni ka tnoꞌo tee ka skuaꞌa jin ya yoko triu yun, ni ka yokin de nuu ndaꞌa de, te ni ka jaa de.
\v 2 Te ka jiñaꞌa sava tee ka kuu fariseo:
\p ―¿Nau ja ka saꞌa ni tniuu? Te oo ii ja saꞌo kiuu ndatatu ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 3 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿A vini tu ka kaꞌu ni nuu tutu ii naxa ni saꞌa David in kiuu ka kokin de jin tee ka jika jin de?
\v 4 Te ni kiuu de veꞌe maa Dios, te ni kiꞌin de xtaa vixin ii ni ka jaa de ja oo ii ja ma kuu vi kaa de, ni maa de, te ni tee ka oo jin de, chi maintnoꞌo sutu guaa kuu vi kaa.
\p
\v 5 Te jiñaꞌa ka ya:
\p ―Maa san ja kuu san Seꞌe Teyii kuu san Jitoꞌo ja ndiso tniuu san ja tatnuni san siki kiuu ndatatu ―jiñaꞌa ya.
\s Ni ndasaꞌa Jesús in tee ni yichi ndaꞌa kiuu ndatatu
\p
\v 6 Suni in kiuu ndatatu kuu tuku na ni kiuu Jesús veꞌe ii sinagoga, te ni kaxtnoꞌo ya nuu ñayiu. Te yun oo in tee ni yichi ndaꞌa kuaꞌa de.
\v 7 Te ka ndiaꞌa yuꞌu tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés vi tee ka kuu fariseo, kondioꞌni a ndasaꞌa ya ñayiu kiuu ndatatu, nagua ja kuu vi kaꞌan kuechi de ja jaꞌa ya.
\v 8 Su ni jini Jesús ja siun ka ndakani ini de, te jiñaꞌa ya nuu tee kuꞌu ndaꞌa yun:
\p ―Ndakoo ni te junkuiin ni maꞌñu sagua yaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\p Te ni ndakoo tee yun, te ni jinkuiin de.
\v 9 Te jiñaꞌa ya nuu sava ka tee yun:
\p ―In ja jikan tnoꞌo ña san jin ndiꞌi ni, ¿nagua kuu ja kuu saꞌo kiuu ndatatu? ¿A javaꞌa axi jakueꞌe? ¿A ja skaku niꞌnuo in ñayiu axi ja kaꞌnio jin? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 10 Yun te ni ndakoto ya nuu ndiꞌi ñayiu ni ka jionduu ña jin ya, te jiñaꞌa ya nuu tee kuꞌu ndaꞌa yun:
\p ―Skaa ni ndaꞌa ni ―jiñaꞌa ya.
\p Te ni skaa de ndaꞌa de, te ni nduvaꞌa.
\v 11 Su ni ka kiti ndevaꞌa ini tee ka ndiaꞌa yuꞌu yun, te ni ka jinkondee de ka ndatnoꞌo de naxa vi saꞌa de ja vi kaꞌan kuechi de siki Jesús.
\s Ni kaji Jesús uxi uu tee ni chitniuu ya
\p
\v 12 Te yatni kiuu saa ni kee Jesús kuaꞌan ya in yuku ja ndakuatu ya. Te yun ni oo ya in jakuaa ndakuatu ya nuu ia Dios.
\v 13 Te nuu ni tuu inka kiuu, te ni ndakana ya tee ka skuaꞌa jin ya, te ni kaji ya uxi uu de ja ni chitniuu ña ya ja vi xtutenuu de tnoꞌo ya.
\v 14 Te tee yaꞌa ka kuu de: Simón, tee ni xnani ya Pedro, vi ñani de Andrés, vi Jacobo vi Juan, vi Felipe vi Bartolomé,
\v 15 Mateo vi Tomás jin inka Jacobo seꞌe Alfeo, jin inka Simón tee yinduu nuu ñayiu ka kuu Zelote,
\v 16 Judas ñani Jacobo, vi Judas Iscariote tee ni sinotuu Jesús nuu kuee ka.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús nuu kuaꞌa ñayiu vi ni ndasaꞌa ya ñayiu ka kuꞌu
\p
\v 17 Yun te ni nukuei Jesús yuku yun jin ndiꞌi de, te ni ndajakuei ya in yoso. Te yun ni ka kututu kuaꞌa ñayiu ka skuaꞌa jin ya, vi ñayiu vajikuei ndiꞌi ñuu ja tnii Judea vi Jerusalén, vi ñayiu vajikuei ichi ñuu ka oo yatni yuꞌu ndute mar, ñuu nani Tiro vi ñuu nani Sidón. Te ndiꞌi ñayiu yun ni jinokuei ja vi konini tnoꞌo kaxtnoꞌo ya vi ja ndasaꞌa ya ñayiu ka kuꞌu.
\v 18 Te taka ñayiu ka ñuꞌu ña espíritu kueꞌe ni ka nduvaꞌi.
\v 19 Te vi ndiꞌi ñayiu ni ka nduku ja vi keꞌe ñai jin ya, chi ni ka jini ja oo jakaꞌnu ya ja ndasaꞌa ya ñayiu.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús naxa vi ndoꞌo vi tnaꞌa ñayiu
\p
\v 20 Yun te ni ndakondiaꞌa Jesús nuu tee ka skuaꞌa jin ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Na taꞌu na ndetu maa ni ja ka kundaꞌu ni, chi vi koo ni nuu tatnuni ia Dios.
\p
\v 21 ’Na taꞌu na ndetu maa ni ja ka jiꞌi ni soko vitna, chi koo in kiuu te vi kuꞌun chitu chii ni.
\p ’Na taꞌu na ndetu maa ni ja ka kusuchi ini ni vitna, chi koo in kiuu vi kuakusii ni.
\p
\v 22 ’Na taꞌu na ndetu maa ni nuu ka kaꞌan uꞌu ña ñayiu ja jaꞌa sein ja kuu san Seꞌe Teyii nuu vi keneꞌe ndaꞌa ñai, te vi nani ñai jin ni, te vi skexiko ñai jin ni na kuinio ja ñayiu kueꞌe ka kuu ni.
\v 23 Su vi kosii ndevaꞌa ini ni kiuu saa, chi kaꞌnu in ja vi kutaꞌu ni nuu jinokuei ni nuu ia Dios oo ndee andivi, chi suni siun ni ka saꞌa ndi tata velu ñayiu yun jin tee ni kikuei ja ni ka ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa.
\p
\v 24 ’Su ndaꞌu ni ka maa ni, ñayiu kuika. ¡Naka tnundoꞌo vi kuni ni! Chi ja ni ka niꞌi ni jasii ini nuu ñuyiu yaꞌa.
\p
\v 25 ’Ndaꞌu ni ka maa ni, ñayiu ja ka ñuꞌu chitu chii vitna, chi koo in kiuu vi kusoko ni.
\p ’Ndaꞌu ni ka maa ni, ñayiu ka jakusii vitna, chi koo in kiuu vi kana vi ndaꞌi ni.
\p
\v 26 ’Ndaꞌu ni ka maa ni nuu ka kaꞌan vii ka kaꞌan vaꞌa ndiꞌi ñayiu ja jaꞌa ni vitna. ¡Naka tnundoꞌo vi kuni ni! Chi suni saa ni ka okaꞌan ndi tata velu ñayiu yun jin tee tnoꞌo ja ka kaꞌan ja tnoꞌo ia Dios ka ndakani.
\s Vi kaꞌan too ni ñayiu ka kaꞌan uꞌu ña jin ni
\p
\v 27 ’Te maa ni ja ka nini ni tnoꞌo kaxtnoꞌo san, te na kachi san: Vi kaꞌan too ni ñayiu ka kaꞌan uꞌu ña jin ni. Te vi saꞌa vaꞌa ni jin ñayiu ka skexiko ña jin ni.
\v 28 Vi kaꞌan vii vi kaꞌan vaꞌa ni jin ñayiu ka xtau tniaꞌa ña. Vi ndakuatu ni nuu ia Dios ja jaꞌa ñayiu ka nani ña.
\v 29 Te nuu ja na in ñayiu na kani in lado jiki nuu ni, te kuñaꞌa ni inka lado na kani; axi nuu ja na in ñayiu kindee soo suꞌnu ni, te suni kuñaꞌa ni ndee suꞌnu ni na kiꞌin jin.
\v 30 Te nani kuu ñayiu jikan na in guaa kuu, te kuñaꞌa ni. Te nuu ja na in kindee ja nevaꞌa ni, te ma ndakan ni ja ndajioneꞌi.
\v 31 Vi saꞌa ni javaꞌa jin ñayiu, nuu ja ka kuini ni ja vi saꞌi javaꞌa jin ni.
\p
\v 32 ’Chi nuu ja ka kaꞌan too ni maa ni ñayiu ka kaꞌan too ña jin ni, ja saa, ¿ndenu oo javaꞌa ka saꞌa ni? Chi vi ndee ñayiu ka saꞌa yika kuechi ka saꞌa siun.
\v 33 Te nuu ja ka saꞌa vaꞌa ni jin maa ni ñayiu ka saꞌa vaꞌa ña jin ni, ja saa, ¿ndenu oo javaꞌa ka saꞌa ni? Chi vi ndee ñayiu ka saꞌa yika kuechi ka saꞌa siun.
\v 34 Te nuu ja ka jiñaꞌa nuu ni nuu maa ni ñayiu ka jini ni ja ndatniuyaꞌui, ja saa, ¿ndenu kuu nuu oo javaꞌa ka saꞌa ni? Chi vi ndee ñayiu ka saꞌa yika kuechi ka jiñaꞌa nui nuu inka ñayiu saꞌa yika kuechi, nagua ja ndaniꞌi ja ni jiñaꞌi yun.
\v 35 Su maa ni, ma vi saꞌa ni siun. Chi vi kaꞌan too ni ndee ñayiu ka kaꞌan uꞌu ña jin ni. Vi saꞌa ni javaꞌa, te vi kuñaꞌa nuu ni, su ma vi kondetu ni ja nagua vi ndaniꞌi ni. Chi kaꞌnu in ja vi kutaꞌu ni, te vi kokuu ni seꞌe ia Dios oo ndee sukun, chi kundaꞌu ini ya ndee ñayiu tu ka jini ja vi ndakuantaꞌu nuu ya vi ñayiu kueꞌe.
\v 36 Te vi kokuu ni ñayiu ndaꞌu ini nagua ndaꞌu ini Tata Dios.
\s Ma vi xtavi kuechi ni inka ñayiu
\p
\v 37 ’Te ma vi xtavi kuechi ni inka ñayiu nagua ja ma xtavi kuechi ña ia Dios jin maa ni. Ma vi kaꞌan kuechi ni ja jaꞌa ñayiu, nagua ja ma kaꞌan kuechi ia Dios ja jaꞌa in in maa ni. Vi konekaꞌnu ini ni, nagua ja na konekaꞌnu ini ia Dios ja jaꞌa ni.
\v 38 Vi kuñaꞌa ni nuu inka ñayiu, te na ndataa ia Dios nuu maa ni, chi taa ya in kostal ja ni chitu guaꞌa, te kisi ya ja vi ñuꞌu tnutnuu, te vi chitu xini xini taa ya nuu ni. Chi vi nagua ka chikuaꞌa maa ni, suni saa ni ndachikuaꞌa ia Dios ja ndataa ya nuu ni, ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 39 Yun te ni kaꞌan ya in tnoꞌo jioniꞌni, te jiñaꞌa ya:
\p ―In tee kuꞌu nuu, ¿a kuu koxnoꞌo de ja kondeka de inka tee kuꞌu nuu? ¿Te a masu vi nduu de vi kanakau nuu in yau?
\v 40 Te suni saa nuu ja in tee ja vi inka ni kejaꞌa de skuaꞌa de, ma kuu kokuu kaꞌnu ka de nuu tee kaxtnoꞌo nuu de. Su nuu na xndiꞌi de skuaꞌa guaguaꞌa de, te kokuu inuu de jin tee ni kaxtnoꞌo nuu de.
\p
\v 41 ’¿Te nau ja ka ndiaꞌa ni miꞌi inee nuu in ñani in tnaꞌa ni? Te tu ka ndakondiaꞌa ni vitu ja ndesi nuu maa ni.
\v 42 Te ¿naxa kuu vi kuñaꞌa ni nuu in ñani in tnaꞌa ni: “Ñani, kuandetu ni na tau san joo miꞌi inee nuu ni”, te tu ka ndakondiaꞌa ni vitu ja ndesi nduchi nuu maa ni? Seꞌe ndijani ini, xtnañuꞌu ka vi xtajioo ni vitu ja ndesi nduchi nuu maa ni jian, nagua ja kuu vi kondiaꞌa guaꞌa ni ja vi tau ni miꞌi inee nuu in ñani in tnaꞌa ni.
\s Jin ja saꞌa maa ñayiu, te kunio na ñayiu kui
\p
\v 43 ’Tu na in yutnu guaꞌa ja kuun kiti vixin kueꞌe, te ni tu na yutnu kueꞌe ja kuun kiti vixin guaꞌa.
\v 44 Chi jin kiti vixin mamaa tnu, te kunio na yutnu kuu tnu. Chi tu kuun tichi iuu nuu tnu iñu, te ni uva ma vi ndaxtutuo nuu tnu iñu kanchu.
\v 45 Te suni saa ni kuu jin in tee vaꞌa: Ndimaa tnoꞌo vaꞌa kaꞌan de, chi oo javaꞌa ini anu de. Su tee saꞌa jakueꞌe, chi maa ni tnoꞌo kueꞌe kaꞌan de, chi ni kaya ndevaꞌa jakueꞌe ini anu de. Chi nagua kaya ini anu ñayiu, te makana yuꞌi ja kaꞌin ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús ja jaꞌa uu veꞌe
\p
\v 46 Yun te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nau ja Jitoꞌo ka xnani ña ni jin san, te tu ka skunkuu ni tnoꞌo kaꞌan san?
\v 47 Na kaꞌan san na in kintnaꞌa inuu jin ndiꞌi ñayiu vajikuei ka nini tnoꞌo kaxtnoꞌo san, te ka skunkui.
\v 48 Ka kintnaꞌa inui jin in tee ni saꞌa in veꞌe. Xtnañuꞌu ka ni jate kunu de ndee ni katuu yuu kaji, te yun ni sama de ja ni sonee de veꞌe de. Te nuu ni ndachitu ndute, te ni tee suaꞌa ni tee suaꞌa de veꞌe yun, su tu ni skanda ña de, chi nukuiin guaꞌa siki kava.
\v 49 Su ñayiu ni onini tnoꞌo kaxtnoꞌo san, te tu ni skunkui, chi kintnaꞌa inui jin in tee ni sonee in veꞌe nuu ñuꞌu vita, te tu ni sama de jaꞌa veꞌe yun. Te nuu ni ndachitu ndute, te ni tee suaꞌa ni tee suaꞌa de veꞌe yun. Yun te ni ndonso, te ni naa ndiꞌi veꞌe yun ―jiñaꞌa ya.
\c 7
\s Ni ndasaꞌa Jesús tee jinokuechi nuu in tee kuu capitán
\p
\v 1 Nuu ni ndiꞌi ni kaꞌan Jesús jin ñayiu yun, te kuaꞌan ya ñuu Capernaúm.
\v 2 Te ñuu yun oo in tee kuu capitán tatnuni de nuu soldado Roma, nevaꞌa de in tee jinokuechi nuu de ja kaꞌan mani ndevaꞌa de, te kuꞌu tee yun ja vi ja oo de ja kuu de.
\v 3 Te nuu ni jini capitán yun ja ka kaꞌan ñayiu ja jaꞌa Jesús, te ni tetniuu de sava tee ka kuu nijaꞌnu nuu ñayiu judio ja na vi kakantaꞌu de nuu Jesús ja tanundaꞌa ya kiꞌin ya ndasaꞌa ya tee jinokuechi nuu de.
\v 4 Yun te kuaꞌankuei tee yun nuu oo Jesús, te ni ka jikantaꞌu de nuu ya, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Tanundaꞌa ni chituu ni joo tee kuu capitán, chi tee guaꞌa kuu de,
\v 5 chi kaꞌan mani de ñayiu ñuo Israel, te maa de ni tatnuni ja ni ka saꞌa in veꞌe ii sinagoga nuu ka ndakuatuo ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 6 Yun te kuaꞌankuei de jin Jesús. Su nuu ni ka kuyatni ya nuu oo veꞌe tee kuu capitán yun, te ni tetniuu de sava tee ka ndeka tnaꞌa guaꞌa ka jin de ja vi kuñaꞌa de:
\p ―Ma kondiꞌni ni, vi Jitoꞌo san, chi tu oo tu kaa san ja kiuu ni veꞌe san.
\v 7 Te yun guaa ni tu ni kii ini san ja kii maa san nuu oo ni. Suaꞌa ni tatnuni ni nuu kueꞌe ja na kiꞌin, te na nduvaꞌa tee jinokuechi nuu san.
\v 8 Chi suni oo in tee tatnuni nuu san, te suni nevaꞌa san soldado ja tatnuni san nuu de. Te nuu kaꞌan san nuu in de “kuaꞌan ni yun”, te kiꞌin de. Te nuu ja kaꞌan san jin inka de “neꞌe ni”, te kii de. Axi nuu tatnuni san nuu tee jinokuechi nuu san ja na saꞌa de jayaꞌa, te saꞌa de, kachi capitán ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 9 Te nuu ni onini Jesús tnoꞌo ni tetniuu capitán yun, te vi ni saꞌu kuii kuiti ini ya, te ni ndakondiaꞌa ya nuu ka oo ñayiu ka ndikin ña jin ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Kaꞌan ndaa san ja vi nii ñuu mao Israel tu jinkuꞌun san ni in ñayiu ja kandija ia Dios nagua kandija capitán yaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 10 Te nuu ni ndajinokuei tee ni tetniuu capitán yun, te ni ka jini de ja vi ja ni nduvaꞌa tee jinokuechi yun.
\s Ni ndaxteku Jesús seyii in ñaꞌa ni ndondaꞌu
\p
\v 11 Te nuu ni yaꞌa ndiꞌi yun, te kuaꞌankuei Jesús jin tee ka skuaꞌa jin ya vi kuaꞌa ndevaꞌa ka ñayiu in ñuu nani Naín.
\v 12 Te nuu ni ka kuyatni ya yeꞌe ñuu yun, te ni jini ya ja kuaꞌankuei kuaꞌa ñayiu ñuu yun jin in ndiyi ja vi tayuꞌu ñai. Te vi invaa suchi ni jiꞌi yun kuu seꞌe in ñaꞌa ni ndondaꞌu.
\v 13 Te nuu ni jini ña ya, te ni kundaꞌu ini ña ya jin ñaꞌa yun, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ma kuaku ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 14 Te nuu ni jintnaꞌa ya, te ni keꞌe ya jatnu yun, te ni ka jinkuiin tee ka ndiso jatnu yun. Te jiñaꞌa ya nuu ndiyi yun:
\p ―Sajin, nuu maa ron kaꞌan rin ja ndakoo ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 15 Yun te ni ndakoo ndiyi yun, te ni jinkondei ndakaꞌin. Te ni ndakuñaꞌa Jesús suchi yaꞌa nuu nanai.
\v 16 Te nuu ni ka jini ñayiu ja siun ni kuu, te ni ka yuꞌu ndevaꞌi, te ni ka chiñuꞌi ia Dios, te ka jiñaꞌi:
\p ―Vitna te ni ka jinio in tee kaꞌnu ndevaꞌa ja ndakani tnoꞌo ia Dios. Te ni kii ia Dios ja ni chituu ña ya jion ja ka kuo ñayiu ñuu ya ―ka kachi suaꞌa.
\p
\v 17 Yun te ni jitenuu ja teku tnoꞌo Jesús nii ñuu ja tnii Judea vi sava ka ñuu netnaꞌa jin ja siun ni saꞌa ya.
\s Ni tetniuu Juan uu tee ka skuaꞌa jin de ja vi kakan tnoꞌo de Jesús
\p
\v 18 Te Juan chi vekaa ja yiꞌi de tiempu saa, su ni ka ndakani tee ka skuaꞌa jin de ndiꞌi tniuu ja saꞌa Jesús. Yun te ni kana de uu tee ka skuaꞌa jin de,
\v 19 te ni tetniuu de tee yun ja vi kakan tnoꞌo de Jesús, te vi kuñaꞌa de suaꞌa: “¿A maa ni kuu ia ni tetniuu Dios ja kii, axi vi kondetu san inka?”
\v 20 Te nuu ni jinokuei de, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Ni tetniuu ña Juan vajikuei san ja vi kakan tnoꞌo ña san: ¿A maa ni kuu ia ni tetniuu Dios ja kii, axi vi kondetu san inka? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 21 Te vi ore saa ni ndasaꞌa Jesús kuakuaꞌa ñayiu ka kuꞌu nasaa nuu kueꞌe, te ni ka nduvaꞌa ñayiu ka ñuꞌu ña tachi vi ñayiu ka kuꞌu nuu.
\v 22 Yun te jiñaꞌa Jesús nuu tee ni tetniuu Juan:
\p ―Kuaꞌankuei ni te vi ndakani ni nuu Juan ndiꞌi ja ni ka jini ni vi ni ka onini ni, ja ni ka nduvaꞌa ñayiu ka kuꞌu nuu, vi ñayiu ka kuꞌu siꞌin, vi ñayiu ka kuꞌu kueꞌe teꞌi, vi ñayiu ka ndesi soꞌo vi ni ka ndateku ñayiu ni ka jiꞌi. Te vaji san kaxtnoꞌo san tnoꞌo ia Dios nuu ñayiu ka kundaꞌu.
\v 23 Te na taꞌu na ndetu ñayiu tu ka chiyata ña jin san, vi kuñaꞌa ni nuu Juan ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 24 Te yata ja kuanoꞌokuei tee ni tetniuu Juan, te ni jinkondee Jesús kaꞌan ya siki Juan nuu ñayiu yun, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nagua kuu ja ni ka jinkoto ni nuu ñuꞌu teꞌa yun? ¿A in ndoo kuiñi ja unsuaꞌa unsuaꞌa kagua ña tachi ni ka jini ni?
\v 25 ¿Axi nagua kuu ja ni ka jinkoto ni? ¿A in tee niꞌnu saꞌun guaꞌa? Ñaꞌa, chi in tee niꞌnu saꞌun guaꞌa, chi oo de veꞌe rey ja kusii ini de jin yiki kuñu de.
\v 26 Nusaa ¿te nagua kuu ja ni ka jinkoto ni? ¿A in tee ndakani tnoꞌo ia Dios? Ja ndaa ndija ja in tee ndakani tnoꞌo ia Dios kuu de, vi suni ndiso de in tniuu kaꞌnu ka.
\v 27 Chi ja jaꞌa Juan yaꞌa kuu ja yoso nuu tutu ii:
\q Yaꞌa tetniuu rin in tee ndakani tnoꞌo rin ja kokoxnoꞌo de nuu ron,
\q te kosavaꞌa de ichi nuu kiꞌin ron
\m kaꞌan suaꞌa.
\p
\v 28 ’Te kaꞌan ndaa san ja neꞌu ndiꞌi ñayiu, tu na tee ndakani tnoꞌo ia Dios ja kuu kaꞌnu ka de saa Juan, tee skuandute. Su visi ni saa, te na ñayiu kuu lule ka nuu tatnuni ia Dios, te kuu kaꞌnu kai saa Juan ―jiñaꞌa ya suaꞌa.
\p
\v 29 Te nuu ni ka onini ja siun ni kaꞌan ya, te vi ndiꞌi ñayiu vi ndee ñayiu ka xtutu xuꞌun impuestu ni ka kaꞌin ja saꞌa ndaa ia Dios, te kuaꞌankuei ja vi kuandutei, nagua ni kaxtnoꞌo Juan.
\v 30 Su tee ka kuu fariseo vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, tu ni ka jandute de, chi ni ka skexiko de tniuu ni kuini ia Dios ja saꞌa ya jin de.
\p
\v 31 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿Nagua kuu ja skintnaꞌa inuu san jin ñayiu ka oo tiempu vitna? ¿Nagua kuu ja saꞌa nagua ka saꞌi?
\v 32 Ka kui na kuinio suchi kueli ka ndututu nuu yaꞌu ja vi kosiki, te ka kana nuu tnaꞌi, te ka jiñaꞌi: “Ni ka tiuu li in yaa jin tnu yoo, su tu ni ka jita jaꞌa lo. Ni ka jita li in yaa ndaꞌu, su tu ni ka ndaꞌi lo”, ka jiñaꞌi. Te saa ka kuu maa ni ja ka oo ni tiempu vitna.
\v 33 Chi ni kii Juan, tee skuandute, te kuaꞌa jichi ni ondite de, te tu ni ojaa de xtaa ni tu ni ojiꞌi de vinu. Su ka kaꞌan kuechi ni, te ka jiñaꞌa ni ja ñuꞌu ña tachi jin de.
\v 34 Te vitna ni kee maa san ja kuu san Seꞌe Teyii, te jaa vi jiꞌi san, te suni ka kaꞌan kuechi ni, te ka kachi ni: “Vi ninoꞌo ni ja jaa ndevaꞌa de vi jiꞌi de vi ka ndeka tnaꞌa guaꞌa de jin tee ka xtutu xuꞌun impuestu vi tee ka saꞌa jakueꞌe”.
\v 35 Su vi kuni ñayiu ja oo ndaa tnoꞌo ndichi ia Dios nuu vi kuni naxa ka saꞌa ñayiu ka oo jin maa ya ―jiñaꞌa ya.
\s Ni jino Jesús veꞌe Simón, tee kuu fariseo
\p
\v 36 Yun te ni kaꞌan ña in tee kuu fariseo ja kuaꞌan ya veꞌe de ja vi kaa ya xtaa. Te nuu ni kiuu ya veꞌe de, te ni jinkoo ya nuu mesa.
\v 37 Te ñuu yun oo in ñaꞌa saꞌa ndevaꞌa yika kuechi. Te nuu ni jini ña ja ni jino Jesús veꞌe tee kuu fariseo yun, te ni kiꞌin ña in tindoꞌo vii ndevaꞌa ja ñuꞌu tatna xiko, te kuaꞌan ña nuu oo ya.
\v 38 Te nuu ni jino ña, te ni jinkuiin jiti ña nuu jaꞌa Jesús, te ni jinkondee ña jaku ña, te joso ña ndute nuu ña siki jaꞌa ya. Yun te ndasaꞌa yichi ña jin ixi xini ña, te tetuyuꞌu ña jaꞌa ya, te ni chiꞌi ña tatna xiko nee ña yun.
\v 39 Te ndiaꞌa tee kuu fariseo yun, te ni ndakani ini de: “Nuu ja ndija ja tee ndakani tnoꞌo ia Dios kuu tee yaꞌa, chi kuni de na ñaꞌa kuu ñaꞌa yaꞌa ja tnii ña jaꞌa de, chi in ñaꞌa saꞌa yika kuechi kuu ña”, ndakani ini de.
\p
\v 40 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Simón, oo in tnoꞌo kuini san ja kaꞌan san jin ni ―jiñaꞌa ya.
\p Te jiñaꞌa de:
\p ―Kaꞌan ni, Mastru.
\p
\v 41 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Uu tee ka ndita xuꞌun nuu in tee ni jiñaꞌa nuu. In de ndita uꞌun ciento xuꞌun kaa kuu denario, te inka de ndita uu xiko uxi.
\v 42 Te tu ka kundee de vi ndatniuyaꞌu de, te ni onekaꞌnu ini tee xiin xuꞌun nuu nduu de. Te na kachi tnaa ni, ¿ndee nduu tee yun kuu ja kaꞌan too ka tee xiin xuꞌun yun? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 43 Te jiñaꞌa Simón:
\p ―Ja sein, chi ndakani ini san ja ni kaꞌan too ka de tee ni ondita javaꞌa ka, chi nuu tee yun kuu ja ni onekaꞌnu ka ini de ―jiñaꞌa de suaꞌa.
\p Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Vatuka kaꞌan ni.
\p
\v 44 Te ni ndakondiaꞌa ya nuu ñaꞌa yun, te jiñaꞌa ya nuu Simón:
\p ―¿A ndiaꞌa ni ñaꞌa yaꞌa? Ja vi ndute nuu ña ni ndakate ña jaꞌa san, te vi ixi xini ña ni ndasaꞌa yichi ña. Te maa ni, chi vi ndee nuu ni kiuu san veꞌe ni ndee vitna, tu taa ni joo ndute ja ndakate san jaꞌa san.
\v 45 Te ni tu ni tetuyuꞌu ni nuu san, nagua costumbre ka nevaꞌo. Su ndia ñaꞌa yaꞌa, chi vi ndee nuu ni kiuu san veꞌe ni, tu jinkuiin ña tetuyuꞌu ña jaꞌa san.
\v 46 Te ni tu ni chiꞌi ni texeꞌen xini san. Su ndia ñaꞌa yaꞌa, chi ni chiꞌi ña tatna xiko jaꞌa san.
\v 47 Yun guaa kaꞌan san ja ñaꞌa yaꞌa, chi ja ni jakaꞌnu ini ia Dios visi kuaꞌa kuechi ni saꞌa ña, chi kutoo ndevaꞌa ña ia Dios. Su ñayiu ja joo ni jakaꞌnu ini ya, chi joo ni xneꞌi ja kutoi ya ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 48 Yun te jiñaꞌa ya nuu ñaꞌa yun:
\p ―Ja ni jakaꞌnu ini san yika kuechi ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 49 Yun te ni ka jinkondee tee ka nukoo jin ya nuu mesa ka ndatnoꞌo de:
\p ―¿Na in kuu jayaꞌa ja vi suni jakaꞌnu ini yika kuechi ñayiu? ―ka ndatnoꞌo de suaꞌa.
\p
\v 50 Su yun te jiñaꞌa tuku Jesús nuu ñaꞌa yun:
\p ―Vi ja ni kandija ni, te ni kaku niꞌnu ni. Te kuanoꞌo sii ini ni ―jiñaꞌa ya suaꞌa.
\c 8
\s Ñaꞌa ni ka chituu jin Jesús
\p
\v 1 Nuu kuee ka te ni jika nuu Jesús ñuu naꞌnu vi ñuu kueli ja ni kaxtnoꞌo ya tnoꞌo vaꞌa nuu ñayiu naxa tatnuni ia Dios. Ni ka jika nuu ya jin ndi uxi uu tee ni chitniuu ya,
\v 2 vi suni ni ka ondikin ña sava ñaꞌa ni ndasaꞌa ya ja ni tau ya espíritu tachi vi ñaꞌa ni ndasaꞌa ya nuu sava ka kueꞌe. Te neꞌu ñaꞌa yun kuaꞌan María Magdalena, ñaꞌa ni tau ya uja espíritu tachi,
\v 3 vi Juana, ñasiꞌi Chusa, tee ni onetniuu nuu Herodes, vi inka ñaꞌa nani Susana vi sava ka ñaꞌa ni ka ochituu ña jin ya jin ja ka nevaꞌa ña.
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa in tee siagua ndikin tata
\p
\v 4 Te kuakuaꞌa ñayiu ni kekuei taka ñuu ja vi konini tnoꞌo ni kaxtnoꞌo Jesús, te ni skintnaꞌa ya tnoꞌo ia Dios jin in tee jitu nuu ñundeꞌi. Yun te jiñaꞌa ya:
\p
\v 5 ―In kiuu ni kee in tee kuaꞌan ja siagua de ndikin tata. Su nuu ni siagua de, te sava ni jino yuꞌu ichi, te ni ka kachi jaꞌa ñayiu, te ni ka ndachii tisala.
\v 6 Te sava ni jino neꞌu yuu, te ni jite. Su ndee saa ni kiuu, te ni yichi, chi tu na koꞌyo ni niꞌi.
\v 7 Te sava ni jino neꞌu tnu iñu, guaa nuu ni jite, te tu ni kundee kuaꞌnu, chi ni saꞌa yoo ña tnu iñu yun.
\v 8 Su sava ka ja ni jino nuu ñuꞌu guaꞌa, chi ni jaꞌnu vi ni kuvaꞌa, te vi uꞌun xiko ni kee nuu in in ndikin tata yaꞌa ―jiñaꞌa Jesús suaꞌa.
\p Te nuu ni ndiꞌi ni kaꞌan ya, te ni kana jaa ya:
\p ―Na in oo soꞌo ja konini, te na konini ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 9 Yun te ni ka jikan tnoꞌo ña tee ka skuaꞌa jin ya naxa kei tnoꞌo ni kaꞌan ya.
\v 10 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Nuu maa ni, chi xneꞌe ia Dios tnoꞌo yiyuꞌu naxa tatnuni ya. Su nuu sava ka ñayiu, chi kaꞌan san jin tnoꞌo jioniꞌni, nagua ja visi ka ndiaꞌi, su ma vi kuni; te visi ka nini, su ma vi jinkuiꞌnu ini ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 11 ’Te suaꞌa kei kaꞌan tnoꞌo jioniꞌni yun: Ndikin tata yun kuu tnoꞌo ia Dios.
\v 12 Te ndikin tata ni junkuei yuꞌu ichi yun ka kuu ñayiu ka nini tnoꞌo ya. Su kiuu tachi, te xtajioo tnoꞌo ni kee ini anu ñayiu, nagua ja ma vi kandijai ja vi kaku niꞌnui nuu tnundoꞌo.
\v 13 Te ndikin tata ja ni junkuei neꞌu yuu ka kuu ñayiu ka nini tnoꞌo ia Dios, te ka kusii ini ja ni ka jini tnoꞌo ya, su tu kuu kutu tnoꞌo ya ini anui. Te ka kandijai ndee saa ni tiempu, su kiuu ka tnaꞌi tnundoꞌo, te ka kujioi nuu tnoꞌo ya.
\v 14 Te ndikin tata ja ni junkuei neꞌu tnu iñu ka kuu ñayiu ka nini tnoꞌo ia Dios, su ndee saa ni kiuu, te ka kujioi, chi ka kutneñui jin ja ka ndakani ini, vi ja vi kuu kuikai, vi ja vi kusii ini nuu ñuyiu yaꞌa, te tu ka xtutenui tnoꞌo ya nuu sava ka ñayiu.
\v 15 Te ndikin tata ja ni junkuei nuu ñuꞌu guaꞌa ka kuu ñayiu ka kandija tnoꞌo ia Dios jin ndee ini ndee anui, te ka oo ini ja vi konini, te vi koyutnui nuu tnoꞌo ya ja vi xtutenui nuu sava ka ñayiu ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús ja jaꞌa in lámpara
\p
\v 16 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Tu na in ñayiu ka jinio ja xtnui in lámpara, te chisaꞌui jin in kisi, axi chinee chii jito, chi suaꞌa sonee sukuin nagua ja kondijin kiukuei ñayiu ini veꞌi.
\v 17 Te suni tu nagua kuu ja koyuꞌu ja ma ndajinotuu, axi in ja yiyuꞌu ja ma vi kuni ñayiu, chi ndiꞌi ndatuu ndijin.
\v 18 Te yun guaa vi konini guaꞌa ni, chi ndiꞌi ñayiu ka nevaꞌa, te kuñaꞌa ka ia Dios. Su ndiꞌi ñayiu tu nagua ka nevaꞌa, chi vi ndee joo luluu ja ka ndakani ini ja ka nevaꞌi, ndakindee ya ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni jinokuei nana Jesús vi ñani ya
\p
\v 19 Yun te ni jinokuei nana Jesús vi ñani ya, su tu ni kuu ja vi jintnaꞌa ña ndee nuu oo ya, chi ka oo kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu.
\v 20 Te ni ka kaxtnoꞌo nuu ya, te ka jiñaꞌa:
\p ―Nana ni vi sava ka ñani ni, chi yeꞌe yun ka oo ña, te ka kuini ña ja vi kaꞌan ña jin ni ―ka jiñaꞌi.
\p
\v 21 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ñayiu ka nini tnoꞌo ia Dios, te ka skunkui, ka kuu nana san vi ñani san ―jiñaꞌa ya.
\s Ni junkani Jesús tikacha vi ola ndute mar
\p
\v 22 Ni oo in kiuu ni kekuei Jesús jin tee ka skuaꞌa jin ya nuu in barco, te jiñaꞌa ya:
\p ―Kiꞌon na vi yaꞌo inka jioo ndute mar ―jiñaꞌa ya.
\p Yun te kuaꞌankuei de jin ya.
\v 23 Su nini ka skaka de barco yun, te ni kixin ya. Te vi ore saa ni jinkiꞌin sanaa in tachi niꞌi, te ni kuu tikacha nuu ndute, te ni kejaꞌa de makee de nuu barco yun, te nuu ja na chitu de, te kee kiꞌin.
\v 24 Yun te ni jinokuei de ja ni ka xndoto de Jesús, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Mastru, Mastru, ndoto ni, chi makekueio nuu ndute yaꞌa ―ka jiñaꞌa de.
\p Yun te ni ndakoo Jesús, te ni tatnuni ya nuu ndute mar vi nuu tachi yiꞌi yun, te ni ka jinkuiin.
\v 25 Yun te jiñaꞌa ya nuu tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―¿Nau ja tu ka kandija ni? ―jiñaꞌa ya.
\p Su ni ka yuꞌu ndevaꞌa de vi ni ka saꞌu kuii ini de ka ndiaꞌa de ja siun ni saꞌa Jesús, te ni ka jinkondee de ka ndatnoꞌo de:
\p ―¿Na in kuu tee yaꞌa ja vi ndee nuu tikacha vi nuu ndute mar tatnuni de, te ka jantnoꞌo tnoꞌo kaꞌan de? ―ka ndatnoꞌo de suaꞌa.
\s Ni ndasaꞌa Jesús in tee ñuꞌu ña tachi ja oo de yuku ja tnii Gadara
\p
\v 26 Yun te ni jinokuei ya yuku ja tnii Gadara, ñuu ja kaa inka jioo ndute mar Galilea.
\v 27 Te vi inka ni nuu Jesús nuu barco yun, te ni kenta in tee ndukueꞌe oo yuku yun, chi ñuꞌu ña tachi jin de. Te ja ni kuu naꞌa ndevaꞌa ndoꞌo de siun, te vini saꞌun ka de tu nagua niꞌnu de. Te ni masu ka oo de veꞌe de, chi neꞌu nuu ka yiyuꞌu ndiyi oo de.
\v 28 Te nuu ni jini tee yaꞌa Jesús, te ni kana jaa de, te ni jinkuiin jiti de nuu ya, te ni kana jaa tachi yun ndee anu de:
\p ―¿Nagua kuini ron, vi Jesús, Seꞌe ia Dios oo ndee sukun, ja vaji ron nuu oo rin? Jikantaꞌu rin ja ma saꞌa ndevaꞌa ña ron ―jiñaꞌa.
\p
\v 29 Saa ni kaꞌan, chi ja ni tatnuni Jesús nuu tachi xeen yun ja na kana nuu anu tee yun. Chi ja ni kuu naꞌa ndevaꞌa ñuꞌu ña tachi yun jin de. Te visi ka juꞌni ña ñayiu jin cadena, nagua ja ma kiꞌin ka de, su ni ojaꞌnde tachi yun cadena, te ni oskunu ña taka nuu tu na veꞌe oo.
\v 30 Yun te ni jikan tnoꞌo ña Jesús:
\p ―¿Naxa nani ron?
\p Te jiñaꞌa:
\p ―Legión ka nani rin, chi kuaꞌa rin ka ñuꞌu nuu anu tee yaꞌa ―jiñaꞌa.
\p
\v 31 Te ni ka jikantaꞌu tachi yun nuu Jesús ja ma tnaa ña ya ndee kunu ka nuu ñuu jiꞌi.
\v 32 Te yatni yun ka jiondita kuaꞌa kini ka jaa ti nuu yuku yun. Te ni ka jikantaꞌu ja na kuandetu Jesús ja kekuei ini kini yun ja vi koo, te ni jandetu ya.
\v 33 Te ni kanakuei anu tee yun, te ni kekuei ini kini yun. Te ni ka jiko ini ti, te ni ka jino ti, ni kekuei ti in nuu oo ndeyi, te ni ka tnaa ti maa ti nuu ndute mar, te ni ka jiꞌi ti.
\p
\v 34 Te nuu ni ka jini tee ka jito kini yun ja siun ni kuu, te ni ka jino de kuanoꞌokuei de ja ni ka kaxtnoꞌo de nuu ñayiu ñuu de vi nuu ñayiu ka oo taka nuu yuku ja siun ni saꞌa Jesús.
\v 35 Yun te ni kekuei ñayiu ja mavijinkotoi. Te nuu ni jinokuei nuu oo Jesús, te ni ka jini ja yun oo tee ni ondukueꞌe yun, niꞌnu de saꞌun de, nukoo de nuu oo Jesús, te vija ni nukuꞌun ndaa ini de, guaa ni ka yuꞌu ndevaꞌa ñayiu yun.
\v 36 Su ni ka ndakani tee ka jito kini yun naxa ni kuu ja ni kanakuei tachi yun, te ni nduvaꞌa tee ni ondukueꞌe yun.
\v 37 Te vija siun ni kuu, te ndiꞌi ñayiu ñuu ja tnii Gadara ni ka jikantaꞌui nuu Jesús ja na kujioo ya, chi ka yuꞌu ndevaꞌi. Yun te ni ndekuei Jesús nuu barco yun, te kuanoꞌokuei ya Galilea.
\v 38 Te tee ni kanakuei ña tachi xeen, chi ni jikantaꞌu de nuu Jesús ja na kondeka ña ya kiꞌinkuei de. Su tu ni kuini Jesús, chi ni tatnuni ya ja na ndoo de, te jiñaꞌa ya:
\p
\v 39 ―Kuanoꞌo ni veꞌe ni, te ndakani ni ndiꞌi javii javaꞌa ni saꞌa ia Dios jin ni, te ni nduvaꞌa ni ―jiñaꞌa ya.
\p Yun te kuanoꞌo de ja ni ndakani de nuu ndiꞌi ñayiu ñuu yun naxa ni saꞌa ña Jesús ja ni nduvaꞌa de.
\s Ni ndasaꞌa Jesús ñaꞌa ni okuꞌu vi sesiꞌi Jairo
\p
\v 40 Nuu ni ndajino Jesús inka jioo ndute mar Galilea, te ni ka kusii ndevaꞌa ini ñayiu, chi ka oo kuaꞌi ka ndetui ja ndajino ya.
\v 41 Yun te ni jino in tee nani Jairo, tee kuu nijaꞌnu nuu veꞌe ii sinagoga. Te ni jinkuiin jiti de nuu Jesús, te ni jikantaꞌu de ja na kiꞌinkuei de jin ya veꞌe de.
\v 42 Chi oo invaa seꞌe siꞌi de ja oi ndee uxi uu kuia, te vija oi ja kui, jiñaꞌa de.
\p Yun te ni kee Jesús kuaꞌan ya, te ni ka jata ndikin ña kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu, guaa vi suaꞌa ka jexin niꞌnu ñai ichi kuaꞌan ya.
\v 43 Te neꞌu ñayiu kuaꞌa yun kuaꞌan in ñaꞌa ja ni kuu uxi uu kuia kuꞌu ña kueꞌe taꞌu ña niñi. Te ja ni ndiꞌi ja nevaꞌa ña xiko ña ja tniuyaꞌu ña tee tatna, te vi ni in de tu kundee ja nduvaꞌa ña.
\v 44 Yun te ni jintnaꞌa ña ichi yata Jesús, te ni keꞌe ña yuꞌu saꞌun niꞌnu ya, te vi nuu saa ni jinkuiin ja taꞌu ña niñi jin ña.
\v 45 Yun te ni jikan tnoꞌo Jesús:
\p ―¿Ndee ni kuu ja ni keꞌe ña? ―jiñaꞌa ya.
\p Te ndiꞌi ñayiu ka jiñaꞌa ja tu ka jini. Yun te jiñaꞌa Pedro:
\p ―Mastru, ndiꞌi ñayiu yaꞌa ka jexin niꞌnu ña jion vi katu ndaꞌa ña, te ¿nau ja jikan tnoꞌo ni ja ndei ni keꞌe ña? ―jiñaꞌa de.
\p
\v 46 Su jiñaꞌa Jesús:
\p ―Oo ndee in ñayiu ni keꞌe ña jin san, chi ni jini san ja ni nduvaꞌa in ñayiu jin jakaꞌnu ndiso san ―jiñaꞌa ya suaꞌa.
\p
\v 47 Te nuu ni jini ñaꞌa yun ja ma kuu kuyuꞌu ña, te vi suaꞌa kisi ña ja yuꞌu ña, te ni jinkuiin jiti ña nuu Jesús, te ni kaxtnoꞌo ña jin nuu ndiꞌi ñayiu nau ja ni keꞌe ña saꞌun ya, te vi nuu saa ni nduvaꞌa ña.
\v 48 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Sesiꞌi, ni nduvaꞌa ni, chi ni kandija ña ni jin san. Te kuanoꞌo sii ini ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 49 Vi yun kaꞌan ka Jesús nuu ni jino in tee ni kaxtnoꞌo nuu Jairo, tee kuu nijaꞌnu nuu veꞌe ii sinagoga, te jiñaꞌa de:
\p ―Ja ni jiꞌi sesiꞌi ni, te makii kaxtnoꞌo san ja ma koxnaꞌa ka ni mastru yun ja kiꞌin de veꞌe ni ―jiñaꞌa de.
\p
\v 50 Su nuu ni onini Jesús tnoꞌo yun, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ma koyuꞌu ni. Suaꞌa ni kandija ni, te nduvaꞌa sesiꞌi ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 51 Te nuu ni jino ya veꞌe Jairo, te tu ni jandetu ya ja kiukuei ñayiu jin ya, chi maa ni tee ni kiukuei ka kuu Pedro vi Jacobo vi Juan vi tata vi nana suchi siꞌi yun.
\v 52 Te ndiꞌi ñayiu veꞌe yun ka jaku vi ka ndaꞌi ka kanai ja jaꞌa suchi siꞌi yun, su jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ma vi kuaku ni, chi kixin, masu ni jiꞌi ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 53 Te ni ka jaku ndee ña ñayiu ja siun ni kaꞌan ya, chi ja ka jini ja ni jiꞌi suchi siꞌi yun.
\v 54 Yun te ni tnii Jesús ndaꞌi, te ni kaꞌan jaa ya:
\p ―Xiku, ndakoo ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 55 Yun te ni ndatekui, te vini ni ndakoi. Te ni tatnuni Jesús ja na vi kuñaꞌa ja kai.
\v 56 Te vi ka saꞌu kuii kuiti ini tatai vi nanai, su ni tatnuni Jesús ja ma vi kaꞌan de nuu ni in ñayiu ja siun ni kuu.
\c 9
\s Ni tetniuu Jesús ndi uxi uu tee ka skuaꞌa jin ya ja vi kaxtnoꞌo de tnoꞌo ia Dios
\p
\v 1 Yun te ni ndaxtutu Jesús ndi uxi uu tee ka skuaꞌa jin ya, te ni skuiso tniuu ña ya, vi ni jiñaꞌa ya jakaꞌnu ya ja vi tau de tachi ka ñuꞌu ña jin ñayiu, vi ja vi ndasaꞌa de ñayiu ka kuꞌu.
\v 2 Te ni tetniuu ña ya kuaꞌankuei de ja vi kaxtnoꞌo de tnoꞌo naxa tatnuni ia Dios vi ja vi ndasaꞌa de ñayiu ka kuꞌu.
\v 3 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Ma vi konee ni ni in ndatniuu ja vi kuantniuu ni nuu ichi, ni yutnu katuu ni, te ni ñunu ni, te ni xtaa, ni xuꞌun, te ni saꞌun ja vi ndasama ni.
\v 4 Te ndee ni ñayiu xiin veꞌe jinokuei ni, yun ni vi koo ni ndee ndekuei ni ja kiꞌinkuei ni inka ñuu.
\v 5 Te nuu ja ndee in ñuu tu ka kuini ñayiu ja vi kuantaꞌu ñai, te ndekuei ni ñuu yun, te vi kisi ni ñuyaka siꞌin ni, nagua ja na kokuu in seña ja kokaꞌan kuechi siki ñayiu ñuu yun ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 6 Yun te ni kekuei de ja kuaꞌankuei de taka ñuu ja ka kaxtnoꞌo de tnoꞌo vaꞌa ia Dios nuu ñayiu, vi ni ka ndasaꞌa de ñayiu ka kuꞌu.
\s Ni jiꞌi Juan, tee ni oskuandute
\p
\v 7 Te nuu ni niꞌi tnoꞌo Herodes, tee ni onetniuu ñuu yun, ndiꞌi ja saꞌa Jesús, te tu niꞌi de nagua ndakani ini de, chi ka kaꞌan sava ñayiu: “Ni ndateku Juan neꞌu ndiyi”.
\v 8 Te sava ka ñayiu ka kaꞌan ja ni ndenta ndi Elías, te sava kai ka kaꞌan ja ndee in tee ni ondakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa kuu ja ni ndateku.
\v 9 Yun te jiñaꞌa Herodes:
\p ―Maa san ni tatnuni ja ni ka kindoso yiki xini Juan. ¿Te na in kuu tee yaꞌa ja ka kaꞌan ñayiu siun? ―ni kaꞌan de suaꞌa.
\p Te yun guaa ni nduku ndee de ja kuni de Jesús.
\s Ni jiñaꞌa Jesús ja ni ka jaa uꞌun mil teyii
\p
\v 10 Nuu ni ka ndajiokuiin tee ni chitniuu Jesús, te ni ka ndakani de nuu ya ndiꞌi ja ni ka saꞌa de ñuu nuu ni jaꞌankuei de yun. Yun te ni keneꞌe siin Jesús ndi uxi uu de, te kuaꞌankuei ya jin de in nuu tu na veꞌe oo ja tnii ñuu Betsaida.
\v 11 Su nuu ni ka jini ñayiu ja kuaꞌankuei ya, te ni ka jata ndikin ñai. Te nuu ni jinokuei, te ni jantaꞌu ña ya, te ni kaxtnoꞌo ya naxa tatnuni ia Dios nui vi ni ndasaꞌa ya ñayiu ka kuꞌu.
\v 12 Te nuu mañini, te ni ka jintnaꞌa ña ndi uxi uu tee ka skuaꞌa jin ya, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Ndaxtute ni ñayiu yaꞌa na kiꞌinkuei taka ñuu kueli ka oo yatni yaꞌa, te na vi ndukui ja vi kai vi nuu vi ndoi, chi siaꞌa tu saꞌun nagua oo nuu ka oo yaꞌa ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 13 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Vi kuñaꞌa maa ni ja vi kaa ñayiu yaꞌa.
\p Te ka jiñaꞌa de:
\p ―Tu nagua ka nevaꞌa san, chi ndee uꞌun vi ni xtaa jin uu chiaka, te visi na tetniuu ña ni ja kiꞌinkuei san ja vi kuaan san ja vi kaa ndiꞌi ñayiu kuaꞌa yaꞌa, te ma kuu ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 14 Te vaa ndee uꞌun mil teyii ka kuu. Su jiñaꞌa Jesús nuu tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―Vi juntaa siin ni uu xiko uxi, uu xiko uxi ñayiu na vi jinkoi ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 15 Te ni ka saꞌa de nagua ni tatnuni Jesús ja ni ka jinkoo ndiꞌi ñayiu.
\v 16 Yun te ni tnii ya ndi uꞌun xtaa jin nduu chiaka yun, te ni ndanenuu ya ichi andivi ja ni ndakuantaꞌu ya nuu ia Dios. Te ni taꞌu ya xtaa yun, te ni jiñaꞌa ya ja ni ka skaka tee ka skuaꞌa jin ya, te ni ka jaa ñayiu.
\v 17 Te ndiꞌi ñayiu ni ka jaa guaꞌa ndee ni ka ndutu chii, te ni ka ndaxtutu tee ka skuaꞌa jin ya, te ni ndachitu uxi uu chika yuꞌu xtaa ja ni kendoo yun.
\s Ni kaꞌan kaji Pedro ja Jesús kuu ia ni tetniuu Dios
\p
\v 18 Te in kiuu ni kuu siin Jesús ja ndakuatu maa ni ya, te ka oo ya jin tee ka skuaꞌa jin ya, te ni jikan tnoꞌo ña ya:
\p ―¿Naxa ka kaꞌan ñayiu na in kuu san? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 19 Te ka jiñaꞌa de:
\p ―Sava ñayiu ka kaꞌan ja Juan, tee ni oskuandute, kuu ni. Te sava kai ka kaꞌan ja ndi Elías kuu ni, vi sava kai ka kaꞌan ja kuu ni ndee inka tee ni ondakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa, te ni ndateku ni vitna, ka kaꞌin ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 20 Te ni jikan tnoꞌo ña ya:
\p ―Te maa ni, ¿naxa ka kaꞌan ni, na in kuu san? ―jiñaꞌa ya.
\p Te jiñaꞌa Pedro:
\p ―Maa ni kuu Kristu, ia ni tetniuu Dios ja skaku niꞌnu ni ñayiu ―jiñaꞌa de.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús ja kuu ya te ndateku ya
\p
\v 21 Su ni tatnuni Jesús ja ma vi kokaꞌan de tnoꞌo yun nuu ni in ñayiu.
\v 22 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Sein, ja kuu san Seꞌe Teyii, chi nini kuu ja tnaꞌa san kuakuaꞌa tnundoꞌo, chi vi skexiko ña tee ka kuu nijaꞌnu nuu ñuo, vi sutu ka kuu nijaꞌnu, vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, te vi kaꞌni ña de jin san, su nuu uni kiuu, te ndateku san ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 23 Yun te ni kaꞌan ya jin ndiꞌi ñayiu:
\p ―Nuu ja ndee in ñayiu kuini ja kondikin ña jin san, te na skunai mai, te kuiso siki cruz ja kuu tnundoꞌo in kiuu in kiuu ka, te na kondikin ñai jin san.
\v 24 Chi ndiꞌi ñayiu kuini ja skaku niꞌnu mai, te junai. Su ndiꞌi ñayiu ja skunai mai ja jaꞌa sein, te kaku niꞌnui.
\v 25 ¿Chi nagua jiniuꞌu nuu ñayiu visi na kundee niꞌi ndiꞌi ja oo ñuyiu, te ndoñuꞌi axi skunai mai?
\v 26 Chi ñayiu kukanoo nuu san vi nuu tnoꞌo san, te suni kukanoo maa san ja kuu san Seꞌe Teyii nui, kiuu na yeꞌe niꞌnu ja ndenta san jin ja yeꞌe niꞌnu Tata san vi ia ka jinokuechi nuu ya.
\v 27 Su kaꞌan ndandaa san ja ka oo ndee saa ñayiu ka oo yaꞌa ja ma vi kui guaa ndee na vi kuni nuu tatnuni ia Dios ―jiñaꞌa ya suaꞌa.
\s Ni ndasama naxa kaa Jesús
\p
\v 28 Te nuu una kiuu ja ni kaꞌan ya tnoꞌo yaꞌa, te ni jaka ya Pedro vi Jacobo vi Juan, te ni kakuei ya jin de in yuku ja ni ndakuatu ya.
\v 29 Te vi nini ndakuatu ya, te ni ndasama yunuu ya, te saꞌun niꞌnu ya ni nduyaa, te vi yeyeꞌe nukuiin ya.
\v 30 Te vi sanaa ni ka jini de ja ni ka jinkuiin uu tee ni ka oo ndee janaꞌa ja ka ndatnoꞌo de jin ya. In de kuu Moisés te inka de kuu Elías.
\v 31 Vi ka yeꞌe niꞌnu kuiti tee yun ka nukuiin de, ka ndatnoꞌo de siki taka tnundoꞌo kuni Jesús kiuu kuu ya Jerusalén.
\v 32 Te vi kusun ndevaꞌa Pedro jin uu ka tee yun ka kaꞌan de, su ni ka jandee ini de ni ka ondito de, te ni ka jini de ja ka yeꞌe ka tajan Jesús ka nukuiin ya jin uu ka tee yun.
\v 33 Te nuu ni ka kujioo tee yun nuu oo Jesús, te jiñaꞌa Pedro:
\p ―Mastru, guaꞌa kuu ja yaꞌa ka oo san. Te na vi saꞌa san uni veꞌe kuii, in koo maa ni, te in koo Moisés te inka koo Elías ―jiñaꞌa de. Su tu ni jini de nau ja siun ni kaꞌan de.
\p
\v 34 Te vi nini ni kaꞌan de siun, te sanaa ni kii in viko, te ni chisaꞌu ña jin de, te ni ka yuꞌu ndevaꞌa de ja ka oo de neꞌu viko yun.
\v 35 Te ndee nuu viko yun ni kaꞌan in tnoꞌo, te jiñaꞌa:
\p ―Suchiaꞌa kuu seꞌe maa rin ja kutoo ndevaꞌa rin jin, te vi konini tnoꞌo kaꞌin ―kachi tnoꞌo yun.
\p
\v 36 Vi nuu ni ndiꞌi ja ni kaꞌan tnoꞌo yun, te ni ka jini de ja maintnoꞌo ni ka Jesús nukuiin. Su ni ka tavaꞌa de tnoꞌo yun ini anu de. Te tu ni ka kaꞌan de kiuu yun nuu ni in ñayiu ja siun ni ka jini de.
\s Ni ndasaꞌa Jesús in suchi yii ñuꞌu ña espíritu kueꞌe
\p
\v 37 Te kiuu tnee suaꞌa, nuu ni nukuei ya nuu yuku yun, te ni kekuei kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu, ni ka nutnaꞌa ña jin Jesús.
\v 38 Te neꞌu ñayiu yun ni kana jaa in tee, te jiñaꞌa de:
\p ―Mastru, tanundaꞌa ni kondiaꞌa ni joo seꞌe san ja siaꞌa ndoꞌi, chi invaa suchi yaꞌa nevaꞌa san.
\v 39 Chi in espíritu kueꞌe kakuiko ña jin, te vi sanaa ni te saꞌa ja kanai, vi kisi ndevaꞌa ña, te skunee ña, te kee tiꞌiñu yuꞌi, te tu kuini espíritu kueꞌe ja siaa ña.
\v 40 Te ja ni jikantaꞌu san nuu sava ka tee ka skuaꞌa jin ni ja vi tanundaꞌa de vi tajioo de espíritu kueꞌe ñuꞌu ña jin seꞌe san, su tu ni kuu ja vi saꞌa de ―jiñaꞌa de.
\p
\v 41 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ñayiu kueꞌe ja tu ka kandija ka kuu ni. ¿Nasaa ka kiuu guaa kundee ini san ja vi koo? Nuu saa te kisiaꞌa ni seꞌe ni yaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 42 Te nuu makuyatni suchi kuꞌu yun nuu oo Jesús, te ni xndonso ña tachi yun ja ni skunee tuku ña. Su ni kaꞌan xeen Jesús jin espíritu tachi yun, te ni kujioo. Saa te ni nduvaꞌa suchi yii yun, te ni ndakuñaꞌa ña ya jin nuu tatai.
\v 43 Te ndiꞌi ñayiu ni ka saꞌu kuii kuiti ini nuu ni ka jini jakaꞌnu ndevaꞌa tniuu saꞌa ia Dios.
\s Ni kaxtnoꞌo tuku Jesús inka jichi ja kuu ya
\p Te nuu ni ka saꞌu kuii kuiti ini ndiꞌi ñayiu ka ndiaꞌi ja siun ni saꞌa Jesús, te jiñaꞌa ya nuu tee ka skuaꞌa jin ya:
\p
\v 44 ―Vi konini guaꞌa ni tnoꞌo kaꞌan san, te ma vi ndunaa ini ni, chi kanakau sein ja kuu san Seꞌe Teyii nuu ndaꞌa ñayiu ñuyiu ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 45 Su tu ni ka jinkuiꞌnu ini de tnoꞌo yaꞌa, chi ni jasi ia Dios jajintnuni de nagua ja ma vi jinkuiꞌnu ini de. Te ka yuꞌu de ja vi kakan tnoꞌo de Jesús ja kaxtnoꞌo ya siki tnoꞌo yaꞌa.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús na in kuu kaꞌnu ka
\p
\v 46 Yun te ni ka jinkondee tee ka skuaꞌa jin Jesús ka tee tnaꞌa de ndee de kuu ja kokuu kaꞌnu ka.
\v 47 Te ni jini ya ja siun ka ndakani ini de, te ni tnii ya in suchi luluu, te ni jani ya jin nuu oo ya.
\v 48 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Nani kuu ñayiu jantaꞌu in suchi luluu ja jaꞌa maa san na kuinio suchi yaꞌa, te jantaꞌu ñai jin maa san. Te nani kuu ñayiu jantaꞌu ña jin maa san, te jantaꞌui ia ni tetniuu ña jin san. Chi ñayiu kuu lule ka neꞌu ndiꞌi maa ni, kuu ñayiu kuu kaꞌnu ka ―jiñaꞌa ya.
\s Na ñayiu tu ndakoo sikio te chituu ñai jion
\p
\v 49 Yun te ni kaꞌan Juan, te jiñaꞌa de:
\p ―Mastru, ni ka jini san in tee ja jin sivi ni, te skunu de tachi ka ñuꞌu ña jin ñayiu. Su tu ni ka jandetu san ja kosaꞌa ka de, chi masu in ni ka skuaꞌo jin de ―jiñaꞌa Juan.
\p
\v 50 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ma vi kasi niꞌnu ni ja saꞌa de, chi ñayiu ja tu ndakoo sikio, te chituu ñai jion ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kuxeen Jesús nuu Jacobo vi Juan
\p
\v 51 Te nuu ni kuyatni kiuu ja noꞌo Jesús andivi, te ni saꞌa ndee ya ini anu ya, te ni kee ya ja kuaꞌan ya Jerusalén.
\v 52 Te ni tetniuu ya tee ka yoxnoꞌo nuu ya ja kuaꞌankuei de in ñuu ja tnii Samaria ja vi nduku de veꞌe nuu ndoo ya.
\v 53 Su tu ni ka kuini ñayiu Samaria yun ja vi kuantaꞌu ñai, chi ni ka jini ja ichi ñuu Jerusalén kuanoꞌo ya.
\v 54 Te nuu ni ka jini Jacobo vi Juan, tee ka skuaꞌa jin ya, ja siun ni kuu, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Jitoꞌo san, ¿a kuini ni ja vi tatnunio ja na kuun ñuꞌu ichi andivi, naxa ni saꞌa Elías, te na xnaa ñayiu ñuu yaꞌa? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 55 Su ni jiokuiin Jesús, te ni kuxeen ya nuu de, te jiñaꞌa ya:
\p ―Tu ka jini ni na tnoꞌo ka kaꞌan ni.
\v 56 Chi sein ja kuu san Seꞌe Teyii, chi masu vaji san ja xnaa san ñayiu, chi vaji san ja skaku niꞌnu san jin ―jiñaꞌa ya.
\p Te kuaꞌankuei ya jin de inka ñuu.
\s Ka kuini ñayiu ja vi kondikin Jesús
\p
\v 57 Te ichi nuu kuaꞌankuei ya, ni kaꞌan in tee, te jiñaꞌa de:
\p ―Jitoꞌo san, kondikin ña san jin ni ndee ni nuu ni kuu ja kiꞌin ni.
\p
\v 58 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ñukuii, chi ka oo kava veꞌe ti, saa ni kiti ndagua, chi ka oo taka ti. Su sein ja kuu san Seꞌe Teyii, chi vini nuu kakintuu san xini san, tu nagua nevaꞌa san ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 59 Te jiñaꞌa ya nuu inka de:
\p ―Kondikin ña ni na kiꞌinkueio.
\p Te jiñaꞌa tee yun:
\p ―Jitoꞌo san, kondetu ni xtnañuꞌu ka na tayuꞌu san tata yua san, te na kiꞌinkueio ―jiñaꞌa de.
\p
\v 60 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Xndoo ni ndiyi yun na vi tayuꞌu tnaꞌa ndisa ndiyi maa. Te maa ni, kuaꞌan ni te kaxtnoꞌo ni nuu ñayiu tnoꞌo naxa tatnuni ia Dios ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 61 Te suni jiñaꞌa inka de:
\p ―Jitoꞌo san, sein chi kuini san ja kondikin ña san, su kondetu ni na kiꞌin san xtnañuꞌu ka vi ndakuantaꞌu nuu tnaꞌa san jin ñayiu veꞌe san, te na kii san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 62 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ni in ñayiu ja vi ja ni tnii ndoꞌo arado, te jionenui ichi yatai, chi tu jiniuꞌi ja koi nuu tatnuni ia Dios ―jiñaꞌa ya.\fig Man with oxen plowing|61HK00019B.TIF|col|||Tee jitu|9.62\fig*
\c 10
\s Ni tetniuu Jesús uni xiko uxi ka teyii
\p
\v 1 Te nuu ni yaꞌa ja ni kaꞌan Jesús tnoꞌo yaꞌa, te ni kaji tuku ya uni xiko uxi ka de, te ni tetniuu ya ndi uu ndi uu de ka yoxnoꞌo de kuaꞌankuei de taka ñuu vi taka ichi nuu yaꞌa ya ja kiꞌin ya.
\v 2 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Ja ndaa ndija ja oo kuaꞌa ndevaꞌa tniuu ja ndututu, te joo ni ñayiu vi satniuu ka oo. Yun guaa vi kakan ni nuu Jitoꞌo Dios, maa ia xiin nuu tniuu yaꞌa, nagua ja na tetniuu ka ya ñayiu vi satniuu.
\v 3 Te tetniuu ña san ja kiꞌinkuei ni na kuinio lelu ja kiukuei neꞌu vaꞌu.
\v 4 Te ma vi kindaꞌa ni ñunu xtaa, te ni itni xuꞌun, te ni ndijan, te ni ma vi jinkuiin ni ja vi ndakantnoꞌo ni, ni in ñayiu nuu ichi kuaꞌankuei ni.
\v 5 Te nani kuu veꞌe nuu jinokuei ni, te xtnañuꞌu ka vi kuñaꞌa ni: “Na koo jamani ia Dios nuu veꞌe yaꞌa”, vi kuñaꞌa ni.
\v 6 Te nuu ja ñayiu mani ini oo veꞌe yun, te koi jin jamani ia Dios. Axi nuu ja ñaꞌa, te ndajiokuiin jamani ya, ja vi koo jin maa ni.
\v 7 Te ma vi kokaka ni veꞌe veꞌe, chi vi koo ni maa veꞌe nuu jinokuei ni yun. Te yun vi kaa vi koꞌo ni nagua vi taa ñayiu yun, chi in tee satniuu kanuu ja niꞌi yaꞌu de.
\v 8 Te nani kuu ñuu nuu jinokuei ni, te ka jantaꞌu ña ñayiu ja vi koo ni, te vi kaa ni nani kuu ja ka taa ñayiu yun.
\v 9 Te vi ndasaꞌa ni ñayiu ka kuꞌu ja ka oo ñuu yun, te vi kuñaꞌa ni: “Ja ka ndiaꞌa ni yaꞌa ka jini ni ja oo ia Dios tatnuni ya neꞌu ni”, vi kuñaꞌa ni.
\v 10 Su nani kuu ñuu nuu jinokuei ni, ja tu ka jantaꞌu ña ñayiu, te ndekuei ni ñuu yun, te vi kuñaꞌa ni:
\v 11 “Vi ndee ñuyaka ñuꞌu ñuu ni ja ni ka jiso jaꞌa san na vi skuei san ja kokuu in seña ja kokaꞌan kuechi siki ni. Su vi konaꞌa ni ja ja ka ndiaꞌa ni ja oo ia Dios ja tatnuni ya”, vi kuñaꞌa ni.
\v 12 Te kaꞌan san ja kiuu tetniuu ia Dios tnundoꞌo, chi kuakuaꞌa ka tnundoꞌo vi tnaꞌa ñayiu ñuu yun, masu ñayiu ñuu Sodoma ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni kaꞌan xeen Jesús jin ñayiu tu ka kandija
\p
\v 13 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¡Ndaꞌu ni ka ron ñayiu ñuu Corazín vi ndaꞌu ni ka ron ñayiu ñuu Betsaida! Chi vaa nuu suaꞌa, te nuu ñayiu ñuu Tiro axi Sidón ni kuvaꞌa in tniuu kaꞌnu ja ni saꞌa rin nuu ndiꞌi maa ron, vaa vi ndee nona kiuu ja ni ka kekuiꞌnui saꞌun ndayi vi ni ka jinkoi nuu yaa ñuꞌu ja ka ndatnaꞌu ini nuu yika kuechi.
\v 14 Su kiuu ja tetniuu ia Dios tnundoꞌo, chi kuakuaꞌa ka tnundoꞌo vi tnaꞌa ron saa ñayiu ñuu Tiro vi Sidón.
\v 15 Te roon ñayiu ñuu Capernaúm, ¿a ka kaꞌan ron ja suu ron ka kuu ja ndakuei ndee andivi? Su ñaꞌa, chi suu ron ka kuu ja vi kanakau ndee ñuu jiꞌi ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 16 Yun te jiñaꞌa ya nuu tee ni tetniuu ya:
\p ―Na ñayiu ka nini tnoꞌo ka kaꞌan ni, te suni ka nini tnoꞌo kaꞌan san. Te na ñayiu ka skexiko ña jin ni, te suni ka skexiko ñai jin san. Te na ñayiu ka skexiko ña jin san, te suni ka skexikoi ia ni tetniuu ña jin san ―jiñaꞌa ya.
\s Ni ka ndajiokuiin ndi uni xiko uxi tee ni tetniuu ya
\p
\v 17 Te sii ini ndevaꞌa ni ka ndajiokuiin ndi uni xiko uxi tee ni tetniuu Jesús, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Jitoꞌo san, vi guaa ndee tachi xeen ni ka jantnoꞌo ña nuu ni ka ndakakuneꞌe san sivi ni ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 18 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ni jini san ja ni kanakau Tachi ichi andivi na kuinio in tajan,
\v 19 chi maa san ni taa jakaꞌnu ja vi kuain niꞌnu ni siki koo vi siki ndiloꞌlo. Te vi kundee ni siki ndiꞌi ja ka kaꞌan uꞌu ña jin ni, te tu nagua vi ndoꞌo ni.
\v 20 Su ma vi kusii ini ni ja ni ka jantnoꞌo ña tachi xeen jin ni, chi vi kusii ini ni ja ni ka jinkoso sivi ni andivi ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kusii ini Jesús
\p
\v 21 Te vi maa nuu saa, ni kusii ndevaꞌa ini Jesús ni saꞌa Espíritu maa ia Dios, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ndakuantaꞌu san nuu ni, vi Tata Dios, ja kuu ni Jitoꞌo andivi vi ñuyiu, chi ni tayuꞌu ni taka yaꞌa nuu ñayiu ndichi vi ñayiu jinkuiꞌnu guaꞌa ini, te ni ndaxneꞌe ni nuu ñayiu ka kuu na kuinio suchi kueli. Saa, vi Tata, chi saa junkuaan ini maa ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 22 Te ni kaꞌan ka ya nuu ñayiu:
\p ―Ndiꞌi yaꞌa ni niꞌi san nuu Tata Yua san. Te ni in ñayiu tu na in jini na in kuu Seꞌe ia Dios, chi maintnoꞌo maa Yua, guaa jini ya. Te ni in ñayiu, tu na in jini na in kuu Yua, chi maintnoꞌo maa Seꞌe ya, guaa jini, te nani kuu nuu ñayiu kaꞌan maa Seꞌe ia Dios ja vi kuni, te xneꞌe ya na in kuu Tata Dios ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 23 Yun te ni jionenuu ya nuu tee ka skuaꞌa jin ya, te ni kaꞌan ya nuu maa ni maa de:
\p ―Na taꞌu na ndetu ñayiu ka ndiaꞌa ndiꞌi ja ka ndiaꞌa ni vitna.
\v 24 Chi kaꞌan san ja kuakuaꞌa tee ni ka ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa vi tee ka kuu rey ni ka ndioo ini de ja vi kuni de ja ka ndiaꞌa ni vitna, su tu ni ka jini de. Vi ni ka ndioo ini de ja vi konini de tnoꞌo ka nini ni vitna, su tu ni kuu vi konini de ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaꞌan Jesús in tnoꞌo jioniꞌni ja jaꞌa in tee guaꞌa ñuu Samaria
\p
\v 25 Yun te ni jaꞌan in tee kaxtnoꞌo Ley Moisés, ja ni ka ndatnoꞌo de jin Jesús, te ni kuini de ja kiꞌin vijin ña de, te ni jikan tnoꞌo ña de:
\p ―Mastru, ¿nagua kuu ja saꞌa san ja niꞌi taꞌu san ja koteku san nikuii nikani? ―jiñaꞌa de.
\p
\v 26 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿Naxa yoso nuu Ley? ¿Naxa kaꞌan nuu kaꞌu ni? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 27 Te jiñaꞌa tee yun:
\p ―Kachi: “Kutoo ron ia Jitoꞌo Dios jin ndiꞌi ndee ini ndee anu ron, vi jin ndiꞌi jandakui ron, vi jin ndiꞌi jajintnuni ron, te kaꞌan too ron in ñani in tnaꞌa ron nagua kaꞌan too ron maa ron”, kaꞌan suaꞌa ―jiñaꞌa de.
\p
\v 28 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Vatuka kaꞌan ni. Saa saꞌa ni, te niꞌi taꞌu ni ja koteku ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 29 Te vi ja kuini de ja kendoo vaꞌa de nuu ya, te ni jikan tnoꞌo tuku ña de:
\p ―Te ¿na in kuu in ñani in tnaꞌa san? ―jiñaꞌa de.
\p
\v 30 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―In kiuu ni kee in tee ñuu Jerusalén ja kuaꞌan de ñuu Jericó, te nuu ichi kuaꞌan de yun, ni ka jinkuꞌun ña kuiꞌna, te ni ka kindee ndiꞌi ja nee de vi ndee saꞌun niꞌnu de ni ka kindee. Te ni ka kani ña vi ndee ni ka xtuji ña, te vi saa ndee ni ka ja vi kaꞌni ña, te kuaꞌankuei.
\v 31 Yun te ni kenta in tee kuu sutu, ja kuaꞌan de ichi yun, su nuu ni jini ña de, te ni jiko de, te ni yaꞌa jioo ni de kuaꞌan de.
\v 32 Te suni ichi yun ni kenta in tee jinokuechi nuu veñuꞌu, te suni nuu ni jini ña de, te ni jiko de, te ni yaꞌa jioo ni de kuaꞌan de.
\v 33 Su yun te ni kenta in tee ñuu Samaria ja suni ichi yun kuaꞌan de. Te nuu ni jini ña de, te ni kundaꞌu ini ña de.
\v 34 Te ni jintnaꞌa ña de, te ni saꞌa tatna ña de. Ni chiꞌi de texeꞌen vi vinu nuu ni tuji tee yun. Te ni tniutuu de in saꞌun vita, te ni sonee de tee yun siki kiti ndeka de, te kuaꞌankuei de. Te nuu ni jinokuei de in veꞌe, te yun ni jito ña de.\fig Good Sam & traveler on donkey|62CN01749B.TIF|col|||Ni chituu de in tee ni tuji|10.34\fig*
\v 35 Te kiuu tnee suaꞌa nuu ni kuu yatni ja kiꞌin de, te ni jiñaꞌa de uu xuꞌun kaa ja kuu denario ndaꞌa tee xiin veꞌe yun, te jiñaꞌa de: “Tanundaꞌa ni koto ni tee yaꞌa, te nuu ja kaꞌni ka ña xuꞌun ja jaꞌa de, te ndatniuyaꞌu san kiuu ja ndajiokuiin san”, jiñaꞌa de.
\v 36 Te naxa kaꞌan tnaa ni, ¿ndee ndi uni tee yun guaa kuu de ñani tnaꞌa tee ni ka suꞌu ña kuiꞌna yun? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 37 Te jiñaꞌa tee yun:
\p ―Tee ni kundaꞌu ini ña jin tee ni tuji yun.
\p Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Vatuka kaꞌan ni. Kuaꞌan ni, te saꞌa ni nagua ni saꞌa tee yun ―jiñaꞌa ya.
\s Ni jinkoto ña Jesús jin María vi Marta
\p
\v 38 Yun te ni kee tuku Jesús kuaꞌan ya ja ni jino ya in ñuu luluu. Te yun ni kaꞌan ña in ñaꞌa nani Marta ja ni jino ya veꞌe ña.
\v 39 Te oo in kuꞌu Marta yaꞌa, nani María. Te ni jinoi ni jinkoi nuu oo Jesús, nini tnoꞌo kaxtnoꞌo ya.
\v 40 Su Marta, chi vi kutneñu ndevaꞌi jin tniuu saꞌi. Te ni jintnaꞌi nuu oo Jesús, te jiñaꞌi:
\p ―Jitoꞌo san, ¿a vi tu ndiꞌni kuiti ni ja maintnoꞌo ni san ni xndoo ña kuꞌu san jin ndiꞌi tniuu yaꞌa? Kaꞌan ni nui ja na chituu ñai ―jiñaꞌi.
\p
\v 41 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Marta, ndiꞌni ndevaꞌa ni vi kutneñu ni jin kuaꞌa tniuu saꞌa ni.
\v 42 Su oo invaa ni tniuu ja kanuu ka, te tniuu kanuu ka yun ni kaji María, te ni in tu na in kuu ja kindee ―jiñaꞌa ya suaꞌa.\fig Martha asks Mary's help|63CN01751B.TIF|col|||Ni kaꞌan kuechi Marta nuu Jesús ja tu chituu ña kuꞌu ña|10.42\fig*
\c 11
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús naxa vi ndakuatuo
\p
\v 1 Ni oo in kiuu oo Jesús in nuu ndakuatu ya. Te nuu ni ndiꞌi ni ndakuatu ya, te jiñaꞌa in tee skuaꞌa jin ya:
\p ―Jitoꞌo san, kaxtnoꞌo ni naxa vi ndakuatu san nagua ni saꞌa Juan, tee ni oskuandute, ja ni kaxtnoꞌo de naxa vi ndakuatu tee ni ka oskuaꞌa jin de ―jiñaꞌa de.
\p
\v 2 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Suaꞌa vi kuñaꞌa ni nuu ka ndakuatu ni:
\q Tata Dios, ja oo ni andivi,
\q ka chiñuꞌu san sivi ni, chi ia ii kuu ni,
\q ja na kii ni tatnuni ni.
\q Te saꞌa ni nagua kuini ni ja na koo ñuyiu yaꞌa,
\q nagua oo andivi.
\q
\v 3 Kaꞌan mani ña ni ja na koo ja vi kokaa san ndiꞌi ni kiuu.
\q
\v 4 Te kuakaꞌnu ini ni nuu yika kuechi san,
\q chi suni ka jakaꞌnu ini san nuu ndiꞌi ñayiu ka saꞌa ña jakueꞌe.
\q Te ma kuandetu ni ja junkau san nuu jakueꞌe,
\q chi suaꞌa skaku niꞌnu ña ni nuu jakueꞌe yun
\m ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 5 Te suni jiñaꞌa ka ya:
\p ―Vi kokaꞌon ja ndee in maa ni oo in ñayiu ja ndeka tnaꞌa guaꞌa jin ni. Te nuu sau ñuu jakuaa, kiꞌin ni veꞌe de, te kuñaꞌa ni: “Ñani, tanuu ni uni xtaa ni, na kaa in tee jini tnaꞌa jin san,
\v 6 chi vi inka ni kee de veꞌe san ja vaji jika de, te tu saꞌun na xtaa ka nevaꞌa san ja kaa de”, kuñaꞌa ni.
\v 7 Te kachi tee yun ndee kunu ini veꞌe de: “Ma koxnaꞌa ña ni, chi ja ndesi guaꞌa yeꞌe san, te ja katuu vaꞌa san jin suchi kueli san, te ma kuu ja ndakoo san ja taa san”, kachi de.
\v 8 Te kaꞌan san ja visi ma ndakoo de ja ndeka tnaꞌa guaꞌa ni jin de, su vija tu kuini de ja nunuu nunuu koxnaꞌa ni de, guaa ndakoo de te taa de ndiꞌi nagua jaꞌni ña jin ni.
\v 9 Te yun guaa suni kaꞌan san: Vi kakan ni nuu ia Dios, te na taa ya. Vi nduku ni, te vi niꞌi ni. Vi kana ni, te na ndakune ia Dios yeꞌe.
\v 10 Chi ndiꞌi ñayiu jikan, te niꞌi. Te na in nduku, te ndaniꞌi. Te na in kana, te ndakune ia Dios yeꞌe.
\p
\v 11 ’Axi nuu ja ndee in maa ni kuu tata, te nuu ja jikan seꞌe ni in xtaa, ¿te a kuñaꞌa ni in yuu? Axi nuu ja jikain in chiaka, te ¿a kuu ini ni ja kuñaꞌa ni in koo ja kai?
\v 12 Axi nuu jikain in ndiuu, te ¿a kuñaꞌa ni in ndiloꞌlo ja kai?
\v 13 Su nuu ja maa ni ja ka kuu ni ñayiu kueꞌe, te ka jini ni vi kuñaꞌa ni jaguaꞌa nuu seꞌe ni, te viꞌi ka tu maa Tata Dios oo ndee andivi, chi taa ya Espíritu maa ya nuu ja na vi kakan ni ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ka xtavi kuechi de Jesús ja oo ya jin jakaꞌnu maa Tachi
\p
\v 14 Ni tau Jesús tachi xeen ja ni ndasaꞌa ñiꞌi in tee. Te nuu ni kana tachi xeen yun, te ni kuu ni ndakaꞌan tee yun, te vi ndiꞌi ñayiu ni ka saꞌu kuii kuiti ini ja siun ni kuu.
\v 15 Su sava ñayiu ni ka kaꞌan:
\p ―Jin jakaꞌnu maa tachi kaꞌnu nani Beelzebú tau tee yaꞌa sava ka tachi xeen yun.
\p
\v 16 Te sava ka ñayiu ni ka kuini ja vi koto tnuni ña jin ya, te ni ka jikain ja na saꞌa ya in tniuu kaꞌnu ja vaji ichi andivi.
\v 17 Su Jesús, chi ni jini ya ja siun ka ndakani ini ñayiu yun, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ndiꞌi ñuu nuu ka saꞌa siin tnaꞌa ñayiu, ka jinkondei ka jaxin tnaꞌa, te ndisa maa ni mai ka xnaa tnaꞌi. Te ñayiu in veꞌe ja ka saꞌa siin tnaꞌi, chi ka jaxin tnaꞌi, te ma kuu ka ja vi koo nikaꞌnui.
\v 18 Te suni saa kuu jin Tachi, chi nuu ja na jinkondee ja vi kaxin tnaꞌa ndisa maa, ¿te naxa kuu kotatnuni ka? Kaꞌan san tnoꞌo yaꞌa, chi ka kaꞌan maa ni ja jin jakaꞌnu maa tachi kaꞌnu nani Beelzebú, tau san sava ka tachi ini anu ñayiu.
\v 19 Su nuu ja jin maꞌñu sagua tachi kaꞌnu skunu san sava ka tachi, te ¿na in ni jiñaꞌa jakaꞌnu nuu tee ka skuaꞌa jin maa ni, ja ka tau de tachi? Te tee yun ka kuu ja vi kaꞌnde ndaa kuechi ni.
\v 20 Su nuu ja jin jakaꞌnu maa ia Dios, tau san Tachi, te yun kei kaꞌan ja oo ya tatnuni ya nuu ka oo maa ni yaꞌa.
\p
\v 21 ’Te nuu ja in tee ndakui ja jito veꞌe maa de oo de jin kuaꞌa yuchi jin machete, te kukanu ini de ja tu saꞌun nagua ndoñuꞌu veꞌe de.
\v 22 Su nuu na kii inka tee ndakui ka saa maa de, te kundee tee yun siki de, te kindee ndiꞌi tee yun ja kukanu ini de, te saꞌa maa tee yun nagua kuini de, te vi ndakaꞌnde de ndatniuu veꞌe yun.
\p
\v 23 ’Chi ñayiu ja tu chituu ña jin san, chi ndakoi siki san. Te ñayiu ja tu ka ndaxtutu jin san, chi jatenui ñayiu vaji nuu san.
\s Ni ndajiokuiin tachi kueꞌe ini anu in ñayiu
\p
\v 24 ’Te nuu kana in tachi kueꞌe ni ñuꞌu ña jin in ñayiu, te kuaꞌan jiondita in nuu ñuꞌu yichi nduku ndenu ndatatu. Su nuu tuu, te kaꞌan: “Na ndajiokuion veꞌe nuu ni keo ja vajio”, kachi.
\v 25 Te nuu ndajiokuiin tachi yun, te nukuꞌun ini anu ñayiu yun na kuinio in veꞌe ja ni ka ndaxtaa vi ni ka ndaskutu vii.
\v 26 Yun te kiꞌin jinkuaka uja tachi kueꞌe ndevaꞌa ka saa maa, te ndajinokuei te kiukuei te vi koo ini anu ñayiu yun. Nuu saa, te kueꞌe ndevaꞌa ka ñayiu kokui saa jaxtnañuꞌu ―jiñaꞌa ya.
\s Na taꞌu na ndetu ñayiu nini tnoꞌo ia Dios
\p
\v 27 Vi nini kaꞌan ya tnoꞌo yaꞌa, te ni kana jaa in ñaꞌa oo neꞌu ñayiu ni ka kututu yun, te jiñaꞌa ña:
\p ―Na taꞌu na ndetu ñaꞌa ni skaku ña vi ni skaxin ña jin ni ―jiñaꞌa ña.
\p
\v 28 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Su na taꞌu na ndetu ka maa ñayiu nini tnoꞌo ia Dios, te skunkui ―jiñaꞌa ya.
\s Ka jikan ñayiu kueꞌe ja na saꞌa Jesús in tniuu kaꞌnu
\p
\v 29 Te nuu ni ka kututu ka ñayiu, te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ñayiu ka oo tiempu vitna, chi inu kueꞌe ndevaꞌi, chi ka jikain ja na saꞌa san in tniuu kaꞌnu, su tu ka na tniuu kaꞌnu saꞌa san, chi maa ni nagua ni ndoꞌo Jonás ndee janaꞌa.
\v 30 Chi nagua ni okuu Jonás in seña ja ni ka jini ñayiu ñuu Nínive, te suni saa ni kokuu jin sein, ja kuu san Seꞌe Teyii, chi kokuu san in seña nuu ñayiu ka oo tiempu vitna.
\v 31 Te suni ndakoo in ñaꞌa ni okuu reyna ni otatnuni ichi sur, kiuu sandaa ia Dios kuechi, te xtavi kuechi ña jin ñayiu ka oo tiempu vitna, chi jika ndevaꞌa ñuu ñaꞌa yun, su ni kii ña ni onini ña tnoꞌo ndichi ni kaꞌan rey Salomón. Te kaꞌnu ka kuu maa san ja oo san yaꞌa, saa rey Salomón.
\v 32 Te vi ndakoo ñayiu ñuu Nínive kiuu sandaa ia Dios kuechi, te vi xtavi kuechi ñai jin ñayiu ka oo tiempu vitna. Chi ni ka ndatnaꞌu ini ñayiu ñuu Nínive yun, te ni kiukuei ichi ia Dios nuu ni ka onini tnoꞌo vaꞌa ia Dios ja ni kaxtnoꞌo Jonás. Te kaꞌnu ka kuu maa san ja oo san yaꞌa, saa Jonás ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús ja nduchi nuo kuu ja yeꞌe nii nuu yiki kuñuo
\p
\v 33 Te suni jiñaꞌa ka ya:
\p ―Tu na in ñayiu ka jinio ja xtnui in lámpara, te tayuꞌi axi chiꞌi chii in jatnu, chi suaꞌa sonee sukuin nagua ja kondijin kiukuei ñayiu ini veꞌi.
\v 34 Te nduchi nuu ni kuu in lámpara ja yeꞌe nii nuu yiki kuñu ni. Te nuu ja ka oo vaꞌa nduchi nuu ni, te yeꞌe nii nuu yiki kuñu ni. Su nuu ja tu ka oo vaꞌa nduchi nuu ni, te nii yiki kuñu ni oo nuu ñunee.
\v 35 Te koto vaꞌa ni maa ni ja ndakani guaꞌa ini ni, te koo ni nuu yeꞌe niꞌnu ndija, nagua ja ma ndakani kueꞌe ini ni ja koo ni nuu nee.
\v 36 Chi nuu ja yeꞌe nii nuu yiki kuñu ni, te ma kuu saꞌa ni jakueꞌe, chi kuni kaji kuiti ni ja saꞌa ni javaꞌa, na kuinio in lámpara ja yeꞌe niꞌnu ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni kaꞌan kuechi Jesús siki tee ka kuu fariseo vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés
\p
\v 37 Nuu ni ndiꞌi ni kaꞌan Jesús, te ni kaꞌan ña in tee kuu fariseo ja kiꞌinkuei ya veꞌe de, vi kaa ya xtaa. Te nuu ni jinokuei ya, te ni ka jinkoo ya nuu mesa.
\v 38 Te nuu ni jini tee kuu fariseo yun ja tu ni ndandaꞌa ya ama ka ja kaa ya xtaa, te vi ni saꞌu kuii ini de ja tu skunkuu ya nagua oo costumbre.
\p
\v 39 Su yun te jiñaꞌa Jitoꞌo Jesús nuu de:
\p ―Maa ni ja ka kuu ni tee fariseo, chi ka ndakate ni yata vasu jin yata koꞌo, su ichi ini oo chitu jin jatneꞌe. Te suni saa ka kuu maa ni, chi ka oo chitu ni jin tniuu kuiꞌna vi janeꞌe jayichi.
\v 40 ¡Seꞌe tee vasa! ¿A tu ka jini ni ja ia ni saꞌa ichi yata kuu ia ni saꞌa ichi ini?
\v 41 Vi skutaꞌu ni nagua ka nevaꞌa ni nuu ñayiu ka kundaꞌu jin ndee ini ndee anu ni, nagua ja vi nduvii ni.
\p
\v 42 ’¡Ndaꞌu ni ka maa ni, tee fariseo! Chi ka soko ni nuu ia Dios uxi ja ciento menta vi ruda vi ndiꞌi nuu yuku kuii ja ka jitu ni, nagua ni tatnuni ia Dios nuu Moisés ja vi saꞌo. Su tu ka skunkuu ni ja vi saꞌa ndaa ni jin ja vi kutoo ni ia Dios. Chi yaꞌa kuu ja kanuu ka ja vi saꞌa ni, te suni ma vi xndendoo ni ja vi soko ni nuu ya.
\p
\v 43 ’¡Ndaꞌu ni ka maa ni, tee fariseo! Chi ka junkuaan ini ni ja vi jinkoo ni nuu oo jayiñuꞌu ini veꞌe ii sinagoga, vi suni ka kuini ni ja vi kaꞌan yiñuꞌu ndevaꞌa ñayiu jin ni nuu ka nukuntnaꞌa ni jin nuu yaꞌu.
\v 44 ¡Ndaꞌu ni ka maa ni, tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés vi tee ka kuu fariseo, seꞌe ndijani ini! Chi ka kuu ni na kuinio yau ñaña ja tu ndijin oo, te ka yaꞌa ñayiu siki, su tu ka jini nagua oo yun ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 45 Te ni kaꞌan in tee kaxtnoꞌo Ley Moisés, te jiñaꞌa de:
\p ―Mastru, nuu kaꞌan ni siun, te suni kaneꞌe ña ni jin ndee sein ―jiñaꞌa de.
\p
\v 46 Te jiñaꞌa ya:
\p ―¡Ndaꞌu ni ka maa ni, tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés! Chi ka skuiso ni ñayiu in ja vee ndevaꞌa ja ma vi kundei vi kondisoi. Su tu ka chituu saꞌun ni jin.
\v 47 ¡Ndaꞌu ni ka maa ni! Chi ka saꞌa ni veꞌe siki yau ñaña tee ni ka ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa, ja ni ka jaꞌni ndi nijaꞌnu maa ni.
\v 48 Su ja ka saꞌa ni siun jinkuiꞌnu inio ja ka kaꞌan ni ja vatuka ni ka saꞌa ndi nijaꞌnu ni, chi suu de ni ka jaꞌni ña, te maa ni ka saꞌa veꞌe siki yau ñaña yun.
\p
\v 49 ’Te yun guaa ndee janaꞌa ja ni kaꞌan ia Dios in tnoꞌo ndichi, te jiñaꞌa ya: “Tetniuu rin tee vi ndakani tnoꞌo rin vi tee chitniuu rin ja vi xtutenuu de tnoꞌo rin, su sava de vi kaꞌni ña ñayiu vi sava de vi sondikin ñai”, jiñaꞌa ya.
\v 50 Te yun guaa nuu ñayiu ka oo tiempu vitna ndakan tnoꞌo ia Dios siki ndiꞌi tee ni ka ndakani tnoꞌo ia Dios ja ni ka jaꞌni ndi nijaꞌnu ni ndee kiuu nuu ni jinkoo jaa ñuyiu.
\v 51 Kejaꞌa jin ndee Abel, te kenta jin ndee Zacarías, tee ni ka jaꞌni ñayiu maꞌñu sagua altar neꞌu veꞌe ii maa veñuꞌu kaꞌnu. Te yun guaa kaꞌan san jin ni ja nuu ñayiu ka oo tiempu vitna ndakan tnoꞌo ia Dios taka kuechi yun.
\p
\v 52 ’¡Ndaꞌu ni ka maa ni, tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés! Chi ka jasi ni ichi ja vi jinkuiꞌnu ini ñayiu tnoꞌo ia Dios, te vini maa ni tu ka jinkuiꞌnu ini ni, te ni ja tu ka jandetu ni ja vi jinkuiꞌnu ini ñayiu ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 53 Te nuu ni kaꞌan ya tnoꞌo yaꞌa, te ni ka kiti ini ndevaꞌa tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés vi tee ka kuu fariseo, te ni ka jinkondee de ka xtichi ña de jin kuaꞌa tnoꞌo vijin.
\v 54 Chi ka kuini de ja na kanakau ya jin tnoꞌo kaꞌan ya, nagua ja kuu vi kaꞌan kuechi de siki ya.
\c 12
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús naxa vi koto ñayiu mai
\p
\v 1 Te vi nini siun kuu, te ni ka kututu kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu, te vi suaꞌa ka jexin niꞌnu tnaꞌi ja kuaꞌa ndevaꞌi kuu. Te ni jinkondee Jesús kaꞌan ya xtnañuꞌu ka nuu tee ka skuaꞌa jin ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Vi koto guaꞌa ni maa ni, te ma vi saꞌa ni nagua ka saꞌa tee ka kuu fariseo, ja tu ka skunkuu de nagua ka kaxtnoꞌo de.
\v 2 Chi tu na in guaa kuu ja koyuꞌu ja ma tuu ndijin, te ni in maa kuu ja kiyuꞌu, chi ndiꞌi tuu ndijin, te vi kuni ñayiu.
\v 3 Te yun guaa ndiꞌi tnoꞌo ja ka kaꞌan yuꞌu ni nuu nee, kejioo ndijin ja vi kuni taka ñayiu. Te ndiꞌi tnoꞌo ja ka kaꞌan yuꞌu ni ndusoꞌo inka ñayiu ja oo ini veꞌe, ndiꞌi tnoꞌo yun kejioo ja vi kana jaa ñayiu ndee siki veꞌe ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 4 Yun te jiñaꞌa ka ya:
\p ―Kaꞌan san nuu maa ni, vi amigo, ja ma vi koyuꞌu ni ja jaꞌni ña jin ni, chi tu nagua kuu ja saꞌa ka.
\v 5 Su kaxtnoꞌo san na xiin nuu guaa vi koyuꞌu ni: Vi koyuꞌu ni nuu ia Dios, chi maa ya guaa kuu ndakindee ya ja ka teku ni, te suni ndiso tniuu ya ja tnaa ña ya nuu andeya. Te nuu maa ya guaa vi koyuꞌu ni.
\p
\v 6 ’Su vi kondiaꞌa ni ja tisala, chi tu ka ndee yaꞌu ti, chi ndee uꞌun ti ja uu pesu. Te vini saa, te ni in ti, tu ndunaa ini ia Dios ja jito ya ti.
\v 7 Te ¿ndee ka maa ni ja ndunaa ini ña ia Dios? Te ndee ixi xini ni naꞌa ya nasaa ka kuu. Te ma vi koyuꞌu ni, chi ka ndee yaꞌu ka maa ni saa taka tisala kueli yun.
\s Vi ndaa yuꞌo nuu ñayiu ja ka kandijao Jesús
\p
\v 8 ’Te kaꞌan san ja ndiꞌi ñayiu ka ndaa yuꞌu nuu sava ka ñayiu ja ka kandija ñai jin san, te suni sein, ja kuu san Seꞌe Teyii, chi suni ndaa yuꞌu san nuu ia ka jinokuechi nuu Tata Dios ja ka kandija ñai jin san.
\v 9 Su na ñayiu tu ndaa yuꞌu ja kandija ñai jin san nuu ñayiu ñuyiu yaꞌa, te suni ma ndaa yuꞌu san nuu ia ka jinokuechi nuu Dios ja ka kandija ñai jin san.
\v 10 Kuakaꞌnu ini ia Dios jin ñayiu kaneꞌe ña jin sein, ja kuu san Seꞌe Teyii, su ma kuakaꞌnu ini ya jin ñayiu kaneꞌe ña jin Espíritu ya.
\v 11 Nuu ka jaka ña ja ka kanakau ni nuu ndaꞌa tee ka tatnuni nuu veꞌe ii sinagoga, axi nuu ndaꞌa tee ka jaꞌnde kuechi, axi nuu ndaꞌa tee ka netniuu, te ma vi kondiꞌni ni naxa vi kaꞌan niꞌnu ni ja jaꞌa ni, axi naxa vi kuñaꞌa ni.
\v 12 Chi nuu kuyatni ja vi kaꞌan ni, te kaxtnoꞌo maa Espíritu ia Dios na tnoꞌo kuu ja vi kaꞌan ni ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ma vi kondioo inio ja vi kuu kuikao
\p
\v 13 Te neꞌu ñayiu yun ni kee in tee, te jiñaꞌa de nuu Jesús:
\p ―Mastru, kaꞌan ni nuu ñani san ja na kaꞌnde de ja niꞌi san ja saꞌa jajin san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 14 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ñani, tu na in ni jani ña jin san ja kokaꞌnde san kuechi axi ja kokaꞌnde san nagua ka nevaꞌa ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 15 Yun te jiñaꞌa ya nuu ndiꞌi ñayiu yun:
\p ―Vi koto vaꞌa ni maa ni ja ma vi ndioo ini ni ja vi konevaꞌa kuaꞌa ni, chi masu nuu kuaꞌa ja ka nevaꞌa ñayiu vaji ja ka tekui ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 16 Yun te ni kaꞌan jioniꞌni ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ni oo in tee kuika ja ni kuvaꞌa vii ndevaꞌa nuu ñundeꞌi de.
\v 17 Te ni ndakani ini de jin anu de: “¿Naxa saꞌo, te tu ndee nune ja tavaꞌo ja ni kee nuu ñundeꞌio?” kachi de.
\v 18 Yun te ni ndakani guaꞌa ini de, te ni kachi de: “Suaꞌa na saꞌo: na kanio yaka yaꞌa, te na ndasaꞌo ja naꞌnu ka, nagua ja yun tavaꞌo ndiꞌi ja ni kee nuu ñundeꞌio vi taka ja nevaꞌo.
\v 19 Yun te na ndatatuo, chi ja ni tavaꞌa kuaꞌo nagua ja kokao kuaꞌa kuia, te na kaa na koꞌo vi na kusii inio, chi tu nagua jaꞌni ka ña jion”, kachi de.
\v 20 Su yun te jiñaꞌa ia Dios: “Tee vasa, vi jakuaa vitna kuu ron, te ¿na in kuu ja kendoo jin ndiꞌi ja ni tavaꞌa ron jian?” ―jiñaꞌa ya―.
\v 21 Te saa kuu jin taka ñayiu ka ndioo ini ja vi kuu kuikai ñuyiu yaꞌa, su ka kundaꞌui nuu ia Dios ―jiñaꞌa Jesús.
\s Tu jiniuꞌu ja vi kondiꞌni ndevaꞌo
\p
\v 22 Yun te jiñaꞌa Jesús nuu tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―Ma vi kondiꞌni ni nagua kuu ja vi kaa ni ja vi koteku ni, axi nagua vi kuiꞌnu ni.
\v 23 Chi ja ndee yaꞌu ka kuu anuo masu ndei jao, te suni ndee yaꞌu ka yiki kuñuo masu saꞌun niꞌnuo.
\v 24 Vi kondiaꞌa ni tikaka, ja ni tu ka jitu ti, ni tu ka ndaxtutu ti ja vi kaa ti, ni tu ka nevaꞌa ti yaka ti. Su visi ni saa, te jiñaꞌa ia Dios ja ka jaa ti. Te viꞌi ka tu maa ni, te ka ndee yaꞌu ka ni nuu ia Dios saa kiti ndagua yun.
\v 25 Te visi na vi kondiꞌni ndevaꞌa ni, su ma kuu vi ndaskuaꞌnu ni yiki kuñu ni ni in yiki.
\v 26 Te nuu ja vi ni in tniuu luluu ma kuu vi saꞌa ni, te ¿nau ja ka ndiꞌni ni ja jaꞌa sava ka ndatniuu?
\p
\v 27 ’Vi kondiaꞌa ni naxa ka jaꞌnu ita yuku ja luu ka ndaa, te ni tu ka satniuu, ni tu ka kunu. Su sein chi kaꞌan san suaꞌa: Ja ni Salomón jin ndiꞌi javii ni onevaꞌa de, te ni tu ni oniꞌnu de nagua luu ka ndaa ita yun.
\v 28 Chi nuu ja saa skuiꞌnu ia Dios jin yuku yun ja vitna oi, te xtnee vija kei nuu ñuꞌu ja kai, te viꞌi ka tu maa ni ja ma skuiꞌnu ña ya, visi tu ka kandija guaꞌa ni.
\v 29 Yun guaa maa vi kondiꞌni ni nagua kuu ja vi kaa ni, vi ja vi koꞌo ni, te ni ma vi koyuꞌu ni.
\v 30 Chi ndiꞌi yaꞌa kuu ja ka nduku ñayiu ñuyiu. Su Tata Dios, chi ja jini ya nagua kuu ja ka jaꞌni ña jin ni.
\v 31 Te guaꞌa ka kuu ja vi nduku ni ja vi koo ni nuu tatnuni ia Dios, te naꞌa maa ya ja taa ya ndiꞌi nagua ka jaꞌni ña jin ni ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús naxa vi koo kuikao ndee andivi
\p
\v 32 ’Ma vi koyuꞌu ni, ja ka kuu ni na kuinio in taju luluu ndikachi san, chi ni junkuaan ini Tata Dios ja taa ya nuu tatnuni ya vi koo ni.
\v 33 Vi xiko ni ja ka nevaꞌa ni, te vi kuñaꞌa ni xuꞌun nuu ñayiu ka kundaꞌu. Vi saꞌa ni na kuinio in itni ja tu kuu tuꞌu, te vi skaya ni jakuika vi konevaꞌa ni guaa ndee andivi, nuu ma kuu ja kiuu kuiꞌna, te ni ma kiuu tikixin ja xnaa ti.
\v 34 Chi nuu oo jakuika ka nevaꞌa ni, te suni yun vi koo anu ni.
\s Na vi kotuaꞌo kiuu ndenta Jesús
\p
\v 35 ’Vi kotuaꞌa ni, te vi ndaxnuu ni lámpara ni.
\v 36 Te vi kokuu ni na kuinio in tee jinokuechi ja ndetu de ja ndajiokuiin jitoꞌo de, ja kuaꞌan tee yun in viko tnandaꞌa. Te vija oo tuaꞌa de ndetu de nagua ja nuu na kana tee yun yeꞌe, te ñama ndakune de.
\v 37 Na taꞌu na ndetu tee jinokuechi yun nuu ja ndito de nukuꞌun ña jitoꞌo de nuu ndajino tee yun. Te kaꞌan ndandaa san ja juntaa ña maa jitoꞌo yun nuu mesa, te vi maa de kunukuechi ja jioneꞌe de ndei kaa tee jinokuechi yun.
\v 38 Te na taꞌu na ndetu tee jinokuechi nuu ja ndito de nukuꞌun ña jitoꞌo de, visi vi ñuu sagua axi nuu makundikin ndenta jitoꞌo de.
\v 39 Su vi kuni maa ni tnoꞌo yaꞌa: ja nuu ja siun, te jini in tee xiin veꞌe na ore kenta kuiꞌna, chi kondito de, te ma kuandetu de ja kiuu kuiꞌna yun veꞌe de ja suꞌu.
\v 40 Te suni saa ni maa ni, vi kotuaꞌa ni, chi ore ja tu ka nee ini ni, te ndenta sein, ja kuu san Seꞌe Teyii ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa uu tee ka jinokuechi
\p
\v 41 Yun te ni jikan tnoꞌo Pedro:
\p ―Jitoꞌo san, ¿a nuu maa sein ja ka skuaꞌo kaꞌan ni tnoꞌo jioniꞌni yaꞌa, axi nuu ndiꞌi ñayiu kaꞌan ni? ―jiñaꞌa de.
\p
\v 42 Te jiñaꞌa Jitoꞌo Jesús:
\p ―¿Ndee tee kuu tee jinokuechi ndaa nuu jitoꞌo de, te jinkuiꞌnu guaꞌa ini de ja chitniuu ña jitoꞌo de ja na kokoto de veꞌe tee yun, te na kokuñaꞌa de ja vi kokaa sava ka ñayiu ka jinokuechi yun jin ore?
\v 43 Na taꞌu na ndetu tee jinokuechi yun ja nuu ndii jitoꞌo de, te nukuꞌun ña de ja skunkuu guaꞌa de ndiꞌi tniuu ni teku tniuu de.
\v 44 Chi kaꞌan ndaa san ja chitniuu ña jitoꞌo de yun ja suu de kotatnuni nuu ndiꞌi ja nevaꞌa tee yun.
\v 45 Su nuu na ndakani ini tee jinokuechi yun jin anu de: “Ma ndajiokuiin yachi jitoꞌo”, te jinkondee de kani de sava ka tee vi ñaꞌa ka jinokuechi yun, te jinkoo de kaa de vi koꞌo de vi jini de.
\v 46 Te sanaa ni, te ndajino jitoꞌo de kiuu tu nee tu kuu ni ini de vi ore ja tu jini de. Te kani ndevaꞌa ña tee yun, te tnaa ña de nuu vi tniuyaꞌu tee kueꞌe yun yika kuechi de jin ñayiu tu ka kandija.
\p
\v 47 ’Chi tee jinokuechi ja jini de naxa junkuaan ini jitoꞌo de, te tu saꞌa tuaꞌa de ja skunkuu de, tee yun, chi kuaꞌa ka jichi kani ña jitoꞌo de.
\v 48 Su tee jinokuechi ja tu jini de ja jakueꞌe kuu ja saꞌa de, chi joo ni kani ña jitoꞌo de. Chi ñayiu xiin nuu ni jiñaꞌa kuaꞌa ka Jitoꞌo, te suni kuaꞌa ka ndakan de nui. Te ñayiu ja kukanu guaꞌa ka ini ña de, chi kuaꞌa ka kakan de nui ―jiñaꞌa ya.
\s Ka saꞌa siin tnaꞌa ñayiu ja jaꞌa Jesús
\p
\v 49 Te jiñaꞌa ka Jesús:
\p ―Sein, chi vaji san ja skuikin san ñuꞌu nuu ñuyiu yaꞌa, te kuini san ja suaꞌa, te vi uun ni ni na kandaꞌa ñuꞌu.
\v 50 Su tnaꞌa san kuaꞌa tnundoꞌo, te yun guaa kusuchi ndevaꞌa ini san, guaa ndee na skunkuu.
\v 51 Ka ndakani ini ni ja ni kee san ja vi koo mani ni jin ñayiu. Su kaꞌan san ja ñaꞌa, chi saa suaꞌa ja vi saꞌa siin tnaꞌa ñayiu.
\v 52 Chi ndee vitna jin kiuu kuaꞌon, vi jinkondee ñayiu in veꞌe vi kuu siin ja jaꞌa san. Te vi ndakoo uni siki ui, te ui siki uni.
\v 53 Te vi saꞌa siin tnaꞌa yua jin seꞌe, vi seꞌe jin yua, vi siꞌi jin seꞌe siꞌi, te seꞌe siꞌi jin nanai, vi janu jin nana xiso, vi nana xiso jin janu ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús ja jaꞌa seña andivi
\p
\v 54 Te suni jiñaꞌa Jesús nuu ñayiu kuaꞌa yun:
\p ―Nuu ka jini maa ni ja ndututu viko ichi nuu kee nikandii, te ka kaꞌan ni ja kuun sau, te vi saa ndija kuu.
\v 55 Te nuu jinkiꞌi tachi nana nuu ichi sur, te ka kaꞌan ni ja saꞌa iꞌni, te vi saa ndija kuu.
\v 56 ¡Seꞌe ndijani ini! ¿Naxa kuu taka seña andivi vi nuu ñuꞌu ja ka jinkuꞌun ini ni, te naxa kuu seña ja saꞌa maa san vitna ja tu ka jinkuiꞌnu ini ni? ―jiñaꞌa ya.
\s Vi saꞌa ndaa ni kuechi ni jin ñayiu ka skiti ini tnaꞌa jin ni
\p
\v 57 Te jiñaꞌa ka Jesús:
\p ―¿Te nau ja tu ka saꞌa ndaa maa ni kuechi ni ja kuu ndaa?
\v 58 Chi nuu na in ñayiu kaꞌan kuechi siki ni, te konuu ini ni ja saꞌa ndaa ni jin ñayiu yun nuu ichi kuaꞌankuei ni, ama ka ja kanakau ni nuu ndaꞌa tee netniuu. Chi nuu tuu, te ndasiaꞌa ña de nuu ndaꞌa tee jaꞌnde kuechi, te tee jaꞌnde kuechi yun ndasiaꞌa ña de ndaꞌa ndajaꞌa, te vi kasi ña tee yun vekaa jin ni.
\v 59 Te ja saa, chi kaꞌan san ja ma yaa ni yun vi guaa ndee tniuyaꞌu ndiꞌi ni ja ndita ni ―jiñaꞌa Jesús.
\c 13
\s Kanuu ja vi ndatnaꞌu ini ñayiu
\p
\v 1 Te vi maa kiuu saa ni jinokuei sava tee ni ka ndakani nuu Jesús naxa ni saꞌa Pilato jin ndee saa tee ñuu Galilea, ja vi maa ore ka jaꞌni de kiti ja vi soko de nuu ia Dios, te ni jaꞌankuei soldado Pilato, te ni ka jaꞌni de tee Galilea yun.
\v 2 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿A ka ndakani ini ni ja ka oo ndevaꞌa ka kuechi tee yun saa sava ka ñayiu ñuo, yun guaa siun ni ka ndoꞌo de?
\v 3 Su kaꞌan san ja ñaꞌa. Su nuu ja ma vi ndatnaꞌu ini ni nuu yika kuechi ni, te suni saa ni vi kuu ni.
\v 4 ¿Axi ka ndakani ini ni ja xaꞌun uni ñayiu ni ka jiꞌi ja ni tavi ña torre Siloé, chi ka oo ndevaꞌa ka kuechi saa sava ka ñayiu ñuu Jerusalén, yun guaa siun ni ka ndoꞌi?
\v 5 Su kaꞌan san ja ñaꞌa. Su nuu ja ma vi ndatnaꞌu ini ni nuu yika kuechi ni, te suni saa ni vi kuu ni ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa tnu tichi iuu
\p
\v 6 Yun te ni kaꞌan jioniꞌni Jesús, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ni oo in tee ni onevaꞌa in tnu tichi iuu, nukuiin maꞌñu sagua nuu ka oo xtnuu kuii de. Te ni jaꞌan de ni nduku de kiti vixin nuu tnu, su tu nagua ni niꞌi de.
\v 7 Yun te jiñaꞌa de nuu tee jito xtnuu kuii de yun: “Vitna jino uni kuia ja kii kutu san ja ndaxtutu san tichi iuu, te vini ja in jichi tu niꞌi san ti. Te yun guaa kaꞌnde ni tnu, nagua ja ma kosaꞌa tneñu uun tnu nuu ñuꞌu san”, jiñaꞌa de.
\v 8 Yun te jiñaꞌa tee jito xtnuu kuii yun: “Xndoo ni tnu, visi ja kuia yaꞌa, te na xtaya san nduꞌu tnu vi na tnaa san jaꞌan.
\v 9 Kondioꞌni axi sasaa te kuun kiti vixin tnu, axi nuu ja tuu, te kaꞌnde ni tnu”, jiñaꞌa de ―ni kaꞌan Jesús.
\s Ni ndasaꞌa Jesús in ñaꞌa kuꞌu kiuu ndatatu
\p
\v 10 In kiuu ndatatu oo Jesús veꞌe ii sinagoga, kaxtnoꞌo ya nuu ñayiu.
\v 11 Te yun oo in ñaꞌa ni ndutoso yata, te ja ni kuu xaꞌun uni kuia kuꞌu ña ni saꞌa espíritu tachi, te tu ni kuu saꞌun ja ndundaa yata ña.
\v 12 Te nuu ni jini Jesús jin ña, te ni kana ña ya ja ni jino ña, te jiñaꞌa ya:
\p ―Xixi, ja ni kujioo kueꞌe ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 13 Te ni sonee ya ndaꞌa ya siki ña. Te vi nuu saa ni ndundaa yata ña, te ni jinkondee ña ndakuantaꞌu ña nuu ia Dios ja ni nduvaꞌa ña.
\v 14 Su ni kiti ini tee kuu nijaꞌnu nuu veꞌe ii sinagoga yun ja siun ni ndasaꞌa Jesús ñaꞌa yun kiuu ndatatu, te jiñaꞌa de nuu ñayiu ka oo yun:
\p ―Iñu kiuu ka nevaꞌo ja vi satniuo, te kiuu yun kikuei ni ja vi kutatna ni. Su kiuu ndatatu, chi ma kuu ―jiñaꞌa de.
\p
\v 15 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¡Seꞌe ndijani ini! ¿A tu ka ndajin in in maa ni isndiki ni axi mentu ni kiuu ndatatu ja kiꞌinkuei ni jin ti ja vi koꞌo ti ndute?
\v 16 Te ñaꞌa yaꞌa ja suni in ndikin tata Abraham kuu ña, te ja ni kuu xaꞌun uni kuia nuꞌni ña nuu kueꞌe ni saꞌa Tachi. Te ¿a masu vatuka kuu ja ndajin san ña, visi kiuu ndatatu kuu vitna? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 17 Te nuu ni kaꞌan ya tnoꞌo yaꞌa, te ni ka kukanoo ndiꞌi tee ka kaꞌan uꞌu ña jin ya. Su kuaꞌa ñayiu ni ka kusii ini nuu ni ka jini ja ni saꞌa ya in tniuu vii ndevaꞌa.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús naxa saꞌa in ndikin yuku stancia
\p
\v 18 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿Nagua kuu ja kintnaꞌa inuu jin naxa tatnuni ia Dios, te nagua kuu ja skintnaꞌa inuu jin san?
\v 19 Naxa tatnuni ia Dios kuu inuu jin ndikin yuku stancia, ja ni kiꞌin in tee, te ni skute de nuu ñundeꞌi de. Ni jite te ni jaꞌnu, te ni kuu in yutnu kaꞌnu, te vi ndee kiti ndagua ka tnaa ti taka ti nuu ndaꞌa tnu.
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa levadura
\p
\v 20 Te jiñaꞌa ka Jesús:
\p ―¿Nagua kuu ja kintnaꞌa inuu jin naxa tatnuni ia Dios?
\v 21 Naxa tatnuni ya kuu inuu jin levadura, ja ni kiꞌin in ñasiꞌi, te ni saka ña nuu uni tijaꞌan yujan triu, vi guaa ndee ni kiuu ndoꞌo ndiꞌi yujan yun ―jiñaꞌa Jesús.
\s Na kiukueio yeꞌe kuiñi
\p
\v 22 Te nuu ñuꞌu ichi Jesús ja kuaꞌan ya Jerusalén, ni kaxtnoꞌo ya tnoꞌo ia Dios nuu ñayiu ñuu naꞌnu vi ñuu kueli.
\v 23 Te ni oo in tee ni jikan tnoꞌo ña jin ya, te jiñaꞌa de:
\p ―Jitoꞌo san, ¿a joo ni ñayiu skaku niꞌnu ia Dios? ―jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa Jesús:
\p
\v 24 ―Vi nduku ndee ni ja kiukuei ni yeꞌe kuiñi, chi kaꞌan san ja kuaꞌa ñayiu vi kuini ja kiukuei, su ma kuu kiukuei.
\v 25 Chi kiuu na ndakoo tee xiin veꞌe ja ndakasi de yeꞌe, te maa ni, nuu ja vi kendoo ni yeꞌe, te vi jinkondee ni vi kana ni yuyeꞌe: “Jitoꞌo san, ndakune ni yeꞌe, na kiukuei san”, vi kuñaꞌa ni. Su kachi de: “Tu jini ña san na ñayiu ka kuu ni”, kachi de.
\v 26 Yun te vi jinkondee ni vi kaꞌan ni: “Jitoꞌo san, maa san ka kuu ja vi in ni ni ka jaa ni ka jiꞌo, vi nuu yaꞌu ñuu san ni kaxtnoꞌo ni tnoꞌo ni”, vi kuñaꞌa ni.
\v 27 Su yun te kachi de: “Ja ni kaꞌan san ja tu jini ña san na ñayiu ka kuu ni. Vi kujioo ni nuu san, chi ñayiu ka saꞌa jakueꞌe ka kuu ndiꞌi ni”, kachi de.
\v 28 Te yun vi ndaꞌi vi kana ni, te vi ndakaꞌñi noꞌo ni nuu vi kuni ni Abraham vi Isaac vi Jacob jin ndiꞌi tee ni ka ndakani tnoꞌo ia Dios, ja ka oo de nuu tatnuni ia Dios. Te maa ni, chi vi kendoo ni yeꞌe.
\v 29 Chi kikuei ñayiu ichi nuu kana nikandii, vi ñayiu ichi nuu kee ya, vi ñayiu ichi norte jin ichi sur ja vi jinkoi nuu mesa ja vi kai xtaa nuu tatnuni ia Dios.
\v 30 Te sava ñayiu ja vitna ka kui ñayiu sandiꞌi, te sui vi nduu ñayiu xtnañuꞌu ja kiukuei nuu tatnuni ia Dios. Te ñayiu xtnañuꞌu vitna, vi ndui ñayiu sandiꞌi ja kiukuei nuu tatnuni ya ―jiñaꞌa Jesús suaꞌa.
\s Ni kusuchi ndevaꞌa ini Jesús ja jaꞌa ñuu Jerusalén
\p
\v 31 Te vi maa kiuu saa, ni jinokuei tee ka kuu fariseo, te ka jiñaꞌa de nuu Jesús:
\p ―Kee ni yaꞌa, te kuaꞌan ni, chi kuini Herodes ja kaꞌni ña de ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 32 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Kuaꞌankuei ni te vi kuñaꞌa ni nuu vaꞌu jian ja koo san yaꞌa vitna vi xtnee ja tau san tachi vi ndasaꞌa san ñayiu ka kuꞌu, te kiuu kuu uni te xndiꞌi san tniuu saꞌa san.
\v 33 Chi nini kuu ja kiondita san vitna vi xtnee vi isa, te saa ndenta san Jerusalén, chi tu na in tee ndakani tnoꞌo ia Dios ja kuu de inka lado, chi maa ni Jerusalén ka jiꞌi de ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 34 Yun te jiñaꞌa ya nuu ñuu Jerusalén:
\p ―Jerusalén, Jerusalén, roon ja jaꞌni ron tee ka ndakani tnoꞌo ia Dios, vi kani yuu ron tee ni tetniuu ya, ¡nasaa jichi ni kuini rin ja ndaxtutu rin seꞌe ron na kuinio in chiuun ja ndachindijin ti seꞌe kueli ti, su tu ni kuini ron!
\v 35 Su konaꞌa ron ja kendoo ndaꞌu kendoo kee veꞌe ron. Te kaꞌan rin ja ma kuni uun ka ña ron guaa ndee na kenta kiuu vi kachi ñayiu: “Na taꞌu na ndetu ia vaji jin jakaꞌnu maa Jitoꞌo Dios ja kotatnuni ya”, vi kachi ―jiñaꞌa ya.
\c 14
\s Ni ndasaꞌa Jesús in tee kuꞌu kueꞌe yiꞌi ña kuiñu kiuu ndatatu
\p
\v 1 In kiuu ndatatu ni jaꞌan Jesús veꞌe in tee kuu nijaꞌnu nuu tee ka kuu fariseo, ja ni jaa ya xtaa. Te ka oo sava ka tee ka kuu fariseo ka ndiaꞌa yuꞌu ña de.
\v 2 Te suni yun oo in tee ni chitu ña kuiñu nukoo de nuu oo Jesús.
\v 3 Yun te ni jikan tnoꞌo ya tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés vi tee ka kuu fariseo, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿A kaꞌan nuu Ley ja kuu ndasaꞌo in ñayiu kuꞌu kiuu ndatatu, axi ñaꞌa? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 4 Su tu ni ka kaꞌan saꞌun de. Yun te ni tnii ya tee kuꞌu yun, te ni ndasaꞌa ña ya, te ni ndatetniuu ña ya ja na noꞌo de.
\p
\v 5 Te jiñaꞌa ya nuu tee ka kuu fariseo yun:
\p ―Ndee ni guaa ma ndatau ni seꞌe ni axi isndiki ni nuu ja na kanakaui in poso, ¿te a masu vi jino ndaa ni ndatau ni jin, visi kiuu ndatatu kuu? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 6 Te tu ni kuu vi ndajioneꞌe de ni in tnoꞌo.
\s Ñayiu ka oo nuu in viko tnandaꞌa
\p
\v 7 Nuu ni jini Jesús ja vi ndiꞌi tee ni ka kututu yun ka kaji de nuu naꞌa yiñuꞌu ka ja vi konukoo de, te ni kaꞌan jioniꞌni ya, te jiñaꞌa ya nuu de:
\p
\v 8 ―Nuu kaꞌan ña in ñayiu ja kiꞌin ni in viko tnandaꞌa, ma jino ni te jinkoo ni nuu naꞌa guaꞌa ka, chi kana saa jaa in tee kuu kaꞌnu ka saa maa ni.
\v 9 Te ja saa, chi jaa maa tee ni kaꞌan ña jin nduu ni ja vi koo ni nuu viko yun, te kachi de: “Tanundaꞌa ni ndakoo ni, chi jian konukoo tee ni kee yaꞌa”, kachi de. Te ja saa, chi kukanoo ni, te kiꞌin ni jinkoo ni ndee jasandiꞌi ni ka.
\v 10 Su nuu ja nuu kaꞌan ña in ñayiu ja kiꞌin ni in viko tnandaꞌa, kuaꞌan ni te jinkoo ni ndee sandiꞌi ni ka, nagua ja nuu jaa tee ni kaꞌan ña yun, te kachi de: “Ñani, yaꞌa ni nuu oo guaꞌa ka yaꞌa konukoo ni”, kachi de. Te ja saa, chi niꞌi ni ja yiñuꞌu nuu sava ka ñayiu ka nukoo jin ni viko yun.
\v 11 Chi nani kuu ñayiu ja saꞌa kaꞌnui mai, te vi saꞌa lule ña jin. Te ñayiu ja saꞌa luluu mai, te vi saꞌa kaꞌnu ña jin ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 12 Yun te jiñaꞌa ya nuu tee ni jaka ña ja kaa ya xtaa:
\p ―Kiuu kuini ni ja saꞌa ni in viko ja vi kaxeꞌin ñayiu axi vi kaxini, ma kaꞌan ni ñayiu ka jini tnaꞌa jin ni, te ni ñayiu ka kuu tnaꞌa ni, te ni ñani ni, te ni ñayiu kuika oo yatni jin ni, chi ñayiu yun suni vi ndakaꞌan ñai kiuu na vi saꞌi viko, te ndaniꞌi ni ja ni skutaꞌu ni jin.
\v 13 Te ñaꞌa, nuu ja saꞌa ni in viko, te kaꞌan ni ñayiu ka kundaꞌu, vi ñayiu kuꞌu nuu, vi ñayiu kuꞌu ndaꞌa, vi ñayiu kuꞌu siꞌin.
\v 14 Te na taꞌu na ndetu ka maa ni, chi ñayiu yun ma vi niꞌi ja vi ndajioneꞌi. Su kiuu na vi ndateku ndiyi ja ni ka saꞌa ndaa nuu ia Dios, te ndaniꞌi maa ni ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa in viko ja vi kaxini
\p
\v 15 Te nuu ni kaꞌan ya siun, te ni kaꞌan in tee ka nukoo jin ya nuu mesa:
\p ―¡Na taꞌu na ndetu ñayiu kiuu ja kai xtaa nuu tatnuni ia Dios! ―jiñaꞌa de.
\p
\v 16 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ni oo in tee ni saꞌa in viko kaꞌnu ndevaꞌa ja vi kaxini ñayiu, te ni kana de kuaꞌa ñayiu ja kiꞌinkuei viko yun.
\v 17 Te nuu ni jino ore ja kiukuei ñayiu vi kaxini, te ni tetniuu de in tee jinokuechi nuu de ja jinkuaka tee yun ñayiu, te kuñaꞌa de: “Neꞌekuei ni na kiꞌon, chi ja ni kuvaꞌa ndiꞌi ja kaxinio”, jiñaꞌa de.
\v 18 Su yun te ndiꞌi de ni ka kaꞌan ja na konekaꞌnu ini tee yun, chi ma kiꞌinkuei de. Te jiñaꞌa tee xtnañuꞌu: “Konekaꞌnu ini ni ja ma kiꞌin san, chi vi inka ni ndakuaan san in ñuꞌu san, te kiꞌin san jinkoto san”, jiñaꞌa de.
\v 19 Te jiñaꞌa inka de: “Sein, chi suni ma kiꞌin san, chi vi inka ni ndakuaan san uꞌun yunta isndiki san, te kuini san ja koto tnuni san ti, te jikantaꞌu san ja konekaꞌnu ini ni”, jiñaꞌa de.
\v 20 Te jiñaꞌa inka de: “Konekaꞌnu ini ni, chi vi inka ni tnandaꞌa san, te ma nune san ja kiꞌin san”, jiñaꞌa de.
\p
\v 21 ’Yun te ni ndajiokuiin tee jinokuechi yun, te ni ndakani ndiꞌi de nuu jitoꞌo de ja siun ka jiñaꞌa tee yun. Te ni kiti ini jitoꞌo de yun, te jiñaꞌa de: “Kuaꞌan ñama ni taka ichi naꞌnu vi ichi kueli ka oo ñuu yaꞌa, te kuaka ni ñayiu ka kundaꞌu, vi ñayiu ka kuꞌu ndaꞌa, vi ñayiu ka kuꞌu siꞌin, vi ñayiu ka kuꞌu nuu, na kikuei vi koo viko yaꞌa”, jiñaꞌa de.
\v 22 Yun te nuu kuee ka, te jiñaꞌa tee jinokuechi yun nuu jitoꞌo de: “Ja ni saꞌa san nagua ni tatnuni ni, su vini saa, te nune kuaꞌa ka nuu vi konukoo ñayiu”, jiñaꞌa de.
\v 23 Yun te jiñaꞌa jitoꞌo nuu tee jinokuechi yun: “Kuaꞌan tuku ni sava ka ichi naꞌnu vi ichi kueli ja ka oo jika, te tenini ni ñayiu na kikuei nagua na chitu veꞌe san.
\v 24 Chi kaꞌan san ja ni in ñayiu ni kaꞌan xtnañuꞌu san, ma kiukuei kai veꞌe san ja vi kai xtaa”, kachi de ―jiñaꞌa Jesús.
\s Kanuu ja ndakani guaꞌa inio te kondikion Jesukristu
\p
\v 25 Te kuakuaꞌa ñayiu ni ka jata ndikin Jesús, te ni jionenuu ya, te jiñaꞌa ya:
\p
\v 26 ―Nuu ja na in ñayiu kuini ja kondikin ña jin san, te tu kutoo guaꞌa ka ñai saa nagua kutoi yuai vi siꞌi, vi ñasiꞌi vi seꞌi, vi ñani vi kuaꞌi, vi nagua kutoi mai, te ma kuu ja kondikin ñai ja vi skuaꞌa san jin.
\v 27 Chi na ñayiu tu kuini ja kondikin ña jin san ja kuni tnundoꞌo, te tu jiniuꞌi ja kokui ñayiu vi koskuaꞌa jin san.
\p
\v 28 ’Vi kokaꞌon ja ndee in ni kuini ja saꞌa ni in torre, te ¿a masu xtnañuꞌu ka jinkoo ni ndakani guaꞌa ini ni nuu ja kenta xuꞌun ni, te jinkondee ni saꞌa ni?
\v 29 Chi kana saa vi inka skuja ni nuu kavai yun, te ma sino ni, ja saa, chi ndiꞌi ñayiu ka ndiaꞌa vi kuaku ndee ña jin ni.
\v 30 Te vi kachi: “Tee yaꞌa, chi ni jinkondee de saꞌa de, te tu ni kundee de sino de”, vi kachi.
\p
\v 31 ’Axi vi kokaꞌon ja in rey kuini de ndakoo de ja vi kaxin tnaꞌa de jin inka rey, te ¿a masu xtnañuꞌu ka jinkoo de ndakani guaꞌa ini de a kuu ja saꞌa de jin uxi mil soldado de, ja vi kaxin tnaꞌa de jin tee vaji jin oko mil soldado?
\v 32 Te nuu ja jini de ja ma kuu saꞌa de, te ama ka ja vi kitnaꞌa ña tee yun ja vi kaxin tnaꞌa de, te tetniuu de tee vi kaꞌan ja jikan de ja vi ndatnoꞌo mani de.
\v 33 Te suni saa ni ka kuu maa ni, chi nuu ja ma vi ndakani guaꞌa ini ni ja vi xndoo ni ndiꞌi ja ka nevaꞌa ni, te ma kuu vi kondikin ña ni ja vi koskuaꞌo.
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa ñii
\p
\v 34 ’Ka jini ni ja ñii, chi ja guaꞌa kuu, su nuu ja na nduu uun, te ma kuu ndajiokuiin ja nduu axe tuku.
\v 35 Te ni tu jiniuꞌu ja kee nuu ñuꞌu, te ni ja nduu jaꞌan, chi vi nani ja kate ñayiu kuu. Te na in oo soꞌo ja konini, te na konini ―jiñaꞌa Jesús.
\c 15
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa in ndikachi ni ndoñuꞌu
\p
\v 1 Ndiꞌi ñayiu ni ka oxtutu xuꞌun impuestu ja kuanoꞌo Roma jin sava ka ñayiu ka saꞌa yika kuechi, ni ka jintnaꞌa ja vi konini tnoꞌo kaxtnoꞌo Jesús.
\v 2 Te yun guaa ni ka kaꞌan ndee ña tee ka kuu fariseo vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Tee yaꞌa, chi jantaꞌu de ñayiu ka saꞌa yika kuechi, vi in ni ka jaa de xtaa ―ka kachi de suaꞌa.
\p
\v 3 Yun te ni kaꞌan jioniꞌni Jesús, te jiñaꞌa ya:
\p
\v 4 ―Vi kokaꞌon ja ndee in ni nevaꞌa in ciento ndikachi, te ni ndoñuꞌu in ti. ¿A masu xndoo ni kuun xiko xaꞌun kuun kiti yun yuku, te kiꞌin ni nunduku ni kiti ni ndoñuꞌu yun ndee ndaniꞌi ni ti?
\v 5 Te nuu ndaniꞌi ni ti, te ¿a masu vi ndasonee ni ti nuu soko ni, te kuanoꞌo sii ini ni?
\v 6 Te nuu ndajino ni veꞌe ni, te ndaxtutu ni ñayiu ka ndeka tnaꞌa guaꞌa jin ni vi ñayiu ka oo yatni jin ni, te kuñaꞌa ni: “Vi kusii ini ni na vi kusii inio, chi ni ndaniꞌi san ndikachi san kiti ni ndoñuꞌu”, kuñaꞌa ni.
\v 7 Te kaꞌan san ja suni siun kuu ichi andivi nuu oo ia Dios, chi oo ka jasii ini ja in ñayiu saꞌa jakueꞌe ndatnaꞌu ini, te kiui ichi ia Dios, saa kuun xiko xaꞌun kuun ñayiu ndaa ja tu jaꞌni ña ja ndatnaꞌu ini.
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa in xuꞌun kaa ja ni ndoñuꞌu
\p
\v 8 ’Axi vi kokaꞌon ja in ñaꞌa nevaꞌa ña uxi xuꞌun kaa, te ni skiꞌin ña in, ¿a masu vi xnuu ña iti, te ndaxtaa vii ña veꞌe ña, te ndanduku vivii ña xuꞌun ña guaa ndee ndaniꞌi ña?
\v 9 Te nuu ndaniꞌi ña, te ndaxtutu ña ñayiu ka ndeka tnaꞌa guaꞌa jin ña vi ñaꞌa ka oo yatni jin ña, te kuñaꞌa ña: “Vi kusii ini ni na vi kusii inio, chi ni ndaniꞌi san xuꞌun san ja ni ndoñuꞌu”, kuñaꞌa ña.
\v 10 Te kaꞌan san ja suni siun kusii ini ia Dios vi ia ka jinokuechi nuu ya ja in ñayiu ndatnaꞌu ini, te kiui ichi ia Dios ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa in suchi ni ndoñuꞌu
\p
\v 11 Yun te jiñaꞌa tuku Jesús:
\p ―Ni oo in tee ni onevaꞌa uu seyii.
\v 12 Te jiñaꞌa suchi lule yun nuu tatai: “Tata, kaꞌnde ni ja niꞌi san ja kutaꞌu san, chi kuini san ja konevaꞌa maa san”, jiñaꞌi. Yun te ni jaꞌnde tee kuu yua yun nuu nduu seꞌe de.
\v 13 Su ndee saa ni kiuu, te ni xiko ndiꞌi suchi lule yun, te ni niꞌi xuꞌun ja kuaꞌin inka ñuu jika, te yun ni xnaa ndiꞌi xuꞌin jin janeꞌe jayichi ni saꞌi.
\v 14 Te nuu ni ndiꞌi xuꞌin ja ni xnai, te ni kenta in tnama xeen ndevaꞌa ñuu yun. Te ni kejaꞌa kumani ndevaꞌa ja kai.
\p
\v 15 ’Yun te ni jaꞌin ni ndukui in tniuu saꞌi nuu in tee ñuu yun. Te ni tetniuu ña tee yun ja kuaꞌin ja kokotoi kini de.
\v 16 Te vi jioꞌi ja kai ja ka jaa kini yun nagua ja chitu chii, su tu na in jiñaꞌa ja kai.
\v 17 Yun te ni jinkoi, te ni ndakani guaꞌa ini, te ni kachi: “Na yatni ñayiu ka jinokuechi nuu tatao, te tu ndoñuꞌu ja vi kai, te yoon jiꞌi soko yaꞌa.
\v 18 Na noꞌo veꞌe tatao, te na kuñaꞌo: Tata, ni saꞌa san yika kuechi nuu ia Dios vi nuu maa ni, ja kuu ni yua san.
\v 19 Te vi tu oo tu kaa ka san ja kokuu san seꞌe ni. Su saꞌa ña ni na ni kuinio in tee ka satniuu nuu ni, na kuñaꞌo”, ni kachi.
\p
\v 20 ’Te ni ndakiꞌin ichi kuanoꞌi veꞌe tatai, su vi jika ka kuanoꞌi, te ni ndakuni ña tatai, te ni kundaꞌu ini ndevaꞌa ña de. Yun te ni jino de ni nutnaꞌa ña de, te ni ndakanu niꞌnu ña de vi ni chitu de jiki nuu seꞌe de yun.
\v 21 Te jiñaꞌa seꞌe de yun: “Tata, ni saꞌa san yika kuechi nuu ia Dios vi nuu maa ni, ja kuu ni yua san. Te vi tu oo tu kaa ka san ja kokuu san seꞌe ni”, jiñaꞌi.\fig Father meets returning son|64CN01761B.TIF|col|||Ndakan taꞌu de nuu tata de|15.21\fig*
\v 22 Su yun te ni tatnuni tee kuu yua yun nuu tee ka jinokuechi nuu de: “Vi keneꞌe ñama saꞌun guaꞌa ka, te vi skuiꞌnu ron seꞌe rin, te vi tnaa ron in xeꞌe ndaꞌi, te vi chiꞌi ron ndijan jaꞌi.
\v 23 Te mavijinkuaka in chikeru rin, kiti ndatnu ka yun, te vi kaꞌni ron ti, te na vi saꞌo viko ja ni ndajaa seꞌe rin.
\v 24 Chi na kuinio ja ni jiꞌi, te ni ndatekui, chi ja ni ndoñuꞌi, te ni ndentai vitna”, jiñaꞌa tata yun. Yun te ni ka jinkondee de ka saꞌa de viko ja ka kusii ini de.
\p
\v 25 ’Te seyii jakuaꞌa de yun, chi yuku oo de. Te nuu ni nduyatni de ja ni ndajiokuiin de veꞌe de, te ni jini de ja ka tee yaa vi ka jita jaꞌa ñayiu.
\v 26 Yun te ni kana de in tee jinokuechi veꞌe de, te ni jikan tnoꞌo ña de nagua ni kuu.
\v 27 Te jiñaꞌa tee jinokuechi yun: “Ni ndajaa ñani ni, te ni jaꞌni tata ni in chikeru de, kiti ndatnu ka, ja saꞌa de viko, chi kusii ini de ja ni ndajiokuiin vaꞌa ñani ni”, jiñaꞌa tee yun.
\v 28 Su ni kiti ini ndevaꞌa tee jakuaꞌa yun, te tu ni kuini de ja ndiuu de veꞌe. Yun te ni kee tata de, te ni kaꞌan ndaꞌu de ja na ndiuu seꞌe de yun.
\v 29 Su jiñaꞌa seyii jakuaꞌa de: “Tata, na kuyatni kuia jinokuechi san nuu ni, te ni tu na ama kusoꞌo san nuu ni. Te ni ja tu na in kiuu, te taa ni vi sija in ndixiꞌu ni ja saꞌa san in viko jin ñayiu ka jini tnaꞌa jin san.
\v 30 Su vitna ja ni ndajaa seꞌe ni ja ni jaꞌin ni xnaa uin xuꞌun neꞌu jasiꞌi ka inee ichi yun, te vi in chikeru ndatnu ka jaꞌni ni ja saꞌa ni viko”, jiñaꞌa de.
\v 31 Yun te jiñaꞌa tee kuu yua yun: “Seꞌe, roon, chi siun ni oo ron jin rin, te ndiꞌi ja ka nevaꞌo yaꞌa, chi kuenta maa ron kuu.
\v 32 Su nini kuu ja vi saꞌo viko, te na vi kusii inio, chi na kuinio ja ni jiꞌi ñani ron, te ni ndatekui, chi ja ni kuu naꞌa ni ndoñuꞌi, te ni ndentai vitna”, jiñaꞌa tata yun ―ni kaꞌan Jesús.
\c 16
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa in tee tu jinokuechi ndaa
\p
\v 1 Yun te suni jiñaꞌa Jesús nuu tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―Ni oo in tee kuika ni onevaꞌa de in tee jinokuechi ja kuu nijaꞌnu ndeka sava ka tee ka jinokuechi nuu de. Te ni jaꞌankuei tee ka jinokuechi yun, ni ka kaꞌan kuechi de ja ndevaꞌa xnaa tee kuu nijaꞌnu yun ndatniuu tee kuika yun.
\v 2 Yun te ni kana ña de, te jiñaꞌa de: “¿Na tnoꞌo kuu ja ka kaꞌan kuechi sava ka tee yaꞌa siki ni? Vitna te ndakuaꞌa ni kuenta ndiꞌi ndatniuu yindaꞌa ni, chi ma kuu ka ja kondiso tniuu ni ja kotatnuni ni nuu tee ka jinokuechi nuu san”, jiñaꞌa de.
\p
\v 3 ’Te ni jinkondee tee yun ndakani ini de: “¿Naxa saꞌo vitna, te ma taa ka lamuo tniuu saꞌo? Te tu oo ndakuio ja kutuo nuu ñuꞌu, te vitna kukanoo ja kiꞌon kakan uon ja kao.
\v 4 Ja jinio naxa saꞌo nagua ja konevaꞌo ñayiu vi kuantaꞌu ña veꞌi ja vi koto ñai kiuu na keo ja ma kosatniuu kao”, ni kachi de.
\p
\v 5 ’Yun te ni kana de ndi in ndi in ñayiu ka ndita nuu tee xiin nuu jinokuechi de, te ni jikan tnoꞌo de: “¿Nasaa ndita ni nuu tee xiin nuu jinokuechi san?”, jiñaꞌa de nuu tee xtnañuꞌu.
\p
\v 6 ’Te jiñaꞌa tee yun: “In ciento barril texeꞌen ndita san”, jiñaꞌa de. “Yaꞌa oo inka tutu yaꞌa, te jinkoo ni, te ndasoo ni ja uu xiko uxi ni barril ndita ni”, jiñaꞌa de.
\v 7 Yun te ni jikan tnoꞌo de inka tee: “Te maa ni, ¿nasaa ndita ni nuu tee xiin nuu jinokuechi san?”, jiñaꞌa de. Te jiñaꞌa tee yun: “In ciento cajón triu ndita san”, jiñaꞌa de. “Yaꞌa oo inka tutu yaꞌa, te ndasoo ni ja kuun xiko ni cajón ndita ni”, jiñaꞌa de.
\p
\v 8 ’Yun te ni ndakuantnoꞌo ña tee kuika yun jin tee jinokuechi nuu de, ja visi tee kueꞌe ndevaꞌa kuu de, su ndichi de naxa niꞌi de ñayiu chituu ña. Chi ñayiu ka nduku ja vi koo guaꞌi ñuyiu yaꞌa, chi ndichi ka ini jin ñayiu ka jini tnaꞌa jin saa ñayiu ka oo nuu yeꞌe ia Dios.
\p
\v 9 ’Te yun guaa kaꞌan san nuu ni ja vi kuantniuu ni ja ka nevaꞌa ni ñuyiu yaꞌa nuu oo jakueꞌe, nagua ja vi niꞌi ni ñayiu vi kokaꞌan vaꞌa ña jin ni, nagua ja nuu na ndiꞌi ja ka nevaꞌa ni, te vi koo ñayiu ja vi ndakuantaꞌu ña ja vi koo ni jin nikuii nikani.
\p
\v 10 ’Chi ñayiu saꞌa ndaa jin in tniuu luluu, te suni saꞌa ndai jin in tniuu kaꞌnu ka. Te ñayiu tu saꞌa ndaa jin in tniuu luluu, te suni ma saꞌa ndai jin in tniuu kaꞌnu ka.
\v 11 Te nuu ja tu ka saꞌa ndaa ni jin xuꞌun ja ka nevaꞌa ni ñuyiu yaꞌa nuu oo jakueꞌe, te ma taa ia Dios jaguaꞌa ka ja oo andivi nuu ni.
\v 12 Te nuu ja tu ka saꞌa ndaa ni jin kuenta inka ñayiu nuu ñuyiu yaꞌa, te ¿na in taa ja kokuu kuenta maa ni, nuu saa?
\p
\v 13 ’Te ni in ni ma kuu vi kunukuechi ni nuu uu jitoꞌo ni, chi vi skexiko ni in de, te vi kaꞌan too ni inka de. Axi vi kaꞌan vaꞌa ni nuu in de, te vi kaꞌan uꞌu ni nuu inka de. Suni saa ni maa ni, chi ma kuu vi kunukuechi ni nuu ia Dios vi nuu xuꞌun ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 14 Te suni ka nini tee ka kuu fariseo, te vi ndimaa tee ka kutoo xuꞌun ka kuu de, guaa ni ka jaku ndee de Jesús nuu ni kaꞌan ya siun.
\v 15 Yun te jiñaꞌa ya:
\p ―Maa ni, chi ka saꞌa ni ja ñayiu ndaa ka kuu ni, vi ja na vi ndakuantnoꞌo ña ñayiu. Su ia Dios, chi jini ya naxa ka oo anu ni. Chi nagua ka ndakuantnoꞌo ñayiu, te skexiko ia Dios.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús ja jaꞌa Ley vi naxa tatnuni ia Dios
\p
\v 16 ’Tnoꞌo ja yoso nuu Ley vi tnoꞌo ja ni ka kaꞌan tee ni ka ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa, ni oo guaa ndee nuu ni kenta Juan ja skuandute de. Te ndee saa ni kejaꞌa ja ni jitenuu tnoꞌo naxa tatnuni ia Dios, te ndiꞌi ñayiu ka nduku ndee ja kiukuei nuu tatnuni ya.
\v 17 Su vijin ka kuu ja xnaa ia Dios in vaa letra ja yoso nuu Ley ya, saa ja xnaa ya andivi jin ñuyiu.
\s Kaxtnoꞌo Jesús ja ma vi xndendoo tnaꞌa teyii jin ñasiꞌi de
\p
\v 18 ’In tee kuini ja xndendoo de ñasiꞌi de, te ndakuaka tnaꞌa de jin inka ñaꞌa, te saꞌa de kuechi, chi skindee de ña. Te suni saa ni tee ndakuaka tnaꞌa jin ñaꞌa ni ndoo yun saꞌa de kuechi, chi skindee de ña ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa in tee kuika vi in tee kundaꞌu
\p
\v 19 Yun te ni ndakani ya in kuentu, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ni oo in tee kuika ja ni oniꞌnu de in saꞌun kuaꞌa nditnu vii ndevaꞌa, te ndiꞌi kiuu ni osaꞌa de in viko kaꞌnu.
\v 20 Te suni ni oo in tee kundaꞌu, ni onani Lázaro, ja ni okuꞌu de kueꞌe ndiꞌyi teꞌi. Te ni ojinkoo de nuu ñuꞌu yuyeꞌe tee kuika yun.
\v 21 Te tee kundaꞌu yun, chi vi kuini de ja ndutu chii de jin ja junkuei chii mesa tee kuika yun, su tu ni niꞌi de. Te vi ndee tiꞌina jinokuei ti ka yundee ti nuu ndiꞌyi tee ndaꞌu yun.
\v 22 Yun te ni oo in kiuu ja ni jiꞌi tee kundaꞌu yun. Te ni ka ndikuaka ña ia ka jinokuechi nuu Dios ja vi koo de jin tata Abraham. Yun te ni jiꞌi tee kuika yun, te ni jinkoyuꞌu de.
\v 23 Te nuu andeya ni tnaꞌa ndevaꞌa de tnundoꞌo. Te ndee yun ni ndanenuu de, te ni jini de ja ndee jika yun ka oo tata Abraham jin Lázaro.
\v 24 Yun te ni kana de: “Tata Abraham, kundaꞌu ini ña ni. Tetniuu ni Lázaro na xndajin de xindaꞌa de nuu ndute jian, te na kii de na tnaa de joo yuꞌu san, visi ja yaa san na ndandajin, chi tnaꞌa ndevaꞌa san tnundoꞌo nuu ñuꞌu yaꞌa”, jiñaꞌa de.
\v 25 Su yun te jiñaꞌa tata Abraham: “Seꞌe, ndakaꞌan ja roon, chi ni kee vaꞌa ron nuu ni oo ron ñuyiu, te Lázaro, chi ni jini de tnundoꞌo. Su vitna te ndaniꞌi de ja sii ini yaꞌa, te roon tnaꞌa ron tnundoꞌo jian.
\v 26 Te inka kuu ja ñuneꞌu in nduaꞌa kunu ndevaꞌa nuu ka oo yaꞌa. Te yun guaa vi ni ñayiu ka oo yaꞌa ma kuu yaꞌi ja jai jian, te ni ñayiu oo jian ma kuu yaꞌi ja kii yaꞌa”, jiñaꞌa tata Abraham.
\v 27 Yun te jiñaꞌa tee kuika yun: “Nuu saa te jikantaꞌu san nuu ni, vi tata, ja tanundaꞌa ni tetniuu ni Lázaro na ndajiokuiin de veꞌe tata san,
\v 28 chi ka oo uꞌun ka ñani san, te na kaxtnoꞌo de joo ja na vi kandija ñani san tnoꞌo ia Dios, nagua ja ma kikuei de nuu oo tnundoꞌo yaꞌa”, jiñaꞌa de.
\v 29 Su yun te jiñaꞌa tata Abraham: “Ja ka nevaꞌa de tnoꞌo ni tee Moisés jin tnoꞌo ni ka tee sava ka tee ni ka ndakani tnoꞌo ia Dios, te na vi kandija de”, jiñaꞌa tata Abraham.
\v 30 Te jiñaꞌa tuku tee kuika yun: “Ñaꞌa, vi tata Abraham, chi nuu ja in ndiyi na ndateku, te kiꞌin kaxtnoꞌo, chi vi ndatnaꞌu ini de, te ma vi saꞌa ka de jakueꞌe”, jiñaꞌa de.
\v 31 Su yun te jiñaꞌa tata Abraham: “Nuu vini tnoꞌo ni tee Moisés jin tnoꞌo ni ka tee sava ka tee ni ka ndakani tnoꞌo ia Dios, tu ka kuini de vi kandija de, ndee ka kuu in ndiyi ja ndateku te kaꞌan ja vi kokandija de”, jiñaꞌa tata Abraham ―ni kaꞌan Jesús.
\c 17
\s Ma vi saꞌo ja junkuei ñayiu nuu yika kuechi
\p
\v 1 Yun te jiñaꞌa Jesús nuu tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―Ñuyiu yaꞌa chi vi siun ni koo ja skaꞌan ñayiu ja saꞌi jakueꞌe, su ndaꞌu ni ka ñayiu saꞌa ja kanakau inka ñayiu nuu yika kuechi.
\v 2 Vi guaꞌa ka kuu ja na vi kuꞌni in yoso molinu sukun ñayiu yun, te na vi tnaa ña nuu ndute mar, masu ja saꞌi ja kanakau in ñayiu vi inka ni kiunduu jaa ichi ia Dios nuu yika kuechi.
\v 3 Su vi koto guaꞌa ni maa ni, te nuu ja na in ñayiu saꞌa jakueꞌe siki ni, te kuxeen ni nui. Te nuu ja ndatnaꞌu ini, te konekaꞌnu ini ni jin.
\v 4 Te visi uja jichi na saꞌi jakueꞌe siki ni ja in kiuu, te konekaꞌnu ini ni nuu ja vi ndi uja jichi ndajiokuiin nuu ni, te kachi ja ndatnaꞌu ini, te ma saꞌa ka ñai jakueꞌe ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ja kandijao ndiso in tniuu kaꞌnu
\p
\v 5 Yun te ka jiñaꞌa tee ka skuaꞌa jin Jesús:
\p ―Jitoꞌo san, chituu ña ni na vi kandija guaꞌa ka san ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 6 Yun te jiñaꞌa ya:
\p ―Nuu ja ka kandija ni visi ja joo luluu na kuaꞌa in ndikin yuku, te kuu vi kuñaꞌa ni nuu yutnu kaꞌnu nukuiin yaꞌa: “Kana ndee yoꞌo ron, te kuaꞌan nukuiin ron ndee nuu ndute mar yun”, vi kuñaꞌa ni, te vi kuantnoꞌo tnu tnoꞌo vi kaꞌan ni ―jiñaꞌa ya.
\s Tniuu saꞌa in tee jinokuechi
\p
\v 7 ’Nuu ja ndee in ni nevaꞌa in tee jinokuechi nuu ni ja vi inka ni ndajaa kunu de ja ni jaꞌan de yuku ni satniuu de axi ni ojito de kiti ni, te ¿a kuñaꞌa ni: “Yaꞌa, te jinkoo ron kaa ron xtaa”?
\v 8 Ñaꞌa, chi saa suaꞌa kuñaꞌa ni nuu tee jinokuechi yun: “Ndasama saꞌun ron, te savaꞌa ndei ja kaxini rin, te ndee na ndiꞌi kaa rin vi koꞌo rin, te saa jinkoo ron ja kaa koꞌo ron”, kuñaꞌa ni.
\v 9 Te ni tu ndakuantaꞌu ni nuu tee jinokuechi yun ja ni saꞌa de nagua ni tatnuni ni.
\v 10 Te suni saa ni maa ni, nuu ka skunkuu ni nagua ni tatnuni ia Dios, te vi kuñaꞌa ni: “Tata Dios, masu ñayiu ka jinokuechi guaꞌa ka kuu san, chi tu na in tniuu guaꞌa ka saꞌa san, chi maa ni tniuu ja ni tenuu ña ni jin san”, vi kuñaꞌa ni ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni ndasaꞌa Jesús uxi tee ka kuꞌu kueꞌe ndiꞌyi teꞌi
\p
\v 11 Nuu kuaꞌan Jesús ichi ñuu Jerusalén, te ni yaꞌa ya nuu netnaꞌa ñuu Samaria jin Galilea.
\v 12 Te nuu ni jino ya in ñuu luluu, te ni kentakuei uxi tee ka kuꞌu kueꞌe ndiꞌyi teꞌi, te ni ka jinkuiin jika de,
\v 13 te ni ka kana jaa de:
\p ―Mastru Jesús, kundaꞌu ini ña ni ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 14 Te nuu ni jini ña Jesús, te jiñaꞌa ya:
\p ―Kuaꞌankuei ni nuu sutu, te vi xneꞌe ni maa ni ja ni ka nduvaꞌa ni ―jiñaꞌa ya.
\p Te vi nini kuaꞌankuei de nuu ichi, te yun ni ka nduvaꞌa de.
\v 15 Yun te nuu ni jini in de ja ni nduvaꞌa de, te ni ndajiokuiin de nuu ichi yun ndakakuneꞌe jaa de ia Dios ja ni nduvaꞌa de.
\v 16 Ni jino de, te ni jinkuiin jiti de nuu Jesús, te ni kuneꞌe xini de ndee nuu ñuꞌu ja ndakuantaꞌu de nuu ya. Te tee yun, chi in tee ñuu Samaria kuu de.
\v 17 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿A masu uxi tee yaꞌa ka kuu ja ni ka nduvaꞌa? ¿Te ndenu ka oo iin ka de
\v 18 ja tu ni ka ndajiokuiin de ja vi ndakuantaꞌu de nuu ia Dios? Chi vi invaa ni tee inka ñuu yaꞌa ni ndajiokuiin ja ndakuantaꞌu de nuu ia Dios ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 19 Yun te jiñaꞌa ya nuu tee yun:
\p ―Ndakoo ni te kuanoꞌo ni, chi ni kandija ni ja ndasaꞌa ña ia Dios, guaa ni nduvaꞌa ni ―jiñaꞌa ya.
\s Sanaa ni te ndenta Jesús
\p
\v 20 Te ni ka jikan tnoꞌo ña tee ka kuu fariseo jin Jesús:
\p ―¿Na kiuu kii ia Dios ñuyiu yaꞌa ja tatnuni ya? ―ka jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ma xneꞌe ia Dios ni in seña ama ka ja kii ya ja tatnuni ya.
\v 21 Te ma vi kachi ja yaꞌa oo ya axi yun oo ya, chi ja oo ya neꞌu nuu ka oo maa ni yaꞌa ja tatnuni ya ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 22 Yun te jiñaꞌa ya nuu tee ka skuaꞌa jin ya:
\p ―Koo in kiuu vi kuini ni ja vi kuni ni jin sein, ja kuu san Seꞌe Teyii, ja tatnuni san. Su ma vi kuni ka ña ni jin san.
\v 23 Te vi koo ñayiu vi kachi ja yaꞌa oo san axi yun oo san, su ma vi kandija ni tnoꞌo ka kaꞌin, ni ma vi kata ndikin ni.
\v 24 Chi kiuu na ndajiokuiin sein, ja kuu san Seꞌe Teyii, chi yeꞌe niꞌnu nii ichi andivi na kuinio ja yeꞌe in lado, te kejioo ndee inka lado ja kuun tajan.
\v 25 Su nini kuu ja xtnañuꞌu ka kuni san kuaꞌa ndevaꞌa tnundoꞌo, te vi skexiko ña ñayiu ka oo tiempu vitna.
\v 26 Chi nagua ni kuu tiempu Noé, saa kokuu kiuu ja ndajiokuiin sein, ja kuu san Seꞌe Teyii.
\v 27 Chi ninoꞌo ni ja ni ka ojaa ni ka ojiꞌi ñayiu vi ni ka osaꞌi viko tnandaꞌa ndee ni kenta kiuu ja ni kiuu Noé nuu arca, te ni chitu ndute ninii ñuyiu ja ni ka naa ndiꞌi.
\v 28 Te suni saa ni kuu tuku tiempu na ni oo Lot. Suni ni ka ojaa ni ka ojiꞌi ñayiu, vi ni ka ojain vi ni ka oxikoi, vi ni ka osaꞌi veꞌi, vi ni ka ojitui nuu ñundeꞌi.
\v 29 Su kiuu ni kee Lot ja ni kujioo de ñuu Sodoma, te ni kuun sau ñuꞌu ja saka tnaꞌa jin azufre, te ni ka naa ndiꞌi ñayiu yun.
\v 30 Te suni saa kokuu kiuu na ndenta sein, ja kuu san Seꞌe Teyii.
\p
\v 31 ’Te kiuu saa na in yoxnei siki veꞌi, te ma ndioo ini ja ndiuu kai veꞌi ja keneꞌi ndatniui. Te na in ñayiu satniuu nuu yuku, te ma ndioo ini ja ndajiokuiin kai veꞌi.
\v 32 Vi ndakaꞌan ni naxa ni ndoꞌo ñasiꞌi Lot.
\v 33 Chi ñayiu nduku ndee ja skaku niꞌnui mai, te junai. Su ñayiu skunaa mai ja jaꞌa sein, te kaku niꞌnui ja kotekui.
\p
\v 34 ’Te kaꞌan san ja jakuaa yun, chi nuu ka kixin uu ñayiu nuu in jito, te in ndakuaka ia Dios, te inkai kendoo.
\v 35 Te nuu ka oo uu ñaꞌa ka ndiko ña, in ña ndakuaka ya, te inka ña kendoo.
\v 36 Te suni nuu ka oo uu tee ka oo yuku, in de ndakuaka ya, te inka de kendoo ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 37 Yun te ni ka jikan tnoꞌo ña de:
\p ―Te ¿ndenu kokuu siun, vi Jitoꞌo san? ―ka jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa ya:
\p ―Nuu katuu in kiti ni jiꞌi, yun kuu nuu ka kututu kuaꞌa chioko ―jiñaꞌa ya.
\c 18
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa in ñaꞌa ni ndondaꞌu vi in tee kueꞌe ja jaꞌnde kuechi
\p
\v 1 Yun te ni ndakani Jesús in kuentu, te ni kaꞌan jioniꞌni ya ja jaꞌa ja nini kuu ja siun ni vi kondakuatuo, te ma vi kuitao.
\v 2 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Ni oo in tee jaꞌnde kuechi in ñuu ja vini tu yuꞌu de Dios, te ni tu ndiꞌni de nagua ka kuu ñayiu.
\v 3 Te suni ñuu yun ni oo in ñaꞌa ni ndondaꞌu, te ni ojaꞌan ña ni okaꞌan kuechi ña nuu de ja na saꞌa ndaa de siki in ñayiu kaꞌan uꞌu jin ña.
\v 4 Te kuaꞌa jichi tu ni kuini de ja saꞌa ndaa de kuechi yun. Su ni oo in kiuu, te ni ndakani ini de: “Visi tu yuꞌo Dios, te ni tu ndiꞌnio nagua ka kuu ñayiu,
\v 5 su ja siaꞌa ndi nuu ndi kuee kii ñaꞌa yaꞌa xnaꞌa ña ña jion, te na saꞌa ndao kuechi yun, chi nuu tuu, te ma kundee ka inio ja susuu kii ña”, ni kachi de ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 6 Te jiñaꞌa tuku ya ja kuu ya Jitoꞌo:
\p ―Vi konini ni tnoꞌo ni kaꞌan tee kueꞌe ja jaꞌnde kuechi yun.
\v 7 Te ndee ka kuu ia Dios ja ma chituu ya ñayiu ni kaji ya ja vi nduu vi ñuu ka jikantaꞌui nuu ya. Te ma kokukuee ya ja kuñaꞌa ya nagua ka jikain.
\v 8 Te kaꞌan san ja ñama chituu ña ya jin. Su kiuu na ndajiokuiin sein, ja kuu san Seꞌe Teyii, te ¿a nukuꞌun san ñayiu ka kandija ñuyiu yaꞌa? ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa in tee fariseo vi in tee xtutu xuꞌun impuestu
\p
\v 9 Yun te ni ndakani ya in kuentu ja ni kaꞌan jioniꞌni ya ja jaꞌa in ñayiu ndakuantnoꞌo mai ja kui ñayiu ndaa, te skexikoi sava ka ñayiu, te jiñaꞌa ya:
\p
\v 10 ―Ni ka oo uu tee ni jaꞌankuei veñuꞌu ja ni ka ndakuatu de. In de kuu fariseo, te inka de kuu tee xtutu xuꞌun impuestu.
\v 11 Ni jino tee kuu fariseo ni jinkuiin de, te ni jinkondee de ndakuatu de nuu ia Dios, te jiñaꞌa de suaꞌa: “Tata Dios, ndakuantaꞌu san nuu ni, chi masu nagua ka oo sava ka de oo san ja ka suꞌu de, vi ka saꞌa de janeꞌe jayichi, vi ka skindee de ñasiꞌi de, ni tu kaa san na kaa tee xtutu xuꞌun impuestu yaꞌa.
\v 12 Sein, chi uu jichi ondite san nuu ni ja in in semana, vi soko san nuu ni uxi ja in ciento taka ja niꞌi san”, jiñaꞌa de.
\v 13 Su tee xtutu xuꞌun impuestu, chi ndee jika ni jinkuiin de, te ni chindei de nuu de, te ni tu ni ndanenuu de ichi andivi, te ni jinkondee de katu de pechu de ja tnaꞌu ini de, te jiñaꞌa de: “Tata Dios, kundaꞌu ini ña ni, te konekaꞌnu ini ni ja jaꞌa san, chi tee saꞌa yika kuechi kuu san”, jiñaꞌa de.
\v 14 Te kaꞌan san ja saa suaꞌa nuu tee xtutu xuꞌun impuestu yun ni onekaꞌnu ini ia Dios. Su nuu tee kuu fariseo yun, chi tu ni onekaꞌnu ini ya. Chi ñayiu saꞌa kaꞌnu mai, te saꞌa ndaꞌu ña ya. Te ñayiu saꞌa ndaꞌu mai, te saꞌa kaꞌnu ña ya ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni jikantaꞌu Jesús ja jaꞌa suchi kueli
\p
\v 15 Yun te ni ka junsiaꞌa ñayiu suchi kueli nuu Jesús, nagua ja na sonee ya ndaꞌa ya siki, te na kakantaꞌu ya jaꞌi. Su nuu ka jini tee ka skuaꞌa jin ya, te ni ka kuxeen de nuu ñayiu ka junsiaꞌa suchi kueli yun.
\v 16 Yun te ni kana ya suchi kueli yun, te jiñaꞌa ya:
\p ―Vi kuandetu ni na kikuei maa suchi kueli jian nuu san, te ma vi kasi niꞌnu ni ja kikuei, chi nuu tatnuni ia Dios kuu nuu vi koo ñayiu ka kuu na kuinio suchi kueli yaꞌa.
\v 17 Chi kaꞌan ndaa san ja na in ñayiu tu jantaꞌu ja tatnuni ia Dios nui nagua jantaꞌu in suchi luluu, te ma kiuu saꞌuin nuu tatnuni ya ―jiñaꞌa ya.
\s Ka ndatnoꞌo in tee kuika jin Jesús
\p
\v 18 Yun te ni jikan tnoꞌo in tee kuu nijaꞌnu jin Jesús, te jiñaꞌa de:
\p ―Tee guaꞌa kuu ni, Mastru. ¿Nagua kuu ja saꞌa san ja niꞌi taꞌu san ja koteku san nikuii nikani? ―jiñaꞌa de.
\p
\v 19 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿Nau ja xnani ña ni tee guaꞌa? Te tu na tee guaꞌa oo, chi maintnoꞌo Dios kuu ia guaꞌa.
\v 20 Ja jini maa ni tnoꞌo tatnuni ia Dios nuu kaꞌan suaꞌa: Ma koskindee tnaꞌa ron, ma kaꞌni ron ndiyi, ma suꞌu ron, ma kaꞌan tnoꞌo ron siki ñayiu, te kuanyuꞌu kuandetu nuu yua nuu siꞌi ron, kachi tutu ii ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 21 Te jiñaꞌa de:
\p ―Ndiꞌi yaꞌa tavaꞌa san ndee lule san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 22 Te nuu ni onini Jesús tnoꞌo ni kaꞌan de, te jiñaꞌa ya:
\p ―Invaa ka ja jaꞌni ña jin ni nuu saa: Xiko ni ndiꞌi ja nevaꞌa ni, te kuñaꞌa ni nuu ñayiu ka kundaꞌu, te konevaꞌa kuaꞌa ni ndee andivi. Yun te saa kii ni, te kondikin ña ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 23 Su nuu ni kaꞌan ya siun, te ni kusuchi ndevaꞌa ini de, chi tee kuika ndevaꞌa kuu de.
\v 24 Te nuu ni jini Jesús ja ni kusuchi ndevaꞌa ini de, te jiñaꞌa ya:
\p ―Nase ndeꞌe vijin kuu ja kiukuei ñayiu kuika nuu tatnuni ia Dios.
\v 25 Chi ñama ka kiuu in kameyu yau in yiki tiku saa ja kiuu in ñayiu kuika nuu tatnuni ia Dios ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 26 Yun te ni ka jikan tnoꞌo ña ñayiu ka nini yun:
\p ―¿Na in kuu ja kaku niꞌnu nuu saa? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 27 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ñayiu ñuyiu, chi ma kuu vi saꞌi. Su ia Dios, chi kuu saꞌa ya ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 28 Yun te jiñaꞌa Pedro:
\p ―Su sein, chi vi ni ka xndoo san ndiꞌi ja ka nevaꞌa san, te ka ndikin ña san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 29 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Kaꞌan ndaa san ja nani kuu ñayiu ja ka xndoi veꞌi, a tatai vi nanai, a ñani, a ñasiꞌi, a seꞌi ja jaꞌa ja koi nuu tatnuni ia Dios,
\v 30 ñayiu yun chi vi ndaniꞌi kuaꞌa kai nuu ñuyiu yaꞌa, te nuu inka ñuyiu ja vaji, vi niꞌi ja vi kotekui nikuii nikani ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaxtnoꞌo tuku Jesús inka jichi ja kuu ya te ndateku ya
\p
\v 31 Yun te ni keneꞌe siin Jesús ndi uxi uu tee ka skuaꞌa jin ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Vitna te ndakueio Jerusalén, chi yun kuu nuu skunkuu ndiꞌi tnoꞌo ni ka tee taka tee ni ka ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa, ja kaꞌan siki san ja kuu san Seꞌe Teyii.
\v 32 Chi yun kuu nuu vi xtuu ña ñayiu nuu ndaꞌa ñayiu inka ñuu, te vi saꞌa neꞌe vi saꞌa yichi ñai, vi nani ñai, vi vi tiusii ñai.
\v 33 Te vi kani ndevaꞌa ñai, yun te saa vi kaꞌni ñai. Su nuu uni kiuu, te ndateku san ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 34 Su tu ni ka jinkuiꞌnu saꞌun ini de tnoꞌo yaꞌa, te ni tu ni ka jini de na tnoꞌo kuu ja kaꞌan ya, chi in tnoꞌo ja tu ka jinkuiꞌnu ini de kuu.
\s Ni ndasaꞌa Jesús in tee kuꞌu nuu ñuu Jericó
\p
\v 35 Te nuu ni jinokuei Jesús ñuu Jericó, yun nukoo in tee kuꞌu nuu yatni yuꞌu ichi yun jikan de xuꞌun.
\v 36 Te nuu ni onini de ja ka yaꞌa kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu, te ni jikan tnoꞌo de nagua kuu.
\v 37 Te ka jiñaꞌa ñayiu ja Jesús, tee ñuu Nazaret, kuaꞌan yun.
\v 38 Yun te ni kana jaa de, te jiñaꞌa de:
\p ―Jesús, ndikin tata ndee rey David, kundaꞌu ini ña ni jin san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 39 Te ni ka kuxeen ñayiu ka yoxnoꞌo yun nuu de ja na kasi yuꞌu de. Su vi saa viꞌi ka kana jaa de:
\p ―Ndikin tata ndee rey David, kundaꞌu ini ña ni jin san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 40 Yun te ni jinkuiin Jesús, te ni tetniuu ya ja na vi jinkuaka ña jin de. Te nuu ni jino de, te ni jikan tnoꞌo ña ya:
\p
\v 41 ―¿Nagua kuini ni ja saꞌa san jin ni? ―jiñaꞌa ya.
\p Te jiñaꞌa de:
\p ―Jitoꞌo san, kuini san ja ndanune nduchi nuu san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 42 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ndanune nuu ni, chi ja kandija ni, ndasaꞌa nduchi nuu ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 43 Te vi ore saa ni ndanune nduchi nuu de, te ni jata ndikin de Jesús, ndakuantaꞌu de nuu ia Dios ja ni nduvaꞌa de. Te nuu ni ka jini ndiꞌi ñayiu yun, te ni ka ndakuantaꞌui nuu ia Dios.
\c 19
\s Ni ka ndatnoꞌo Jesús jin Zaqueo
\p
\v 1 Yun te ni kiuu Jesús ñuu Jericó ja yaꞌa ya ñuu yun kiꞌin ya.
\v 2 Te ñuu yun ni oo in tee kuika ni onani Zaqueo, in tee kuu nijaꞌnu nuu tee ka xtutu xuꞌun impuestu.
\v 3 Te ni kuini de ja kondiaꞌa de na in kuu Jesús, su tu ni kuu kondiaꞌa de ya, chi ka oo kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu, te in tee ndiꞌi ni okuu de.
\v 4 Yun te ni jino de ni kakoxnoꞌo de, te ni kaa de nuu in yutnu sukun nani sicómoro nukuiin yatni yuꞌu ichi nuu yaꞌa ya ja kiꞌin ya, nagua ja kuni de ya.
\v 5 Te nuu ni yaꞌa Jesús yun, te ni jini ya ja yoxnee de, te jiñaꞌa ya:
\p ―Zaqueo, manuu ñama ni na kiꞌon, chi kanuu ja ndoo san veꞌe ni vitna ―jiñaꞌa ya.\fig Jesus talks to Zac in tree|65CN01776B.TIF|col|||Ni kaa Zaqueo nuu in yutnu ja kondiaꞌa de Jesús|19.5\fig*
\p
\v 6 Yun te ñama kuiti ni nuu Zaqueo, te ni kusii ndevaꞌa ini de, te ni jaka de ya, kuaꞌankuei de jin ya.
\v 7 Su nuu ni ka jini ñayiu, te ndiꞌi ni ka kaꞌan ndee ña ja veꞌe in tee saꞌa yika kuechi ni jino ya ja ndoo ya.
\v 8 Yun te ni ndakoo Zaqueo, te jiñaꞌa de nuu Jesús:
\p ―Jitoꞌo san, kaꞌnde sagua san ndiꞌi ja nevaꞌa san, te kuñaꞌa san nuu ñayiu ka kundaꞌu. Te nuu ja na in ñayiu ni suꞌu san ja ni jikan javaꞌa ka san xuꞌun, te na ndajioneꞌe san kuun ka jichi saa nagua ni suꞌu san ―jiñaꞌa de.
\p
\v 9 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Vitna guaa ni kee san ja skaku niꞌnu san ñayiu veꞌe yaꞌa, chi in ndikin tata Abraham kuu de.
\v 10 Chi vaji sein, ja kuu san Seꞌe Teyii, ja ndanduku san vi ja skaku niꞌnu san ñayiu ni ka ndoñuꞌu ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa tee ni ka satniuu jin xuꞌun
\p
\v 11 Te ndiꞌi ñayiu ka nini ja siun kaꞌan Jesús. Yun te ni kaꞌan jioniꞌni ya, chi ja ni kuyatni ja ndenta ya Jerusalén. Te ñayiu yun, chi ka ndakani ini ja ni kuyatni ja kotatnuni ya ñuyiu yaꞌa.
\v 12 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Ni oo in tee kuu nijaꞌnu ja ni kee jika de kuaꞌan de inka ñuu ja niꞌi tniuu de ja kotatnuni de, saa te ndajiokuiin de.
\v 13 Su ama ka ja kee de kiꞌin de inka ñuu, te ni kana de uxi tee ka jinokuechi nuu de, te ni jiñaꞌa de xuꞌun kuaꞌa ndevaꞌa ndaꞌa in in tee yun. Te jiñaꞌa de: “Yaꞌa oo xuꞌun yaꞌa, te vi satniuu jin ni ndee na ndajiokuiin san”, jiñaꞌa de.
\v 14 Su ñayiu ñuu de, chi ni ka kaꞌan uꞌu ña jin de. Te yata kuaꞌan de, ni ka tetniui ñayiu ja vi kaꞌan: “Tu ka kuini san ja tee yaꞌa konetniuu ja kotatnuni ñuu san”, ka jiñaꞌi.
\p
\v 15 Te visi saa ni ka jiñaꞌa ñayiu yun, su ni niꞌi tniuu de ja kotatnuni de, te ni ndajiokuiin de ñuu de. Te nuu ni ndajino de, te ni ndakana de ndiꞌi tee xiin nuu ni jiñaꞌa de xuꞌun de, nagua ja kutnuni ini de nasaa ni ndakundee ni ka saꞌa in in tee yun.
\v 16 Yun te ni jino tee xtnañuꞌu, te jiñaꞌa de: “Jitoꞌo san, yaꞌa mandisiaꞌa san xuꞌun ni taa ni jin uxi ka jichi ja ni ndakundee nagua ni taa ni”, jiñaꞌa de.
\v 17 Te jiñaꞌa tee tatnuni yun: “Vatuka ni saꞌa ni. Tee jinokuechi guaꞌa kuu ni. Te vi ja guaꞌa ni satniuu ni jin joo tniuu ja ni taa san nuu ni, vitna te chitniuu ña san ja kotatnuni ni nuu uxi ñuu”, jiñaꞌa de.
\v 18 Yun te ni jino inka de, te jiñaꞌa de: “Jitoꞌo san, yaꞌa mandisiaꞌa san xuꞌun ni taa ni jin uꞌun ka jichi ja ni ndakundee nagua ni taa ni”, jiñaꞌa de.
\v 19 Te suni jiñaꞌa tee tatnuni yun: “Vitna te suni chitniuu ña san ja kotatnuni ni nuu uꞌun ñuu”, jiñaꞌa de.
\v 20 Su ni jino inka de, te jiñaꞌa de: “Jitoꞌo san, yaꞌa mandisiaꞌa san xuꞌun ni taa ni ja ni juꞌni vaꞌa san nuu in pañitu.
\v 21 Chi ni yuꞌu ña san jin ni, chi jini san ja tee xeen kuu ni, chi kuini ni ja kuaꞌa ka ndaniꞌi ni saa ja ni taa ni, te ndaxtutu ni, nuu tu ni satniuu ni”, jiñaꞌa de.
\v 22 Yun te jiñaꞌa tee tatnuni yun: “Masu tee jinokuechi guaꞌa kuu ni. Nuu saa te jin tnoꞌo kaꞌan ni jian, saꞌa ndaa san jaꞌa ni. Nuu jini ni ja tee xeen kuu san, te kuaꞌa ka ndaniꞌi san saa ja taa san, te ndaxtutu san nuu tu ni satniuu san,
\v 23 te ¿nau ja tu ni chiꞌi ni xuꞌun san banku nagua ja nuu ndajaa san, te ndataa ni joo seꞌe xuꞌun san?”, jiñaꞌa de.
\v 24 Yun te jiñaꞌa de nuu tee ka oo jin de yun: “Vi ndakindee ni xuꞌun nuu tee jian, te vi ndakuñaꞌa ni nuu tee nevaꞌa uxi jian”, jiñaꞌa de.
\v 25 Te ka jiñaꞌa tee yun: “Jitoꞌo san, su tee yaꞌa, chi ja nevaꞌa de uxi ka jichi”, ka jiñaꞌa de.
\v 26 Yun te jiñaꞌa tee tatnuni yun: “Saa chi kaꞌan san ja ndiꞌi ñayiu nevaꞌa, te vi niꞌi kai. Su ñayiu tu nagua nevaꞌa, chi vi ndee joo luluu ja nevaꞌi yun, te ndondee.
\v 27 Vitna te kuaꞌankuei ni mavijinkuaka ni ñayiu ni ka kaꞌan uꞌu ña jin san, ja tu ni ka kuini ja kotatnuni san, te vi jin nuu san, te vi kaꞌni ni jin”, kachi de ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni ndiuu Jesús na kuinio in rey ja ni kundee maa Jerusalén
\p
\v 28 Nuu ni ndiꞌi ni kaꞌan Jesús tnoꞌo yaꞌa, te mandaa ya kuaꞌan ya maa ñuu Jerusalén.
\v 29 Te nuu ni kuyatni ya ja kiuu ya ñuu Betfagé jin ñuu Betania yatni nuu yuku nani Olivos, te ni tetniuu ya uu tee ka skuaꞌa jin ya, te jiñaꞌa ya:
\p
\v 30 ―Kuaꞌankuei ni ñuu kaa ichi nuu ni suaꞌa. Te nuu kiukuei ni ñuu yun, te yun vi jinkuꞌun ni in mentu luluu, nuꞌni ti, ja chiaꞌan ka saꞌun na in tee koso ti. Te vi ndajin ni ti, te kikuei ni jin ti.
\v 31 Te nuu na in ñayiu jikan tnoꞌo: “¿Nau ja ka ndajin ni ti?”, te vi kuñaꞌa ni ja maa Jitoꞌo jiniuꞌu ti ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 32 Te kuaꞌankuei tee ni tetniuu ya, te vi nagua ni kaꞌan ya, saa ni kuu.
\v 33 Chi nuu ni ka jinkondee de ka ndajin de mentu yun, te ni kentakuei jitoꞌo ti ka jikan tnoꞌo:
\p ―¿Nau ja ka ndajin ni mentu luluu jian? ―ka jiñaꞌa.
\p
\v 34 Te ka jiñaꞌa de:
\p ―Saa, chi maa Jitoꞌo jiniuꞌu ti, guaa ka ndajin san ti ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 35 Yun te kuaꞌankuei de jin ti. Te nuu ni ndajinokuei de nuu oo Jesús, te ni ka sonee de saꞌun de yata ti, te ni ka skaa de ya yata ti, te kuaꞌankuei de jin ya.
\v 36 Te vi na kuaꞌan ya, te vi saa ka tanduei ñayiu saꞌuin ini ichi yun.
\v 37 Te nuu ni ka kuyatni ya ja makekuei ya yuku Olivos, te ni ka jinkondee ndiꞌi ñayiu kuaꞌa ja ka ndikin ña jin ya ka kanai ja ka kusii ini vi ka ndakuantaꞌui nuu ia Dios ja kuaꞌa javii javaꞌa ni ka jini ja ni saꞌa Jesús.
\v 38 Te ka jiñaꞌi:
\p ―Na taꞌu na ndetu rey, ia vaji jin sivi maa Jitoꞌo Dios, te na koo jamani jion ichi andivi. Kaꞌnu kuu maa Dios, ia oo ndee sukun ―ka kachi.
\p
\v 39 Yun te ka jiñaꞌa sava tee ka kuu fariseo ka ndikin neꞌu ñayiu kuaꞌa yun:
\p ―Mastru, kuxeen ni nuu ñayiu ka ndikin ña jin ni na vi kasi yuꞌi ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 40 Su jiñaꞌa Jesús:
\p ―Kaꞌan san ja visi na vi kasi yuꞌu ñayiu yaꞌa, su vi ndee yuu, chi vi kana jai ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 41 Yun te nuu ni nduyatni ya Jerusalén, te ni jaku ya ja jaꞌa ñayiu ñuu yun.
\v 42 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Nuu siun te na vi jinkuiꞌnu ini maa ni ja kiuu vitna saꞌa san ja vi ndumani tnaꞌa ni jin ia Dios, su oo yuꞌu, te tu ka jinkuiꞌnu ini ni.
\v 43 Te koo in kiuu, te vi kuni ni tnundoꞌo, chi vi ndakoo ñayiu ka kaꞌan uꞌu ña jin ni, te vi kionduu ñai ja ma vi kaku ni.
\v 44 Te vi xnaa ndiꞌi ñuu ni, chi ni in yuu ma vi xndoo ka siki inka. Te vi kaꞌni ñai jin ndiꞌi ni, chi tu ni ka jinkuiꞌnu ini ni kiuu ni kikoto ña ia Dios ja skaku niꞌnu ña ya ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni ndasavii Jesús maa veñuꞌu kaꞌnu
\p
\v 45 Yun te ni kiuu Jesús yeꞌe veñuꞌu, te ni jinkondee ya keneꞌe ndiꞌi ya ñayiu ka xiko vi ñayiu ka kiꞌin yeꞌe veñuꞌu yun.
\v 46 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Yoso nuu tutu ii: “Veꞌe rin chi veꞌe nuu ka ndakuatu ñayiu kuu”, kachi tutu ii. Su maa ni, chi ka saꞌa ni na kuinio yau kava kuiꞌna ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 47 Te ndiꞌi kiuu ni okaxtnoꞌo Jesús nuu ñayiu ka oo veñuꞌu yun. Su tee ka kuu nijaꞌnu nuu sutu, vi tee ka kuu nijaꞌnu nuu tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, vi tee ka kuu nijaꞌnu nuu ñayiu ñuu yun, ka nduku de naxa vi saꞌa de ja vi kaꞌni de Jesús.
\v 48 Su tu ni ka niꞌi de nagua kuu ja vi saꞌa de, chi ndiꞌi ñayiu ka tanui ka nini tnoꞌo kaxtnoꞌo ya.
\c 20
\s Ndiso Jesús in tniuu kaꞌnu
\p
\v 1 Te in kiuu oo Jesús veñuꞌu kaxtnoꞌo ya tnoꞌo vaꞌa Dios nuu ñayiu. Te ni jinokuei tee ka kuu nijaꞌnu nuu sutu, vi tee ka kuu nijaꞌnu nuu tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, ka ndeka tnaꞌa de jin tee ka kuu nijaꞌnu nuu ñayiu ñuu yun.
\v 2 Te ka jiñaꞌa de nuu Jesús:
\p ―Kaꞌan ni, ¿na in tatnuni ja saꞌa ni tniuu yaꞌa axi na in ni chitniuu ña ja saꞌa ni yaꞌa? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 3 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Suni sein na kakan tnoꞌo ña san in tnoꞌo, te vi kaꞌan ni.
\v 4 ¿Na in ni tatnuni nuu Juan ja ni oskuandute de? ¿A maa ia Dios oo ndee andivi axi ñayiu ñuyiu yaꞌa? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 5 Yun te ni ka jinkondee de ka ndatnoꞌo tnaꞌa de, te ka kaꞌan de:
\p ―Nuu ja na vi kuñaꞌo ja ia Dios oo ndee andivi ni tatnuni, te kachi de: “¿Te nau ja tu ni ka kandija ni nuu saa?”
\v 6 Te nuu na vi kuñaꞌo ja ñayiu ni ka tatnuni, te ndiꞌi ñayiu yaꞌa ndontakuei, te vi kuun ñai yuu, chi ndiꞌi ka kandija ja Juan, chi tee ni ondakani ndija tnoꞌo ia Dios ni okuu de ―ka kachi de.
\p
\v 7 Yun te ni ka kaꞌan de ja tu ka jini de na in ni tatnuni nuu Juan ja ni oskuandute de.
\p
\v 8 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Nuu saa te suni sein, ma kaxtnoꞌo san na in ni tatnuni ja saꞌa san tniuu yaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaꞌan jioniꞌni Jesús ja jaꞌa in tee kueꞌe ndevaꞌa
\p
\v 9 Yun te ni kejaꞌa Jesús ndakani ya in kuentu, te ni kaꞌan jioniꞌni ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Ni oo in tee nevaꞌa ñundeꞌi, te ni xtee de kuaꞌa tnu uva. Te ni jiñaꞌa nuu de ñundeꞌi de nuu sava tee ja vi kokutu de, te vi tniuyaꞌu de ñundeꞌi yun, te ni kee de kuaꞌan jika de.
\v 10 Te nuu ni kintnaꞌa kiuu ja ndututu uva yun, te ni tetniuu de in tee jinokuechi nuu de ja manukiꞌin tee yun uva ja ndaniꞌi maa de nuu tee ka jitu nuu ñundeꞌi yun. Su tee ka jitu ñundeꞌi yun, chi saa suaꞌa ni ka kuun ka kani de tee jinokuechi yun, te vi suaꞌa ni ndaꞌa uun tee yun ni ka ndatetniuu ña de kuanoꞌo de.
\v 11 Yun te ni tetniuu tuku de inka tee jinokuechi nuu de. Su vi inuu ni ni ka saꞌa ña tee yun, chi suni ni ka nani ña de, vi ni ka kani ña de, te vi suaꞌa ni ndaꞌa uun tee yun, ni ka ndatetniuu ña de kuanoꞌo de.
\v 12 Te ni tetniuu tuku de inka tee kuu uni ja jinokuechi nuu de. Su tee ka jitu ñundeꞌi yun ni ka xtuji de tee yun, te ni ka skunu ña de.
\p
\v 13 ’Yun te ni ndakani ini tee xiin uva yun: “¿Naxa saꞌo? Vitna te na tetniuu seyio, suchi kutoo ndevaꞌo, na kiꞌin, axi saa vatuni vi konee yiñuꞌu de nui”, kachi de. Te ni tetniuu de seꞌe de.
\v 14 Su nuu ni ka jini ña tee ka jitu nuu ñundeꞌi yun, te ni ka ndatnoꞌo tnaꞌa de: “Suchi yaꞌa kuu suchi saꞌa jajin uva yaꞌa. Na kiꞌinkueio te na vi kaꞌnio jin, te na vi saꞌa jajin mao uva yaꞌa”, ka kachi de.
\v 15 Yun te ni ka kakuiko ña de jin, te ni ka keneꞌe ña de yuꞌu nuu oo uva yun, te ni ka jaꞌni ña de ―jiñaꞌa ya.
\p Yun te ni jikan tnoꞌo ña ya jin ñayiu yun:
\p ―Nuu saa, te ¿naxa saꞌa jitoꞌo uva yun?
\v 16 Ndii de te kaꞌni de tee ka jitu yun, te kuñaꞌa de ñundeꞌi de nuu sava ka tee ja vi kutu ―jiñaꞌa ya.
\p Te nuu ni ka onini ñayiu yun tnoꞌo ni kaꞌan ya, te ka jiñaꞌi:
\p ―¡Ma kuatu ndiaꞌa Dios ja saa kokuu! ―ka jiñaꞌi.
\p
\v 17 Yun te ni ndakoto Jesús nuu ndiꞌi, te jiñaꞌa ya:
\p ―Nuu saa te naxa kei tnoꞌo yoso nuu tutu ii nuu kaꞌan suaꞌa:
\q Kava ni ka skexiko tee ka saꞌa veꞌe,
\q ni nduu kava kaꞌnu ja yituu skina veꞌe
\m kachi nuu tutu ii.
\p
\v 18 ’Te na ñayiu kanakau siki kava yun, te vi kuechi kueli. Te na ñayiu xiin siki kanakau kava yun, te vi saꞌa yuchi ña ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni ka jikan tnoꞌo de Jesús ja jaꞌa xuꞌun impuestu
\p
\v 19 Yun te ni ka nduku ndee tee ka kuu nijaꞌnu nuu sutu vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, ja vi kakuiko de Jesús, chi ni ka kutnuni ini de ja siki maa de kaꞌan ya jin tnoꞌo jioniꞌni kaꞌan ya. Su tu ni kuu vi tnii ña de ore saa, chi ka yuꞌu de ja ndontakuei ñayiu ñuu siki de.
\v 20 Yun te ni ka kiꞌin vijin ña de, te ni ka tetniuu de tee ka saꞌa jani ini ja tee ndaa ka kuu de, nagua ja saa, te kanakau ya jin in tnoꞌo kaꞌan ya, ja vi niꞌi de kuechi vi xtavi ña de, te vi siaꞌa ña de ndaꞌa tee tatnuni ja ni chitniuu ña Roma.
\v 21 Yun te ni ka jikan tnoꞌo ña de, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Mastru, ka jini san ja kaꞌan ndaa ni nuu kaxtnoꞌo ni, te tu saꞌa siin siin ni in in ñayiu, chi inuu ni kaxtnoꞌo ndaa ni ichi ia Dios nuu ndiꞌi ñayiu.
\v 22 Te na kachi tna ni, ¿a vatuka kuu ja vi kuñaꞌa san xuꞌun impuestu nuu César, tee tatnuni ñuu Roma, axi ñaꞌa? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 23 Su Jesús, chi ja ni jini ya ja chia inu jani ini de, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nau ja ka kiꞌin vijin ña ni?
\v 24 Vi xneꞌe ni in xuꞌun kaa.
\p Te ni ka xneꞌe de. Te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Na xiin yunuu kuu ja ndee yaꞌa, vi na xiin sivi kuu ja yoso yaꞌa? ―jiñaꞌa ya.
\p Te ka jiñaꞌa de:
\p ―Yunuu César, tee tatnuni ñuu Roma kuu ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 25 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Nuu saa te vi kuñaꞌa ni nuu César nagua kuu kuenta maa César, te nuu ia Dios nagua kuu kuenta maa ya ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 26 Te tu ni ka niꞌi de naxa kanakau ya jin tnoꞌo kaꞌan ya jin nuu ñayiu ñuu de, ja kuu vi xtavi kuechi ña de. Chi saa suaꞌa ni ka saꞌu kuii ini de jin tnoꞌo kaꞌan ya, te ni ka jasi yuꞌu de.
\s Ni ka jikan tnoꞌo de Jesús ja jaꞌa ja ndateku ndiyi
\p
\v 27 Yun te ni ka jintnaꞌa ña sava tee ka kuu saduceo jin Jesús. Te saduceo yaꞌa, chi tu ka kandija de ja ndateku ndiyi, su ni ka jikan tnoꞌo ña de, te ka jiñaꞌa de:
\p
\v 28 ―Mastru, ni tee Moisés nuu tutu ii ja ka nevaꞌo ja nuu ja in tee na kuu de, te xndendoo de ñasiꞌi de, su tu na seꞌe de oo jin ña, kuini ja ñani de ndatnandaꞌa jin ñaꞌa ni ndondaꞌu yun, nagua ja koo seꞌe ña jin de, te nukuiin de nuu tniuu ndi ñani de, kachi tutu ii.
\v 29 Nuu saa, te ni oo uja ñani. Te tee xtnañuꞌu yun ni tnandaꞌa de jin ñasiꞌi de, te ni jiꞌi de, su tu na seꞌe de ni oo jin ña.
\v 30 Te ni ndatnandaꞌa tee kuu uu yun jin ñaꞌa ni ndondaꞌu yun. Te suni ni jiꞌi de, su tu na seꞌe de ni oo jin ña.
\v 31 Vi suni ni ndatnandaꞌa tee kuu uni jin ña, vi ndee ni kenta ndi uja de. Su vi ni in de, tu ni kuu koo seꞌe de jin ña. Te ni ka jiꞌi ndi uja de.
\v 32 Te sandiꞌi ni ka, te ni jiꞌi maa ña.
\v 33 Nuu saa, te nuu vi ndateku ndiyi, ¿ndee de kuu ja kondeka ña, ja siun vi ndi uja de ni ka tnandaꞌa jin ña? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 34 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Ñuyiu yaꞌa, chi ka jaka tnaꞌi vi ka tnandaꞌi.
\v 35 Su ñayiu ja kaꞌan maa ia Dios ja kentakuei vi koi nuu oo ya, te vi ndatekui neꞌu ndiyi, chi tu ka jaka tnaꞌi ni tu ka tnandaꞌi.
\v 36 Te ma vi kuu kai, chi vi kokui na kuinio ia ka jinokuechi nuu maa Dios. Te seꞌe maa ia Dios vi kokui, chi ndaxteku ña ya.
\v 37 Te vi ndee maa Moisés ni kaxtnoꞌo ja vi ndateku ndiyi nuu ni kaꞌan ia Dios nuu yutnu ndoko ja oo iñu ja jaꞌnu jaꞌnu ñuꞌu. Te yun ni kaꞌan maa Jitoꞌo, ja maa ya kuu Dios Abraham vi Dios Isaac vi Dios Jacob.
\v 38 Chi ia Dios, masu Dios ñayiu ka jiꞌi kuu ya, chi ia Dios ñayiu ka teku kuu ya. Chi ndiꞌi ñayiu teku nuu maa ia Dios ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 39 Yun te ka jiñaꞌa sava tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés:
\p ―Vatuka kaꞌan ni, Mastru ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 40 Te tu ni ka kii ka ini de ja vi kakan tnoꞌo de Jesús.
\s Ndikin tata David kuu Kristu
\p
\v 41 Yun te ni jikan tnoꞌo Jesús, te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nau ja ka kaꞌan ñayiu ja Kristu kuu ia ni tetniuu Dios, te suu ya kuu ndikin tata ndee David?
\v 42 Su vi maa David kaꞌan de nuu tutu Salmo ja ni tee de:
\q Ni kaꞌan Jitoꞌo Dios nuu Jitoꞌo san:
\q “Jinkoo ichi ndaꞌa kuaꞌa rin
\q
\v 43 vi guaa ndee na saꞌa rin ja ka kaꞌan uꞌu ña ndee chii jaꞌa ron” jiñaꞌa Dios,
\m kachi tutu ii.
\v 44 Te vi maa David xnani ña Jitoꞌo, te ¿naxa kuu kokuu ndikin tata ña de nuu saa? ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaꞌan kuechi Jesús siki tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés
\p
\v 45 Te vi ka nini ndiꞌi ñayiu, te jiñaꞌa Jesús nuu tee ka skuaꞌa jin ya:
\p
\v 46 ―Vi koto ni maa ni jin tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, chi ka junkuaan ini de ja vi kuiꞌnu de saꞌun nani nuu ka jiondita de, ja xneꞌe ja ka kuu nijaꞌnu de, vi ja vi kaꞌan yiñuꞌu ñayiu nuu ka ndakantnoꞌo ñai jin de nuu yaꞌu. Te ka jintnaꞌa ini de vi jinkoo de nuu tei xtnañuꞌu ka ini veꞌe ii sinagoga, vi nuu tei xtnañuꞌu nuu ka jaxini de.
\v 47 Te ka kindee de veꞌe ñaꞌa ni ka ndondaꞌu, su vi ja ma vi kuni ñayiu, te kani ndevaꞌa ka ndakuatu de. Su tee yaꞌa, chi kuaꞌa ka vi tniuyaꞌu de nuu ia Dios ―jiñaꞌa ya.
\c 21
\s Xuꞌun ja ni soko in ñaꞌa ni ndondaꞌu
\p
\v 1 Te ndiaꞌa Jesús ja ka tnaa ñayiu kuika xuꞌun ka sokoi nuu jatnu oo maa veñuꞌu kaꞌnu yun.
\v 2 Te suni ni jini ya in ñaꞌa kundaꞌu ja ni ndondaꞌu, ja ni tnaa ña uu xuꞌun kueli nuu jatnu yun.
\v 3 Yun te jiñaꞌa ya:
\p ―Kaꞌan ndaa ndija san ja kuaꞌa ka ni soko ñaꞌa ndaꞌu ja ni ndondaꞌu yaꞌa saa ndiꞌi ñayiu ka soko yaꞌa.
\v 4 Chi ndiꞌi ñayiu ni ka soko nuu ia Dios, chi vi ndimaa ni ka xuꞌun ni kendoo kuu. Su ñaꞌa yaꞌa, chi visi kundaꞌu ña, su ni soko ña ndiꞌi ja nevaꞌa ña ja koteku ña ―jiñaꞌa ya.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús ja naa veñuꞌu kaꞌnu
\p
\v 5 Te nini ya ja ka ndatnoꞌo sava tee ka skuaꞌa jin ya siki veñuꞌu kaꞌnu ja ni ndukutu jin yuu vii ndevaꞌa ja ni kuvaꞌa, vi jin taka ja ka soko ñayiu, te jiñaꞌa ya:
\p
\v 6 ―Koo in kiuu ja vi ndiꞌi taka ja ka ndiaꞌa ni yaꞌa ndonso, chi ma kendoo ni in kava siki inka kava, chi ndiꞌi tnani ―jiñaꞌa ya.
\s Seña yaꞌa koo nuu kuyatni ja naa ñuyiu
\p
\v 7 Yun te ka jikan tnoꞌo de, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Mastru, ¿na kiuu skunkuu ndiꞌi tnoꞌo ni kaꞌan ni yaꞌa? ¿Te na seña koo nuu kuyatni ja skunkuu ndiꞌi yaꞌa? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 8 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Vi koto guaꞌa ni maa ni ja tu na in xndaꞌu ña jin ni. Chi kikuei kuaꞌa tee jin sivi san, te vi kachi de: “Maa san kuu Kristu, ia ni tetniuu Dios”, te suni “Ja ni kuyatni kiuu sandiꞌi”, vi kachi de. Su ma vi kandija ni ja vi kondikin ni de.
\v 9 Te nuu vi kuni soꞌo ni tnoꞌo ja ka jaxin tnaꞌa ñayiu vi ja ka ndakoo ñayiu siki tee netniuu, te ma vi yuꞌu ni, chi nini kuu ja xtnañuꞌu ka saa kokuu, su kuini ka ja naa ñuyiu ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 10 Yun te jiñaꞌa ka ya:
\p ―Vi ndakoo ñuu naꞌnu ja vi kaxin tnaꞌa jin sava ka ñuu naꞌnu, chi ndakoo in ñuu siki inka ñuu.
\v 11 Vi koo ndevaꞌa ñuu tnaa, vi yaꞌa yun ñuu koo tnama vi kueꞌe xeen ndevaꞌa, te koo seña ichi andivi, te ioo ndevaꞌa kokuu ja vi yuꞌu ndevaꞌa ñayiu nuu vi kuni.
\p
\v 12 ’Su ama ka ja skunkuu ndiꞌi yaꞌa, te vi kaꞌan uꞌu ña ñayiu jin ni, te vi sondikin ñai, te vi tnaa ñai nuu ndaꞌa tee ka tatnuni veꞌe ii sinagoga ja vi saꞌa ndaa de kuechi ni, te vi tnaa ña de vekaa. Yun te vi ndasiaꞌa ña de nuu ndaꞌa tee ka tatnuni vi nuu ndaꞌa rey ja jaꞌa ja ka kandija ña ni jin san.
\v 13 Te yun koo ichi ja kuu vi kaꞌan ni tnoꞌo san nuu de.
\v 14 Te ma vi kondiꞌni ni ja vi kondakani ini ni ama ka naxa vi kaꞌan ni nuu tee ka netniuu ja vi kaꞌan niꞌnu ni ja jaꞌa ni.
\v 15 Chi taa maa san tnoꞌo ndichi ja vi kaꞌan ni, nagua ja ni in ñayiu ka kaꞌan uꞌu ña jin ni, ma vi kundee ini vi kachi ja masu vatuka ka kaꞌan ni.
\v 16 Te vi ndee tata ni vi ñani ni vi tnaꞌa ni vi ñayiu ka oo guaꞌa ka jin ni, vi xtuu ña. Te vi kaꞌni ñai jin sava ni.
\v 17 Chi ndiꞌi ñayiu vi kaꞌan uꞌu ña jin ni ja jaꞌa san.
\v 18 Su ma jinaa ni in ixi xini ni.
\v 19 Su vi koyutnu ni nagua ja kentakuei ni vi koo ni nuu oo ia Dios.
\p
\v 20 ’Te nuu vi kuni ni Jerusalén ja vi nii ni ka jikonduu soldado inka ñuu, vi konaꞌa ni ja ni kuyatni ja naa.
\v 21 Nuu saa te ñayiu ka oo Judea, na vi kunu yuꞌi kiꞌinkuei guaa ndee nuu yuku. Te ñayiu ka oo maa Jerusalén, na kekuei kiꞌinkuei. Te ñayiu ka oo yuku nuu ka satniui, ma vi ndajiokuiin ñuu yaꞌa.
\v 22 Chi kiuu saa kokuu kiuu ja tetniuu ia Dios tnundoꞌo xeen, nagua ja saa, te skunkuu ndiꞌi tnoꞌo yoso nuu tutu ii.
\v 23 Su ndaꞌu ni ka ñaꞌa ka ñuꞌu lulu vi ñaꞌa ka jaxin seꞌe kiuu yun, chi vi ndaꞌi vi kana ñayiu ñuyiu, chi kiti ini ia Dios, te tetniuu ya kuaꞌa ndevaꞌa tnundoꞌo siki ñayiu ñuu yaꞌa.
\v 24 Sava ñayiu vi kaꞌni ñai jin yuchi kani, te sava ka ñayiu vi kuaka ña ja vi kokunukuechi taka ñuu. Te kiukuei ñayiu sava ka tatatnoꞌo ñuo Jerusalén ja vi saꞌi janeꞌe jayichi, guaa ndee na skunkuu tiempu ja ni jani ia Dios ja vi kotatnuni ñayiu yun.
\s Kaxtnoꞌo Jesús naxa kokuu nuu ndii ya
\p
\v 25 ’Yun te koo seña nuu nikandii, vi nuu yoo vi nuu kimi. Te nii ñuyiu yaꞌa vi kuiko ini ñayiu, te vi yuꞌu ndevaꞌi nuu vi kuni ja niꞌi vi ndaꞌi koꞌo nuu ndute mar vi jiokagua xeen nuu de.
\v 26 Te kuaꞌa ñayiu vi kuaꞌan anui ja ka yuꞌu ndevaꞌi nuu ka ndakani ini naxa kaa ja kokuu nuu ñuyiu, chi kisi ndiꞌi jandakui oo ndee andivi.
\v 27 Yun te vi kuni ñayiu ja mandii maa san, ja kuu san Seꞌe Teyii, ndee nuu in viko jin jakaꞌnu vi jayeꞌe tajan maa ia Dios.
\v 28 Te vi koo ini vi koo anu ni nuu kejaꞌa ja skunkuu taka tniuu yaꞌa. Te vi kinuu ni ichi andivi, chi ja oo yatni ja skaku niꞌnu ña san ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 29 Yun te ni kaꞌan jioniꞌni ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Vi kondiaꞌa ni naxa saꞌa tnu tichi iuu vi sava ka yutnu.
\v 30 Nuu kejaꞌa ja nduyute ndaꞌa tnu, te ka jini ni ja ja makuyatni yoo iꞌni.
\v 31 Suni saa ni kokuu nuu na vi kuni maa ni ndiꞌi tnoꞌo yaꞌa, te vi konaꞌa ni ja ja oo yatni ja tetniuu ña ia Dios ja tatnuni san.
\p
\v 32 ’Te kaꞌan ndaa san ja ndiꞌi tnoꞌo yaꞌa skunkuu nuu ñayiu vi tnaꞌa tnundoꞌo yaꞌa ama ka ja vi kui.
\v 33 Ñuyiu yaꞌa vi andivi, chi ja naa ni kuu. Su tnoꞌo kaꞌan san, ma naa, chi ndiꞌi skunkuu.
\p
\v 34 ’Vi koto vaꞌa ni maa ni, te ma vi saꞌa ndee ni ini anu ni ja vi kaa vi koꞌo ndevaꞌa ni, te ma vi kondioo ini ni ja oo ñuyiu, nagua ja ma kanakau sanaa tnundoꞌo siki ni kiuu na ndenta san.
\v 35 Chi kiuu saa kokuu na kuinio nuu ndandesi sanaa in trampa. Te ñama kii tnundoꞌo siki na saa na tuꞌu ñayiu oo ninii ñuyiu.
\v 36 Vi kuꞌun ini ni, te siun ni vi kondakuatu ni nuu ia Dios, nagua ja vi kaku niꞌnu ni nuu taka tnundoꞌo ja kii, te vi koo ni nuu maa san, ja kuu san Seꞌe Teyii ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 37 Te tnoꞌo nduu ni oo Jesús maa veñuꞌu Jerusalén ja ni okaxtnoꞌo ya nuu ñayiu, te jakuaa ni ojaꞌan ya ja ni ondoo ya yuku nani Olivos.
\v 38 Te ndiꞌi ñayiu ni ojaꞌankuei tnoꞌo neꞌe veñuꞌu yun ja ni ka onini tnoꞌo ni okaxtnoꞌo ya.
\c 22
\s Ni ka skaka tnaꞌa de ja vi kaꞌni de Jesús
\p
\v 1 Nuu ni kuyatni viko pascua ñayiu judio, kiuu ka jai xtaa vixin ja tu na levadura yiꞌi,
\v 2 te sutu ka kuu nijaꞌnu vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés ni ka nduku de naxa vi kaꞌni de Jesús, chi ka yuꞌu de ja vi kiti ini ñayiu ñuu siki maa de.
\v 3 Yun te ni kee Tachi anu Judas, tee suni nani Iscariote, ja ni okuu in tee neꞌu ndi uxi uu tee ni ka oskuaꞌa jin Jesús.
\v 4 Te ni jaꞌan de ni kaꞌan de jin sutu ka kuu nijaꞌnu vi tee ka kuu nijaꞌnu ka jito veñuꞌu ja ni ka ndatnoꞌo tnaꞌa de naxa xtuu de Jesús.
\v 5 Te ni ka kusii ini tee yun, guaa ni ka kaꞌan de ja vi tniuyaꞌu de Judas.
\v 6 Te ni jantaꞌu de. Yun te ni jinkondee de nduku de naxa saꞌa de ja xtuu de Jesús nuu tu na ñayiu ka oo.
\s Ni ka jaxini Jesús jin tee ka skuaꞌa jin ya
\p
\v 7 Te nuu ni kintnaꞌa maa kiuu viko ja ka jaa ñayiu judio xtaa vixin ja tu na levadura yiꞌi, kiuu ka jaꞌni lelu ja ka jai viko pascua yun,
\v 8 te ni tetniuu Jesús Pedro vi Juan, te jiñaꞌa ya:
\p ―Kuaꞌankuei ni te vi saꞌa tuaꞌa ni ja vi kaxinio viko pascua yaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 9 Te ni ka jikan tnoꞌo ña de:
\p ―¿Ndenu kuini ni ja vi saꞌa tuaꞌa san? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 10 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Kuaꞌankuei ni te nuu kiukuei ni maa ñuu kaꞌnu yun, te vi jinkuntnaꞌa ni jin in tee ndiso in kiyi ndute. Te vi kondikin ni de kiꞌinkuei ni ndee na ndiuu de veꞌe nuu oo de yun.
\v 11 Te vi kaꞌan ni jin maa tee xiin veꞌe yun: “Kachi Mastru ja ¿ndenu oo veꞌe ja tanuu ni vi kaxini de jin tee ka skuaꞌa jin de viko pascua yaꞌa?”, vi kuñaꞌa ni.
\v 12 Te xneꞌe maa de in veꞌe kaꞌnu oo ndee sukun nuu ja oo tuaꞌa. Te yun vi saꞌa vaꞌa ni ja vi kaxinio ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 13 Yun te ni jaꞌankuei de, te ni ka jinkuꞌun de vi nagua ni kaꞌan maa Jesús. Te yun ni ka saꞌa vaꞌa de ja vi kaxini de jin ya viko pascua yun.
\p
\v 14 Te nuu ni jino ore ja vi kaxini ya, te ni ka jinkoo ya jin tee ni chitniuu ya nuu mesa.
\v 15 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Vi siun ni ndioo ini san ja vi kaxinio nuu viko pascua yaꞌa ama ka ja kuu san.
\v 16 Chi kaꞌan ndaa san ja ma kaa ka san nuu viko pascua yaꞌa guaa ndee na kenta kiuu ja skunkuu nagua oo nuu viko yaꞌa nuu tatnuni ia Dios ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 17 Yun te ni kiꞌin ya in vasu, te ni ndakuantaꞌu ya nuu ia Dios, te jiñaꞌa ya:
\p ―Vi tnii ni, te vi skaka ni vi koꞌo ni.\fig Last Supper|66CN01803B.TIF|col|||Ka jaxini Jesús jin tee ka skuaꞌa jin ya|22.17\fig*
\v 18 Chi kaꞌan ndaa san ja ma koꞌo ka san nduxi uva yaꞌa guaa ndee na kenta kiuu ja tatnuni san nuu ñuyiu yaꞌa, saa sakoꞌo ka san ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 19 Yun te ni kiꞌin ya in xtaa vixin ja tu na levadura yiꞌi, te ni ndakuantaꞌu ya nuu ia Dios, te ni taꞌu ya, te ni jiñaꞌa ya ja vi kaa de, te jiñaꞌa ya:
\p ―Yaꞌa kuu yiki kuñu san ja soko san ja jaꞌa in in maa ni. Te vi kaa ni nagua ja vi kondakaꞌan ña ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 20 Te suni saa ni ni saꞌa ya jin vasu nuu ni ndiꞌi ni ka jaxini ya. Ni tnii ya vasu yun, te jiñaꞌa ya:
\p ―Nduxi uva yaꞌa kuu niñi san, ja kati ja jaꞌa in in maa ni, ja kokuu in tratu jaa ja tniuyaꞌu san yika kuechi ni.
\p
\v 21 ’Su tee ja xtuu ña jin san, chi ka nukoo jin de nuu mesa yaꞌa.
\v 22 Kaꞌan ndaa san ja sein ja kuu san Seꞌe Teyii, chi ichi yaꞌa ni jani ña ia Dios ja kiꞌin san. Su ndaꞌu ni ka tee ja xtuu ña yaꞌa, chi kanakau tnundoꞌo ndevaꞌa siki de ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 23 Yun te ni ka jinkondee de ka jikan tnoꞌo tnaꞌa de ndee de kaꞌan jin ya.
\s Ka tee tnaꞌa de ndee de guaa kokuu kaꞌnu ka
\p
\v 24 Te nuu kuee ka, te ni ka tee tnaꞌa de ndee de kuu ja kokuu kaꞌnu ka.
\v 25 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Tee ka kuu nijaꞌnu ja ka tatnuni nuu in in ñuu, chi ka tenini de ñayiu ja vi saꞌi nagua ka kuini maa de. Te ka kaꞌan de ja vi xnani ña ñayiu ja tee ka chituu ñayiu ñuu ka kuu de.
\v 26 Su ma vi saꞌa maa ni saa, chi in tee kuu kaꞌnu na saꞌa luluu de maa de, te in tee tatnuni na kokuu de na kuinio in tee jinokuechi.
\v 27 Chi ¿ndee tee kuu ja kuu kaꞌnu ka? ¿A tee jinkoo nuu mesa ja kaa de xtaa axi tee jinokuechi? ¿A masu tee jinkoo nuu mesa kuu tee kuu kaꞌnu ka? Su sein, chi suaꞌa jinokuechi san nuu in in maa ni.
\p
\v 28 ’Su maa ni, chi siun ni ka oo ni jin san nuu tnaꞌa san tnundoꞌo.
\v 29 Te yun guaa taa san in tniuu ja vi kotatnuni ni, nagua ni chitniuu ña maa Tata Yua san jin san,
\v 30 nagua ja kiukuei ni nuu tatnuni san ja vi kaa vi koꞌo ni. Te vi jinkoo ni nuu in in mesa ja vi kaꞌndeo kuechi ndiꞌi uxi uu tatatnoꞌo Israel ―jiñaꞌa Jesús.
\s Ni kaxtnoꞌo Jesús ja ndayuꞌu Pedro ja jini ña de jin ya
\p
\v 31 Yun te jiñaꞌa ya nuu Simón Pedro:
\p ―Simón, ni jikan ña Tachi nuu ia Dios ja koto tnuni ña jin ndiꞌi ni, te kisi ña na kuinio nuu ka sijin triu.
\v 32 Su ni jikantaꞌu san ja jaꞌa ni nuu ia Dios, nagua ja ma ndayuꞌu ni jin tnoꞌo kandija ni. Te nuu na ndajiokuiin ni nuu san, te suni chituu ni sava ka ñayiu ka kandija ja na vi koyutnui nuu san ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 33 Te jiñaꞌa Simón Pedro:
\p ―Jitoꞌo san, sein chi ja ni jakin san anu san ja kondikin ña san kiꞌinkueio vekaa, vi guaa ndee na kuu san jin ni ―jiñaꞌa de.
\p
\v 34 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Pedro, kaꞌan san ja vi jakuaa vitna, te uni jichi kaꞌan ni ja tu jini ña ni ama ka ja kana liꞌli ―jiñaꞌa ya.
\s Vaji tnundoꞌo
\p
\v 35 Yun te ni jikan tnoꞌo ña Jesús jin ndiꞌi de:
\p ―Na ni tetniuu ña san ja ni jaꞌankuei ni, ni ka ndakani ni tnoꞌo ia Dios, ¿a nagua ni jaꞌni ña jin ni ja siun vini in ñunu xtaa, te ni in itni xuꞌun, te ni ndijan ni tu nagua ni ka yindaꞌa ni? ―jiñaꞌa ya.
\p Te ka jiñaꞌa de:
\p ―Tu saꞌun nagua ni jaꞌni ña.
\p
\v 36 Yun te jiñaꞌa ya:
\p ―Vitna guaa vi saꞌa tuaꞌa ni. Vi kondiso ni ñunu xtaa ni vi itni xuꞌun ni. Te ndee ni tu na yuchi kani nevaꞌa, te vi xiko ni visi soo suꞌnu ni, te vi kuaan ni in nagua ja vi kindaꞌa ni.
\v 37 Chi kaꞌan san ja nini kuu ja skunkuu tnoꞌo yoso nuu tutu ii ja kaꞌan siki maa san: “Ni ka saꞌa ndevaꞌa ña ñayiu na kuinio in tee kueꞌe ndevaꞌa”, kachi tutu ii. Te tnoꞌo yun, chi skunkuu ja jaꞌa san, te saa kokuu ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 38 Yun te ka jiñaꞌa de:
\p ―Jitoꞌo san, yaꞌa ka oo uu yuchi kani ―ka jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa ya:
\p ―Ja ni kuu saa ni. Ma vi kaꞌan ka ni.
\s Ndakuatu Jesús nuu yuku Olivos
\p
\v 39 Yun te ni kee ya kuaꞌan ya yuku Olivos nagua ni osaꞌa maa ya. Te ni ka jata ndikin ña tee ka skuaꞌa jin ya kuaꞌankuei de.
\v 40 Te nuu ni jinokuei ya jin de yuku yun, te jiñaꞌa ya:
\p ―Vi ndakuatu ni nuu ia Dios nagua ja ma junkuei ni nuu jakueꞌe ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 41 Yun te ni kujioo ya nagua kuaꞌa jika kenta in yuu ndaꞌo. Te ni jinkuiin jiti ya ja ni ndakuatu ya nuu ia Dios,
\v 42 te jiñaꞌa ya:
\p ―Tata Dios, jikantaꞌu san nuu ni ja nuu ja kuini ni, te skaku niꞌnu ña ni nuu tnundoꞌo ja ma kanakau siki san. Su na kokuu nagua kuini maa ni, masu nagua kuini san ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 43 Yun te ni kenta in ia jinokuechi nuu ia Dios ja vaji ichi andivi, ja ndakuñaꞌa ka ya jandakui Jesús.
\v 44 Te ja siun kusuchi ndevaꞌa ini ya, te ni ndakuatu niꞌi ya nuu ia Dios. Yun te ni jinkondee tnaa ya junkuei ndee nuu ñuꞌu na kuinio ja too yuyu niñi.
\v 45 Te nuu ni ndiꞌi ni ndakuatu ya, te kuanoꞌo ya nuu ka oo tee ka skuaꞌa jin ya, te ni nukuꞌun ña ya ja ka kixin de, chi ni skuita ña tnoꞌo suchi ini.
\v 46 Yun te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nau ja saa ka kixin ni? Vi ndakoo ni te vi ndakuatu ni nuu ia Dios nagua ja ma junkuei ni nuu jakueꞌe ―jiñaꞌa ya.
\s Ni ka kakuiko de Jesús
\p
\v 47 Te vi nini kaꞌan ka Jesús, te ni jinokuei kuaꞌa ñayiu ja vi kakuiko ñai, te yoxnoꞌo tee nani Judas, in tee neꞌu uxi uu tee ka skuaꞌa jin ya. Ni kuyatni de nuu oo Jesús ja tetuyuꞌu ña de.
\v 48 Yun te jiñaꞌa ya:
\p ―Judas, ¿a vi in ja tetuyuꞌu ña ni kuu ja xtuu ña ni jin san ja kuu san Seꞌe Teyii? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 49 Te ja siun ni ka jini tee ka skuaꞌa jin ya ja ni jinokuei kuaꞌa ñayiu ja vi kakuiko ñai jin ya, te ni ka jikan tnoꞌo ña de:
\p ―Jitoꞌo san, ¿a vi keneꞌe san yuchi kani, te vi kaxin tnaꞌa san jin ñayiu yaꞌa? ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 50 Yun te ni xtuji in de in tee jinokuechi nuu sutu kuu nijaꞌnu, chi ni kindee de soꞌo lado kuaꞌa tee yun.
\v 51 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Saa ni, ma vi saꞌa ka ni siun ―jiñaꞌa ya.
\p Te ni tetuu ya ndaꞌa ya soꞌo tee ni tuji yun, te ni nduvaꞌa.
\v 52 Yun te jiñaꞌa ya nuu sutu ka kuu nijaꞌnu vi nuu taka tee ka kuu nijaꞌnu ka jito veñuꞌu, vi nuu tee ka kuu nijaꞌnu maa ñuu ja ni jinokuei de ja vi tnii ña de jin ya:
\p ―¿Nau ja vi yuchi kani vi yutnu ni kekuei jin ni na kuinio ja kuiꞌna kuu san?
\v 53 Te ndiꞌi ni kiuu ni ka oo veñuꞌu kaꞌnu, te tu ni ka tnii ña ni. Su saa kokuu, chi yaꞌa kuu ore maa ni, ja tatnuni jakaꞌnu ja oo ñunee ―jiñaꞌa ya.
\s Ni tayuꞌu tnoꞌo Pedro ja jini de Jesús
\p
\v 54 Yun te ni ka tnii de ya, te kuaꞌankuei de jin ya veꞌe sutu kuu nijaꞌnu ka. Te Pedro, chi ndikin jika ni de, kuaꞌan de.
\v 55 Te nuu ni jinokuei de, te ni ka xtnaꞌa de ñuꞌu yeꞌe yun, te ni ka jinkoo de ka ndasaa de. Te suni ni jintnaꞌa Pedro, te ni jinkoo de neꞌu nuu ka oo tee yun.
\v 56 Su nuu ni jini ña in ñaꞌa jinokuechi ja nukoo Pedro nuu yuñuꞌu yun, te ni ndiaꞌa guaguaꞌa ña nuu de, te jiñaꞌa ña:
\p ―Tee yaꞌa, chi suni in tee ka jika jin Jesús kuu de ―jiñaꞌa ña.
\p
\v 57 Su ni tayuꞌu tnoꞌo Pedro, te jiñaꞌa de:
\p ―Tu jini san na tee kuu de ―jiñaꞌa de.
\p
\v 58 Vi nunuu ni, te ni jini ña inka de, te jiñaꞌa de:
\p ―Roon, suni ka jika ron jin tee yun ―jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa tuku Pedro:
\p ―Ñaꞌa, ma suu san kuu ―jiñaꞌa de.
\p
\v 59 Te vaa vi ndee nuu in ore, te jiñaꞌa tuku inka de:
\p ―Ja ndaa ja tee yaꞌa, chi suni in tee ka jika jin Jesús kuu de, chi suni in tee ñuu Galilea kuu de ―jiñaꞌa tee yun.
\p
\v 60 Te jiñaꞌa tuku Pedro:
\p ―Tu jini san na tee ka kaꞌan jin ni ―jiñaꞌa de.
\p Te vi nini kaꞌan ka Pedro, te ni kana in liꞌli.
\v 61 Yun te ni jionenuu Jesús, ndiaꞌa ya nuu de, te ni ndakankaꞌan de tnoꞌo ni kaꞌan ya nuu de, ja ama ka ja kana liꞌli, te tayuꞌu tnoꞌo de uni jichi ja tu jini ña de.
\v 62 Yun te ni ndee de yeꞌe yun, te ni jaku ndevaꞌa de ja tnaꞌu ini de.
\s Ni ka saꞌa neꞌe ka saꞌa yichi de Jesús
\p
\v 63 Te ndiꞌi tee ka jito Jesús, ka jaku ndee de ya vi ka kani ña de.
\v 64 Te ni ka jasi de nduchi nuu ya, vi ni ka kani de nuu ya, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Kaꞌan, ndeja kuu ja ni kani ña ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 65 Vi kuakuaꞌa ka tnoꞌo neꞌe ni ka kaꞌan de jin ya.
\s Ni ka junsiaꞌa de Jesús nuu ni ka ndututu tee ka kuu nijaꞌnu
\p
\v 66 Te nuu ni tuu, te ni ka ndututu ndiꞌi tee ka kuu nijaꞌnu nuu ñayiu judio, vi sutu ka kuu nijaꞌnu, vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, te ni ka jaka de Jesús kuaꞌankuei jin de nuu junta yun, te ka jiñaꞌa de:
\p
\v 67 ―Vitna te kaꞌan, ¿a suu ron kuu ia ni tetniuu Dios? ―ka jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa ya:
\p ―Visi na kaꞌan san ja suu san kuu, su ma vi kandija ni.
\v 68 Te nuu ja na kakan tnoꞌo ña san in tnoꞌo, te ma vi kaꞌan ni, te ni ma vi siaa ña ni.
\v 69 Su ndee ore vitna, te jinkoo maa san, ja kuu san Seꞌe Teyii, ichi ndaꞌa kuaꞌa Dios, ia ndakui ndevaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 70 Yun te ka jiñaꞌa ndiꞌi de:
\p ―Nuu saa, ¿te a Seꞌe ia Dios kuu ron? ―ka jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa ya:
\p ―Maa ni ka kaꞌan ja suu kuu san ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 71 Yun te ka jiñaꞌa de:
\p ―¿Na testiu ka ka jiniuꞌo? Te vi mao ni ka onini tnoꞌo ni kaꞌan de jin yuꞌu de, ja Seꞌe ia Dios kuu de ―ka kachi de.
\c 23
\s Ni ka junsiaꞌa de Jesús nuu Pilato
\p
\v 1 Yun te ni ndontakuei ndiꞌi ñayiu ni ka oo nuu junta yun. Te ni ka jinsiaꞌa de Jesús nuu Pilato.
\v 2 Te ni ka jinkondee de ka kaꞌan kuechi de siki ya, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Ni ka nukuꞌun san tee yaꞌa ja skaꞌan de ñayiu ñuu san, vi kaꞌan de ja ma vi tniuyaꞌu ka san xuꞌun impuestu ja kiꞌin nuu rey ñuu Roma. Te suni kaꞌan de ja tee ni tetniuu Dios kuu de, vi suu de kuu rey ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 3 Yun te ni jikan tnoꞌo ña Pilato:
\p ―¿A suu ron kuu rey ñayiu judio? ―jiñaꞌa de.
\p Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Saa kaꞌan maa ni ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 4 Yun te jiñaꞌa Pilato nuu sutu ka kuu nijaꞌnu vi nuu ndiꞌi ñayiu ni ka ndututu yun:
\p ―Tu saꞌun na kuechi niꞌi san siki tee yaꞌa ―jiñaꞌa de.
\p
\v 5 Su viꞌi ka ni ka kaꞌan de, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Tee yaꞌa, chi skaꞌan de ñayiu ñuu san ja ndontakuei vai siki tee ka netniuu. Te ni kejaꞌa de kaxtnoꞌo de ndee Galilea, te vitna ja ni kenta de ndee Judea yaꞌa ―ka jiñaꞌa de.
\s Ni ndasiaꞌa ña Pilato jin Jesús ndaꞌa Herodes
\p
\v 6 Te nuu ni onini Pilato ja siun ni ka kaꞌan de, te ni jikan tnoꞌo de a tee Galilea kuu ya.
\v 7 Te nuu ni ka kaꞌan de ja suu kuu ya, te ni ndasiaꞌa ña de ndaꞌa Herodes, tee tatnuni Galilea, chi Jerusalén ni oo Herodes kiuu saa.
\v 8 Te nuu ni jini ña Herodes jin Jesús, te ni kusii ini de, chi ndee ja oo kiuu ni ondioo ini de ja kuni de ya, chi ja jini de ja ka kaꞌan ñayiu jakuaꞌa ja saꞌa ya, te ni kuini de ja kondiaꞌa de in jakaꞌnu saꞌa ya.
\p
\v 9 Yun te ni jikan tnoꞌo ña de kuaꞌa tnoꞌo, su ni ja in tnoꞌo tu ni kaꞌan Jesús.
\v 10 Te sutu ka kuu nijaꞌnu vi tee ka kaxtnoꞌo Ley Moisés, chi ka oo de yun ka xtavi niꞌi de ya kuechi.
\v 11 Yun te ni ka skexiko ña Herodes vi soldado de jin Jesús, te ni ka skuiꞌnu ña in saꞌun kani vii ndevaꞌa ja ka niꞌnu rey, ja ni ka jaku ndee ña de, vi ni ka saꞌa neꞌe ni ka saꞌa yichi ña de. Te ni ka ndatetniuu de ya kuanoꞌo tuku ya ndaꞌa Pilato.
\v 12 Te vi kiuu saa ni ka ndumani tnaꞌa Herodes jin Pilato, chi ni ka ojini uꞌu tnaꞌa de ama ka.
\s Ja ni kuu ndaa ja kuu Jesús
\p
\v 13 Yun te ni ndaxtutu Pilato tee ka kuu nijaꞌnu nuu sutu, vi tee ka netniuu, vi ñayiu ñuu,
\v 14 te jiñaꞌa de:
\p ―Yaꞌa oo tee ni ka kisiaꞌa maa ni nuu san, ja ka xtavi kuechi ni de, ja skaꞌan de ñayiu ñuu ja vi ndakoi siki tee ka netniuu. Su vi jin nuu ndiꞌi maa ni ni xndichi san de, te tu ni nukuꞌun san ni in jakueꞌe ja ka xtavi maa ni de.
\v 15 Te vini Herodes, tu na kuechi ni jinkuꞌun de, yun guaa ni ndasiaꞌa tuku de tee yaꞌa ndaꞌa san. Te ja ka jini maa ni ja tu na jakueꞌe ni saꞌa tee yaꞌa ja kokuu de.
\v 16 Te yun guaa na tatnuni san ja na vi kani ña jin de, te siaa san de ―jiñaꞌa Pilato.
\p
\v 17 Te nini kuu ja vi siaa de in tee yiꞌi vekaa in in viko pascua.
\v 18 Te vi ndiꞌi ñayiu ni ka kana jaa, te ka jiñaꞌi:
\p ―¡Kaꞌni ni tee jian, te siaa ni Barrabás! ―ka jiñaꞌi.
\p
\v 19 Te Barrabás, chi yiꞌi de vekaa siki ja ni jaꞌni de ndiyi, vi ja ni ndakoo de siki tee ka netniuu Jerusalén.
\v 20 Su Pilato, chi ni kuini de ja siaa de Jesús, te ni kaꞌan tuku de jin ñayiu.
\v 21 Su vi saa viꞌi ka ni ka kana jaa ñayiu, te ka jiñaꞌi:
\p ―¡Katakaa ni de! ¡Katakaa ni de yika cruz! ―ka jiñaꞌi.
\p
\v 22 Te ni kaꞌan tuku Pilato jichi kuu uni, te jiñaꞌa de:
\p ―¿Su na jakueꞌe ni saꞌa tee yaꞌa? Tu na kuechi niꞌi san siki de ja kokuu de. Te na tatnuni san vi kani ña jin de, te siaa san de ―jiñaꞌa Pilato.
\p
\v 23 Su vi viꞌi ka ni ka kana ñayiu ka jikain ja na kuitakaa ya, te jin tnoꞌo ni ka kana ñayiu yun vi tee ka kuu nijaꞌnu nuu sutu, ni ka niꞌi ja ka kuini.
\v 24 Yun te ni jino ini Pilato ja saꞌa de nagua ka jikan ñayiu yun.
\v 25 Te ni siaa de tee jaꞌni ndiyi vi ndakoo siki tee ka netniuu. Te ni siaꞌa de Jesús ndaꞌa soldado ja vi saꞌa tee yun nagua ka kuini maa ñayiu.
\s Ni ka jatakaa de Jesús yika cruz
\p
\v 26 Te nuu ni ka jaka soldado Jesús ja vi katakaa de ya yika cruz, ni ka junkuntnaꞌa de jin in tee ñuu Cirene nani Simón. Mandii tee yun ja ni jaꞌan de yuku, te ni ka tenini ña de ja ni jiso tee yun cruz, te ndikin de Jesús kuaꞌan de.
\v 27 Te kuaꞌa ndevaꞌa ñayiu ka ndikin kuaꞌankuei, te ka ndaꞌi ka kana ñayiu siꞌi kuaꞌankuei ña ja ka kuu suchi ini ña ja jaꞌa Jesús.
\v 28 Su ni jionenuu ya nuu kuaꞌankuei ña, te jiñaꞌa ya:
\p ―Maa ni ñaꞌa Jerusalén, ma vi kuaku ni ja jaꞌa sein, chi vi kuaku ni ja jaꞌa maa ni vi ja jaꞌa seꞌe ni.
\v 29 Chi kii in kiuu koo tnundoꞌo, te vi kachi ñayiu: “Na taꞌu na ndetu ñaꞌa tu ni jinkuꞌun lulu, vi na taꞌu na ndetu ñaꞌa tu ni jini ja skaxin ña lulu” vi kachi ñayiu.
\v 30 Yun te vi jinkondee ñayiu vi kanai jin yuku, te vi kuñaꞌi: “Kanakau siki rin” te nuu tinduu: “Chisaꞌu ña”.
\v 31 Chi nuu ja siun ka saꞌa ña jin yutnu kuii, te viꞌi ka kokuu jin yutnu yichi ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 32 Suni ni ka jaka de uu tee kueꞌe ndevaꞌa ja vi katakaa in ni de jin Jesús.
\v 33 Te nuu ni jinokuei de nuu nani yiki xini ndiyi, te ni ka jatakaa de Jesús jin nduu tee kueꞌe yun nuu in in cruz, in de ichi ndaꞌa kuaꞌa ya, te inka ichi satni ya.
\v 34 Te nuu ni ka jatakaa de ya, te jiñaꞌa ya:
\p ―Tata, konekaꞌnu ini ni jin ñayiu yaꞌa, chi tu ka jini nagua ka saꞌi ―jiñaꞌa ya.
\p Yun te ni ka jitotnuni soldado, kondioꞌni ndee saꞌun ya kuu ja vi kendoo jin in in de.
\v 35 Te ka oo kuaꞌa ñayiu ka ndiaꞌi, te vi ndee tee ka netniuu ka kaꞌan kuasun ña jin ya, te ka ndatnoꞌo de:
\p ―Ni skaku niꞌnu de inka ñayiu. Te vitna na skaku niꞌnu de maa de, nuu ja ja ndaa ndija ja tee ni kaji Dios ja ni tetniuu ya kuu de ―ka ndatnoꞌo de.
\p
\v 36 Te saa ni tee ka kuu soldado, chi suni ka saꞌa kuasun ña de. Ni ka jintnaꞌa yatni ña de, te ka jiñaꞌa de vinu iaa ja koꞌo ya.
\v 37 Te ka jiñaꞌa de nuu ya:
\p ―Nuu ja rey ñayiu judio kuu ron, te skaku niꞌnu maa ron ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 38 Te ichi xini ya ni ka tetuu de in tnoꞌo ja yoso jin saꞌan griego, latín vi hebreo, te kaꞌan suaꞌa: “Tee yaꞌa kuu rey ñayiu judio”, kachi tnoꞌo yun.
\p
\v 39 Yun te vi ndee in tee kueꞌe ka intakaa jin ya kaꞌan kuasun ña de, te jiñaꞌa de:
\p ―Nuu ja tee ni tetniuu Dios kuu ron, te skaku niꞌnu maa ron nagua ja skaku niꞌnu ña ron jin ruꞌun ―jiñaꞌa de.
\p
\v 40 Yun te ni kuxeen inka tee ka intakaa jin de, te jiñaꞌa de:
\p ―¿A vini tu yuꞌu ron ia Dios ja kaꞌan ron siun? Te in ni tnundoꞌo ka tnaꞌo jin tee yaꞌa ja vi kuo.
\v 41 Yoon, chi ja ndaa ja ka tnaꞌa mao tnundoꞌo, chi ka tniuyaꞌuo jin jakueꞌe ni ka saꞌo. Su tee yaꞌa, chi tu saꞌun na jakueꞌe ni saꞌa de ―jiñaꞌa de.
\p
\v 42 Yun te jiñaꞌa de:
\p ―Jesús, ndakaꞌan ña ni jin san kiuu na jinkondee ni ja tatnuni ni ―jiñaꞌa de.
\p
\v 43 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―Kaꞌan ndaa san ja vi vitna kuu ja koo ni jin san andivi in nuu vii ndevaꞌa ―jiñaꞌa ya.
\s Ni jiꞌi Jesús
\p
\v 44 Te nuu ni jino ka uxi uu nduu, te ni kunee ninii ñuyiu, te vi ndee nuu ka uni jañini, te saa ni nduu ndijin.
\v 45 Ni kunee nuu nikandii, te ni teꞌnde sagua saꞌun kaꞌnu ja ndesi nuu ii, ini veñuꞌu kaꞌnu Jerusalén.
\v 46 Te yun ni kana jaa Jesús, te jiñaꞌa ya:
\p ―Tata, ndiundaꞌa maa ni anu san ―jiñaꞌa ya.
\p Te nuu ni ndiꞌi ni kaꞌan ya tnoꞌo yun, te ni kana anu ya.
\p
\v 47 Te nuu ni jini tee kuu capitán ja siun ni kuu nuu ni jiꞌi Jesús, te ni chiñuꞌu de ia Dios, te jiñaꞌa de:
\p ―Ja ndaa ndija ja tu na kuechi tee yaꞌa ni oo ―ni kachi de.
\p
\v 48 Te ndiꞌi ñayiu ni ka oo ja ni ka jini tnundoꞌo yun, ni ka ndajiokuiin ka katui ndikai ja ka tnaꞌu ndevaꞌa ini.
\v 49 Su ndiꞌi ñayiu ka jini tnaꞌa jin Jesús vi ñaꞌa ka ndikin ña jin ya, vajikuei ña ndee Galilea, chi jika ni ni ka kendoi ka ndiaꞌi ja siun ni kuu.
\s Ni jinkoyuꞌu Jesús
\p
\v 50 Ni oo in tee guaꞌa, in tee ndaa ñuu Arimatea nani José, in ñuu ja tnii Judea, te suni ni yinduu de nuu tee judio ja ka saꞌa junta kaꞌnu ka.
\v 51 Su tu ni jintnaꞌa ini de tnoꞌo ni ka ndatnoꞌo tee yun nuu junta yun siki Jesús, chi ni kandija de ja koo in kiuu te tatnuni maa ia Dios.
\v 52 Te yun guaa ni jaꞌan de ni kaꞌan de jin Pilato ja ni ndakan de yiki kuñu Jesús, te ni jandetu tee yun.
\v 53 Te ni nuneꞌe de yiki kuñu ya nuu cruz, te ni tniutuu de jin in saꞌun kuijin vii ndevaꞌa, te ni tayuꞌu ña de in yau nuu ni kaan de in yiki kava nuu chiaꞌan ka saꞌun na ndiyi kiyuꞌu.
\v 54 Te kiuu saa kuu ja ka saꞌa tuaꞌa ñayiu, chi ja oo yatni ja ndakiꞌin kiuu ndatatu.
\v 55 Te ñasiꞌi ja ka ndikin ña jin Jesús ja vajikuei ña ndee Galilea, ni jaꞌankuei ña, te ni ka jini ña yau ñaña yun, vi ni ka jini ña naxa ni ka jakintuu de yiki kuñu ya.
\v 56 Yun te ni ka ndajiokuiin ña veꞌe ña, te ni ka saꞌa tuaꞌa ña tatna xiko asin ja vi koso ña nuu yiki kuñu Jesús. Su ni ka jaan ii ña kiuu ndatatu, nagua tatnuni nuu Ley Moisés.
\c 24
\s Ni ndateku Jesús
\p
\v 1 Su neꞌe ndevaꞌa domingu, kiuu xtnañuꞌu ja ndakiꞌin semana, ni jaꞌankuei ñasiꞌi yun nuu oo yau ñaña ja yiyuꞌu Jesús. Ka nee ña tatna xiko ja ni ka savaꞌa ña, te ka ndeka tnaꞌa ña jin sava ka ñasiꞌi ni jinokuei ña.
\v 2 Te ni ka jini ña ja ni kujioo kava ni ondesi yuꞌu yau ñaña yun.
\v 3 Te ni kiukuei ña ni ka ndiaꞌa ña, su tu ka na yiki kuñu Jesús oo.
\v 4 Te vi tu ka nii ini ña naxa vi saꞌa ña, te vi sanaa ni ka jini ña uu ia ka jinokuechi nuu Dios, ka yeyeꞌe saꞌun ka niꞌnu ya ka nukuiin ya nuu ka oo ña.
\v 5 Te ni ka yuꞌu ndevaꞌa ña, te ni ka chindei ña nuu ña ichi nuu ñuꞌu. Te ka jiñaꞌa ia yun:
\p ―¿Nau ja saa neꞌu ndiyi ka ndanduku ron ia teku?
\v 6 Te masu yaꞌa oo ya, chi ja ni ndateku ya. Vi ndakaꞌan naxa ni kaꞌan ya nuu ni oo ka ya Galilea,
\v 7 nuu ni kaꞌan ya suaꞌa: “Sein ja kuu san Seꞌe Teyii, chi nini kuu ja kanakau san nuu ndaꞌa ñayiu ka saꞌa yika kuechi, te vi katakaa ñai yika cruz, su nuu uni kiuu te ndateku san”, ni kachi ya ―ka jiñaꞌa ia ka jinokuechi yun.
\p
\v 8 Yun te saa ni ka ndakaꞌan ña tnoꞌo ni kaꞌan Jesús.
\p
\v 9 Te nuu ni ka ndajiokuiin ña, te ni ka ndakani ña ndiꞌi ja ni ka jini ña nuu ndi uxi in tee ni chitniuu Jesús, vi nuu sava ka ñayiu ka oo jin de.
\v 10 Te ñaꞌa ni ka ndakani yaꞌa ka kuu María Magdalena, vi Juana, vi María nana Jacobo, jin sava ka ñaꞌa ka ndikin tnaꞌa jin ña.
\v 11 Su tu ni ka kandija de, chi ni ka ndakani ini de ja chia ka kuu kueꞌe ña.
\v 12 Su vini saa, te Pedro, chi ni kana kunu de kuaꞌan de, majinkoto de yau ñaña yun. Te nuu ni jino de, te ni jito niꞌni de yau yun, te ni jini de ja maa ni ka saꞌun ni ñutuu ya oo yun. Te vi ni saꞌu kuii ini de ja ndakani ini de ja tu ka ya oo.
\s Ni ka ndanitnaꞌa Jesús jin uu tee kuaꞌankuei ichi Emaús
\p
\v 13 Te vi maa kiuu saa ni kekuei uu tee ni ka oskuaꞌa jin Jesús, kuaꞌankuei de in ñuu nani Emaús ja oo jika vaa ndee uxi in kilómetro jin ñuu Jerusalén.
\v 14 Te ka ndatnoꞌo de nuu ichi yun kuaꞌankuei de ndiꞌi ja ni kuu kiuu saa.
\v 15 Te vi nini ka ndatnoꞌo de vi ka jikan tnoꞌo tnaꞌa de kuaꞌankuei de, te ni jintnaꞌa ña Jesús ja ni ka jaka tnaꞌa ya jin de kuaꞌankuei ya.
\v 16 Su visi ka ndiaꞌa de nuu ya, su oo in ja jasi, te tu ni kuu vi ndakuni ña de ja maa ya kuu.
\v 17 Yun te ni jikan tnoꞌo ña ya:
\p ―¿Nagua kuu ja ka ndatnoꞌo ni vajikuei ni ichi yaꞌa? ¿Te nau ja ka kusuchi ini ni? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 18 Yun saa ni kaꞌan in tee nani Cleofas, te jiñaꞌa de:
\p ―¿A vi maa ni ni kuu ja jiondita Jerusalén yaꞌa ja tu jini ni tnundoꞌo ni kuu kiuu yaꞌa? ―jiñaꞌa de.
\p
\v 19 Te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¿Te nagua ni kuu, nuu saa? ―jiñaꞌa ya.
\p Te ka jiñaꞌa de:
\p ―Ka ndatnoꞌo san siki Jesús, tee ñuu Nazaret, ja in tee ni ndakani tnoꞌo ia Dios ni okuu de. Chi ni saꞌa de tniuu naꞌnu vi ni kaꞌan de tnoꞌo guaꞌa, te ni jantaꞌu ña ia Dios, vi ni ka onee yiñuꞌu ñayiu nuu de.
\v 20 Su ni ka ndasiaꞌa ña tee ka kuu nijaꞌnu nuu sutu vi tee ka netniuu nuu ñuo ja kuu de, te ni ka jatakaa ña jin de yika cruz.
\v 21 Su sein ndaꞌu, chi ni ka oñuꞌu ini san ja suu de kuu ja skaku niꞌnu ñayiu ñuo Israel. Su ndee nuu oo, te ni ka jaꞌni ña jin de, te vitna, chi ja ni kuu uni kiuu ja ni yaꞌa tnundoꞌo yun.
\v 22 Su ka ndaskani ini ña sava ñasiꞌi ka skuaꞌa jin san, chi neꞌe ndevaꞌa ni jaꞌankuei ña nuu neꞌe vitna, ni ka jinkoto ña yau ñaña yun.
\v 23 Te nuu ni ka ndajiokuiin ña, te ka kachi ña ja tu ka yiki kuñu Jesús oo. Vi ka kaꞌan ña ja ni ka jini ña uu ia ka jinokuechi nuu Dios, te ka jiñaꞌa ia yun ja teku Jesús.
\v 24 Yun te ni jaꞌankuei sava tee ka skuaꞌa jin san, ni ka jinkoto de yau ñaña yun, te ni ka jini ndija de nagua ka ndakani ñasiꞌi yun. Su tu ni ka jini de maa Jesús ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 25 Yun te jiñaꞌa Jesús:
\p ―¡Nase ndeꞌe uꞌu ka jinkuiꞌnu ini ni! Vi ¡nase ndeꞌe kuee ka kandija ni tnoꞌo ni ka kaꞌan tee ni ka ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa!
\v 26 ¿A tu ka jini ni ja nini kuu ja tnaꞌa ia ni tetniuu Dios tnundoꞌo yaꞌa ama ka ja nduu kaꞌnu ya? ―jiñaꞌa Jesús.
\p
\v 27 Yun te ni jinkondee ya ndakani ya tnoꞌo yoso nuu tutu ii nuu kaꞌan ja jaꞌa maa ya. Ni kejaꞌa ya jin tnoꞌo yoso nuu liuru ni tee Moisés, te vi saa ni yaꞌa ya nuu ndiꞌi liuru ni ka tee sava ka tee ni ka ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa.\fig Jesus & 2 on Emmaus rd|67cn01859B.tif|col|||Ka ndatnoꞌo tnaꞌa de ja ni jiꞌi Jesús|24.17\fig*
\v 28 Te nuu ni jinokuei de ñuu nuu kuaꞌankuei de yun, te ni saꞌa Jesús ja yaꞌa ya kiꞌin jika ya.
\v 29 Su ni ka tenini ña de ja na ndoo ya, te ka jiñaꞌa de:
\p ―Ndoo ni na vi ndoo, chi ja ni ñini, te ja nduku ja kunee ―ka jiñaꞌa de.
\p Yun te ni kiuu Jesús ja vi ndoo ya jin de.
\v 30 Te nuu ni jinkoo ya nuu mesa ja vi kaxini ya jin de, ni kiꞌin ya xtaa, te ni ndakuantaꞌu ya nuu ia Dios, te ni taꞌu ya, te ni jiñaꞌa ya ja vi kaa de.
\v 31 Yun te ni saꞌa ia Dios ja ni ka ndanune nuu de, te ni ka ndakuni ña de ja maa ya kuu. Su vi nuu saa ni naa ya kuaꞌan ya.
\v 32 Yun te ka ndatnoꞌo tnaꞌa de:
\p ―Siun yun guaa vi suaꞌa ka kanta anuo ja ka kusii inio nuu vajikueio ichi yun ka ninio tnoꞌo kaxtnoꞌo ya ja kaꞌan nuu tutu ii ―ka ndatnoꞌo de.
\p
\v 33 Te vi nuu saa, ni ndekuei de, te kuanoꞌokuei de maa Jerusalén. Te vi ja ka oo tutu ndi uxi in tee ni chitniuu Jesús jin sava ka ñayiu nuu ni ndajinokuei de.
\v 34 Te ka jiñaꞌa tee ka oo yun:
\p ―Ja ndaa ndija ja ni ndateku Jitoꞌo Jesús, chi ni ndenta ya nuu Simón Pedro ―ka jiñaꞌa de.
\p
\v 35 Yun te ni ka ndakani nduu de naxa ni ka ndoꞌo de ichi nuu ni jaꞌankuei de, vi naxa ni ka ndakuni de Jesús nuu ni taꞌu ya xtaa.
\s Ni ndenta Jesús nuu ka oo tee ka skuaꞌa jin ya
\p
\v 36 Vi nini ka kaꞌan ka de tnoꞌo yun, te ni jino Jesús, ni junkuiin ya maꞌñu nuu ka oo de. Te jiñaꞌa ya:
\p ―¿A kukueni ka oo ron? Te vi koo jin tnoꞌo mani ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 37 Su ni ka yuꞌu ndevaꞌa de, chi ni ka kaꞌan de ja anu ni ka jini de.
\v 38 Yun te jiñaꞌa ya:
\p ―¿Nau ja ka yuꞌu ron? ¿Te nau ja siun ka ndakani ini ron?
\v 39 Vi kondiaꞌa ndaꞌa rin vi jaꞌa rin, te vi kuni ron ja maa rin kuu. Vi keꞌe ña nagua ja vi kuni ron. In anu, chi tu na yiki kuñu nagua ka ndiaꞌa ron ja kaa maa rin ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 40 Vi kaꞌan ya, te ni xneꞌe ya ndaꞌa ya vi jaꞌa ya nuu ni ka yiꞌi nduyu kaa.
\v 41 Te vi saa ni tu ka kandija guaꞌa de ja ka kusii ini de vi ja ni ka saꞌu kuii ini de ja ni ka ndakuni de ya. Te jiñaꞌa ya:
\p ―¿A ka nevaꞌa ron joo ja vi kao yaꞌa? ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 42 Yun te ni ka jiñaꞌa de joo chiaka ja ni kasun nuu ñuꞌu vi in jioo nduxi.
\v 43 Te ni tnii ya, te vi jin nuu de ni jaa ya.
\v 44 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Tnoꞌo yaꞌa kuu ja ni kaꞌan rin ndee nuu ni ka oo kao, ja nini kuu ja skunkuu rin ndiꞌi tnoꞌo yoso nuu tutu ii ja kaꞌan siki maa rin, tnoꞌo ja ni tee Moisés, vi tnoꞌo ni ka tee taka tee ni ka ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa, vi tnoꞌo ja yoso nuu tutu Salmo ―jiñaꞌa ya.
\p
\v 45 Yun te saa ni saꞌa ya ja ni ka jinkuiꞌnu ini de tnoꞌo yoso nuu tutu ii.
\v 46 Te jiñaꞌa ya:
\p ―Saa kaꞌan nuu tutu ii siki maa rin, te saa ni kuu, chi nini kuu ja kuu ia ni tetniuu Dios, te nuu uni kiuu te ndateku ya neꞌu ndiyi.
\v 47 Te na vi kejaꞌa ñayiu vi kaxtnoꞌi tnoꞌo rin ndee Jerusalén, te vi saa kutenuu ninii ñuyiu, nagua ja vi ndatnaꞌu ini ñayiu nuu jakueꞌe ka saꞌi, te konekaꞌnu ini ia Dios yika kuechi ñayiu yun.
\v 48 Te maa ron ka kuu testiu rin ja siun ni ndoꞌo rin.
\v 49 Te tetniuu rin Espíritu ia Dios ja vi kutaꞌu ron, nagua ni kee yuꞌu tata rin ja taa ya. Su vi kondetu ni ron Jerusalén yaꞌa ndee na vi niꞌi ron jakaꞌnu ja vaji ndee andivi ―jiñaꞌa ya.
\s Mandaa Jesús kuanoꞌo ya andivi
\p
\v 50 Yun te ni kekuei ya jin de Jerusalén, te kuaꞌankuei ya jin ndiꞌi de ñuu Betania. Te nuu ni jinokuei ya jin de, te ni kaneꞌe ya ndaꞌa ya, te ni jikantaꞌu ya ja jaꞌa ndiꞌi de nuu ia Dios.
\v 51 Te vi nini kaꞌan ya, te ni ndusukun ya ja mandaa ya andivi.
\v 52 Yun te nuu ni ndiꞌi ni ka chiñuꞌu de Jesús, te ni ka ndajiokuiin de Jerusalén, ka kusii ndevaꞌa ini de.
\v 53 Te siun ni ka oo de veñuꞌu kaꞌnu, ka ndakuantaꞌu de nuu ia Dios.
\p Saa na kokuu.
