﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:22,920
E kaja nemá: —Chuwa wawakáraꞌajika riká Italia teꞌeré ejo. Nawakáraꞌa pajluwaja suráana wakáraꞌajeri amaka Pablo, ajopana nawajákarena waꞌaté. Rií iꞌimari Julio, neꞌemakana leꞌejena suráana wakáraꞌajeri riꞌimaká.

2
00:00:22,920 --> 00:00:50,400
Pajimila Adramitio e wawítukaꞌa wapuru chojé, kaja nawata reyá jáchoꞌokano. Reyaje wapuru iꞌimaká, richojé wawitúkaꞌa, e weꞌejná ají ke Asia teꞌeré lokoꞌopánejo. Apú pajimila awaꞌayá, apú pajimila awaꞌayá, ke waꞌapaka. Aristarco iꞌimari kaja wajwákeꞌewe, pajimila Tesalónica eyaje riꞌimaká. Macedonia teꞌeré nakú Tesalónica.

3
00:00:50,400 --> 00:01:04,220
Muní ke wephaka pajimila Sidón ejé. Re Julio weꞌepiri Pablo muꞌují, raú riyurí riká, riꞌijnakáloje Jesucristo jaꞌapiyá jemaꞌajeño nakiyana amaje. Riyurí kaja naꞌaká rijló nakaje.

4
00:01:04,220 --> 00:01:22,640
E waꞌapá piño Sidón eyá wapuru chu. Karená aphoꞌorí wajimá chojé, ñakele waꞌapá paranakuwa Chipre nakojó, kaꞌañá chojó pitá, ají ke wejapa karená iꞌimaká. Karenaja jaꞌapátakeri wapuru aꞌarumakaji chojé raphoꞌojika kewá.

5
00:01:22,640 --> 00:01:35,220
E wamataꞌá ají ke aꞌajná ñoꞌojó, jaꞌapaño Cilicia teꞌeré lokoꞌopániya, Panfilia teꞌeré lokoꞌopániya waꞌató waꞌapá. E wephá pajimila Mira ejé, Licia teꞌeré nakojé.

6
00:01:35,220 --> 00:01:52,920
Re suráana wakáraꞌajeri iphátari piño apaꞌakú wapuru. Pajimila Alejandría eyaje riꞌimaká. Italia teꞌeré ejo riꞌijná, raú suráana wakáraꞌajeri kemari wajló: —Iwitúkaꞌa richojé. Raú wawitúkaꞌa richojé, wáchoꞌo piño reyá.

7
00:01:52,920 --> 00:02:13,480
Kachúwaja waꞌapaka meke kala, walakaꞌapheja wephaka pajimila Cnido awaꞌajé. Re kaja joꞌó karená aphoꞌoká wajimá chojé, raú waꞌapá ají ke kawakajo, Creta teꞌeré lokoꞌopániya. E wephá pajimila Salmona ejé, riturenó waꞌapá. Rejéchami karená aphoꞌoká wejápaja.

8
00:02:13,480 --> 00:02:23,400
Walakaꞌapheja waꞌapaka juni turenó, kaja ewaja warúkaꞌo punumaje Buenos Puertos chojé, pajimila Lasea awaꞌá riꞌimaká.

9
00:02:23,400 --> 00:02:41,120
Júpija wani weꞌemaká jaꞌapákaje nakú. Kaja ewaja riphá rená chojé, karená iꞌimakáloje kaphí penaje, waꞌaté ke yawijá iphaka. Kajrupi wani riká juni jalomi jakuwá jaꞌapákana iꞌimaká yawijá eꞌiyá, ñaké iꞌimakale Pablo kemari najló:

10
00:02:41,120 --> 00:02:55,220
—Unká wani paala meꞌetení juni jalomi chuwá jaꞌapákana, kajrupi wani riꞌimakale. Wapuru kapichájero, piyuke nakaje richu iꞌimakare waꞌató, eyá weká waꞌató kapichájeñojla kaja rijwaꞌaté —ke rimaká najló.

11
00:02:55,220 --> 00:03:04,720
Eꞌiyonaja unká suráana wakáraꞌajeri jemaꞌalá Pablo jaꞌapiyá. Wapuru minárikana, riyakuma iꞌimajeri, keleja jaꞌapiyá remaꞌá.

12
00:03:04,720 --> 00:03:34,880
Apú kaje wani riká punumaje iꞌimaká, nakutákaloje wapuru re, yawijá iꞌimaká ketana. Ñakele ajopana pechu nakú riꞌimá: “Palani wáchoꞌoko maare eyá, apala wephajla kaꞌajná pajimila Fenice ejo”, ke napechu iꞌimaká. Paranakuwa Creta nakú Fenice iꞌimá. Re unká karená aphoꞌolá kaphí wani ejaꞌawá wilaphe ejo, riká pajimila iꞌimakale, raú nawata re yawijá jaꞌapátakana.

13
00:03:34,880 --> 00:03:49,280
Ewá karená keñoꞌó piño aphoꞌokaje wejápaja. Ejaꞌawá wilaphe ejo raphoꞌó, raú napechu iꞌimá: “Chuwa kaꞌajná palani, wáchoꞌokoloje penaje”, ke. Raú wáchoꞌo, waꞌapá ají ke Creta teꞌeré awaꞌayá.

14
00:03:49,280 --> 00:03:55,380
Waꞌapáñaaka Creta teꞌeré ejéchami, karená noka weká kaphí wani.

15
00:03:55,380 --> 00:04:08,000
E kaphí wani karená aphoꞌoká wajimaje, raú unká méñoꞌojo wapuru jaꞌapala ritukumajo karená eꞌiyá, raú wapajnoꞌó wayámojo. Eyá karená akhoꞌotari weká mapeja.

16
00:04:08,000 --> 00:04:24,400
Ají ke waꞌapaka paranakuwa kamuꞌujini awaꞌayá. Cauda rií iꞌimaká. Rejé karená waraꞌó wachá wejápaja, waꞌapákale riwajlé chojó pitá. E walakaꞌapheja wachíraꞌaka jita wapuru chojé, wapuru nakú jepoꞌokeja iꞌimakare.

17
00:04:24,400 --> 00:04:48,720
Rejomi nepoꞌotá wapuru tupajuma aú, riyuphaꞌakó piyá, kaja napechu iꞌimá: “Apala wapuru jaꞌajó keꞌepé nakojé”, ke. Sirte keꞌepé ií iꞌimaká. Keroꞌokajo nakuja neꞌemá richu, raú nawitúkaꞌata aꞌarumakaji yenuya, karená aphoꞌokare piyá raꞌapátajona chojé. Nawitúkaꞌataka riká ejomi, karená akoꞌotá weká mapeja.

18
00:04:48,720 --> 00:04:57,120
Muní ke kaphini joꞌó karená iꞌimaká, raú nakaꞌá leꞌejepelaji junápeje, maramarani wapuru laꞌakóloje penaje.

19
00:04:57,120 --> 00:05:02,560
Weji ke kala cha waꞌapaka ee, wakaꞌá piño wapuru chiyá rinane junápeje.

20
00:05:02,560 --> 00:05:13,920
Júpija unká wamala kamú, iwijrina kaje, wapechu iꞌimá: “¿Chuwa chi wakapichájiko piyukeja? Unká méñoꞌojo weꞌemalajo richiyá, kaphí wani karená aphoꞌokale”.

21
00:05:13,920 --> 00:05:33,200
Kaja júpija unká wajñala waꞌajnewá. Kaja ewaja Pablo táraꞌaro neꞌiyajé, rimá najló: —Jemaꞌakela noꞌopiyá weꞌemaká Creta teꞌeré e wakajé, palani weꞌemakajla meꞌetení. Wayuríkelo re, unká piyuke nakaje kapichátalojla, unká kaja wamálajla chapú kaje yajwé meꞌetení.

22
00:05:33,200 --> 00:05:39,680
Eꞌiyonaja ilaꞌá ipéchuwa kaphí chuwa. Unká na kapichálajo weꞌiyayá, wapúruja kalé kapichájero.

23
00:05:39,680 --> 00:05:51,160
Lapí pajluwaja Tupana waꞌatéjeri, jeꞌechú chiyaje, yaꞌatíyaro nojló iꞌimichaka. Nuwakáraꞌajeri Tupana wakáriꞌichari riꞌijnaká nuchaje. Puꞌují nupechu iꞌimakare nakú Tupana; rileꞌejena inaꞌukena nakiyana nuká.

24
00:05:51,160 --> 00:06:08,940
Rijwaꞌatéjeri, jeꞌechú chiyaje, kemíchari nojló: “Pikeroꞌoniño, Pablo. Palá piphájika Roma ejo, nachaje wani wakáraꞌajeri ejo. Kaja keja Tupana wátaka pijló nakaje iꞌimaká. Ñakele Tupana aꞌajé rinakojó piká, wapuru chu iꞌimakaño waꞌaté, ikapichako piyá”, ke rimíchaka nojló.

25
00:06:08,940 --> 00:06:18,640
Ñakele numaká ijló: Ilaꞌá chuwa kaphí ipéchuwa. Kaphí nupechu Tupana chojé, raú nuweꞌepí riꞌimajika Tupana waꞌatéjeri, jeꞌechú chiyaje, kemíchaka nojló ke.

26
00:06:18,640 --> 00:06:27,680
Eꞌiyonaja karená akhoꞌotájeri weká ají ke paranakuwa ejo, peꞌiyó juni jalomi chu iꞌimakare ejo —ke Pablo kemaká najló.

27
00:06:27,680 --> 00:06:43,760
Iyamá jápakaje ketana jaꞌapari wachá iꞌimaká, e lapí wephá juni jalomi Adriático chojé. Pajnú, pajnú ke, wani karená pajnoꞌotaka wapuru. Lapí jenaji ke, wapuru chiyá jápajeño amaño aꞌajnare ke teꞌerí.

28
00:06:43,760 --> 00:06:59,840
E najñaꞌá juni jalomi iphuta jená: treinta y seis metros ketana juniphuka iꞌimaká. E naꞌapá piño natukumajo wejápaja, reyá najñaꞌá rená piño. Veintisiete metros ketana riꞌimaká iléreya.

29
00:06:59,840 --> 00:07:23,720
Keroꞌokajo nakuja neꞌemá, napechu iꞌimakale: “Apala waꞌajó jipa nakú kaphí wani, raú kaꞌajná wapuru majákaꞌajo”, ke napechu iꞌimaká. Ñakele nakaꞌá wapuru jiꞌipala chiyá kachini pejruꞌuwá tupajuma aú jepoꞌokánami, wapuru jaꞌapaka piyá. Paꞌu kele pejruꞌuwá nakaꞌá junápeje. Najmeꞌetá riwakajé lapí ketana.

30
00:07:23,720 --> 00:07:38,560
Ewá wapuru chu jápajeño wátaka jita witúkaꞌatakana junápeje, meꞌechú nalaꞌaká riká ajopana amaka piyá riká, neñaakóloje richu penaje. E mapeja nalaꞌaká pejruꞌuwá nawitúkaꞌataka ritakú chiyá jenami.

31
00:07:38,560 --> 00:07:52,340
E Pablo arukátari neká suráana wakáraꞌajerijlo. Rimá rijló, rileꞌejena suráanajlo waꞌaté: —Unkaja ke nayuró wajwaꞌaté wapuru chu, unká méñoꞌojo weꞌemalajo —ke rimaká najló.

32
00:07:52,340 --> 00:08:00,680
Raú suráana iꞌijnaño neꞌiyajé tupajuma mataꞌajé, jita nepoꞌokare aú. E namataꞌá riká; tapujlú ke raꞌakó junápeje.

33
00:08:00,680 --> 00:08:10,880
Wajé jareni jáchoꞌoko ee, Pablo kemari najló: —Chuwa ajñá aꞌajnewá, kaja iyamá jápakaje ketánacha unká ajñala aꞌajnewá palá, unká kaja ikamátalo palá.

34
00:08:10,880 --> 00:08:21,720
Ajñá aꞌajnewá, ipechu iphachi raú, iꞌiwapakáloje, iꞌimakóloje raú penaje. Unká na kapichálajo wanakiyana, unká na ilaꞌalajo —ke rimaká najló.

35
00:08:21,720 --> 00:08:37,860
Ilé ke Pablo kemaká ejomi, rijñaꞌá pan rikápojo, e rimá Tupánajlo: “Palá pilaꞌaká weká marí pan aú”, ke rimaká rijló najimaje piyuke. E ritupaꞌá wejapa rinakiyana, rejomi rikeñoꞌó rajñakana.

36
00:08:37,860 --> 00:08:44,120
Marí kaje aú nalaꞌá kaphí napéchuwa, ñaké kaja nakeñoꞌoká naꞌajnewá ajñakana rijwaꞌaté.

37
00:08:44,120 --> 00:08:49,120
Piyukeja weká, wapuru chu iꞌimakaño, iꞌimaño doscientos setenta y seis.

38
00:08:49,120 --> 00:09:01,080
Najñá naꞌajnewá nawátaka ejé. Rejomi nakaꞌá trigo junápeje, naꞌajné riꞌimaká, maramarani kemachi wapuru laꞌakóloje raú penaje.

39
00:09:01,080 --> 00:09:22,520
E muní ke wajmeꞌetaka piño, unká wapuru chiyá jápajeño weꞌepila merejecha weꞌemaká, unká kaja naweꞌepila na teꞌereka amako watukumá. Namá juni jalomi tujré aꞌajnare keja, keꞌepé iꞌimari riturená. Rikaja kalé amaro jukaya, ñakele nataꞌajla rejé arúkaꞌakano.

40
00:09:22,520 --> 00:09:45,880
Namataꞌá tupajuma, nepoꞌokare aú pejruꞌuwá iꞌimaká, rejeja juniphú chojé pejruꞌuwá yuró. Rejomi nakarákaꞌa weꞌechí kaje, ritewíyoꞌojona penaje iꞌimakare. E náchoꞌota aꞌarumakaji ritukumá iꞌimakare, karená jaꞌapátakaloje wapuru watukumajo raú, rarúkaꞌakoloje ají ke richipúkaꞌala churí keꞌepé nakojé.

41
00:09:45,880 --> 00:10:01,040
E wapuru jaꞌapari ají ke taꞌakheni jiwami chuwá, raú rarúkaꞌata wapuru ají ke kajruni keꞌepé nakojé. Rejéchami riyokola ñaꞌaká kaphí wani riꞌipala nakojé, majákaꞌatano riꞌipala.

42
00:10:01,040 --> 00:10:06,920
Marí kaje aú suráana wátaño nawajákarena nótakana, neñaakó piyá iꞌiwapakeja.

43
00:10:06,920 --> 00:10:20,960
Eꞌiyonaja nawakáraꞌajeri wátari Pablo iꞌimatákana, raú unká riyurila nenoka neká. Riwakáraꞌa palá weꞌepíkaño iꞌiwapakaje jeñoꞌoká junápeje paineko, nephákaloje riturenaje paineko.

44
00:10:20,960 --> 00:10:36,240
Eyá ajopana, unká weꞌepílaño iꞌiwapakaje, riwakáraꞌa pataká wapuru jítami nakojé, naꞌakó piyá junápeje. Ilé ke laꞌakana aú wephá piyukeja riturenaje. Raú weꞌemaó piyukeja iꞌimaká.

45
00:10:36,240 --> 00:10:42,700
Kaja weꞌemaó piyukeja. Re iꞌimakaño kemaño wajló: —Marí paranakuwa ií Malta.

46
00:10:42,700 --> 00:10:53,380
Inaꞌuké, re iꞌimakaño, laꞌañó palá weká. Juni japi weꞌemá, raú watakaꞌá ipeꞌení nakú, raú naphoꞌotá wajló kajrú, waꞌanapakáloje riꞌilá penaje.

47
00:10:53,380 --> 00:11:10,220
Eꞌiyowá ke, Pablo iphaka makajreni jiyá ñaꞌajemi. Rikaꞌá riká keraꞌathani chojé, waꞌató ke jeí jeñoꞌoká keraꞌathani eꞌiyayá majó. Riká ajmaꞌarí Pablo riyátheꞌela wajlé nakiyá; rajmaꞌaká riká ejeja rakúwaꞌo rinakojé.

48
00:11:10,220 --> 00:11:29,440
Paranakuwa eyájena amaño jeí akúwaꞌako Pablo yátheꞌela nakú, raú nemá pajlokaka: —Apala inaꞌuké nójeri penájemi kaꞌajná kele inaꞌuké. Kaja riꞌimichó juni jalomi liyá, eꞌiyonaja chuwa puꞌuwaré rilaꞌakare lokópaꞌala, ramájika kapichákajo yajwé —ke nemaká rinaku.

49
00:11:29,440 --> 00:11:35,940
E Pablo wichaꞌarí riká riyátheꞌela nakiyá, wichá keraꞌathani chojé. ¡Unká meke rilaꞌalá Pablo!

50
00:11:35,940 --> 00:11:54,040
Piyuke, re iꞌimakaño, wátaño meketánaja, napechu iꞌimá rinaku: “Kajrú kaꞌajná renátajika riká, matámiru kaꞌajná rikojnoꞌojika”, ke. Eꞌiyonaja namá unká meke rilaꞌaló, raú napechu apiyako, nemá rinaku: —Chiꞌinárikanaji kaꞌajná kele inaꞌuké.

51
00:11:54,040 --> 00:12:02,580
Waꞌanapaká awaꞌá neꞌemakana Publio apukuna iꞌimá. Palá rilaꞌaká weká; rijwaꞌaté weꞌemá weji ke kala.

52
00:12:02,580 --> 00:12:15,540
Publio jaraꞌapá iꞌimari ritami, akhókaꞌalaji jewé reloꞌokó, raú Pablo iꞌijnari richaje. Ripuraꞌó Tupana waꞌaté rinaku, rejomi ritoꞌotá riyátheꞌela rinakojé, raú ritejmoꞌotó.

53
00:12:15,540 --> 00:12:22,720
Raú ajopana natámina, paranakuwa eyájena, iꞌijnaño Pablo chaje. Ñaké kaja ritejmoꞌótaka neká.

54
00:12:22,720 --> 00:12:34,920
Inaꞌukena re iꞌimakaño aꞌañó wajló kajrú nakaje mapeja. Wáchoꞌoko reyá wakajé, naꞌá wajló piyuke nakaje walaꞌakare nakú kamuꞌují, waꞌapákaloje palá raꞌajnekanami penaje.

