﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:09,660
Tti chi bedaꞌa roꞌokani deki idhelhakana riꞌitu daka Italia,

2
00:00:09,660 --> 00:00:18,340
nianna betekana Pabluha lhe adíru ka nu tee lisiyyaha lasi ná ttu soldadu nu baninna ttu gayua (100) ka soldadu.

3
00:00:18,340 --> 00:00:21,400
Nu baninna ka nuha tee láni Julio.

4
00:00:21,400 --> 00:00:26,160
Ka soldaduha babakana César nu rinnabia xeniha.

5
00:00:26,160 --> 00:00:31,360
Nianna tti ugwapitu lo ttu barcu nu dana lheꞌesi Adramitio.

6
00:00:31,360 --> 00:00:37,260
Nuha chi duna iriana tsiana lheꞌe ka yiesi seꞌe daka roꞌo indatoo ge Asia.

7
00:00:37,260 --> 00:00:40,660
Dágaba Aristarco‑ni len riꞌitu.

8
00:00:40,660 --> 00:00:43,640
Lana ankana benne lheꞌesi Tesalónica.

9
00:00:43,640 --> 00:00:48,180
Tesalónica‑ni rena daka lo yu ge Macedonia.

10
00:00:48,180 --> 00:00:52,020
Beyeki sáha nna bisintu lheꞌesi Sidón.

11
00:00:52,020 --> 00:00:54,520
Nuha rena roꞌo indatooha.

12
00:00:54,520 --> 00:00:58,600
Julio‑ni nna gwa ukabana benne tse len Pabluha.

13
00:00:58,600 --> 00:01:08,260
Laxkala gwa begwelhabane gwalannie ka benne ankabianie seꞌe lheꞌesiha kini ka benneha nna begweke bie nu riyasanie.

14
00:01:08,260 --> 00:01:11,040
Bederiabatu lheꞌesiha dedheyatu.

15
00:01:11,040 --> 00:01:15,320
Ttaka kumu daka arlo barcu diatuha‑la ruseꞌena beha,

16
00:01:15,320 --> 00:01:22,500
aníha uka nna saroꞌo yu ge Chipre‑niba diatu kumu niha‑ruba nuha gwa re be.

17
00:01:22,500 --> 00:01:29,020
Diabatu lo indatooha nna utetu gaxxaba daka roꞌo yu ge Cilicia lhe ge Panfilia lhe.

18
00:01:29,020 --> 00:01:31,860
Nianna bisintu Mira.

19
00:01:31,860 --> 00:01:36,200
Mira ankana ttu yiesi rena daka lo yu ge Licia.

20
00:01:36,200 --> 00:01:41,300
Lheꞌesi Licia gwaxxaka soldadu nu dia lentuha attu barcu.

21
00:01:41,300 --> 00:01:46,940
Nuha dana daka lheꞌesi Alejandría nna diana daka Italia.

22
00:01:46,940 --> 00:01:52,580
Nianna bedelhapi soldadu nu dia lentuha riꞌitu lo barcuha nna diatu.

23
00:01:52,580 --> 00:01:57,620
Ixe ubisa uyuꞌutu neda dia besibatu lo indatooha.

24
00:01:57,620 --> 00:02:01,180
Chibuka utetu roꞌo yiesi nu tee láni Gnido.

25
00:02:01,180 --> 00:02:04,540
Kumu de abí galá rugwelha beha,

26
00:02:04,540 --> 00:02:08,780
laxkala uluꞌula lotu diatu daka ata ree Creta.

27
00:02:08,780 --> 00:02:11,180
Nuha rena lagwi indatooha.

28
00:02:11,180 --> 00:02:15,780
Saroꞌo nuha‑ba diatu kumu niha‑ruba nuha gwa re be.

29
00:02:15,780 --> 00:02:18,260
Nianna utetu arlo Salmona.

30
00:02:18,260 --> 00:02:21,620
Saroꞌo indatoo ge Creta‑niba diatu.

31
00:02:21,620 --> 00:02:25,420
Chibuka bisintu ata risin ka barcuha.

32
00:02:25,420 --> 00:02:29,300
Ta risin ka barcuha tee láni Ka Puertu Tse.

33
00:02:29,300 --> 00:02:33,340
Gaxxaba niha re yiesi nu tee láni Lasea.

34
00:02:33,340 --> 00:02:36,940
Kumu yalhá bisá xxattatu yuꞌutu neda,

35
00:02:36,940 --> 00:02:44,180
de nuha nna ttu niha‑ruba rekitu chi ute sá tti rutte ubina lheꞌe ka benne Israel‑ni abittu roke yetta,

36
00:02:44,180 --> 00:02:49,140
lhe laꞌania chigaba isia ka beo tti retaꞌa iyya beha.

37
00:02:49,140 --> 00:02:55,660
Laxkala yalhá chi ruxunnina getu ganna tsiarutu len barcuha lo indatooha.

38
00:02:55,660 --> 00:02:59,540
Nianna tti ra Pabluha adí ka benne daa lheꞌe barcuha:

39
00:02:59,540 --> 00:03:01,420
―Tata xisi to,

40
00:03:01,420 --> 00:03:06,060
neti rakati yalhá sateriꞌi ganna ttu aníba la diariꞌi.

41
00:03:06,060 --> 00:03:13,820
Anágaba nna laa suna barcu‑niga lhe laa suna ka yua chena‑niga ruxunnina gekani tseꞌe lookana.

42
00:03:13,820 --> 00:03:16,900
Anágaba riꞌi ruxunnigabana geriꞌi gattiriꞌi.

43
00:03:16,900 --> 00:03:29,620
Ttaka soldadu nu baninna ttu gayua ka soldaduha bedorula nagani ge nu rudhá barcuha lhe ge xxana barcuha lhe attichula ge Pabluha.

44
00:03:29,620 --> 00:03:39,620
Lhe anágaba kumu ata seꞌetu len barcuha labí tte tse anka niha kini eyaꞌan nuha axtaliba ganna chi tte iyya beha,

45
00:03:39,620 --> 00:03:43,660
aníha uka nna ixebakana bedaꞌa roꞌokani,

46
00:03:43,660 --> 00:03:44,060
rákana:

47
00:03:44,060 --> 00:03:46,820
―Tserula ganna ttixka iriariꞌi ata seꞌeriꞌi‑ni,

48
00:03:46,820 --> 00:03:51,660
kini ni kina gaa gwadaabariꞌi isinriꞌi roꞌesi Fenice‑ni.

49
00:03:51,660 --> 00:03:54,740
Aníha rákana kumu roꞌesi Fenice,

50
00:03:54,740 --> 00:03:58,620
niha‑ruba nuha gwanka riseꞌe ka barcu.

51
00:03:58,620 --> 00:04:01,220
Fenice rena lo yu ge Creta‑ni,

52
00:04:01,220 --> 00:04:03,980
rulannina daka ata radi ubisa.

53
00:04:03,980 --> 00:04:08,340
Niha tseꞌetu laka tte ka beo raka xxatta iyya beha.

54
00:04:08,340 --> 00:04:12,580
Atti chi ugwadi gaatti be daa daka rreha,

55
00:04:12,580 --> 00:04:16,820
nianna rakin ka nu rudhá barcuha gwakaba tsiatu.

56
00:04:16,820 --> 00:04:19,260
Aníha uka nna biriatu diatu,

57
00:04:19,260 --> 00:04:23,180
saroꞌo indatoo ge Creta‑niba diatu.

58
00:04:23,180 --> 00:04:26,300
Ttaka labí isá chi yuꞌutu neda,

59
00:04:26,300 --> 00:04:35,260
ttiruba chi biria ttu be raka xxatta idí dana daka ata riria ubisa‑na nna uyuꞌuna lo barcu diatuha,

60
00:04:35,260 --> 00:04:37,140
nianna benneru loni nuha.

61
00:04:37,140 --> 00:04:42,660
Ttaka kumu de abí galá udaa barcuha tsiana daka ata daa beha,

62
00:04:42,660 --> 00:04:46,620
aníha uka nna begwelhachilatu che beha barcuha.

63
00:04:46,620 --> 00:04:49,300
Aníha‑ba che beha barcuha,

64
00:04:49,300 --> 00:04:54,020
ute lenna riꞌitu roꞌo ttu yu xkaꞌa to tee láni Clauda.

65
00:04:54,020 --> 00:04:56,580
Nuha rena lagwi indatooha.

66
00:04:56,580 --> 00:04:59,580
Niha‑ruba nuha gwa re latti be.

67
00:04:59,580 --> 00:05:07,140
De nuha nna chibuka udaa ka nu ribenkana lheꞌe barcuha belhapikana chalupa nu naꞌaya barcuha.

68
00:05:07,140 --> 00:05:10,780
Tti chi belhapikana chalupaha lo barcuha,

69
00:05:10,780 --> 00:05:14,820
nianna tti boxxiga tsitsikana lheꞌe barcuha len tuu,

70
00:05:14,820 --> 00:05:22,020
kumu rasikinna ni kinaruba tsaga nuha lo ka belhuku yuxi ka nu tee lákani Sirte sia lheꞌe indatooha.

71
00:05:22,020 --> 00:05:29,100
Aníha uka nna belhidakana ka lari daa iki barcuha nna begwelhabakana che beha barcuha.

72
00:05:29,100 --> 00:05:34,420
Ttaka kumu de adíla idí chi rukubi iyya beha barcuha,

73
00:05:34,420 --> 00:05:40,380
laxkala beyeki sáha nna udulokana bedelhakana ka yua che barcuha lheꞌe indatooha.

74
00:05:40,380 --> 00:05:50,180
Beyonna ubisaha nna kwinaba ka nu ribenkana lheꞌe barcuha bedaxxukana ka lo irsina barcuha nna uruꞌunagabakana ka nuha.

75
00:05:50,180 --> 00:05:54,340
Ixe ubisa labíru bilentu tatubisa‑na,

76
00:05:54,340 --> 00:05:55,940
nigaba ka beli‑na.

77
00:05:55,940 --> 00:05:59,820
Gwea iyya beha nna yalhá idí raka nuha.

78
00:05:59,820 --> 00:06:03,700
Laxkala laꞌania labíru ruxxen letu deki gwalátu.

79
00:06:03,700 --> 00:06:08,220
Kumu de ixe ubisa chi ute labíru chi utotu yetta,

80
00:06:08,220 --> 00:06:13,940
de nuha nna udú lii Pabluha lagwi ge iyábatu nna rana:

81
00:06:13,940 --> 00:06:15,940
―Náruga gwaluyú xa tata.

82
00:06:15,940 --> 00:06:20,620
Ganna bedochiga nagale kia abittuba biriariꞌi lo yu ge Creta‑ni,

83
00:06:20,620 --> 00:06:27,620
laꞌania nna labíga elha disa ruyúriꞌi lhe labíga bennittiriꞌi ka yua che barcu‑ni ganna ttixka.

84
00:06:27,620 --> 00:06:29,540
Nnanna nna rulisaa le,

85
00:06:29,540 --> 00:06:33,140
tsitsi gwalikweki lele abittu gasinle,

86
00:06:33,140 --> 00:06:35,500
kumu ni ttúle labí gattile.

87
00:06:35,500 --> 00:06:37,900
Suna barcu‑niba tseꞌe loona.

88
00:06:37,900 --> 00:06:42,620
Kumu neti naseha belaꞌati ttu anjeli udhelha Tata Do Yebáha,

89
00:06:42,620 --> 00:06:48,460
delába Tata Do Yebaa benne ankaa gebie lhe rixúnie neti lhe.

90
00:06:48,460 --> 00:06:50,140
Benneha rabie neti:

91
00:06:50,140 --> 00:06:51,180
“Pablo,

92
00:06:51,180 --> 00:06:52,460
bittu gasinlu,

93
00:06:52,460 --> 00:06:56,940
kumu teeki iso dulu arlo César nu rinnabia xeniha.

94
00:06:56,940 --> 00:07:03,900
Kumu de lu nna edá le Tata Do Yebáha odilábie iyába ka benne daa lenlu lheꞌe barcu‑ni.”

95
00:07:03,900 --> 00:07:07,220
De nuha nna tsitsi gwalebeki lele xa tata.

96
00:07:07,220 --> 00:07:08,900
Bittu udúna le,

97
00:07:08,900 --> 00:07:15,660
kumu neti ruxxen lasia ge Tata Do Yebáha deki gwakaba atti tteba chi ra anjeli geeha neti.

98
00:07:15,660 --> 00:07:21,740
Ttaka nna teeki satságariꞌi len barcu‑ni roꞌo ttu yu re lagwi indatoo‑ni.

99
00:07:21,740 --> 00:07:28,780
Loolha tti chi uka sitá (14) ubisa rekitu lo indatoo nu tee láni Adriático,

100
00:07:28,780 --> 00:07:33,500
naa lhe niiba rekitu che iyya beha barcu diatuha.

101
00:07:33,500 --> 00:07:36,620
Tti chi anka ttiba retin tsiꞌinu (12) relaha,

102
00:07:36,620 --> 00:07:39,260
ka nu riben sina lheꞌe barcuha,

103
00:07:39,260 --> 00:07:42,860
chi ute dákinna deki chi tteba isintu yu bisi.

104
00:07:42,860 --> 00:07:48,780
Nianna tti berixxibiakana a ttixa lhiꞌu re indatooha.

105
00:07:48,780 --> 00:07:51,540
Debá a galhia (20) edha re indaha lhiꞌu.

106
00:07:51,540 --> 00:07:55,420
Attu lattitoruba bededátu len barcuha,

107
00:07:55,420 --> 00:07:58,300
nianna tti bodorixxibiakana attu libe.

108
00:07:58,300 --> 00:08:02,140
Laꞌania nna a tsinu (15) edhaba re indaha lhiꞌu.

109
00:08:02,140 --> 00:08:08,980
Ttaka kumu de rasikinna kini ka sannipa barcuha idí iki ka íyya sia lheꞌe indatooha,

110
00:08:08,980 --> 00:08:15,820
de nuha nna ulhida ttebakana ttapa ka iyya idiꞌi ka nu tee lákani ancla,

111
00:08:15,820 --> 00:08:24,820
ulhidakana ka nuha daka xan barcuha kini ka nuha ukwedakana barcuha lo indaha lhe anágaba lhe rágabakana:

112
00:08:24,820 --> 00:08:26,580
―¡Kwadila tsanixxi!

113
00:08:26,580 --> 00:08:31,420
Ttaka ka nu riben lheꞌe barcuha chi ruinkana oxunnikana.

114
00:08:31,420 --> 00:08:36,780
Laxkala chi rilhidakana chalupaha kini eyyakana loni oxunnikana,

115
00:08:36,780 --> 00:08:43,060
De nuha nna uka diba ruinkana deki adíru ka iyya idiꞌiha‑ba ilhidakana daka arlo barcuha.

116
00:08:43,060 --> 00:08:44,740
Ttaka Pabluha,

117
00:08:44,740 --> 00:08:47,580
tti ute denna nu ruin ka nuha,

118
00:08:47,580 --> 00:08:51,660
nianna tti rana ka soldaduha lhe nu baninna ka nuha lhe:

119
00:08:51,660 --> 00:08:56,900
―Ganna ka nuní oxunnibakana abíba eyaꞌankana lo barcu‑ni,

120
00:08:56,900 --> 00:08:58,620
lebiꞌi labí lhaale.

121
00:08:58,620 --> 00:09:05,380
Nianna ka soldaduha uchúkana ka tuu xiga chalupaha nna ubinni nuha lhiꞌu lheꞌe indaha.

122
00:09:05,380 --> 00:09:10,420
Tti chi daa tsaniha nna ra Pabluha iyá ka nu daa lheꞌe barcuha:

123
00:09:10,420 --> 00:09:12,340
―Chinka gwaligo yetta.

124
00:09:12,340 --> 00:09:20,300
Nasá chi uka sitá (14) ubisa rutte ubina lheꞌele labí chi utole kumu de si ruchachala ikile ttixa aka.

125
00:09:20,300 --> 00:09:22,460
Nnanna rinnabaa len lebiꞌi,

126
00:09:22,460 --> 00:09:24,940
gwaligo yetta kini aka benle,

127
00:09:24,940 --> 00:09:27,620
kumu niru ttúle labí gattile.

128
00:09:27,620 --> 00:09:30,100
Iki de ra Pabluha aníha,

129
00:09:30,100 --> 00:09:38,020
nianna tti bedaxxuna ttu yettaxtila nna begwena ixkixaru len Tata Do Yebáha arlo iyábakani.

130
00:09:38,020 --> 00:09:42,260
Nianna tti ulhaꞌana lheꞌe benneha nna udulona rona.

131
00:09:42,260 --> 00:09:47,540
Laꞌaniala nna chi bodú ittana le iyábakana nna utogabakana yettaxtila.

132
00:09:47,540 --> 00:09:51,180
Chupa gayua gayuna bixxi sixupa (276),

133
00:09:51,180 --> 00:09:55,460
ttanía anka de iyá ttetu diatu lheꞌe barcuha.

134
00:09:55,460 --> 00:09:59,140
Iki de chi beyielintu utotu yettaxtilaha,

135
00:09:59,140 --> 00:10:06,580
nianna tti bododelhakana ka kutensi xuxtilaha lheꞌe indaha kini abittu tteru idiꞌi aka barcuha.

136
00:10:06,580 --> 00:10:13,980
Tti chi ugwani dilaha nna ka nu reben lheꞌe barcuha labí reyakabiakinna gaxa nuha seꞌetu,

137
00:10:13,980 --> 00:10:17,580
ttaka bilákinna do ttu latti ata gwanka lapa.

138
00:10:17,580 --> 00:10:23,100
Nianna tti bokinni ikikani usigakana barcuha ata anka lapaha,

139
00:10:23,100 --> 00:10:25,580
ganna si gwaka ibigana.

140
00:10:25,580 --> 00:10:40,220
Nianna tti uchúkana ka tuu xika iki ka iyya idiꞌi ka nu ulhidakana daka xan barcuha kini biginni ka nuha lheꞌe indatooha nna udhasigabakana yaga nu rixúkinna kini rodekikana lo barcuha.

141
00:10:40,220 --> 00:10:46,540
Nianna tti ulhidhakana ka lari daa iki barcuha kini ruꞌu beha lheꞌe ka lariha.

142
00:10:46,540 --> 00:10:53,540
Aníha kini uluꞌu beha lo barcuha diana ubigana roꞌo yu bisi re lagwi indatooha.

143
00:10:53,540 --> 00:10:58,180
Ttaka tti gwannipa barcuha iki ttu xxuku yuxi xua lheꞌe indaha,

144
00:10:58,180 --> 00:11:07,000
ttu tsaba gweada xinni lheꞌe yuxiha nna daka xanniha nna beduyaba indaha nuha kumu de retetsuꞌuna idí.

145
00:11:07,000 --> 00:11:11,660
Nianna ka soldaduha nna chi ruinkana uttikana ka nu chekanaha,

146
00:11:11,660 --> 00:11:14,880
delába ka nu uleakana lisiyyaha,

147
00:11:14,880 --> 00:11:19,600
ruinkana uttikana ka nuha kini abittu oxunnikana lo indaha.

148
00:11:19,600 --> 00:11:23,100
Ttaka soldadu nu baninna adí ka soldaduha,

149
00:11:23,100 --> 00:11:26,380
de raka leni odilána Pabluha,

150
00:11:26,380 --> 00:11:29,700
de nuha nna labí begwelhana uttikana ka nuha.

151
00:11:29,700 --> 00:11:33,340
Nianna tti rana iyába ka benne dia lheꞌe barcuha:

152
00:11:33,340 --> 00:11:35,780
―Ata gwa raka gele lo inda,

153
00:11:35,780 --> 00:11:40,900
ladeꞌa tte lebiꞌi gwalegintsa lo inda‑na kini eriale yu bisi.

154
00:11:40,900 --> 00:11:48,500
Adíle nna lo ka yaga o lo ka breta salhaꞌa ge barcu‑niba gwalexua kini eriale.

155
00:11:48,500 --> 00:11:54,020
Aníha‑ba bentu chibuka ulaa iyábatu nna beriatu yu bisi.

156
00:11:54,020 --> 00:11:57,620
Iki de chi ulaa iyábatu lo indatooha,

157
00:11:57,620 --> 00:12:03,020
nianna tti binatu deki lo yu nu re lagwi indatooha ata bisintuha,

158
00:12:03,020 --> 00:12:04,820
nuha tee láni Malta.

159
00:12:04,820 --> 00:12:08,820
Ka benne seꞌe niha yalhá tse biyúke riꞌitu.

160
00:12:08,820 --> 00:12:17,500
Bebekike gi nna uxike iyábatu kini betsaꞌatu roꞌo teha kumu de raka xxatta idilha lhe de rodána iyya lhe.

161
00:12:17,500 --> 00:12:21,620
Pabluha nna bettupa ttebana ttu xxia xidhi bisi.

162
00:12:21,620 --> 00:12:24,020
Lheꞌe xidhiha re ttu belha.

163
00:12:24,020 --> 00:12:27,340
Tti dia Pabluha udelhana xidhiha lo giha,

164
00:12:27,340 --> 00:12:30,100
de biyú belhaha xisaꞌa ge giha,

165
00:12:30,100 --> 00:12:34,080
de nuha nna beriana nna uto yaꞌana ná Pabluha.

166
00:12:34,080 --> 00:12:39,100
Tti bilani ka benne ge Malta‑ni nalha belhaha ná Pabluha,

167
00:12:39,100 --> 00:12:41,340
nianna tti ra luesike:

168
00:12:41,340 --> 00:12:43,500
―Gaxa elhuttiba ben nubiyú‑ni,

169
00:12:43,500 --> 00:12:46,980
kumu meskiba abittu uttina lo indatoo‑na,

170
00:12:46,980 --> 00:12:54,040
ttaka diosi geriꞌi‑ni benne runie elhuxtisi geriꞌi labíru rugwelhe na aka benruna.

171
00:12:54,040 --> 00:13:01,660
Ttaka Pabluha nna bekubi tteba náni nna ubinni tteba belhaha lo giha nna labí bi ukinna.

172
00:13:01,660 --> 00:13:09,580
Ka benneha nna ubedaba seꞌeke ganna abittuba gi kuꞌuna lati Pabluha o ttu nnelaba gattina.

173
00:13:09,580 --> 00:13:13,660
Ttaka kumu risába labí bi ruinna geni,

174
00:13:13,660 --> 00:13:16,780
nianna tti bodolaba leke ráke:

175
00:13:16,780 --> 00:13:19,280
“Gaxa diosiba anka benne‑ni.”

176
00:13:19,280 --> 00:13:24,080
Gaxxaba niha seꞌe ka yu ge ttu benne anke nu loni ge Malta‑ni.

177
00:13:24,080 --> 00:13:27,020
Benneha tee lábie Publio.

178
00:13:27,020 --> 00:13:32,380
Labie uxie riꞌitu lisieha nna tseba biyúe riꞌitu tsunna ubisa.

179
00:13:32,380 --> 00:13:39,460
Laꞌania tata ge Publio‑ni tebe ranie yuꞌe xilhaa lhe richú yaꞌana gebie lhe.

180
00:13:39,460 --> 00:13:48,220
Pabluha nna utaꞌana ata tee benneha kini belannine nna iki de chi unnabana ge benneha len Tata Do Yebáha,

181
00:13:48,220 --> 00:13:52,180
nianna tti uxxua náni ikie nna beyaka ttebe.

182
00:13:52,180 --> 00:13:57,460
Tti chi bina adí ka benne rani seꞌe Malta‑ni nu chi ukaha,

183
00:13:57,460 --> 00:14:02,540
nianna ugíagabake ata do Pabluha nna gwa beyakagabake.

184
00:14:02,540 --> 00:14:05,780
Yalhá tse biyú ka benneha riꞌitu.

185
00:14:05,780 --> 00:14:11,380
Laxkala tti chi edátuha nna gwa botebake iyába nu iyasintu neda.

