\id LUK
\h San Lucas
\mt Ka tisa‑ni rigixxiꞌakana ge Jesús‑ni, ka nu ben Lucas‑ni
\c 1
\s Ka tisa‑ni udhelha Lucas‑ni len Teófilo
\p
\v 1 Ixe ka benne chi benke ukuake latsiru lo yetsi ka tisa ata rigixxiꞌa ge nu ben Jesús‑ni lagwi geriꞌi.
\v 2 Ukaba atti tteba chi utixxiꞌa ka benne sisiꞌa tte bilákanie nu ukaha, nianna tti bixúke lo sina ge Tata Do Yebáha utixxiꞌake ka tisa geeha.
\v 3 Anágaba neti xa tata Teófilo, iki de chi ugwekia ulea liia gaxattiga siná udulo desdeli sisiꞌa tteha, nianna ukati ukuaya ka tisa‑ni latsiru lo yetsi kini idhelhaa na len kwinalu,
\v 4 kini anáchu nna lu una tselu gaxasinattiga uka iyá nu chi beleꞌekanie lu.
\s Ttu ka anjeli ge Tata Do Yebáha rigixxiꞌabie deki gali Juan‑ni
\p
\v 5 Tti uka Herodes‑ni nu rinnabia daka Judea, laꞌania udo ttu benne uke bixxudi utta lábie Zacarías. Benneha sele lheꞌe ttu dhi ka bixxudi nna uke luesi bixxudi uka benne utta lábie Abías. Benne nuila ge Zacarías‑ni lábie Elisabet. Benneha datiagabe ka benne datiake Aarón‑ni; delába Aarón benne sisiꞌa tte uke bixxudi ge ka benne Israel‑ni.
\v 6 Zacarías‑ni lhe Elisabet‑ni lhe ixpabake ankake benne ruin tse arlo Tata Xisiha. Rudo tsitsibake tisa gebie, ruinbake iyába nu rabie. Laxkala labí bixa ge ritisake.
\v 7 Ttaka nna lanú xiꞌinke raka, kumu nan Elisabet‑ni labí uka uja xiꞌin benneha. Gwea nna chigaba dia raxxuke laꞌania.
\p
\v 8 Ttu sá ulha ka bixxudi, ka nu selakana len Zacarías‑ni, kini uinkana sina ge Tata Do Yebáha lheꞌe yotuha.
\v 9 Uinkana attiba chi gaꞌanna runi ka bixxudiha. Laꞌania nna gwaxxína ulha Zacarías‑ni utaꞌabie lheꞌe yotuha ata daa bekú ge Tata Xisiha kini kuꞌubie sen yala.
\v 10 Laka rite yalaha lo bekúha nna ka benne tupake laliꞌa roꞌo yotuha nna seꞌebake rilhapike tisa len Tata Xisiha.
\v 11 Nuha‑ba raka nna attiruba chi uka xxe ttu anjeli ge Tata Xisiha bisie udúe daka ná ben ge bekú ata rite yalaha.
\v 12 Tti bilani Zacarías‑ni anjeliha nna uka tee lanie lhe usigabanie lhe.
\v 13 Ttaka anjeli ge Tata Xisiha nna rane:
\p ―Zacarías, bittu gasinlu kumu Tata Xisiha chiba biyieninie ge nu rinnabalu lenie, de nuha nna benne nuila gelu, Elisabet‑ni, chi utebie ttu xiꞌinlu. Nutoha nna kixxalu lábi Juan.
\v 14 Lu nna edeaka tábinlu lhe anágaba nna ixegaba ka benne tseꞌe ittake lenlu ganna chi uli bintoha,
\v 15 kumu xiꞌinluha akabi benne xxeni arlo Tata Do Yebáha. Labí iꞌiyabi vinu, nigaba attu bixa ttu nu dika udhusinna bi. Sa nujala nan gebiha bi chi isia Espíritu ge Tata Do Yebáha tsuꞌe itúba latibi.
\v 16 Labi odekibi ixe ka benne Israel ki odaxxuke neda ge Tata Do Yebaa benne anke Xxanakeha.
\v 17 Lagababi nuha nnerubi kini idhalhibi neda ge Tata Xisiha; kweki lebi attiba uleki le Elías‑ni lhe inná tsitsi lebi attiba uná tsitsi le benneha. Aníha kini oseꞌe tsebi ka tataha len ka xiꞌinkeha lhe uinbi kini ka nu abittu rudokana tisa ulaba lekani attiba rulaba le ka nu ruin latsiru. Aníha uinbi kini oseꞌe tsebi ka benne kini anáchu chi seꞌeke ubeda Tata Xisiha ganna chi isiabie yiesi lo yu‑ni.
\p
\v 18 Zacarías‑ni nna unnaba tise anjeliha, ree benneha:
\p ―¿Gasina ki aka xen lasia deki gwalí aka nu ralu‑na? Kumu neti chiba ankaa benneola lhe anágaba benne nuila kia‑ni lhe.
\p
\v 19 Anjeliha nna bekabie nna ree:
\p ―Neti láya Gabriel. Doa rixúa runia nu ra Tata Do Yebáha. Labie udhelhe neti kini inne lania lu, kixxiꞌania lu ka tisa tse.
\v 20 Ttaka lu nna de labí ria lelu ge ka tisa kia‑ni, de nuha nna eyaꞌanbalu biría; labí aka innelu. Axtaliba ganna chi bisia sá tti chi sadona aka nu ria‑ni, laꞌanialiba nna eyaka ennelu.
\p
\v 21 Laka raka nuha nna ka benne seꞌe laliꞌa ge yotuha nna seꞌebake ubeda eria Zacarías‑ni. Chiba rudúna ke de anúbie reriaxxi ata daa bekúha.
\v 22 Ttaka tti chi berieha nna labíru raka innebie ulise ka benne seꞌe niha. Laꞌanialiba nna tti ute dákanie deki bixa beleꞌeni Tata Do Yebáha bie lo bekúha, laxkala gwatebie aníha. A sunruba rutá nábie ruleꞌenie ka benneha nna aníha‑ba beyaꞌane biría.\fig Zechariah leaving temple|30CN01603b.tif|col|||(Lucas 1:8-25)|1.22\fig*
\p
\v 23 Tti chi bedaꞌa sá gebie benie sina lheꞌe yotuha, laꞌania nna deyye lisie.
\v 24 Iki de chi ute nuha nna birua bisá nna attiruba chi beleꞌe nuja xiꞌini nan Elisabet‑ni. Delo gayu beo labí birie yoꞌo. Nianna rabie:
\v 25 “Aní chi ben Tata Xisiha. Gwatua lebie neti kini abitturu uxisi ka benne kia de lanú xiꞌinia raka.”
\s Anjeli ge Tata Do Yebáha rigixxiꞌabie deki gali Jesús‑ni
\p
\v 26 Tti chi uka xxupa beo nna Gabriel benne anke anjeli ge Tata Do Yebáha dedheyye bededhelha Tata Do Yebáha bie lheꞌe ttu yiesi re daka Galilea‑ni. Yiesiha tee láni Nazaret.\fig Angel speaking to Mary|31CN01606b.tif|col|||(Marcos 1:26-38)|1.26\fig*
\v 27 Niha do ttu nuila ribani reꞌeni, chi banani ttu nubiyú‑na. Nubiyúha tee láni José. Nuha datiana David, benne unnabie ka benne Israel‑ni itú nu reha. Nuila ribaniha tee láni María.
\v 28 Tti utaꞌa anjeli ge Tata Do Yebáha ata do María‑ni, nianna rabie na:
\p ―¡Padiuxi, nuila! Tata Xisiha gwa duba lenie lu. [Delo iyá ka benne nuila, lu nuná akaru lenie lu.]
\p
\v 29 Ttaka María‑ni tti biyieninna ka tisa unne anjeliha nna uka télinna, nianna rakinna: “¿Bí dien benne‑ni unnee aná?”
\v 30 Ttaka anjeliha nna rabie na:
\p ―María, bittu gasinlu, kumu Tata Do Yebáha‑ba aka lenie lu.
\v 31 Nnanna nna uja xiꞌinlu nna gali ttu nuto biyú to. Nubiyú toha nna kixxalu lábi Jesús.
\v 32 Nutoha akabi benne inná xxeni lebi nna kixxakana lábi Xiꞌini Benne ra xxeni lebie do yebáha. Tata Do Yebaa benne anke Xxanariꞌiha nna unie kini innabiabi attigaba unnabia David benne uke benneola gebiha,
\v 33 lhe anágaba nna ttu dia liiba innabiabi ka benne Israel‑ni. Labí lhuxa loo elha rinnabia gebi.
\p
\v 34 María‑ni nna unnaba tisana anjeliha, rane:
\p ―¿Gasina aka nu ralu‑na ki anúgaba nubiyú chi do lania?
\p
\v 35 Anjeliha nna bekabie geni, ree:
\p ―Espíritu ge Tata Do Yebáha‑ba isiabie tsuꞌe latilu. Nianna Tata Do Yebáha, len nu ra tsitsi leeha unie kini tsuꞌu attiba ttu xula ge ttu bea ikilu. Laxkala binto galiha nna akabi gebie nna kixxakana lábi Xiꞌin Tata Do Yebáha.
\v 36 Anágaba benne raka luesiluha, delába Elisabet‑ni, benneha chigaba gali xiꞌinie meskiba chi anke benneola. Labie rákana deki lanú xiꞌinie aka, ttaka nnanna nna chi aka xxupa beo‑ni du benneha nuje benne.
\v 37 Aníha aka kumu Tata Do Yebáha labí tee ttu bixa abí aka ge benneha unie; iyába gwakaba ge benneha unie.
\p
\v 38 Nianna ra María‑ni:
\p ―Neti ankabaa benne rixúni Tata Xisiha. Uinbe len neti nu chi ralu‑na.
\p Nianna tti bedá anjeli ge Tata Xisiha, deyye.
\s María‑ni ugíana gwalannina Elisabet‑ni
\p
\v 39 Ttu chupa ubisaba chi ute nna bediuba tteba le María‑ni diana iki ka iꞌiya ata re ttu yiesi daka Judea.
\v 40 Tti bisinna lheꞌe yiesi toha nna utaꞌana lheꞌe yoꞌo ge Zacarías‑ni nna begwena Elisabet‑ni padiuxi.\fig Mary greeting Elizabeth|32CN01609b.tif|col|||(Lucas 1:39-40)|1.40\fig*
\v 41 Tti biyienin Elisabet‑ni tsiꞌi María‑ni begwene padiuxi, nuto nujeha nna bitá ttebabi lheꞌebie, laꞌania nuha bisia Espíritu ge Tata Do Yebáha uyuꞌe lati Elisabet‑ni,
\v 42 nianna tti unnebie idisa, ree:
\p ―¡Tata Do Yebáha chi ukaru lenie lu tti adí ka benne nuila lhe anágaba akagaba lenie binto nujalu‑na!
\v 43 Neti nna, ¿nú ankaa nna axtaba nan ge Benne runie neti mandaduha, axtaba benneha dabie gwelanni neti?
\v 44 Kumu suna biyienbati tsiꞌilu nna binto nujaa‑ni bitá ttebabi lheꞌa de bedeakinbi.
\v 45 ¡Karubárulu ugía lelu deki gwakaba iyá nu chi ra Tata Xisiha lu!
\p
\v 46 María‑ni nna rana:
\q Itú iki itú lasia runia ki ra xxeni le Tata Xisiha
\q
\v 47 lhe anágaba yalhá itta du lasia de bodilábie neti.
\q
\v 48 Kumu Tata Do Yebáha chi bilánie neti labí ra xxeni lasia lhe anágaba ankagabaa benne rixúnie lhe.
\q Laxkala debá nnanna nna iyába ka benne innáke: “¡Karubáru nuila‑na!”
\q
\v 49 Kumu Tata Do Yebaa benne ra tsitsi leeha, xxeniba anka nu chi benie len neti.
\q Benneha nari xúba anke
\q
\v 50 lhe satíaba ratua lebie ka benne ria leke bie
\q
\v 51 lhe anágaba rulaꞌabie nu xxeni ra leeha.
\q Betseꞌe loogabe nu rulha le ka nu ruin ttaba
\q
\v 52 lhe riguabie ka nu ra tsitsi lekinna ata ribiakana rinnabiakana
\q nna ka benne labí ra xxeni leke nna rugwebie lidhakake.
\q
\v 53 Ka benne rituinke abittu bi geke tee nna bete tame geke
\q nna ka nu tee gekinna nna suna anába beseꞌebie kana.
\q
\v 54 Bete nábie len ka benne Israel‑ni, delába ka benne rixúnie ruinke nu ree.
\q Labí bexxulha lebie a satua lebie ke,
\q
\v 55 kumu aníha chi rabie ka benne uka xuttoleha.
\q Rabie deki satíaba satua lebie Abraham‑ni lhe ka benne datiake benneha lhe.
\p
\v 56 María‑ni nna niha‑ba beyaꞌanna udona len Elisabet‑ni ttiba tsunna beo. Deloliba nna deyyana besinna lisini.
\s Juan benne rugadie indaha ulie
\p
\v 57 Tti chi gwadona beo gali xiꞌin nan Elisabet‑ni, nianna uli ttu nuto biyú to.
\v 58 Tti bina ka benne seꞌe gaxxaba ata doeha lhe ka benne raka luesieha lhe, tti binake deki chi gwatua le Tata Do Yebáha bie betebie ttu xiꞌinie, laꞌania nna bedeakakin benneha lenie.
\v 59 Tti chi uka xxunu ubisa uli bintoha, nianna bitupake uchúke lo bela lati biꞌiniha kini unna liina deki chi ankabi ge Tata Do Yebáha. Benbake attiba chi ra lo bia bennabi ge ka benne Israel‑ni. Nianna ruinke kixxake lá bintoha Zacarías ttiba lá tata gebiha.
\v 60 Ttaka nan gebiha nna rabie:
\p ―¡Labí gatta lábi aná! Juan‑ba gatta lábi.
\p
\v 61 Ka benne tupa niha nna bekabike gebie, ráke:
\p ―Lanú benne datialu do lábie aná.
\p
\v 62 Nianna tti betten náke tata ge bintoha, ki unnaba tisake bie bixa raka lebie gatta lá bintoha.
\v 63 Benneha nna unnabe ttu breta kini unie loni. Lo nuha nna benie ree: “Juan‑ba gatta lábi.” Nianna iyábake bebanakanie.
\v 64 Tti lo benie nuha nna beyali tteba roꞌobie nna beyaka tteba bennebie. Nianna tti unnebie ree:
\p ―¡Xxeniba ra le Tata Do Yebáha!
\p
\v 65 Iyába ka benne seꞌe gaxxa ata do yoꞌo gekeha nna bebanabakanie. Anágaba ka benne seꞌe itúba daka iki ka iꞌiya sia daka Judea‑ni rinnegabake ge iyá nu chi ukaha.
\v 66 Iyába ka benne binake ge nuha nna rulaba leke, ráke:
\p ―¿Nú isina binto‑na akabi ganna?
\p Aníha ráke kumu rite dákanie deki Tata Xisiha‑ba nuha du lenie bintoha.
\s Zacarías‑ni rinnebie ka tisa bete Espíritu ge Tata Do Yebáha
\p
\v 67 Zacarías tata ge bintoha, tti bisia Espíritu ge Tata Do Yebáha uyuꞌe itúba latie, nianna tti uduloe unnebie ka tisa bete Espírituha, nianna ree:
\q
\v 68 ¡Xxeniba ra le Tata Do Yebáha benne anka Xxana ka benne Israel‑ni,
\q kumu chi bisiabie kini odilábie ka benne gebie!
\q
\v 69 Chi udhelhe ttu benne ra xxeni lebie ki odilábie riꞌi.
\q Benne‑ni datiabie David, delába David, benne bixúni Tata Do Yebáha kini benie nu ree.
\q
\v 70 Benbe attiba rabie itú ttuha tti bixúnie roꞌo ka profeta geeha kini unneke nu unieha.
\q
\v 71 Rabie deki odilábie riꞌi lo ná ka nu abittu raka uyúkana riꞌiha lhe lo ná ka nu rutía di lekani riꞌiha lhe.
\q
\v 72 Chi rabie deki satua lebie ka benne uka xuttoriꞌiha;
\q labí uxxulha lebie nu chi reeha.
\q
\v 73 Nuní unnebie len Abraham‑ni, benne uke xuttoriꞌiha,
\q
\v 74 delába tti rabie deki odilábie riꞌi lo ná ka nu abittu raka uyúkana riꞌiha
\q kini anáchu nna anutturu nu ge gasinriꞌi ganna chi ixúriꞌi uinriꞌi nu reeha.
\q
\v 75 Uinriꞌi ttiba runi ttu benne chi beyarie lhe runie nu dika ixú lhe.
\q Aníha‑ba uinriꞌi itúba tseꞌeriꞌi aka benriꞌi.
\q
\v 76 Lu nna xa xiꞌini to, kixxakana lálu profeta ge Benne ra xxeni lebie doe yebáha,
\q kumu lu tsialu nnerulu idhalilu neda ge Tata Xisiha, useꞌe tselu ka benne laka isie.
\q
\v 77 Kixxiꞌenlu ka benne Israel‑ni deki gwadíbe elha xen lasi ge ka tulha chi benke lhe godilábe ke lhe,
\q
\v 78 kumu Tata Do Yebaa geriꞌiha ratua xxatta lebie riꞌi.
\q Yebáha‑li udhelhe ttu benne anka xiani dabie gwelanni riꞌi
\q
\v 79 kini udanie iki ka benne seꞌeke ata anka chulha lhe ruxunnigabana geke gattike lhe.
\q Aníha kini kuꞌubie riꞌi neda ata tseꞌe tseriꞌi lenie.
\p
\v 80 Nuto ge Zacarías‑ni nna diaba biꞌiniha rixenbi lhe ribe yala lebi lhe. Itúba uka biꞌiniha tania, lo yu bisi ata lanú benne seꞌe, niha‑ba udobi. Attiliba chi bisia sá beleꞌe lobi len ka benne Israel‑ni, laꞌanialiba nna biriabi ugwekibi.
\c 2
\s Aní uka tti uli Jesús‑ni
\r (Mt. 1:18‑25)
\p
\v 1 Uka nuha tti uka César Augusto‑ni nu rinnabia itúba Roma, laꞌania nuha udhelhana ttu yetsi len ka benne seꞌe itúba ata rinnabianaha, rinnabana eyadha láke kini yuna balhaxa ka benne chi seꞌe.
\v 2 Laꞌania nuha sisiꞌa tte beyadha lá ka benne. Laꞌaniagaba anka Cirenio‑ni nu rinnabiana daka Siria.
\v 3 Nianna iyába ka benne teeki beyyake lheꞌesi ataliba ulikeha kini gwate láke.
\p
\v 4 Laxkala de nuha nna José‑ni teeki bedábie lheꞌesi Nazaret. Anka nuha ttu yiesi rena daka Galilea. Nianna deyye besine lheꞌesi Belén. Yiesiha nna dedebena daka Judea ata uli David‑ni. Niha‑ba beyya José‑ni kumu anke benne datiabie David‑ni
\v 5 kini gwate lábie lenie María benne nuila geeha. Chi du benneha nuje benne.
\v 6 Ttaka gwaxxína, tti lo seꞌeke niha, chi gwadona gali xiꞌin María‑ni.
\v 7 Laꞌania nna uli xiꞌin sisiꞌa tte gebie. Ulibi ata ruꞌu ka kuꞌuna biaha. Iki de tti chi beyaka uli bintoha nna bottesi tteba María‑ni biꞌiniha lari nna utixxe bi lheꞌe ata ruꞌu nu ro ka nimalaha. Ata ruꞌu ka kuꞌuna biaba ulibi kumu labíru ukanike eyaꞌanke lheꞌe yoꞌo do lheꞌe yiesiha ata reyaꞌana ka benne yuꞌu neda.\fig Joseph, Mary and Jesus in Manger|33CN01617b.tif|col|||(Lucas 2:1-7)|2.7\fig*
\s Ka anjeliha rigixxiꞌakanie ka benne seꞌe lo ka neruha // deki chi uli Jesús‑ni
\p
\v 8 Gaxxaba Belén‑ni reyaꞌana ka benne rekike lo ka neru to gekeha, ruyúke ka nuha lo rela lheꞌexxiha.
\v 9 Ttiruba nna ttu nnelaba chi uka xxe ttu anjeli ge Tata Xisiha ata seꞌe ka benneha. Tti uyuꞌu xiani ge Tata Xisiha abiꞌiba ata seꞌekeha, nianna usi xxattakanie.
\v 10 Ttaka anjeliha nna ree ke:
\p ―Bittu gasinle, kumu neti daya ugixxiꞌen le ttu tisa tse, tisa nu dika odú ittana le iyába ka benne.
\v 11 Lheꞌesi ata uli David‑ni, nasá chi uli ttu benne ki odilábie ka benne. Labie anke Cristu lhe anke Xxanariꞌi lhe.
\v 12 Laxkala ganna eyyale nna saxxakale bintoha rilhibi lari yuꞌubi lheꞌe ata ruꞌu nu ro ka kuꞌuna biaha. Ganna chi gwaxxakale biꞌiniha, laꞌania nna chi yule deki lababi nuha tee niha.
\p
\v 13 Attiruba ttu nnelaba chi uka xxe adíru ka anjeli daa yebáha useꞌeke kweꞌe anjeli du gwenneha nna rulhake ge Tata Do Yebáha, ráke: \fig Shepherds and Angels|34CN01619b.tif|col|||(Lucas 2:8-14)|2.13\fig*
\q
\v 14 ¡Xxeniba ra le Tata Xisiha doe yebáha!
\q ¡Yiesi lo yu‑ni nna tseba tseꞌe ka benne uinke nu ruꞌu lebie!
\p
\v 15 Nuha‑ba ra ka anjeliha, nianna beyapike deyyake yebáha. Ka benne seꞌe lo ka neruha nna ra luesike:
\p ―Eyaꞌachuriꞌi lheꞌesi Belén‑ni, salanniriꞌi nu chi uka niha, nu chi utixxiꞌani Tata Xisiha riꞌi.
\p
\v 16 Bediuba tteba leke deyyake. Tti besinke niha nna gwaxxakake María‑ni lenie José‑ni lhe bintoha lhe, yuꞌubi lheꞌe ata ruꞌu nu ro ka kuꞌuna biaha.
\v 17 Tti bilákanie bintoha, laꞌania nna utixxiꞌake iyá nu chi ra anjeliha ke ge biꞌiniha.
\v 18 Nianna iyába ka benne biyienkanie ge nu utixxiꞌa ka benne reki lo ka neruha nna bebanabakanie.
\v 19 Ttaka María‑ni nna rudhá tsitsiba lebie iyá nuha nna ttu ttu sába rulaba lebie ge nuha.
\v 20 Ka benne reki lo ka neruha nna beyekibake deyyake rulhake ge Tata Do Yebáha lhe ráke deki xxeniba ra lebie. Aníha ráke de bebanakanie ge nu biyienkanieha lhe ge nu bilákanieha lhe, kumu ukaba atti tteba chi utixxiꞌani anjeliha ke.
\s Jesús‑ni betso duke bi arlo Tata Do Yebáha
\p
\v 21 Atti chi gwadona xxunu ubisaha nna uchúke lo bela latibi attiba ra lo bia bennabi ge ka benne Israel‑ni. Laꞌania nna utixxake lá biꞌiniha Jesús attiba chi ra anjeliha María‑ni atti lanila uje biꞌiniha.
\p
\v 22 Tti chi bisia sá eyarike arlo Tata Do Yebáha attiba chi ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni, laꞌania uche María‑ni lhe José‑ni nutoha lheꞌesi Jerusalén‑ni. Ucheke biꞌiniha kini gwatso duke bi arlo Tata Xisiha.
\v 23 Benbake attiba chi ra lo bia bennabi bodhaꞌan Tata Xisiha ata dia ra: “Iyába ka nuto ka nu sisiꞌa tte galikana, ganna ankakana nubiyú to, laꞌania nna teeki iriesikana ki akakana ge Tata Xisiha.”\f + \fr 2:23 \ft Éxodo 13:2, 12\f*
\v 24 Aníha uka nna ugíake gwateke ka nu bani to ttiba ttu úna, beteke nuha len Tata Xisiha. Benbake attiba ra lo bia bennabi geeha ata dia ra: “Utele chupa ka bexu to o chupa ka becha to.”\f + \fr 2:22‑24 \ft Levítico 12:8\f*
\p
\v 25 Laꞌaniagaba do ttu benne biyú lheꞌesi Jerusalén‑ni, labie Simeón. Anke ttu benne ruin tse lhe rudo tsitsirue tisa ge Tata Do Yebáha lhe. Benneha dobie ubeda nukaxa idhelha Tata Do Yebaa benne odú itte le ka benne Israel‑ni. Espíritu ge Tata Xisiha gwa duba lenie Simeón‑ni
\v 26 nna chi rabie benneha labí gattie axtaliba ganna chi bilánie isia Cristu, benne chi gaꞌanani Tata Xisiha idhelhe. Laꞌanialiba nna gattie.
\v 27 Espírituha nna chebie Simeón‑ni die yotu la sáha. Laꞌaniagaba bisin ka tata nan ge Jesús‑ni lenbi kini uinke nu ra lo bia bennabiha.
\v 28 Nianna tti bedaxxu Simeón‑ni nutoha nna uxxua lo nábie bi nna ulhapie tisa len Tata Do Yebáha, ree:
\q
\v 29 Nnannaligaba xa Tata Xisi to, chi uka nu ráluha.
\q Neti benne rixuinlu, chibanka ugwelhalu neti gattia,
\q
\v 30 kumu ixpa laꞌaba loa chi biláti benne udelhalu kini odilábie riꞌitu.
\q
\v 31 Benneha chi gaꞌaninlu idhelhalu lo iyá ka benne seꞌe yiesi lo yu‑ni.
\q
\v 32 Anke ttiba ttu xiani udanie iki ka nu abittu ankakana nu Israel;
\q nna ka benne gelu nna delába ka benne Israel‑ni, unie kini inná xxeni leke.
\p
\v 33 José‑ni lenie nuila geeha nna bebanabakanie tti biyienkanie nu ra Simeón‑ni ge bintoha.
\v 34 Laꞌania nna unnaba Simeón‑ni kini aka len Tata Do Yebáha ke. Nianna tti rana María nan ge nutoha:
\p ―Binto‑ni chi gaꞌanabi deki ukinnibi lhe odilábi ixe ka benne Israel‑ni lhe anágaba nna akabi ttu benne kuꞌu niꞌakani bi,
\v 35 kumu de udobi be nu satsa rulaba le ixe ka benne. Anágaba lu nna uyúlu elha disa ge nu udhakakana bi. Attiba ttu nu gaꞌa espada lheꞌe lastoni, aníha‑ba akalu.
\p
\v 36 Roꞌo yotuha‑gaba du ttu benne nuila lábie Ana. Benneha anke profeta ge Tata Do Yebáha. Anke xiꞌiniunná Fanuel benne datiabie ttu dhi ka benne datiake benne utta lábie Aser. Ana‑ni chi anka benneha ttu nanto to laꞌania. Kwiti tte benneha betsá nábie, ttaka gasi idaruba udo lenie nubiyú geeha nna uka ttebe bidabi.
\v 37 Laꞌania nna chi ankanie tta bixxi ttapa (84) ida nna labí rudú siie rie yotu. Rela resába rixúe runie nu ra Tata Do Yebáha, rutte ubina lheꞌebie lhe rilhapie tisa len benneha lhe.
\v 38 Looraha‑gaba bisine ata do yotuha. Rugwebie ixkixaru len Tata Do Yebáha. Nianna udulobie utixxiꞌe ge Jesús‑ni arlo ka benne seꞌe ubeda odilá Tata Do Yebáha Jerusalén‑ni, delába ka benne Israel‑ni.
\s Ka José‑ni deyuꞌuke neda deyyake lheꞌesi Nazaret
\p
\v 39 José‑ni lhe María‑ni lhe, iki de chi benke iyá nu chi gaꞌanna lo bia bennabi bodhaꞌan Tata Xisiha, laꞌania nna beyekike deyyake nna besinke lheꞌesi Nazaret. Nazaret‑ni ankana yiesi geke nna rena daka Galilea.
\v 40 Binto Jesús‑ni nna diaba biꞌiniha rixenbi lhe ribe yala lebi lhe. Aníha‑gaba nna diagababi ridoruinbi xiani lhe raka len Tata Do Yebáha bi lhe.
\s Jesús‑ni dobi roꞌo yotuha
\p
\v 41 Ka tata nan ge Jesús‑ni ttu ttu idaba riake lheꞌesi Jerusalén‑ni tti risia laní Pascua.
\v 42 Tti chi ukani Jesús‑ni tsiꞌinu (12) ida, laꞌania nna dia lenke bi Jerusalén‑ni attiba chi labikanie riake laní.\fig Joseph Mary Jesus to Jerusalem|35CN01644b.TIF|col|||(Lucas 2:41)|2.42\fig*
\v 43 Iki de tti chi ute laníha nna beyekike dedáke, ttaka binto Jesús‑ni nna beyaꞌanba biꞌiniha lheꞌesiha. Ka tata nan gebiha nna bi ute dákanie deki niha‑ba beyaꞌan bintoha.
\v 44 Rakakanie ganna lheꞌe adíru ka benne dedaaba desela biꞌiniha. Laxkala nna beyuꞌubake neda ttu sá, ttaka tti begilake biꞌiniha ata dedá ka benne raka luesikeha lhe ka benne ankabiakanieha lhe
\v 45 lanú biꞌiniha gwaxxakake. Aníha uka nna beyekibake deyyake Jerusalén‑ni ugila bi.
\p
\v 46 Ukaliba tsunna ubisaha nna gwaxxakake bi dobi roꞌo yotuha lagwi ge ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Tata Do Yebáha len Moisés‑ni. Rudo nagabi ge ka nuha lhe rinnaba tisabi kana lhe.\fig Boy Jesus in temple with teachers|36CN01648B.tif|col|||(Lucas 2:46-50)|2.46\fig*
\v 47 Iyába ka nu seꞌe rudo nagakani gebi rebanabakinna ge elha rieni do ikibi lhe rebanabakinna ge ka tisa rekabibi ge ka nuha lhe.
\v 48 Tti bilani ka tata gebiha bi dobi len ka nuha, bebanabakanie. Laꞌania nna ra nan gebiha bi:
\p ―Xiꞌini to, ¿beaka bedhakalu riꞌitu aná? Tata gelu‑ni lhe neti lhe yalhá chi rudúna riꞌitu rekitu ugila lu.
\p
\v 49 Jesús‑ni nna bekabibi gebie, rabi:
\p ―¿Beaka regilale neti? ¿Si bi gwa yule deki rakarula doelha udo lasia nu anka sina ge Tata kiaha?
\p
\v 50 Ttaka lake nna labí bette dáke bixa diani nu ra biꞌiniha ke.
\p
\v 51 Laꞌania nna deyyababi len ka tata nan gebiha besinke lheꞌesi Nazaret. Niha‑ba udobi bedobi tisa ge ka benneha ge iyába nu ráke bi. Nan gebiha nna rudhá tsitsiba lebie ge iyá nu ukaha.
\v 52 Jesús‑ni diababi rixenbi lhe rido chiettirugabinbi xiani lhe. Anágaba Tata Do Yebáha lhe ka benne lhe, ruꞌugaba leke elha ruin gebi.
\c 3
\s Juan benne rugadi indaha ridhalie neda ge Jesús‑ni
\r (Mt. 3:1‑12; Mr. 1:1‑8; Jn. 1:19‑28)
\p
\v 1 Tti chi uka tsinu (15) ida rinnabia Tiberio César‑ni itúba Roma, Poncio Pilato‑ni nna rinnabiana daka Judea‑ni, Herodes‑ni nna rinnabiana daka Galilea‑ni, betsini Felipe‑ni nna rinnabiana daka Iturea lhe daka Traconite lhe. Benne tee lábie Lisanias nna rinnabie daka Abilinia.
\v 2 Anás‑ni lhe Caifás‑ni nna ankakana ka bixxudi xeni. Laꞌania nna belisa Tata Do Yebáha Juan, xiꞌin Zacarías‑ni, dona lo yu bisi ata lanú benne seꞌe.
\v 3 Nianna utena itúba daka roꞌo yoo Jordán‑ni rigixxiꞌenna ka benne kini odúna ke ge nu ruinke nna odaxxuke neda ge Tata Do Yebáha nna gadike inda, kini anáchu dhi benneha elha xen lasi ge ka tulha ruinke.
\v 4 Ukaba attiba ra profeta Isaías‑ni tti unnebie lo ka yetsi ge Tata Do Yebáha, ree:
\q Lo yu bisi ata lanú benne seꞌe, niha riyieni tsiꞌi ttu benne rinnebie idisa, ree:
\q “Gwalegixxa tse neda ge benne anke Xxanariꞌiha;
\q gwalolixxa neda kini dhabie.
\q
\v 5 Iyába ata re ka xieru‑na nna esákana.
\q Ka iꞌiya‑na lhe ka sitta xua xea‑na lhe eságabakana kini eyaka lapa.
\q Ka neda kwalha‑na nna eseꞌe lhixxakana;
\q anágaba ka neda anka satsa‑na, eyaka lapakana,
\q
\v 6 kini anáchu nna iyá ka benne ilákanie benne idhelha Tata Do Yebáha kini odilábie ke.”\f + \fr 3:4‑6 \ft Isaías 40:3‑5\f*
\p
\v 7 Ixeru ka benne ririake ki rugadi Juan‑ni ke inda, nianna rana ke:
\p ―¡Aalexa nu ruin satsa! ¡Lebiꞌi ankale ttiba ka belha‑na! ¿Nú chi rana le deki gwalále lo elha disa tsitsi nu chi dabigana ute Tata Do Yebáha gele?
\v 8 Gwaluni nu dika ixú ganna xa. Aníha kini uleꞌe deki gwalí chi ankale benne bodúna le ge nu ruinle nna bodaxxule neda ge Tata Do Yebáha. Abittu tseꞌele ulaba lhiꞌu lele akinle: “¡Riꞌitu gwalábatu, kumu de ankatu benne datiatu Abraham‑ni!” Netiru ria, Tata Do Yebáha ganna aka lebie, gwakaba gebie eyonie ka íyya duꞌuya nii kini eyakakana benne datia Abraham‑ni; a laa kila iyasanie le.
\v 9 Anágaba nna chigaba du tse iyyatteha kini ichúna itupa lhu ka yaga. Laxkala iyába ka yaga ka nu abittu utekana nu xixxi tse, ka nuha chúbakana nna iruꞌunakana tsiakana lo giha. Aníha‑ba nuha satele ganna abíba uinle nu dika ixú.
\p
\v 10 Ka benneha nna rinnaba tisake Juan‑ni, ráke:
\p ―Ganna aníha nna, riꞌitu, ¿bíla anka nu uintu ganna?
\p
\v 11 Juan‑ni nna bekabina geke, rana:
\p ―Ganna ttu benne seꞌe chupa xobie, teeki utebie ttu nuha len attu benne abittu xobie tee; lhe ganna ttu benne tee lena robie, teeki kidhie nuha ugwebie benne abittu gebie tee.
\p
\v 12 Bisingaba ttu chupa ka gwekixa kini gadikana inda. Nianna rákana Juan‑ni:
\p ―Maestru, riꞌitu nna, ¿bíla anka nu uintu ganna?
\p
\v 13 Lana nna rana kana:
\p ―Abitturu ukixale yani lo nu chi gaꞌanna ukixale.
\p
\v 14 Unnaba tisagaba ttu chupa ka soldadu, rákana:
\p ―Riꞌitu nna, ¿bíla anka nu uintu?
\p Lana nna bekabina gekani, rana:
\p ―Abittu uniasinle ka benne. Bittu uinle aníha ki kuale nu tee geke. Bittugaba kwenta usiale ikike deki benke ttu bixa. Gwaleyaka xenba lele ttixaruba gaxale.
\p
\v 15 Ka benne tupa niha nna rudo tsitsiba nagake kumu ribedake Cristu benne chi gaꞌanani Tata Do Yebáha idhelhe nna iyábake rulaba lhiꞌu leke rakakanie: “¿Si laaba Juan‑niba nuní anke Cristu?”
\v 16 Ttaka Juan‑ni nna unnena rana iyába ka benne tupa niha:
\p ―Gwalí galá neti tti rugadia ka benne inda, suna indaba rixúti, ttaka si dala attu benne tsitsirula ra lebie tti neti. Neti nna labí elha ralhaa idhasia lo ka gwaracha geeha. Benneha nuha ugadie le Espíritu ge Tata Do Yebáha lhe ugadie le gi lhe.
\v 17 Chi den tse barkilu ge benneha kini uin tsebie xuxtilaha nna ganna chi bolhube sináha nna ottupe xuxtilaha nna ogaꞌabie xuaha ata regua tsebie benneha. Nianna tti udelhe tee ge xuaha lo gi nu satíaba rite loniha, nu abittu reyola loniha. Lebiꞌi nuha udhake aníha.
\p
\v 18 Iyá nuní unne Juan‑ni tti belisana ka benne beleꞌenna ke ka tisa tse bete Tata Do Yebáha.
\v 19 Anágaba nna utisagaba Juan‑ni Herodes nu rinnabiaha, kumu de bedo lenna Herodías nu anka nuila ge betsini Felipe‑ni lhe utisagabana na ge adíru ka nu satsa bennaha.
\v 20 Ttaka betseꞌe loona, iki de iyá nu satsa chi ben Herodes‑ni nna bedienrula geni: begaꞌalana Juan‑ni lheꞌe lisiyya de bedona na be ge nu ruinnaha.
\s Jesús‑ni udie inda
\r (Mt. 3:13‑17; Mr. 1:9‑11)
\p
\v 21 Uka nuha tti rugadi Juan‑ni iyába ka benne inda, laꞌaniagaba udi Jesús‑ni inda. Laka dubie rilhapie tisa len Tata Do Yebáha, nianna biyali yebáha.
\v 22 Laꞌania nna ugwadi Espíritu ge Tata Do Yebáha, anke attiba ttu becha nna betedhobie iki Jesús‑ni. Nianna biyien tsiꞌi ttu benne rinnebie yebáha, ree bie:
\p ―Lu ankalu Xiꞌinia rakati gelu. Lu ankalu benne ruinlu nu ruꞌu lasia.
\s Nii dia lá ka benne datiake Jesús‑ni
\r (Mt. 1:1‑17)
\p
\v 23 Jesús‑ni chi ankanie ttiba rerua (30) ida tti uduloe sina ge Tata Do Yebáha. Ra ka benne deki lee uke xiꞌin José nna datiabie Elí.
\q
\v 24 Elí nna uke xiꞌini Matat,
\q Matat nna uke xiꞌini Leví,
\q Leví nna uke xiꞌini Melqui,
\q Melqui nna uke xiꞌini Jana,
\q Jana nna uke xiꞌini José,
\q
\v 25 José nna uke xiꞌini Matatías,
\q Matatías nna uke xiꞌini Amós,
\q Amós nna uke xiꞌini Nahum,
\q Nahum nna uke xiꞌini Esli,
\q Esli nna uke xiꞌini Nagai,
\q
\v 26 Nagai nna uke xiꞌini Maat,
\q Maat nna uke xiꞌini Matatías,
\q Matatías nna uke xiꞌini Semei,
\q Semei nna uke xiꞌini José,
\q José nna uke xiꞌini Judá,
\q
\v 27 Judá nna uke xiꞌini Joana,
\q Joana nna uke xiꞌini Resa,
\q Resa nna uke xiꞌini Zorobabel,
\q Zorobabel nna uke xiꞌini Salatiel,
\q Salatiel nna uke xiꞌini Neri,
\q
\v 28 Neri nna uke xiꞌini Melqui,
\q Melqui nna uke xiꞌini Adi,
\q Adi nna uke xiꞌini Cosam,
\q Cosam nna uke xiꞌini Elmodam,
\q Elmodam nna uke xiꞌini Er,
\q
\v 29 Er nna uke xiꞌini Josué,
\q Josué nna uke xiꞌini Eliezer,
\q Eliezer nna uke xiꞌini Jorim,
\q Jorim nna uke xiꞌini Matat,
\q
\v 30 Matat nna uke xiꞌini Leví,
\q Leví nna uke xiꞌini Simeón,
\q Simeón nna uke xiꞌini Judá,
\q Judá nna uke xiꞌini José,
\q José nna uke xiꞌini Jonán,
\q Jonán nna uke xiꞌini Eliaquim,
\q
\v 31 Eliaquim nna uke xiꞌini Melea,
\q Melea nna uke xiꞌini Mainán,
\q Mainán nna uke xiꞌini Matata,
\q Matata nna uke xiꞌini Natán,
\q
\v 32 Natán nna uke xiꞌini David,
\q David nna uke xiꞌini Isaí,
\q Isaí nna uke xiꞌini Obed,
\q Obed nna uke xiꞌini Booz,
\q Booz nna uke xiꞌini Salmón,
\q Salmón nna uke xiꞌini Naasón,
\q
\v 33 Naasón nna uke xiꞌini Aminadab,
\q Aminadab nna uke xiꞌini Aram,
\q Aram nna uke xiꞌini Esrom,
\q Esrom nna uke xiꞌini Fares,
\q Fares nna uke xiꞌini Judá,
\q
\v 34 Judá nna uke xiꞌini Jacob,
\q Jacob nna uke xiꞌini Isaac,
\q Isaac nna uke xiꞌini Abraham,
\q Abraham nna uke xiꞌini Taré,
\q Taré nna uke xiꞌini Nacor,
\q
\v 35 Nacor nna uke xiꞌini Serug,
\q Serug nna uke xiꞌini Ragau,
\q Ragau nna uke xiꞌini Peleg,
\q Peleg nna uke xiꞌini Heber,
\q Heber nna uke xiꞌini Sala,
\q
\v 36 Sala nna uke xiꞌini Cainán,
\q Cainán nna uke xiꞌini Arfaxad,
\q Arfaxad nna uke xiꞌini Sem,
\q Sem nna uke xiꞌini Noé,
\q Noé nna uke xiꞌini Lamec,
\q
\v 37 Lamec nna uke xiꞌini Matusalén,
\q Matusalén nna uke xiꞌini Enoc,
\q Enoc nna uke xiꞌini Jared,
\q Jared nna uke xiꞌini Mahalaleel,
\q Mahalaleel nna uke xiꞌini Cainán,
\q
\v 38 Cainán nna uke xiꞌini Enós,
\q Enós nna uke xiꞌini Set,
\q Set nna uke xiꞌini Adán,
\q Adán‑ni nna uke benne ben Tata Do Yebáha.
\c 4
\s Nu xxegwiha ruinna dhi yiena Jesús‑ni
\r (Mt. 4:1‑11; Mr. 1:12‑13)
\p
\v 1 Jesús‑ni chiba deyuꞌu Espíritu ge Tata Do Yebáha itúba latie bedábie roꞌo yoo Jordán‑ni deyye. Nianna deche Espírituha bie lo yu bisi ata lanú benne seꞌe.
\v 2 Delo chua (40) ubisaha ben nu xxegwiha dhi yiene. Labí utobie yetta itúba ugwekie niha. Tti chi gwadona chua ubisaha, laꞌania nna tti ugwetti bitunie.
\v 3 Nianna tti ra nu xxegwiha bie:
\p ―Ganna si gwalíginlu ankalu Xiꞌin Tata Do Yebáha, usichu íyya re nii eyakana yettaxtila ki golu.
\p
\v 4 Jesús‑ni nna bekabie geni, ree:
\p ―Lo ka yetsi ge Tata Do Yebáha dia ra: “Laa sunruga len yettaxtila aka ben ka benne.”\f + \fr 4:4 \ft Deuteronomio 8:3\f*
\p
\v 5 Nianna che nu xxegwiha bie iki ttu iꞌiya nna beleꞌenne ttu satti iyá ka yiesi ka nu ra tsitsi lekani seꞌe yiesi lo yu‑ni.
\v 6 Nianna tti rane:
\p ―Neti utea lo neda lenlu kini innabialu kana, anágaba lhe utea nu tse tee gekinna, kumu neti chi bisiakana lasi náya. Laxkala utebaa kana len benne rakaba lasia ugwea.
\v 7 De nuha nna ganna si lu udú xibilu arloa nna utsá lolu neti, laꞌania nna iyába ka nu chi beleꞌa‑na akakana gelu.
\p
\v 8 Jesús‑ni nna bekabie geni, ree:
\p ―Lo ka yetsi ge Tata Do Yebáha dia ra: “Suna arlo Tata Do Yebaa benne anke Xxanaluha, suna arlo benneha‑ba udú xibilu lhe suna nu innabe uinlu lhe.”\f + \fr 4:8 \ft Deuteronomio 6:13\f*
\p
\v 9 Nianna deche nu xxegwiha bie lheꞌesi Jerusalén‑ni nna tti ulhapine iki yotuha gwetsáli. Nianna rane:
\p ―Ganna si gwalíginlu ankalu Xiꞌin Tata Do Yebáha, niili dulu nna ubinnichu lo yuha,\fig Jesus tempted by devil|37DD-010.tif|col|||(Lucas 4:9)|4.9\fig*
\v 10 kumu lo ka yetsi geeha dia ra:
\q Tata Do Yebáha idhelhe ka anjeli geeha kini uyú tsitsike lu.\f + \fr 4:10 \ft Salmo 91:11\f*
\q
\v 11 Udoni lo náke lu kini abittu tsuꞌu niꞌalu iki ka íyya.\f + \fr 4:11 \ft Salmo 91:12\f*
\p
\v 12 Jesús‑ni nna ree na:
\p ―Lo ka yetsiha‑gaba dia ra: “Bittu dhi yielu Tata Do Yebaa benne anke Xxanaluha.”\f + \fr 4:12 \ft Deuteronomio 6:16\f*
\p
\v 13 Atti abíruba udaa nu xxegwiha gaxasina dhi yiena Jesús‑ni, nianna bekwittachilana. Isá to gwadána bekwittana kweꞌebie.
\s Jesús‑ni uduloe rigixxiꞌabie ka tisa ge Tata Do Yebáha
\r (Mt. 4:12‑17; Mr. 1:14‑15)
\p
\v 14 Jesús‑ni nna beyekie besine daka Galilea. Tsitsiba ra lebie de yuꞌu Espíritu ge Tata Do Yebáha latie. Nianna lheꞌe iyába ka yiesi seꞌe abiꞌiba niha, ugwadhi tisa ge nu runieha.
\v 15 Labie nna lheꞌe ka yoꞌo ata rudheti ka benne Israel‑ni ka tisa ge Tata Do Yebáha, niha‑ba rekie ruleꞌenie ka benneha. Laxkala iyábake ráke:
\p ―¡Xxeniba ra le benne‑ni!
\s Jesús‑ni besine lheꞌesi Nazaret
\r (Mt. 13:53‑58; Mr. 6:1‑6)
\p
\v 16 Jesús‑ni beyye lheꞌesi Nazaret ata bixenieha. La sá tti reyaka le ka benne Israel‑ni utaꞌabie lheꞌe yoꞌo ata rudhetike ka tisa ge Tata Do Yebáha attiba labinie runie. Laꞌania utaꞌabie nna udúbie kini ulabe ka tisa ge Tata Do Yebáha.
\v 17 Begwekane ka yetsi ben Isaías benne uke profeta ge Tata Do Yebáha. Tti udhalie lo ka yetsiha nna gwaxxake ata dia ra:
\q
\v 18 Espíritu ge Tata Xisiha yuꞌubie latia
\q kumu chi ulesie neti kini tsiaya kixxiꞌaya ka tisa tse len ka benne abittu tee geke
\q nna udhelhe neti kini odú tsea le ka benne du siꞌi leke,
\q lhe kixxiꞌania ka benne tee lisiyya deki gwalábake,
\q lhe anágaba nna edhalia iyya lo ka benne xua loke.
\q Udhelhagabe neti kini odiláya ka benne ruyúke elha disa ttixka bixa rudhakakana ke,
\q
\v 19 lhe kixxiꞌaya deki isia sá Tata Xisiha aka lenie ka benne.\f + \fr 4:18‑19 \ft Isaías 61:1‑2\f*
\p
\v 20 Nianna tti bottesie yetsiha nna bogwebie benne rigua tsebie ka yetsiha nna tti bedoe. Iyába ka benne seꞌe niha nna doba loke bie.
\v 21 Nianna tti unnebie, ree:
\p ―Nasá chi bilenle uka nu belabaa lo yetsi‑ni.
\p
\v 22 Iyába ka benne seꞌe niha rinne tseke ge Jesús‑ni lhe rebanabakanie ge ka tisa tsagwi rinneeha. Lhe anágaba nna rinnaba tisa luesike, ráke:
\p ―¿Laaba xiꞌin José‑niba benne‑ni?
\p
\v 23 Jesús‑ni nna ree ke:
\p ―Gaxa gwa rakabinle gale neti ttu tisa tee nu rinne ka benne ráke: “Lu nu reyoni ka benne rani, la lu tte beyoin latilu”, o innále: “¿Beakala lheꞌesi gelu‑ni a ruinlu luesi nu chi binatu benlu lheꞌesi Capernaum‑ni?”
\p
\v 24 Nianna unne chiettirue, ree:
\p ―Netiru ria, ni ttú profeta ge Tata Do Yebáha, a rulabikane lheꞌesi geeha.
\v 25 Neti gwalígati xa, useꞌe galá ixe ka benne nuila bidabi lo yu ge Israel‑ni tti udo profeta Elías‑ni. Laꞌania labíru iyya uka delo tsunna ida nalhaha, nianna bisiaru ttu ubina itúba ata seꞌe ka benne Israel‑ni.
\v 26 Ttaka Tata Do Yebáha, ni len ttú ka benne nuila bidabi ge Israel‑ni a udhelhe Elías‑ni kini ute náni len ka benneha. ¿Laaba ganna len nuila bidabi ge lheꞌesi Sarepta, delába yiesi re daka Sidón, laaba ganna len nuilaha‑la udhelhe na?
\v 27 Aníha‑gaba tti udo profeta Eliseo‑ni, ixegaba ka benne useꞌe lo yu ge Israel‑ni, uka latike yiesu nu tee láni lepra. Ttaka ni ttú ka benneha a betúa yiesuha latike. ¿Laaba ganna Naamán benne doe lo yu ge Siria, benneha‑la gwa betúa yiesuha latie?
\p
\v 28 Tti biyienin iyá ka nu seꞌe gwedo naga lheꞌe yoꞌoha nu ra Jesús‑ni, nianna bisaꞌa xxattakinna
\v 29 nna tti udú liikana uleakane roꞌo yiesiha, chekane roꞌo belhaꞌa du roꞌo yiesiha. Nuha rena iki ttu iꞌiya. Niha ruinkana uttulhukane.
\v 30 Ttaka Jesús‑ni beyeki ttebe betebie lagwi gekani nna deyye.
\s Jesús‑ni bebeabie ttu espíritu satsa yuꞌu lati ttu nubiyú
\r (Mr. 1:21‑28)
\p
\v 31 Jesús‑ni beyadie besine lheꞌesi Capernaum. Nuha rena daka Galilea nna lheꞌe ka sá atti reyaka le ka benne Israel‑ni nna ruleꞌenie ke ka tisa ge Tata Do Yebáha.
\v 32 Ka benneha nna rebanabakanie ge nu ruleꞌenie keha, kumu rinnebie ttiba ttu uxtisi rapa lo neda.
\p
\v 33 Lheꞌe yoꞌo ata rudhetike ka tisa ge Tata Do Yebáha, niha re ttu nubiyú yuꞌu latini ttu espíritu satsa. Nubiyúha nna itú leni uresiꞌana, rana:
\p
\v 34 ―¡Begwelha riꞌitu! ¡Bittu etegaꞌa gelu len riꞌitu, lu Jesús ge Nazaret! ¿Si dalu gwetseꞌe loo riꞌitu? Neti gwankabiabati lu. Lu ankalu benne chi ulesi Tata Do Yebáha.
\p
\v 35 Jesús‑ni nna bedhaka dise espíritu xxegwiha, ree na:
\p ―¡Bedhea roꞌolu nna beria lati nubiyú‑ni!
\p Nianna uruꞌuna nu xxegwiha nubiyúha lo yu arlo iyába ka benne seꞌe niha. Nianna tti beria ttebana latini, labíru bixa bedhakana nubiyúha.
\v 36 Iyába ka benne seꞌe niha uka télakanie nna rinnaba tisa luesike, ra luesike:
\p ―¿Bí anka ka tisa rinne nubiyú du nii? ¡Xxeniba ra leni rulisana ka espíritu satsa‑na kini eriakana nna gwa rudobakana tisa geni reriakana!
\p
\v 37 Iyába ka benne seꞌe lheꞌe ka yiesi seꞌe itúba ka daka niha rinneke ge nu ruin Jesús‑ni.
\s Jesús‑ni beyonie nan ge nuila ge Simón‑ni
\r (Mt. 8:14‑15; Mr. 1:29‑31)
\p
\v 38 Jesús‑ni beriabe lheꞌe yoꞌo ata rudheti ka nu Israel‑ni ka tisa ge Tata Do Yebáha nna gwateꞌe lisi Simón‑ni. Nan ge nuila ge Simón‑ni nna teba benneha ranie, yuꞌu xxatte xilhaa. Nianna unnabakana len Jesús‑ni kini eyonie benneha.
\v 39 Jesús‑ni nna biyette arlo benne nuilaha, bedhaka dise xilháha nna beria ttebana lati benneha. Looraha tteba nna beyadha benneha nna benie nu utoke.
\s Jesús‑ni beyonie ixe ka benne rani
\r (Mt. 8:16‑17; Mr. 1:32‑34)
\p
\v 40 Atti chi chadi tatubisa‑na, iyába ka benne seꞌe ka benne rani geke, ka benne ridakake iyá looba isagwe, cheke ka benneha ata du Jesús‑ni. Jesús‑ni nna iki ttu ttu ka benneha rixxua nábie nna reyonie ke.
\v 41 Lati ixegaba ka benne raniha beria ka espíritu xxegwiha, ribesiꞌabakana rákana:
\p ―¡Lu ankalu Xiꞌin Tata Do Yebáha!
\p Ttaka Jesús‑ni nna rudhaka disalee ka nuha. Labí rugwelhe kana innekana, kumu yúbakana deki labie anke Cristu benne chi gaꞌanani Tata Do Yebáha idhelhe.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie ka tisa ge Tata Do Yebáha daka Galilea
\r (Mr. 1:35‑39)
\p
\v 42 Tti ugwani dilaha, biria Jesús‑ni roꞌo yiesiha ata lanú benne risatsa. Ttaka ka benne regilake bie nna gwa bisinbake ata dueha. Ruinke ukwedake bie kini abittu eyye.
\v 43 Ttaka lee nna ree ka benneha:
\p ―Rakagaba doelha kixxiꞌania ka benne seꞌe lheꞌe adíru ka yiesi ka tisa tse, delába kixxiꞌania ke gasina ki akake benne innabia Tata Do Yebáha ke, kumu de nuha‑la udhelhe neti.
\p
\v 44 Aníha‑ba dia Jesús‑ni [daka Galilea‑ni] rigixxiꞌe ka tisa tseha lheꞌe ka yoꞌo ata rudheti ka benne Israel‑ni ka tisa ge Tata Do Yebáha.
\c 5
\s Ka Pedruha bedaxxuke ixeni belha
\r (Mt. 4:18‑22; Mr. 1:16‑20)
\p
\v 1 Ttu lidú do Jesús‑ni roꞌo indatoo ge Genesaret. Yalhá ixe ka benne tupa niha, axtaba rukí yaꞌake bie de raka leke iyienkanie ka tisa ge Tata Do Yebáha.
\v 2 Nianna bilani Jesús‑ni chupa ka barcu dákana roꞌo indaha. Lanú nu tee lheꞌekani, kumu ka benne rudaxxuke belhaha si ugwadilake rigíke ka yexxa gekeha.
\v 3 Jesús‑ni nna ugwapie lheꞌe ttu ka barcuha nna unnabe len Simón nu anka xxana barcuha kini usigana nuha a latti lheꞌe indaha. Nianna tti udoe lheꞌe nuha. Niha‑liba doe nna uduloe ruleꞌenie ka benne tupa roꞌo indaha.
\v 4 Tti chi beyaka unneeha, nianna ree Simón‑ni:
\p ―Uche barcu‑ni ata re idila inda‑na nna gwaludelha ka yexxa gele‑na kini udaxxule belha.
\p
\v 5 Simón‑ni nna bekabina, rane:
\p ―Betuelaba uyuꞌutu sina xa tata, nurula biyaxxuintu. Ttaka ganna aná ra kwinalu nna udelhachua ka yexxa‑ni.
\p
\v 6 Atti beyalhikana ka yexxaha nna desá tíba belha lheꞌe ka nuha. Chi tteba isúkana.
\v 7 Nianna bettá nákani uxikana adíru ka nu seꞌe lheꞌe attu barcuha kini ugía ka nuha nna bete nákani lenkana. Laxkala ixpaba ka barcuha besá tíbakana belha. Chiba ruinkana xxudikana lheꞌe indaha kumu de dedá xxattakana idiꞌi.
\v 8 Tti bilani Simón nu tegaba láni Pedro, tti chi bilenna nu chi ukaha, nianna tti bedú xibini arlo Jesús‑ni nna rane:
\p ―¡Ubiꞌetta kweꞌa xa tata! Kumu neti ttu nu runi tulhaba ankaa.
\p
\v 9 Aníha rana kumu lana lhe adíru ka nu seꞌe lennaha yalhá bebanakinna de bedaxxu xxattakana belha.
\v 10 Aníha‑gaba gwate Jacobo‑ni lhe Juan‑ni lhe. Ka nuha ankakana ka xiꞌin Zebedeo‑ni. Lakana ribengabakana turoꞌo len Simón Pedro‑ni. Ttaka Jesús‑ni nna rabie Simón Pedro‑ni:
\p ―Bittu gasinlu. Debá nnanna nna labíru udaxxulu belha; ka bennela chi dhulolu gaxilu kini udaxxuke neda ge Tata Do Yebáha.
\p
\v 11 Nianna tti bebeakana ka barcuha roꞌo indaha nna beseꞌe bixxikana ka nuha nna dia ttebakana danalhakana Jesús‑ni.
\s Jesús‑ni beyonie ttu benne raka latie yiesu nu tee láni lepra
\r (Mt. 8:1‑4; Mr. 1:40‑45)
\p
\v 12 Ttu sá do Jesús‑ni lheꞌe ttu ka yiesi seꞌe niha. Niha bisin ttu benne biyú sia xxatta latie yiesu nu tee láni lepra. Tti bilen benneha Jesús‑ni nna bere tteba loe lo yu nna unnabe len Jesús‑ni, ree bie:
\p ―Tata xisi to, ganna lu aka lelu, gwadaabalu eyoinlu neti.
\p
\v 13 Nianna tti belhí ná Jesús‑ni utane lati benneha nna ree:
\p ―Gwaka galá lasia. ¡Nnanna, chinka beyaka!
\p Loora rinne Jesús‑ni nna betúa tteba yiesuha lati benneha.
\v 14 Nianna tti ra Jesús‑nie:
\p ―Anuttu nu galu. Beyyala gwatso du arlo bixxudiha nna bete úna nu daa lolu utelu ge Tata Do Yebáha de chi beyarilu. Beni attiba raba lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni. Aníha kini uyú lo ka benne deki chiba betúa isagwe‑na latilu.
\p
\v 15 Ttaka meskiba besuna Jesús‑ni nna adíla ugwadhi tisa ge nu runieha. Laxkala ixe ka benne ritupake kini rudo nagake gebie lhe ki reyonie ke ge bixaba isagwe ridakake.
\v 16 Jesús‑ni nna reruꞌune ata anuttu benne risatsa kini rilhapie tisa len Tata Do Yebáha.
\s Jesús‑ni beyonie ttu benne daa yatti latie
\r (Mt. 9:1‑8; Mr. 2:1‑12)
\p
\v 17 Ttu sá do Jesús‑ni ruleꞌenie ka benne ka tisa ge Tata Do Yebáha. Niha‑gaba betetseꞌe ttu chupa ka fariseo‑ni lhe betetseꞌegaba ttu chupa ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Tata Do Yebáha len Moisés‑ni, ka nu daba lheꞌe iyába ka yiesi to seꞌe daka Galilea‑ni lhe daka Judea‑ni lhe ka nu daba lheꞌesi Jerusalén‑ni lhe. Jesús‑ni nna, kumu de du Tata Xisiha lenbie, de nuha nna tsitsiba ra lebie reyonie ka benne rani.
\v 18 Nianna bisin ttu chupa ka nubiyú chekana ttu benne daa yatti latie xuakinne lo ttu breta. Ruinkana ugaꞌakana benneha lheꞌe yoꞌo ata du Jesús‑ni kini sattixxakana benneha arloe.
\v 19 Ttaka de abí galá anka gaxa gaꞌa lenkana benneha kumu de tupa xxatta ka benne roꞌo yoꞌoha, aníoka nna ugwapi lenkana benneha iki yoꞌoha. Utuakana ttu chupa ka texa ki udo belea nna ulhidakana benne xua lo bretaha lagwi ge ka benne saa niha. Aníha benkana kini bisine arlo Jesús‑ni.
\v 20 Tti bilani Jesús‑ni gwa riaba leke deki gwadaabe eyonie benneha, nianna ree benne raniha:
\p ―Nnanna chiba bixú elha xen lasi ge ka tulha gelu‑na xa nubiyú.
\p
\v 21 Ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni lhe ka fariseo‑ni lhe belaba lhiꞌu lekani, rakakinna: “¿Nú anka nubiyú du‑ni nna rilhida gaana Tata Do Yebáha? Sunruba benneha gwa raka gebie ridíe elha xen lasi ge ka tulha ruin ka benne.”
\p
\v 22 Ttaka Jesús‑ni nna ute dábanie nu rulaba lekaniha, nianna unnaba tise, ree kana:
\p ―Lebiꞌi, ¿beaka rulaba lele aná?
\v 23 Gwalinnáchu, ¿bí nuha nu sattiru innáriꞌi? ¿Si innáriꞌi: “Chiba bixú elha xen lasi ge ka tulha gelu‑na” ak? o ¿innáriꞌi: “Beyadha nna bedá”?
\v 24 Ttaka nnanna chi ulaꞌania le kini uyú lole deki neti benne daya yebáha, yiesi lo yu‑ni gwa teeba lo neda kia ki dhia elha xen lasi ge ka tulha ruin ka benne.
\p Nianna tti ree benne daa yatti latieha:
\p ―Lu, rulisaa lu. Beyadha nna bodaxxu breta xualu loin‑na nna beyya lisilu.
\p
\v 25 Looraha nna beyadha tteba benne biyúha arlo iyába ka benne seꞌe niha nna bodaxxue breta nu uxue loniha. Nianna tti deyye lisieha, rulhe ree:
\p ―¡Xxeniba ra le Tata Do Yebáha!
\p
\v 26 Iyába ka nu seꞌe niha bebanabakinna nna itú rasibakinna, rákana:
\p ―Xxeniba ra le Tata Do Yebáha. Nasá chi bilenriꞌi uka ka elha tsagwi.
\s Jesús‑ni raxie Leví‑ni kini sanalhane
\r (Mt. 9:9‑13; Mr. 2:13‑17)
\p
\v 27 Iki de nuha nna beria Jesús‑ni lheꞌe yoꞌoha, nianna bilánie ttu gwekixa dona ata rukixakana belhiu nu daa lo ka benne rigixake ge Roma‑ni. Nu anka gwekixaha tee láni Leví. Nianna tti ra Jesús‑ni na:
\p ―¡Utá, betenalha neti!
\p
\v 28 Nianna udú lii Leví‑ni nna bedhá bixxi ikini sina ruinnaha nna gwanalha ttebana Jesús‑ni.
\p
\v 29 Delola nna ben Leví‑ni ttu laní ge Jesús‑ni lheꞌe lisiniha nna ixeru ka gwekixa lhe adíru ka benne lhe useꞌekana lenke go yetta.
\v 30 Ttaka ka fariseo‑ni lhe anágaba ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni, udulokana rulisakana ka benne rudhetini Jesús‑ni, rákana ke:
\p ―¿Beakala lebiꞌi nna riꞌa robale len ka gwekixa‑na lhe len ka nu ruin satsa‑na lhe?
\p
\v 31 Ttaka Jesús‑ni nna bekabie gekani, ree:
\p ―Ka nu abittu rani‑na, ka nuná labí riyasakinna nu eyoinna kana, sinuki ka nu rani‑na nuná riyasakinna nu eyoinna kana.
\v 32 Neti laa dagaa raxia ka nu runi nu dika ixú, sinuki dalaa raxia ka nu ruin satsa, kini odúna kana nna odaxxukana neda ge Tata Do Yebáha.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie nuka utte ubina lheꞌe ka benne
\r (Mt. 9:14‑17; Mr. 2:18‑22)
\p
\v 33 Nianna rákana Jesús‑ni:
\p ―¿Beakala ka benne rudhetini Juan benne rugadi indaha lhe ka benne rudhetini ka fariseo‑ni, rutte xxatta ubina lheꞌeke, labí roke yetta lhe rilhapike tisa len Tata Do Yebáha lhe? ¿Beakala ka nu rudhetinlu‑ni nna riꞌa roba ka nuní?
\p
\v 34 Jesús‑ni nna bekabie gekani, ree:
\p ―¿Laaba ganna labí aka gele uinle ki utte ubina lheꞌe ka benne biyaxike ki tseꞌeke dhaꞌaha ganna ttixka sa duba nu kwiti rutsá nániha lenke?
\v 35 Ttaka ganna chi bisia sá itua nu kwitiha, anutturuna dho lenke, laꞌanialiba nna chi utte ubina lheꞌe ka benne seꞌe dhaꞌaha.
\p
\v 36 Utixxiꞌagabanie kana ttu tisa. Aníha benie kini utte dákana bí diani nu raka lebie kixxiꞌanie kanaha. Nianna tti ree:
\p ―Lanú ttu benne do richúe salhaꞌa roꞌo xo kubi geeha nna otábie na roꞌo xo yaxxuha, kumu ganna aníha unie, laꞌania nna utseꞌe loobe xo kubiha. Anágaba nna lari kubiha laa gwetogin nuha edúna roꞌo lari yaxxuha.
\v 37 Nigaba lanú ttu benne do rigeꞌe vinu kubi lheꞌe ka yieti yaxxu, kumu ganna aníha unie, laꞌania nna vinu kubiha, ganna chi galana nna itsúba nuha yietiha. Laꞌania nna ilaliba vinuha lhe tseꞌe loogaba yietiha lhe.
\v 38 Laxkala teeki kaꞌake vinu kubiha lheꞌe ka yieti kubi.
\v 39 Nigaba lanú ttu benne do riꞌe vinu yala, delo nna edeꞌogaba lebie iꞌiye vinu kubi, kumu ree: “Vinu yala‑na nuná riꞌaru ixí.”
\c 6
\s Jesús‑ni anke xxana ka sá reyaka leriꞌi
\r (Mt. 12:1‑8; Mr. 2:23‑28)
\p
\v 1 La sá tti reyaka le ka benne Israel‑ni ute Jesús‑ni lheꞌe ka xuxtila seꞌe niha. Ka benne rudhetinieha nna richekuke iki ka xuxtilaha nna rixubi len náke benneha nna roke ka xua toha.
\v 2 Nianna tti unnaba tisa ttu chupa ka fariseo‑ni ke, rákana ke:
\p ―¿Beaka ruinle nu abittu gaꞌanna uinriꞌi la sá reyaka leriꞌi?
\p
\v 3 Jesús‑ni nna bekabie gekani, ree:
\p ―¿Si lagwa chi belabale lo yetsi ge Tata Do Yebáha bí ben David‑ni? Yule benneha lhe ka benne dia lenieha lhe, ttu lidú bituinke nna
\v 4 utaꞌabie lheꞌe yotu ge Tata Do Yebáha, nianna bedaxxue ka yettaxtila chi riesike ankake sun tteba ge Tata Do Yebáha, delába ka yettaxtila ka nu labí aka go attu benne subi, sunruba ka bixxudiha gwa gaꞌanna gokana benneha. ¿Laaba ganna David‑ni utobe benneha nna begwegabe ka benne dia lenieha kini utoke?
\p
\v 5 Rágaba Jesús‑ni kana:
\p ―Neti benne daya yebáha, netiba ankaa xxana ka sá reyaka leriꞌi. De nuha nna gwa teeba lo neda kia innía bixa dika uinriꞌi lheꞌe ka sá reyaka leriꞌi.
\s Ttu nubiyú daa yatti ttu lhaꞌa náni
\r (Mt. 12:9‑14; Mr. 3:1‑6)
\p
\v 6 Uka nuha tti bisia attu sá tti reyaka le ka benne Israel‑ni, laꞌania utaꞌa Jesús‑ni lheꞌe yoꞌo ata rudhetike ka tisa ge Tata Do Yebáha. Nianna udulobie ruleꞌenie ka benne seꞌe niha. Lheꞌe yoꞌoha‑gaba re ttu benne biyú daa yatti ttu lhaꞌa nábie.
\v 7 Ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni lhe ka fariseo‑ni lhe seꞌekana rulatsikana ge Jesús‑ni ganna si gweyonie ttu benne rani la sáha, kini aníha‑chu nna tee roꞌokani bixa usiakana ikie.
\v 8 Ttaka labie nna, kumu yu galábie nu rulaba lekaniha, nianna ree benne daa yatti neeha:
\p ―Udú lii nna utá udú lagwi‑ni.
\p Benne biyúha nna udú lii ttebe die.
\v 9 Nianna tti ra Jesús‑ni kana:
\p ―Neti raka lasia innaba tisaa le ttu bixa. ¿Bí gaꞌanna uinriꞌi lheꞌe ka sá tti reyaka leriꞌi? ¿Si uinriꞌi latsiru ak? ¿O uinriꞌi nu satsa ak? ¿Si odiláriꞌi ttu benne o ugwelhariꞌi gattie ak?
\p
\v 10 Nianna tti bodeki loe belannie lo iyába ka benne seꞌe abiꞌiba kweꞌeeha nna rabie benne biyúha:
\p ―Belhí nálu.
\p Aníha‑ba ben benneha nna beyaka tteba neeha.
\v 11 Ttaka lakana nna yalhá bisaꞌa xxattakinna nna udulo ttebakana ra luesikani bixa udhakakana Jesús‑ni.
\s Jesús‑ni bekwebie tsiꞌinu (12) ka benne // kini tsiake kixxiꞌake ka tisa geeha
\r (Mt. 10:1‑4; Mr. 3:13‑19)
\p
\v 12 Laꞌania ttegaba nuha ugwapi Jesús‑ni iki ttu iꞌiya do niha, nianna ulhapie tisa len Tata Do Yebáha. Betuelaba udoe unnebie len benneha.
\v 13 Tti chi ugwani dilaha nna uxie ka benne rudhetinieha. Nianna bekwebie tsiꞌinu (12) ka benneha. Ka benneha nuha utixxe láke apóstol.
\v 14 Bekwebie
\q Simón benne utixxagabe lábie Pedro lhe
\q Andrés betsi Simón‑ni lhe
\q Jacobo‑ni lhe.
\q Anágaba bekwegabe Juan‑ni lhe
\q Felipe‑ni lhe
\q Bartolomé‑ni lhe
\q
\v 15 Bekwegabe Mateo‑ni lhe
\q Tomás‑ni lhe
\q Jacobo xiꞌini Alfeo‑ni lhe.
\q Anágaba bekwegabe Simón benne rákana Zelote lhe
\q
\v 16 Judas betsi Jacobo‑ni lhe.
\q Bekwegaba Jesús‑ni Judas Iscariote nu bettoꞌone lasi ná ka nu bettikaneha.
\s Jesús‑ni reyonie ka benne lhe rigixxiꞌabie gasina ankake lhe
\r (Mt. 4:23‑25; 5:1‑12)
\p
\v 17 Tti beyadi Jesús‑ni len ka apóstol geeha iki iꞌiyaha, nianna tti betelede ttu latsi re niha. Niha chi tupa adíru ka benne rudhetinieha lhe ixe juisiru ka benne lhe, ka benne daba itúba ka daka Judea lhe ka benne daba lheꞌesi Jerusalén‑ni lhe ka benne daba itúba ka daka roꞌo indatoo ge Tiro lhe Sidón lhe. Bisia ka benneha kini udo nagake ge Jesús‑ni lhe anágaba ki eyonie ka isagwe ridakakeha lhe.
\v 18 Ka benne ruyúke elha disa de yuꞌu ka espíritu satsa latike, ka benneha gwa reyakabake.
\v 19 Aníha uka nna iyá xeaba ka benne raka leke sattanke lati Jesús‑ni, kumu de ra tsitsi lebie nna gwa ridaabe reyonie iyábake.
\p
\v 20 Jesús‑ni belannie lo ka benne rudhetinieha, nianna unnebie ree ke:
\p ―Karubárule, lebiꞌi ka benne abí gele tee, kumu lebiꞌi nuná akale ka benne innabia Tata Do Yebáha.
\p
\v 21 ’Karubárule, lebiꞌi ata seꞌele rituinle nnanna, kumu isia sá gobale nna eyielabinle.
\p ’Karubárule, lebiꞌi ka nu ribesile nnanna, kumu isia sá nna gwedeakabinle.
\p
\v 22 ’Neti benne daya yebáha, karubárule ganna ttixka delo niꞌa kia nna utía di lekani le lhe urio lákana le lhe. Karubárule ganna ttixka ulisa xxattakana le lhe anágaba nna ganna kuꞌu niꞌakani le innákana deki satsaba ruinle.
\v 23 Gwalodú itta lele la sáha lhe egitta ebaa lele lhe, kumu lebiꞌi xxeniba anka nu dhile yebáha. Kumu ka nu rudhaka disakana le nnanna, anágaba bedhaka disa ka benneola gekaniha ka profeta ge Tata Do Yebáha itú ttuha.
\p
\v 24 ’Ttaka lebiꞌi ka nu tee gele, ¡gwalíchi lele kumu sunruba yiesi lo yu‑ni seꞌele xen su lasi de tee nu riyasinle!
\p
\v 25 ’¡Gwalíchi lele, lebiꞌi ata yiela súbinle nnanna, kumu isia sá gattibale ubina!
\p ’¡Gwalíchi lele ata ruxisile nnanna, kumu isia sá nna kwesibale de eleninle!
\p
\v 26 ’¡Gwalíchi lele, lebiꞌi ttixka iyába ka benne rinne tseke gele! Kumu ttigaba ruinke rinne tseke gele nnanna, anágaba ben ka benneola gekeha len ka profeta gwen lasi ugweki itú ttuha.
\s Jesús‑ni rabie: “Akinle ge ka benne abittu raka uyúke le”
\r (Mt. 5:38‑48; 7:12)
\p
\v 27 ’Ttaka lebiꞌi ka nu riyieninle rinnea, neti ria le: Akinle ge ka nu abittu raka uyúkana le. Latsiru gwaluin len ka nu ritisikinna le.
\v 28 Gwalinnaba len Tata Do Yebába kini aka lenie ka nu rigekana ikile, lhe gwalinnabagaba lenie ge ka nu rudhaka gwekana le lhe.
\v 29 Ganna si nuxa kweana gi xxagalu, bodekigaba attu lhaꞌa xxagalu kini kweana gi. Ganna si nuxa kuana jabana gelu‑na, begwegaba na mixa gelu‑na.
\v 30 Ganna si nuxa innabana lu ttu bixa, begwe na nu rinnabanaha o si ganna nuxa udaxxuna nu anka gelu, abittu ennabalu nuha.
\v 31 Ttiba raka lele uin ka benne len lebiꞌi, aníha‑gaba uinle lenke.
\p
\v 32 ’Kumu ganna suna ka nu rakakinna gele‑naruba gwa rakinle gekani, laꞌania nna, ¿bíruala nu tse ruinle ganna? Ki ka nu runi tulha‑na, gwa rakagabakinna ge ka nu rakakinna gekani.
\v 33 Lhe anágaba ganna suna len ka nu gwa raka uyúkana le, ganna suna len ka nunáruba gwa ruin tsele, laꞌania nna, ¿bíruala nu tse ruinle ganna? Ki ka nu runi tulha‑na anágaba ruin ka nuná.
\v 34 Ganna si rute gannale len ka benne rakinle deki goteke gele, laꞌania nna, ¿bíruala nu tse ruinle ganna? Ki ka nu runi tulha‑na gwa ribeagaba ge luesi ka nuná, kumu ribedagabakana edíkana nu betekanaha.
\v 35 Ttaka lebiꞌi, akinle ge ka nu abittu raka uyúkana le lhe uinle latsiru lenkana lhe. Anágaba nna ute gannale ge ka benne nna bittu tseꞌele kwedale deki gwedíle ge nu beteleha. Ganna aníha uinle, laꞌania nna xxeniba anka nu tse ralhale dhile, lhe anágaba nna akale xiꞌin Tata Do Yebaa benne ra xxeni leeha. Kumu benneha anke benne tse len ka nu abittu rugwekane ixkixaru lhe anke benne tse len ka nu runi satsa lhe.
\v 36 Lebiꞌi nna satua lele ka benne; uinle attigaba ruin Tata geriꞌiha, ratua lebie riꞌi.
\s Jesús‑ni rabie: “Abittu innele ge ka benne”
\r (Mt. 7:1‑5)
\p
\v 37 ’Bittu innele ge ka benne innále: “¿Beaka anála ruinle?” kini Tata Do Yebáha nna abittugaba udhake le aníha. Abittu urixxi ukinnile ka benne; aníha nna kini abittugaba urixxi ukinni Tata Do Yebáha le. Gwalidhí elha xen lasi ge ka benne; aníha‑gaba Tata Do Yebáha gwadígabe elha xen lasi gele.
\v 38 Gwalute nu tee gele len ka benne; aníha‑gaba Tata Do Yebáha gutegabe nu tee gebie len lebiꞌi. Tseba orixxibiabie otebie gele, odisá tíe lhe ukí giripie lheꞌe beduti gele, lhe anágaba odo bíe tti otebie gele kumu attigaba urixxibiale utele; aníha‑gaba orixxibiabie otebie gele.
\p
\v 39 Jesús‑ni nna utixxiꞌanie ka benne ttu tisa. Aníha benie kini utte dáke bixa diani nu raka lebie kixxiꞌanie keha. Nianna tti ree:
\p ―Ttiba anka ttu benne xua loe, ¿si gwakaba gebie nnerue arlo attu benne xua loe? ¿Laaba ganna ixpabake iginnike lheꞌe ttu yieru?
\v 40 Nigaba ka nu rudhetiha labí rakarula gekani tti benne ruleꞌenie kanaha. Axtaliba ganna chi uluxakinna bedhetikana, laꞌanialiba nna chi isinkana aka gekani tti raka ge benneha.
\v 41 ¿Beaka ridolu rulannilu biste yuꞌu lheꞌe iyya lo betsi to geriꞌiha, delo nna a ridoxalu ugíalu yaga yuꞌu lheꞌe iyya lolu‑na?
\v 42 ¿Galasina tee roꞌolu galu betsi to geriꞌiha: “Betsi to, begwelhaxa kweaya biste yuꞌu lheꞌe iyya lolu‑na”? Ki lu a rulannixalu tsapaba anka yaga yuꞌu lheꞌe iyya lolu. ¡Aaluxa nu rigí xú loni! Ladeꞌaxa ulea yaga yuꞌu lheꞌe iyya lolu‑na kini anáchu nna ilá tsenlu ki kwealu biste yuꞌu lheꞌe iyya lo betsi to geriꞌiha.
\s Jesús‑ni rabie: “Ukareꞌaba elha ruin ge ka benne ulannile, // laꞌania nna chiba yule gasina ankake”
\r (Mt. 7:15‑20)
\p
\v 43 ’Ttu yaga ganna abittu anka tse‑na, labí di ute nuha nu xixxi tse; nigaba yaga anka tseha, labí di ute nuha nu xixxi abittu anka tse.
\v 44 Kumu kua ttu ttu ka yaga‑na ankabienriꞌi kana gasina anka nu xixxi ribia lokani. Kumu labí dika echidariꞌi higu lo ka ya yietsi‑na; nigaba elhidariꞌi uva lo ka ya titsa.
\v 45 Benne re tse leeha, nu tse re lheꞌe lastoeha‑ba rinnebie nna nu re satsa leniha nna nu satsa re lheꞌe lastoniha‑gaba rinnena. Kumu riꞌi nu re lheꞌe lastobariꞌi, nuha‑ba rinneriꞌi.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie bí gwate chupa ka benne rudo yoꞌoha
\r (Mt. 7:24‑27)
\p
\v 46 ’¿Beaka rale neti “Tata Xisi to” nna abígaba ruinle nu xpeya le?
\v 47 Neti kixxiꞌarugania le gasina anka ttu benne dabie len neti nna riyieninie ka tisa kia‑ni, nianna rudoe tisa ge nu xpeye.
\v 48 Benneha anke ttiba nubiyú bedona yoꞌo geniha iki ttu íyya. Ucheꞌenna lhiꞌu, nianna bekuana íyya abiꞌiba xan nuha kini udo tsitsina. Tti ubixxi inda roꞌo yoo tee niha, nianna gwatsuꞌuna idí kweꞌe yoꞌoha, nna niru latti a udaa indaha uttána nuha kumu tsitsiba do nuha iki íyyaha.
\v 49 Ttaka benne riyieninie ka tisa rinnea‑ni nna ganna abíba rudoe tisa, benneha anke ttiba nubiyú bedona yoꞌo geniha nna labí ucheꞌenna ki ukuana íyya abiꞌiba xan nuha nna lo liaba bedona nuha. Ttaka tti bisá yoo tee niha inda nna gwatsuꞌuna idí kweꞌe yoꞌoha nna ubixxi tteba nuha. Tuttíruba betseꞌe loo indaha yoꞌoha.\fig Wise and foolish builders|38GR-lllf02n.tif|col|||(Lucas 6:46-49)|6.49\fig*
\c 7
\s Jesús‑ni beyonie ttu nu riben lo sina ge ttu ka soldadu // ge Roma‑ni
\r (Mt. 8:5‑13)
\p
\v 1 Iki de chi uluxani Jesús‑ni utixxiꞌanie ka benne seꞌe gwedo nagaha, nianna deyye lheꞌesi Capernaum.
\v 2 Lheꞌesiha do ttu soldadu nu baninna ttu gayua (100) ka soldadu ge Roma‑ni. Nubiyúha do ttu nu kwiti riben lo sina geni. Yalhá raka xxattinna ge nuha. Ttaka nu kwitiha ranibana, chi tteba duna gattina.
\v 3 Soldadu nu baninna adí ka soldaduha, tti binana ge Jesús‑ni, nianna udhelha ttebana ttu chupa ka benneola ge ka nu Israel‑ni, rana kana:
\p ―Gwaltsia gwaligasi Jesús‑ni kini ite eyonie nu kwiti riben sina kia‑ni.
\p
\v 4 Ka nuha nna tti bisinkana ata du Jesús‑ni nna unnaba ditibakana loe, rákane:
\p ―Benne rinnabie ka soldaduha gaxa gwa ralhaba benneha ute nálu lenbie,
\v 5 kumu labie rakanie ge iyába ka benne geriꞌi lhe lagabe bedoe yoꞌo ata rudhetiriꞌi ka tisa ge Tata Do Yebáha.
\p
\v 6 Nianna dia tteba Jesús‑ni lenkana. Ttaka tti chi isinke gaxxaba ata do yoꞌo geniha, nianna chi udhelhana ttu chupa ka nubiyú seꞌe tse lennaha, kini tsiakana gákane:
\p ―Aní ra soldadu nu bananie adí ka soldaduha: Uxí elha xen lasi xa tata xisi to, neti labí elha ralhaa gaꞌa kwinalu lheꞌe lisia‑ni.
\v 7 Kumu de nuha nna labí beyaxati ita kwinaga neti lenlu. Náliba dulu unne nna gweyakaba nu kwiti riben lo sina kia‑ni.
\v 8 Kumu neti ankagabaa nu rudoa tisa ge ka nu ra xxeniru lekani tti neti. Anágaba nna rinnabiagabaa adíru ka soldadu. Laxkala tti upeya ttu ka nuha: “Ugía niha”, nuha gwa riabana nna tti rodopeya attu ka nuha: “Utá nii”, nuha nna gwa ritabana, nna tti upeya benne riben lo sina kiaha: “Ben nu tee nii.” Benneha nna gwa ruinbe nu xpeyeha.
\p
\v 9 Tti biyienin Jesús‑ni nu ra nubiyúha nna bebanabanie geni. Nianna tti bodeki loe ree ka benne danalhake bieha:
\p ―Netiru ria, delo iyá ka benne Israel‑ni, niru ttúke labí chi gwaxxakaa ria tsitsi leke tti ria le nubiyú‑ni.
\p
\v 10 Ka nu udhelhana ki betiꞌakana Jesús‑ni, tti besin ka nuha lheꞌe yoꞌoha, nna chi gwaxxakakana nu kwiti raniha, chiba beyakana.
\s Jesús‑ni benie kini beyaka ben xiꞌin biyú benne nuila bidabiha
\p
\v 11 Iki de nuha nna dia Jesús‑ni lheꞌe yiesi nu tee láni Naín. Diabie len ka benne rudhetinieha lhe anágaba diagaba ixe juisiru ka benne lhe.
\v 12 Tti chi bisine gaxxa roꞌesiha, nianna tti bilánie chekana ttu benne yatti, diakana takatsikane. Ttúru nu kwitiha xiꞌin benne nuila anka bidabiha. Ixeba ka benne lheꞌesiha diake len benne nuilaha, danalhake benne yattiha.
\v 13 Tti bilani Jesús‑ni benne nuilaha, nianna gwatua lebie benneha nna ree bie:
\p ―Bittu kwesilu.
\p
\v 14 Nianna tti ubige utane roꞌo iꞌina ge nu kwitiha nna ka benne nujake benneha nna uleda ttebake. Nianna tti unnebie ree:
\p ―Nu kwiti, lu rulisaa, beyadha.
\p
\v 15 Benne yattiha nna beyadha ttebe bedoe nna udulo ttebe rinnebie. Nianna tti bote Jesús‑ni benneha len nan geeha.
\v 16 Iyába ka benne seꞌe niha usibakanie nna ráke:
\p ―¡Gáruba ttipa xxeni ra le Tata Do Yebáha! Lagwi gebariꞌi chi ulea lo ttu profeta ra xxeni leni. Tata Do Yebáha chi bisiabie kini aka lenie ka benne gebie.
\p
\v 17 Lheꞌe iyába ka yiesi seꞌe daka Judea‑ni lhe lheꞌe adíru ka yiesi seꞌe abiꞌiba ka daka niha ugwadhi tisa ge nu ben Jesús‑ni.
\s Juan benne rugadi indaha udhelhe ka benne kini ugíake gwannaba tisake Jesús‑ni
\r (Mt. 11:2‑19)
\p
\v 18 Ka benne rudhetini Juan‑ni gwattixxiꞌakanie bie ge iyá nu chi ben Jesús‑ni. Nianna tti uxi Juan‑ni chupa ka benneha
\v 19 nna udhelhe ka benneha ata du Jesús‑ni kini tannaba tisake benneha ganna si labie nuha benne chi gaꞌanna idhelha Tata Do Yebáha o teeki kwedake isia attu benne subi.
\v 20 Tti bisin ka benne udhelha Juan‑ni ata du Jesús‑ni, nianna unnaba tisake, ráke bie:
\p ―Juan benne rugadie indaha, udhelhe riꞌitu len kwinalu kini innaba tisatu lu ganna si lu nuná ankalu benne chi gaꞌanna idhelha Tata Do Yebáha o teeki kwedatu attu benne.
\p
\v 21 Tti lo seꞌe ka benneha niha, nna beyoin Jesús‑ni ixeru ka benne ge bixaba isagwe rateke lhe beyoingabe ka benne yuꞌu latike ka espíritu satsa lhe anágaba ixegaba ka benne a raka ilákanie bedhalie loke.
\v 22 Nianna tti bekabie ree ka benneha:
\p ―Gwaleyya nna gwalikixxiꞌen Juan‑ni nu chi biyieninle lhe nu chi bilenle runia lhe. Gwaligá na: “Ka nu xua lokaniha, chiba relákinna lhe ka nu ridá natsaha, chiba redá tsekana nna ka nu raka latikani yiesu lepra, chigaba reyakakana lhe anágaba ka nu anka kwechuha, chigaba reyienkinna nna ka nu chi uttiha nna gwa reyaka bengabakana. Anágaba ka benne dii abittu geke tee, chigaba riyienkanie ka tisa ge Tata Do Yebáha.”
\v 23 Gwaligágaba na: “Karubáru benne abittu rudú chupana lebie de rilánie nu runia.”
\p
\v 24 Atti beyeki ka benne udhelha Juan‑ni deyyake, nianna tti udulo Jesús‑ni utixxiꞌe ge Juan‑ni, ree ka benne ixe tupa niha:
\p ―¿Bí biriale gwalannile lo yu bisi ata lanú benne seꞌe? ¿Si ugíale gwalannile ttu yettixtila ruttá beha ak?
\v 25 Ganna abíba nna, ¿núla nuha gwagíale ganna? ¿Si ttu nubiyú nukuna xo raka lhalha loni? Koꞌo. Neti ria, ka nu rukukana ka xo tse raka lhalha loin‑na lhe redí baakana nu tse tee gekani, ka nuná lheꞌe ka yoꞌo ge ka nu rinnabia xeni‑naliba ralha ka nuná tseꞌekana.
\v 26 Ganna abíba nna, ¿núla gwagíale ganna? ¿Si ttu profeta ge Tata Do Yebáha ak? Gwalí galá, neti ria, lebiꞌi biriale gwagíale ttu benne xxenirula ra lebie tti ttu benne anke profeta.
\v 27 Ge Juan‑ni nuha rinne Tata Do Yebáha lo ka yetsi geeha tti rulise Xiꞌinieha, ree:
\q Neti idhelhaa ttu benne tsie nnerue lolu kini kixxiꞌe ka tisa kia‑ni.
\q Benneha idhalie neda gelu.\f + \fr 7:27 \ft Malaquías 3:1\f*
\m
\v 28 Netiru ria, delo iyá ka benne chi uli yiesi lo yu‑ni, lanú ttu benne do ra xxeniru lebie tti Juan‑ni. Ttaka delo iyá ka benne rinnabia Tata Do Yebáha ke, benne ra gwexxaru leeha, xxenirula ra lebie tti Juan‑ni.
\p
\v 29 Iyába ka benne lhe iyágaba ka gwekixaha lhe, tti biyienkanie nu ra Jesús‑ni, nianna tti bokinni ikike deki tseba anka nu rinnaba Tata Do Yebáha uinke. De nuha nna chi uxielhake begadi Juan‑ni ke inda.
\v 30 Ttaka ka fariseo‑ni lhe ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Tata Do Yebáha len Moisés‑ni, labí uxielhakana ugadi Juan‑ni kana inda. Tti benkana aníha, nuha beleꞌe deki uluꞌu niꞌakani nu raka le Tata Do Yebáha unie lenkana.
\p
\v 31 Nianna redená Jesús‑ni:
\p ―¿Nú utsania ka benne seꞌe nnanna ganna? ¿Nú anka tti ankake?
\v 32 Ankabake ttiba ka nuto‑na riseꞌekana rittakana ata raka iꞌiya ribesiꞌen luesikani, ra luesikani: “Riꞌitu gwa bekwesibatu ka iyyaxtila getu‑ni, ttaka lebiꞌi nna abígaba beyaꞌale, lhe anágaba gwa bilhagabatu leꞌa ge benne yatti, lebiꞌi nna abígaba uresile.”
\v 33 Kumu bisia Juan benne rugadie indaha, benneha labí utoe yettaxtila, nigaba labí uꞌuye vinu. Lebiꞌi nna rálale: “Ttu espíritu ge nu xxegwiha‑ba yuꞌu lati nuná.”
\v 34 Nnanna nna neti benne daya yebáha, bisiaya nna roa lhe riꞌiyaa lhe; lebiꞌi nna redenálale: “Nu du‑ni nna ankana ttu nu ro xxatta lhe ttu nu riꞌa lhe. Anágaba nna rutságabana ka gwekixa‑na lhe ka nu ruin tulha‑na lhe.”
\v 35 Ttaka atti rilenriꞌi elha ruin ge ka xiꞌin Tata Do Yebáha, laꞌania nna rite denriꞌi deki elha rieni rapa Tata Do Yebáha nuha rapa ka benneha.
\s Jesús‑ni ugíabie go yetta lisi ttu fariseo
\p
\v 36 Ttu ka fariseo‑ni uxina Jesús‑ni lisiniha ki goe yetta lenna. Labie nna gwa ugíabe nna tti utaꞌabie lheꞌe yoꞌo geniha, nna udoe roꞌo mexaha.
\v 37 Ttu nuila do lheꞌesiha daa tisa geni deki ruinna satsa. Tti bina nuilaha deki do Jesús‑ni lheꞌe lisi fariseo‑ni, nianna diana nna denna ttu reꞌe to ankana ge íyya ragalha. Íyya ragalhaha tee láni alabastro. Saa tíba reꞌe toha seti nu rure ixixxi.
\v 38 Tti bisinna ata do Jesús‑ni, nianna biyachu ttebana urena kweꞌebie nna udulona ribesina, nna len inda gwina geniha‑ba bodibidhana ka niꞌeha, nianna tti bodibisina ka nuha len itsa ikiniha. Betságaba loni ka niꞌeha lhe utabina ka nuha seti dennaha lhe.
\v 39 Fariseo nu uxina Jesús‑ni lisiniha, tti bilenna nu ruin nuilaha, nianna belaba lhiꞌu leni rakinna: “Ganna ttixka gwalígin nubiyú re nii deki ankana profeta ge Tata Do Yebáha, laꞌania nna gwa ute dálinna nú nuila nuní rigánna latini, ki nuila ruin satsaba nuní.”
\v 40 Jesús‑ni nna bekabie ge fariseo‑ni ree na:
\p ―Simón, upeya lu ttu nu upeya lu.
\p Simón‑ni nna bekabina gebie, rana:
\p ―Unába xa maestru.
\p
\v 41 Nianna ree na:
\p ―Ttu lidú useꞌe chupa ka benne dáke belhiu ge ttu nu ribea belhiu. Ttu benneha daabie gayu gayua (500) denario, attue nna daabie tsieyona (50).
\v 42 Ttaka kumu abí galá ridaake kixake belhuha, aníha uka nna gwa uxíbana elha xen lasi ge ixpaba ka benneha; labí bekixana ke belhuha. Nnanna nna lu, unáchu, ¿nú ka benneha akarukanie ge nu uxína elha xen lasi gekeha?\fig Woman annointing Jesus feet|39CN01778B.TIF|col|||(Lucas 7:36-50)|7.42\fig*
\p
\v 43 Simón‑ni nna bekabina, rane:
\p ―Neti rakati benne daabie ixenru belhuha, benneha nuha uxíruna elha xen lasi gebie.
\p Jesús‑ni nna ree na:
\p ―Gwalí galenlu.
\p
\v 44 Nianna tti bodeki loe belannie nuilaha nna tti ree Simón‑ni:
\p ―¿Si gwa rilenlu nuila re nii? Neti tti utaꞌaya lheꞌe lisilu‑ni, labí betelu inda kini ití ka niꞌaya‑ni. Yúruga nuila‑ni, chi utína ka nuní len inda gwina geni lhe chi bodibisina kana len itsa ikini lhe.
\v 45 Anágaba nna abígaba utolu xxagaa atti bisiayaha. A beriarugalu nuila‑ni, ttili bisiayaha, birula chi bedú siina rutsá loni ka niꞌaya‑ni.
\v 46 Lu nigaba a utabilu seti ikia. Yúruga nuila‑ni, chi utabina ttu nu rure ixixxi ka niꞌaya‑ni.
\v 47 De nuha nna ria lu, raka xxattinna kia kumu de chi bixú elha xen lasi ge ixe ka tulha chi benna. Kumu ganna ttu benne lattiruba elha xen lasi rixú gebie, laꞌania nna lattirugaba raka siꞌin benneha attu benne.
\p
\v 48 Nianna tti ree nuilaha:
\p ―Chiba bixú elha xen lasi ge ka tulha gelu‑na.
\p
\v 49 Atti biyienin adíru ka benne seꞌeke lenbie roꞌo mexaha nu rabie nuilaha, nianna uduloke rinnaba tisa luesike, ráke:
\p ―¿Nú anka nuní nna ge iyába ka tulha‑na ridína elha xen lasi?
\p
\v 50 Ttaka lee nna unnerulee, ree nuilaha:
\p ―De ugía lelu kia nna chiba bodilaa Tata Do Yebáha lu. De nuha nna xen su lasi beyya.
\c 8
\s Ka benne nuila danalhake Jesús‑ni
\p
\v 1 Iki de nuha nna ugwekiru Jesús‑ni len iyába ka benne tsiꞌinu (12) rudhetinieha lheꞌe iyába ka yiesi seꞌe niha. Rigixxiꞌe ka tisa tse, delába rigixxiꞌe gasina ki akake ka benne innabia Tata Do Yebáha ke.
\v 2 Danalhagaba attu chupa ka benne nuila, ka benne beria ka espíritu satsa latike lhe beyakake ge ka isagwe ridakakeha lhe, delába danalha María benne tegaba lábie Magdalena. Benneha beria gasi (7) ka espíritu satsa latie;
\v 3 lhe danalhagaba Juana nuila ge Chuza, Chuza nu baninna iyá nu tee ge Herodes‑ni. Anágaba danalhagaba Susana‑ni lhe adíru ka benne nuila lhe. Nu teeba geke rudaxxuke kini rute náke len Jesús‑ni itupa lenie ka benne rudhetinieha.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie ge ttu benne diabie gwedelha xuxtila
\r (Mt. 13:1‑15, 18‑23; Mr. 4:1‑20)
\p
\v 4 Ixe juisiru ka benne ririake lheꞌe ka yiesi gekeha nna diake ata du Jesús‑ni. Tti chi tupa ixe juisiruke, nianna utixxiꞌanie ke ttu tisa. Aníha benie kini utte dáke bí diani nu raka lebie kixxiꞌanie keha. Nianna tti ree:
\p
\v 5 ―Ttu benne ruin sina birie die gwedelha xuxtila. Tti dabie rudelhe benneha nna ttu chupa ka xua toha utsake roꞌo nedaha. Tti ute ka benne lo nedaha nna beleabake iki benneha, nianna tti biginni ka binniha nna bedigabakana benneha.
\v 6 Attu chupake nna utsake lo íyya attaꞌaha; ttaka atti beꞌeyu ka benneha nna ubisi ttebake kumu de labí lupa tee lo íyyaha.
\v 7 Adí ka benneha nna utsake lheꞌe yietsiha. Ttaka tti beꞌeyu ka benneha nna biyelhagaba ka yietsiha nna belhiubakinna xua toha.
\v 8 Ttaka adí ka benne ubinni ata do yu tseha. Ka benneha nna gwa beꞌeyubake nna yalhá lheꞌe lena beteke. Ttu ttu gayua (100) tteba xua bekudhi iki ttu ttu ka xuaha.
\p Nuha‑ba ra Jesús‑ni nna tti unnebie idisa, ree ka benne seꞌe niha:
\p ―¡Ata sia nagale, gwaludo nagale ganna gwankale nu dika iyienini!
\p
\v 9 Ka benne rudhetinieha nna unnaba tisake bie, ráke:
\p ―¿Bíla diani nu unnelu‑ni?
\p
\v 10 Jesús‑ni nna bekabie geke, ree:
\p ―Lebiꞌiligaba nna gwagixxiꞌabin Tata Do Yebáha le nu labí chi yu adí ka benne, delába gwa ruinbe kini tte denle gasina innabie. Ttaka len adíru ka benne nna bixxi kweꞌeba rinnea, kini meskiba bika rulannike nna labí ilákanie lhe meskiba bika riyienkanie nna labí tte dákanie.
\p
\v 11 ’Aní diani ka tisa‑ni innákana, delába xuxtilaha nuha anke ka tisa ge Tata Do Yebáha.
\v 12 Ka xua utsa roꞌo nedaha nna ankake ka benne riyiencanie ka tisa ge Tata Do Yebáha, ttaka daa tteba nu xxegwiha nna rebea ttebana ka tisaha lheꞌe lastoke. Aníha ruinna kini abittu tsia leke lhe kini abittu odilá Tata Do Yebáha ke lhe.
\v 13 Ka xua utsa lo íyya attaꞌaha nna ankake ka benne ittaba du leke, riyienkanie ka tisaha nna ria leke ka benneha. Ttaka kumu de abí galá chi begwe lhu ka tisaha lheꞌe lastoke, laxkala gwa riaba leke ttu satti, ttaka tti risia rateke ttu bixa, laꞌania nna reyadi gaa ttebake.
\v 14 Ka xua utsa lheꞌe yietsiha nna ankake ka benne riyienkanie ka tisaha. Ttaka tti tee ka elhaxchacha iki geke lhe tti rudona leke gatta geke, anágaba lhe tti rite leke uinke nu raka yiesi lo yu‑ni, laꞌania nna iyá nuha runi kini bittu seꞌe tsitsike lo neda ge Tata Do Yebáha.
\v 15 Ttaka ka xua ubinni ata do tagaꞌa yuha nna ankake ka benne riyienkanie ka tisaha nna itú iki itú leke rudaxxuke ka tisaha. Anágaba nna labí rudú siike ruinke nu ra ka benneha.
\s Jesús‑ni rabie: “Labí ttu bixa raka sigá abí una ka benne geni”
\r (Mr. 4:21‑25)
\p
\v 16 ’Lanú ttu benne do rugalhe iki ttu gi nu rudani, delo nna uttudhie ttu bixa ikini kini abittu ilá o lhe ukatsie na xan ata ratteha. ¿Laaba ganna teeki udoe nuha gwetsá kini udenna ge ka benne gaꞌa lheꞌe yoꞌoha?
\v 17 Nigaba labí ttu bixa tee gatsi nna abí eselana; nigaba ttu bixa raka sigá nna abí una ka benne geni lhe abittu iriana la loo lhe.
\v 18 Laxkala gwaludo tsitsi nagale gasina rite denle nu rinnea‑ni, kumu ganna ttu benne gwa rite dábanie ka tisa kia‑ni, laꞌania nna gwate da chiettirulin benneha. Ttaka ganna ttu benne abíba rite danie, laꞌania nna iyála nu rakanie deki chi rite danieha, etua.
\s Nan ge Jesús‑ni lhe ka betsieha lhe raka leke inne lenke bie
\r (Mt. 12:46‑50; Mr. 3:31‑35)
\p
\v 19 Nan ge Jesús‑ni lhe ka betsieha lhe diake ata dueha, ttaka labí uka ibigake arloe, kumu de tupa xxatta ka benne.
\v 20 Ttaka ttu benne du niha nna utixxiꞌanie bie, ree:
\p ―Ne nan geluha lhe ka betsiluha lhe seꞌeke roꞌo yoꞌo‑ni raka leke inne lenke lu.
\p
\v 21 Labie nna bekabilee ree:
\p ―Ka benne gwa riyienkanie ka tisa ge Tata Do Yebáha nna rudoke tisa gebie, ka benne‑na nuná ankake nan kia lhe ka betsia lhe.
\s Jesús‑ni benie kini bebe sii lo indatooha
\r (Mt. 8:23‑27; Mr. 4:35‑41)
\p
\v 22 Ttu sá utaꞌa Jesús‑ni lenie ka benne rudhetinieha lheꞌe ttu barcu. Nianna ree ka benneha:
\p ―Tteriꞌi lo indatoo‑ni kini iriariꞌi daka roꞌoni nu reha.
\p Nianna tti utaꞌake diake.
\v 23 Laka yuꞌuke neda lo indaha nna utaꞌadhi Jesús‑ni nna ttiruba bisia ttu be idí lo indaha nna chi risá lheꞌe barcuha inda nna chi ruxunnina geke xxudike lhiꞌu.
\v 24 Nianna gwadiben ttebake Jesús‑ni, ráke bie:
\p ―¡Bebaniruga xa tata! ¡Karubá tsapiriꞌi inda‑ni nna gattiriꞌi!
\p Jesús‑ni nna ugwadha ttebe nna bedhaka dise beha lhe bedhaka dise nu ridú lii lo indaha lhe. Nianna siiba beyaka lo indatooha.
\v 25 Nianna tti ree ka benne rudhetinieha:
\p ―¿Gála gwa dule nu chi ria lele ge Tata Do Yebáha?
\p Ttaka lake nna itú rasibakanie lhe rugía yaꞌabake nna rinnaba tisa luesike, ráke:
\p ―¿Nú anka benne du nii nna axtaba be‑na lhe axtaba inda‑na rulise nna gwa rudobakana tisa gebie?
\s Jesús‑ni bebeabie ka espíritu xxegwi yuꞌu lati ttu nubiyú
\r (Mt. 8:28‑34; Mr. 5:1‑20)
\p
\v 26 Tti biriake roꞌo indaha nna bisinke lo yu ge ka benne Gadara. Gadara rena arlo Galilea‑ni daka roꞌo indaha nu reha.
\v 27 Tti ugwadi Jesús‑ni lo barcuha, nianna betetsá ttu nubiyú ge lheꞌesiha bie, yuꞌu ka espíritu xxegwi latini. Chi usá labíru ruku xoni lhe labíru dona lheꞌe yoꞌo lhe. Saná lo ka baa ge ka benne yattiha, niha‑ba reyaꞌanna.
\v 28 Atti bilen nubiyúha Jesús‑ni, nianna uresiꞌana idisa nna tti bedú xibini arloe nna unnena itú leni, rane:
\p ―¡Jesús Xiꞌin Tata Do Yebaa benne ra xxeni leeha, bittu etegaꞌa gelu len neti! ¡Rinnabaa lenlu bittu ugwelu neti elha disa!
\p
\v 29 Aníha ra nubiyúha kumu Jesús‑ni chi rudhaka dise espíritu satsa yuꞌu latiniha kini eriana. Kumu ixe lidú resia nuha lati nubiyúha, laxkala meskiba bika ruxxikakana na len cadena lhe len ka iyya lhe, ttaka lana nna richúbana ka nuha, nianna tti ribea nu xxegwiha na lo yu bisi ata lanú benne seꞌe.
\v 30 Jesús‑ni nna unnaba tise, ree na:
\p ―¿Bí lálu?
\p Lana nna bekabina, rane:
\p ―Legión‑ba lá neti.
\p Aníha tee láni kumu ixe ka espíritu xxegwi chi utaꞌa latini.
\v 31 Ka nu xxegwiha nna rinnabakana len Jesús‑ni ki abittu udelhe kana lheꞌe belhaꞌa chulha ata seꞌe adíru ka espíritu xxegwiha.
\v 32 Lati ttu iꞌiya do niha yuꞌu ixeru ka kuchi rekikana ugila go. Laxkala ka espíritu xxegwiha nna unnabakana lenie ki ugwelhe kana sataꞌakana lati ka kuchiha. Lee nna “O” ba ree, begwelhabe betaꞌakana lati ka nuha.
\v 33 Ka espíritu xxegwiha nna beriabakana lati nubiyúha nna gwataꞌakana lati ka kuchiha. Ttaka ka kuchiha nna biria resu tteba ka nuha ugwadikana nna biriakana roꞌo ttu íyya daa niha nna ubinnikana lheꞌe indaha. Nianna ugwapikana indaha nna uttibakana.
\p
\v 34 Ka benne ruyúke ka kuchiha, tti bilákanie nu chi ukaha, nianna boxunni ttebake deyyake gwattixxiꞌake nuha lheꞌesiha lhe gwattixxiꞌakanie ka benne seꞌe lheꞌexxi itúba ka niha.
\v 35 Nianna biria tteba ka benne gwalannike nu chi ukaha. Tti bisinke ata du Jesús‑ni nna gwaxxakake nubiyú nu chi beria ka espíritu xxegwiha latini, dona arloe. Chi beyoku xoni lhe chi beriana ikini lhe. Nianna usilakanie.
\v 36 Ka benne bilákanie nu ukaha nna utixxiꞌakanie ka benne gasina uka kini beyaka tse nubiyú uyuꞌu ka espíritu xxegwiha latini.
\v 37 Nianna iyába ka benne seꞌe itúba daka lo yu ge Gadara, de rasi xxattakanie, de nuha nna unnabake len Jesús‑ni kini eriabie lo yu gekeha nna eyye attu ta subi. Aníha uka nna betaꞌa Jesús‑ni lheꞌe barcuha nna deyye.
\v 38 Nubiyú beria ka espíritu xxegwiha latini nna unnabana len Jesús‑ni kini ugwelhe na tanalhane. Ttaka Jesús‑ni nna bekabie geni, ree na:
\p
\v 39 ―Beyya lisilu nna utixxiꞌa iyá nu chi ben Tata Do Yebáha lenlu.
\p Nubiyúha nna itúba lheꞌesiha deyyana rigixxiꞌana nu chi ben Jesús‑ni lenna.
\s Jesús‑ni beyonie ttu benne nuila lhe beyoingabe // xiꞌiniunná Jairo‑ni lhe
\r (Mt. 9:18‑26; Mr. 5:21‑43)
\p
\v 40 Tti beyeki Jesús‑ni lo indatooha besine, ixe juisiru ka benne chi seꞌeke ubede. Nianna redeakabakanie tti bilákanie besine.
\v 41 Nuha‑ba raka nna tti bisin ttu nubiyú tee láni Jairo. Jairo‑ni baninna yoꞌo ata ritupa ka nu Israel‑ni rudhetikana ka tisa ge Tata Do Yebáha. Nubiyúha tti bisinna ata du Jesús‑ni nna bedú xibini arloe nna unnabana lenie kini tsie lisiniha
\v 42 kumu xiꞌiniunnániha chiba ratti nuha. Ttúru nuha xiꞌiniunnáni do nna chila ankin nuha ttiba ttu tsiꞌinu (12) ida.
\p Jesús‑ni nna tti yuꞌe neda die, axtaba rukí yaꞌakane kumu ixe juisiru ka benne dia danalhake bie.
\v 43 Lheꞌe ka benneha sela ttu benne nuila. Chiba uka ttu tsiꞌinu (12) ida ridobie reni nna iyába belhiu nu tee geeha chi betseꞌe looe de rekie lo ka nu ruin ramedi, ttaka ni ttú ka nuha a udaakana eyoinkane.
\v 44 Benne nuilaha ubige daka kweꞌe Jesús‑ni nna gwattáne roꞌo lari nuku benneha. Looraha tteba nna udú sii tteba reniha.
\v 45 Nianna tti ra Jesús‑ni:
\p ―¿Núle nuní chi betettanle roꞌo xoa‑ni?
\p Ttaka iyábake ráke:
\p ―Labí chi betettan riꞌitu roꞌo xolu.
\p Nianna ra Pedro‑ni:
\p ―Ka benne danalhaniba nuní rukí yaꞌake lu xa tata.
\p
\v 46 Ttaka Jesús‑ni nna rabie:
\p ―Nuxa nuní chi betettanna roꞌo xoa‑ni, kumu neti chi ute dati biria nu tsitsi ra lasia beyonia ttu benne.
\p
\v 47 Tti bilani benne nuilaha abíba aka igatsi nu benieha, nianna itú rixidibe ubige bedú xibie arlo Jesús‑ni. Utixxiꞌe lo iyába ka benne seꞌe niha bí lo niꞌa ge betettane roꞌo xo Jesús‑ni lhe utixxiꞌagabe deki tti loora bedaxxue roꞌo xo benneha nna beyaka ttebe.
\v 48 Jesús‑ni nna rabie benneha:
\p ―Xiꞌini to, de ugía lelu deki gwadaabaa eyonia lu, de nuha nna chiba beyakalu. Nnanna nna xen su lasiba beyya.
\p
\v 49 Sa dula Jesús‑ni rinnebie, ttiru chi bisin ttu nu udá lheꞌe lisi Jairo‑ni nna utixxiꞌenna na, rana na:
\p ―Chi utti xiꞌiniunnáluha, laxkala bitturu uinlu doelha ichelu maestru‑ni.
\p
\v 50 Tti biyienin Jesús‑ni nu ra nubiyúha, nianna tti unnebie ree Jairo‑ni:
\p ―Bittu gasinlu. Sun tteba tsia lelu nna gweyakaba xiꞌiniunnáluha.
\p
\v 51 Tti utaꞌabie lheꞌe yoꞌo ge Jairo‑ni nna labí begwelhe gaꞌa nuxa lenie lheꞌe yoꞌoha, sunruba Pedro‑ni lhe Jacobo‑ni lhe Juan‑ni lhe ka tata nan ge nuila toha lhe.
\v 52 Iyába ka benne seꞌe niha ribesike lhe relenkanie ge nuila toha. Ttaka Jesús‑ni nna ree ke:
\p ―Bittu kwesile. Laa uttiga biꞌin‑ni, teꞌadhiba biꞌin‑ni.
\p
\v 53 Lakana nna bexisilakana gebie kumu yúbakana chiba utti nuila toha.
\v 54 Nianna tti bedaxxue ná nuila toha nna tti unnebie idisa, ree:
\p ―¡Nuila to, beyadha!
\p
\v 55 Nuila toha nna beyaka ben ttebabi nna beyadha ttebabi. Jesús‑ni nna rabie ka benne seꞌe niha ugoke bi yetta.
\v 56 Ka tata nan ge nuila toha nna yalhá rebanakanie seꞌeke; ttaka Jesús‑ni nna ree ke:
\p ―Anuttu nu kixxiꞌenle ge nu chi uka‑ni.
\c 9
\s Jesús‑ni udhelhe ka benne rudhetinieha kini tsiake ugixxiꞌa gasina innabia Tata Do Yebáha ka benne
\r (Mt. 10:5‑15; Mr. 6:7‑13)
\p
\v 1 Jesús‑ni bottupe ka benne tsiꞌinu (12) rudhetinieha nna begwebie ke lo neda kini ebeake iyába ka espíritu xxegwi yuꞌu lati ka benne lhe ki ebeake ka isagwe yuꞌu latike lhe.
\v 2 Nianna udhelhe ke ki tsiake kixxiꞌake gasina ki akake benne innabia Tata Do Yebáha ka benne lhe kini eyoinke ka benne rani lhe.
\v 3 Nianna ree ke:
\p ―Bittu ichele bixa ixuinle neda: bittu dhen garroti gele, nigaba uja chuba gele lhe nigaba uja nu gole o dhenle belhiu lhe. Bittugaba uja chupa kwe xole.
\v 4 Gaxaba lheꞌe yoꞌo isinle, niha‑ba gwaltseꞌe, edálibale nna eriale niha.
\v 5 Ganna lheꞌe ttu yiesi abittu ulabikana le, gwaleria lheꞌe yiesiha nna gwalukubi biste niꞌale kini nuha unna liina deki Tata Do Yebáha labí uyuꞌu lebie nu benkana.
\p
\v 6 Ka benneha nna biriake diake nna riteke lheꞌe iyába ka yiesi to seꞌe itúba ka niha. Rigixxiꞌakanie ka benne ka tisa tse lhe reyoinke ka benne rani lhe.
\s Herodes‑ni binana ge Jesús‑ni
\r (Mt. 14:1‑12; Mr. 6:14‑29)
\p
\v 7 Herodes nu rinnabiaha, tti binana ge iyá nu ruin Jesús‑ni, nigaba a yuna bixa ulaba leni, kumu adí ka benne ráke deki Juan‑niba nuha chi beyaka benna lagwi ge ka benne chi uttiha.
\v 8 Attu chupake nna redenáke: “Elías‑niba nuná besia.” Adíke nna redenáke: “Ttu ka profeta useꞌe itú nu reha‑ba nuná chi beyaka bani.”
\v 9 Ttaka Herodes‑ni nna rana:
\p ―Ki kwinaba neti udhelhaa uchúkana iki Juan‑ni, ¿núla ge nuná riyienti rinne xxattakana ganna?
\p De nuha nna Herodes‑ni yalhá re leni ilenna Jesús‑ni.
\s Jesús‑ni begobie gayu mili ka benne
\r (Mt.14:13‑21; Mr. 6:30‑44; Jn. 6:1‑14)
\p
\v 10 Tti beyeki ka apóstol udhelha Jesús‑ni, ka benneha nna utixxiꞌakanie bie bipaxa benke ata ugíakeha. Nianna suna labake dechebie nna beruꞌunake daka lo yu bisi ge lheꞌesi Betsaida‑ni.\fig Feeding 5000|40CN01718B.TIF|col|||(Lucas 9:10-17)|9.10\fig*
\v 11 Ttaka tti bina adíru ka benne deki rebie niha, nianna dia ttebake gwanalhake bie. Labie nna gwa belabibe ka benneha, nianna rigixxiꞌanie ke gasina ki akake benne innabia Tata Do Yebáha lhe anágaba nna reyonie ka benne rani lhe.
\p
\v 12 Ttaka atti chi kwe ubisa‑na loeyya‑na, ubiga ka benne tsiꞌinu rudhetinieha (12) ata dueha nna ráke bie:
\p ―Bedhelhala ka benne tupa nii kini eyyake lheꞌe ka yiesi to‑na lhe lheꞌe ka yoꞌo lheꞌexxi ka nu sia abiꞌiba ka nii kini eyaꞌanke lhe ki kilake nu goke lhe. Kumu ata seꞌeriꞌi‑ni yu bisiba nuní, labí bi tee nii.
\p
\v 13 Lee nna rabie ke:
\p ―Lebiꞌiba gwalugwe ka benne‑ni nu goke.
\p Ka benneha nna ráke:
\p ―Bi den riꞌitu. Ne sunruba gayu ka yettaxtila nna chupa ka belha dentu. Laaruba ganna tsiabatu tayoꞌotu nu go iyá ka benne tupa nii.
\p
\v 14 Kumu ttiba ttu gayu mili anka ka benne biyúha. Jesús‑ni nna rabie ka benne rudhetinieha:
\p ―Tsieyona (50), tsieyona ka benne‑na gwaluseꞌe ttu ttu dhi.
\p
\v 15 Aníha‑ba benke nna beseꞌeke iyá ka benneha.
\v 16 Jesús‑ni nna bedaxxue gayu ka yettaxtilaha nna a chupa ka belhaha, nianna tti belhidha lobie yebáha nna begwebie ixkixaru len Tata Do Yebáha, nianna tti ulhaꞌabie lheꞌe ka benneha. Begwebie ka benne rudhetinieha kini kidhike ugweke ka benne tupa niha.
\v 17 Iyába ka benneha utoke nna beyielalibakanie. Nianna bottuparulake a tsiꞌinu (12) sumi ka roꞌo salhaꞌa bexxaha.
\s Pedro‑ni rana Jesús‑ni: “Lu ankalu Cristu”
\r (Mt. 16:13‑28; Mr. 8:27–9:1)
\p
\v 18 Ttu sá ttúba Jesús‑ni doe rilhapie tisa len Tata Do Yebáha. Niha‑gaba seꞌe ka benne rudhetinieha. Nianna tti unnaba tise ka benneha, rabie ke:
\p ―¿Nú ra ka benne deki ankaa?
\p
\v 19 Lake nna bekabike, ráke:
\p ―Ttu chupa ka benne ráke deki lu ankalu Juan benne begadi indaha. Attu a chupake nna ráke deki lu ankalu Elías. Adíke nna redenáke: “Ttu ka profeta useꞌe itú nu reha‑ba nuná, chi beyaka benna.”
\p
\v 20 Jesús‑ni nna rabie ke:
\p ―Lebiꞌi nna, ¿núla rale deki ankaa?
\p Pedro‑ni nna bekabina, rana:
\p ―Lu ankalu Cristu benne udhelha Tata Do Yebáha.
\p
\v 21 Ttaka Jesús‑ni nna bedhaꞌan tsitsie, ree ke:
\p ―Anuttu nu kixxiꞌenle.
\p
\v 22 Nianna tti ree ke:
\p ―Neti benne daya yebáha, teeki tate xxattaa uyúa elha disa. Ka benneola geriꞌi‑ni lhe ka nu loni ge ka bixxudiha, lhe anágaba ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni, ka nuha kuꞌuba niꞌakani neti lhe uttibakana neti lhe. Ttaka ganna chi beyonna ubisiha nna eyaka benbaa.
\p
\v 23 Nianna tti ree iyába ka benneha:
\p ―Ganna nuxa ttúle raka lele etenalhale neti, teeki eria iki eria lele, meskila bixa satele nna udaxxu kurusi gele ttu ttu sá nna etenalhale neti.
\v 24 Kumu ttu benne ganna abittuba raka lebie bixa satebie de etenalhe neti, benneha nnittilee, delába labí aka ben benneha arlo Tata Do Yebáha. Ttaka benne eria iki eria lebie etenalhe neti meskila bixa satebie de etenalhe neti, benneha gwalálee arlo Tata Do Yebáha.
\v 25 Kumu, ¿bí ixú nuha ganna ttixka nuxa ttu benne dhaabie uin gebie iyá nu seꞌe yiesi lo yu‑ni, delo nna la labe nnittie arlo Tata Do Yebáha?
\v 26 Kumu ganna ttu benne ettunie kia lhe ettunie ge ka tisa kia‑ni lhe, anágaba neti benne daya yebáha, ettugabati gebie ganna chi dedáya lheꞌe xiani kiaha lhe lheꞌe xiani ge Tata kia do yebáha, lhe lheꞌe xiani ge ka anjeli geeha lhe.
\v 27 Neti gwalígati, ttu chupale ka nu seꞌele nii nnanna, axtaliba ganna chi ilenle innabia Tata Do Yebáha, laꞌanialiba gattile.
\s Jesús‑ni tti due iki iꞌiyaha besea lobie
\r (Mt. 17:1‑8; Mr. 9:2‑8)
\p
\v 28 Iki de chi ute ttu xxunu ubisa unne Jesús‑ni nuha, nianna chebie Pedro‑ni lhe Juan‑ni lhe Jacobo‑ni lhe ugwapike iki ttu iꞌiya do niha kini ilhapie tisa len Tata Do Yebáha.
\v 29 Laka dobie rinnebie len benneha nna besea lobie. Sitsi túba lhe rapi edha linníba lo xobie.
\v 30 Nianna tti uka xxe chupa ka benne biyú unne lenke bie. Moisés‑niba nuha lenna Elías‑ni.
\v 31 Ka benneha abiꞌiba ata seꞌekeha yuꞌu chába xiani, nianna rinne lenke Jesús‑ni ge elhutti chi gaꞌanna satebie lheꞌesi Jerusalén‑ni.
\v 32 Pedro‑ni lhe a chupa ka benne seꞌe lenieha, yalhá chi daa bisiela loke, ttaka nna gwa udaabake useꞌe tennáke, nianna bilákanie xiani ge Jesús‑ni lhe ge a chupa ka benneha lhe.
\v 33 Tti chi reruꞌuna ka benneha ata du Jesús‑ni, nianna unne Pedro‑ni, rane:
\p ―¡Gwen tte uka seꞌetu nii xa tata! Usiatu tsunna ka yoꞌo lhaga gele: ttu gelu nna ttu ge Moisés‑ni nna attu ge Elías‑ni nna.
\p Ttaka Pedro‑ni nna labí yuna bixa nuha rana.
\v 34 Laka duna rinnenaha, nianna tti bebe ttu bea ata seꞌekeha. Tti ute dákanie seꞌeke lheꞌe beaha, nianna tti usikanie.
\v 35 Lheꞌe beaha nna biyien tsiꞌi ttu benne, unnebie ree:
\p ―Benne‑ni anke Xiꞌinia lhe rakati gebie lhe. Ge benne‑ni gwaludo nagale.
\p
\v 36 Iki de chi biyienkanie tsiꞌi benne unneeha, laꞌania nna a sunruba Jesús‑ni bilákanie due niha. Lake nna siiba ukake; lanú nu utixxiꞌakanie ge nu bilákanieha.
\s Jesús‑ni beyonie ttu nu kwiti yuꞌu ttu espíritu xxegwi latini
\r (Mt. 17:14‑21; Mr. 9:14‑29)
\p
\v 37 Attu dilaha nna tti beyadike iki iꞌiyaha dedáke, ixe juisiru ka benne biriake gwatsáke Jesús‑ni.
\v 38 Lheꞌe ka benneha sela ttu benne biyú nna unnebie idisa, ree:
\p ―Biyúruttu nu kwiti kia‑ni xa tata maestru. Bichisilá ttúru nuní doti.
\v 39 Ttu espíritu ge nu xxegwiha raꞌana latini lhe rukwesiꞌana na lhe rukwalhana na lhe anágaba ribeagabana inda kuchina roꞌoni lhe rigin xxattana na lo yu nna labí reriaxxina latini.
\v 40 Chigaba unnabaa len ka benne rudhetinlu‑ni kini ebeake espíritu yuꞌu latin‑ni, ttaka labí udaake.
\p
\v 41 Jesús‑ni nna bekabie, ree ka benne rudhetinieha:
\p ―¡Aalexa lebiꞌi, ka nu abí ria lele lhe abí du itá lele lhe! ¿Nukalila sa dhua len lebiꞌi lhe sa utto uchíaya nu ruinle lhe? Aní utá len nu kwiti gelu‑na.
\p
\v 42 Tti dia nu kwitiha ribigana ata du Jesús‑ni, nianna bedeguꞌuna espíritu xxegwiha na lo yu nna bere xxattana na íyya. Ttaka Jesús‑ni nna bedhaka dise nu xxegwi yuꞌu lati nu kwitiha, nianna beyonie na. Nianna tti rabie tata geniha:
\p ―Ne nu kwiti geluha du nii.
\p
\v 43 Iyába ka benne seꞌe niha nna bebanabakanie ge nu xxeni ra le Tata Do Yebáha.
\s Jesús‑ni redegixxiꞌabie attu libe deki teeki uttikane
\r (Mt. 17:22‑23; Mr. 9:30‑32)
\p Laka seꞌe iyá ka benneha rebanabakanie ge iyá nu ruin Jesús‑ni, labie nna ree ka benne rudhetinieha:
\p
\v 44 ―Gwaludo tsitsi nagale nu upeya le. Neti benne daya yebáha, teeki utekana neti lasi ná ka nu uttikana neti.
\p
\v 45 Ttaka lake nna labí rite dákanie bí ge nuha rinnebie, kumu Tata Do Yebáha labí chi begwelhe ki tte dákanie. Gwea nna rasigabakanie innaba tisake Jesús‑ni kini kixxiꞌe bixa diani nu reeha.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie gasina dika uin ttu benne ra xxeniru lebie
\r (Mt. 18:1‑5; Mr. 9:33‑37)
\p
\v 46 Nianna udulokana rulisa luesikani ra luesikani:
\p ―Delo iyáriꞌi, ¿núriꞌi nuní ra xxeniru leriꞌi?
\p
\v 47 Ttaka Jesús‑ni nna ute dábanie nu rulaba lekaniha. Nianna tti bedaxxue ttu nuto nna bedúe na daka lhitte,
\v 48 nianna ree:
\p ―Benne ulabie nuto du‑ni de ria lebie neti, neti nuha ulabie lhe nuxaba benne ganna ulabie neti, benne udhelhe netiha nuha rulabie. Laxkala delo iyá ttele, benne abittu ra xxeni leeha, benneha‑la nuha anke nu ra xxeniru lebie.
\s Benne abittu riguꞌu niꞌabie riꞌi, benneha nuha gwa due len riꞌi
\r (Mr. 9:38‑40)
\p
\v 49 Juan‑ni nna unnena, rana:
\p ―Maestru, riꞌitu chi bilentu ttu nu reki naa, tti rudettina lálu nna rebeana ka espíritu xxegwi yuꞌu lati ka benne. Riꞌitu chi bentu usunatu kini abittu uinna aná, kumu de labí selana riꞌi.
\p
\v 50 Ttaka Jesús‑ni nna ree na:
\p ―Bittu usunale, kumu benne abittu riguꞌu niꞌe nu ruinriꞌi, gwa duba benneha lenriꞌi.
\s Jesús‑ni bedhaka dise Jacobo‑ni lenna Juan‑ni
\p
\v 51 Tti chi dabigana isia sá eyapi Jesús‑ni yebáha, nianna bebeki lebie tsie lheꞌesi Jerusalén‑ni.
\v 52 Ladeꞌaxa udhelhe ttu chupa ka benne diake nneruke. Ka benneha nna utaꞌake lheꞌe ttu yiesi re daka Samaria kini kilake gaxa eyaꞌane.
\v 53 Ttaka ka benne Samaria‑ni labí uka leke ulabike bie, kumu de ute dákanie daka Jerusalén‑nila diabie.
\v 54 Ka benne rudhetinieha nna, delába Jacobo‑ni lhe Juan‑ni lhe, tti bilákanie nu ukaha, nianna ráke bie:
\p ―Tata, ¿si gwaka lelu uintu ki iginni gi daa yebáha ki utseꞌe loona kana?\f + \fr 9:54 \ft Lo yetsi‑ni ata dia ra: “ki utseꞌe loona kana”, lo attu yetsi nna diagaba ra: “ki utseꞌe loona kana attiba ben Elías‑ni”\f*
\p
\v 55 Ttaka Jesús‑ni nna beyekie nna bedhaka dise ke.
\v 56 Nianna dia ttebake lheꞌe attu yiesi.\f + \fr 9:56 \ft Lo attu chupa ka yetsi nna dia ra: “Lebiꞌi labí yule nu espíritu rapale, kumu neti benne daya yebáha, labi daya ki unnittia ka benne, dalaa ki odiláya ka benne.”\f*
\s Ka benne raka leke sanalhake Jesús‑ni
\r (Mt. 8:18‑22)
\p
\v 57 Laka yuꞌuke neda diake, nianna tti ra ttu benne Jesús‑ni:
\p ―Tata, neti gwetenalhabaa kwinalu gaxaba tsialu.
\p
\v 58 Jesús‑ni nna bekabie ge benne unneeha, ree bie:
\p ―Ka beda‑na siaba lisi ka nuná ata retaꞌakana lhe anágaba ka nu sia xxilakani reki lo be‑na siaba lixxuꞌin ka nuná ata rebiakana, ttaka neti, benne daya yebáha, labí do gaxa kixxa ikia.
\p
\v 59 Nianna tti redea Jesús‑ni attu benne:
\p ―Utá, betenalha neti.
\p Benneha nna bekabie gebie, ree:
\p ―Tata, begwelhaxa eyaꞌaya takatsia tata kiaha. Iki deliba nuha nna tti itaa etenalhaa lu.
\p
\v 60 Jesús‑ni nna bekabie ge benneha, ree:
\p ―Begwelha ka nu yatti‑na ukatsikana ka nu yatti gekinna. Lu nna ugweki utixxiꞌen ka benne gasina ki akake benne innabia Tata Do Yebáha ke.
\p
\v 61 Attue nna redee Jesús‑ni:
\p ―Neti gwetenalhabaa lu xa tata, deba nna begwelhaxa eyaꞌaya sachú tisaha ka benne seꞌe lheꞌe lisiaha.
\p
\v 62 Jesús‑ni nna bekabie ge benneha, ree:
\p ―Benne rudaxxue xan belasuha, ganna sa rodekiba loe rulannie daka kweꞌebie, benneha labí nu ixú anke ata rinnabia Tata Do Yebáha.
\c 10
\s Jesús‑ni udhelhe gayuna bixxi tsiꞌinu (72) ka benne // lheꞌe ka yiesi ata ttebie
\p
\v 1 Iki de nu chi ukaha nna tti bodokwe Jesús‑ni a gayuna bixxi tsiꞌinu (72) ka benne.\f + \fr 10:1 \ft Lo yetsi‑ni ata dia ra: “gayuna bixxi tsiꞌinu (72) ka benne, lo attu chupa ka yetsi nna ra: “gayuna bixxi tsii (70) ka benne”.\f* Ka benneha nuha udhelhe chupa chupake kini uneruke loe nna tteke lheꞌe iyába ka yiesi lhe ata chi gaꞌanna tsie lhe.
\v 2 Nianna ree ka benneha:
\p ―Yalhá ixeni lena tee exú, ttaka ka benne edíke lena‑ni ttu chuparubake raka, kumu ixeba ka benne seꞌe riyasakanie iyienkanie ka tisa ge Tata Do Yebáha, ttaka ka benne rigixxiꞌake ka tisa geeha, ttu chuparubake raka. De nuha nna gwalinnaba len Tata Do Yebáha, delába benne anke Xxana ka benne riyasakanie iyienkanie ka tisaha, kini idhelharue ka benne kixxiꞌakanie ke.
\v 3 Lebiꞌi gwaltsia nna gwaluyúruga, neti ridhelhaa le attiba ttu nu ridhelhana ka neru xkaꞌa to diakana lagwi ge ka sageo.
\v 4 Bittu dhen belhiu gele lhe nigaba uja beduti gele ata kuꞌule nu ixuinle lhe nigaba uja gwaracha gele, lhe anágaba bittu kwedale lo neda gale ka benne padiuxi.
\v 5 Tti gaꞌale lheꞌe ttu yoꞌo, ladeꞌaxa gwaligasi ka benne seꞌe lheꞌe yoꞌoha: “Besiru gwaltseꞌe.”
\v 6 Ganna lheꞌe yoꞌoha seꞌe ka benne gwa raka leke tseꞌe tseke len Tata Do Yebáha, laꞌania nna gwakaba nu rale ka benneha. Ttaka ganna abíba nna laꞌania nna labí aka nu unnabaleha.
\v 7 Lheꞌe yoꞌo ata isinleha, niha‑ba gwaltseꞌe, lhe anágaba gwaliꞌaba lhe gwaligoba nu uteke, kumu ttu benne riben sina ralhaba benneha dhibie nu goe. Aná nna bittu eriale ttu yoꞌo nna saditaꞌale attu yoꞌo.
\v 8 Atti isinle lheꞌe ttu yiesi ata gulabibakana le, gwaligo iyába nu usigakana lole
\v 9 nna gwaleyoin ka benne rani seꞌe lheꞌe yoꞌoha lhe gwaligágaba ke: “Lebiꞌi, chiba dabiga isia sá innabia Tata Do Yebáha le.”
\v 10 Ttaka ganna isinle lheꞌe ttu yiesi nna abíba ulabikana le, nianna gwaleria lo ka neda ge lheꞌesiha nna gwalinná:
\v 11 “¡Axtaba biste ge lheꞌesi gele‑ni nu utá lasi niꞌatu, axtaba nuní rukubitu kini utte dale deki labí ben tsele len riꞌitu! Ttaka chi rigixxiꞌentu le deki chiba dabigana innabia Tata Do Yebáha.”
\v 12 Neti ria: Ganna chi isia sá uyú ka benne elha disaha, adírula elha disa tsitsi uyú ka benne seꞌe lheꞌe yiesi ata labí ulabikana leha attichula elha disa uyú ka benne seꞌe lheꞌesi Sodoma‑ni.
\p
\v 13 ’¡Gwalíchi lele xa benne lheꞌesi Corazín! ¡Gwalíchi lele xa benne lheꞌesi Betsaida! Ganna lheꞌesi Tiro‑ni lhe lheꞌesi Sidón‑ni lhe chi uka ka milagru ka nu chi uka lheꞌe ka yiesi gele‑na, la nukala chi bodúna ka nuha nna bodaxxukana neda ge Tata Do Yebáha. Nianna tti uku xo ttipa gekani nna tseꞌekana lo tee ge gi, kini ulaꞌa deki gwalí chi bodúna kana.
\v 14 Laxkala ganna chi isia sá tti uin Tata Do Yebáha elhuxtisi ge ka benne, laꞌania adírula tsitsi anka elha disa ugwebie le attichula elha disa tsitsi uyú ka benne ge Tiro‑ni lhe ge Sidón‑ni lhe.
\v 15 Lebiꞌi nna ka benne lheꞌesi Capernaum, ¿si rakinle deki yebáha‑li eyapile? ¡Koꞌo, labí! ¡Lheꞌe belhaꞌa chulhaha‑li iginnile ata uyúle elha disa!
\p Nianna redeabie ka benne udhelheha:
\p
\v 16 ―Benne udo nage gele, kia nuha rudo naga benneha nna benne abittu ulabie le, neti nuha abittu rulabi benneha nna benne a ulabie netiha nna benne udhelhe netiha nuha abittu rulabie.
\p
\v 17 Tti besin ka benne gayuna bixxi tsiꞌinu (72) udhelha Jesús‑ni, yalhá itta du leke, ráke:
\p ―Tata, axtaba ka espíritu xxegwiha rudokana tisa getu tti bedettitu lálu.
\p
\v 18 Jesús‑ni nna rabie ke:
\p ―Gwalí galá. Neti bilábati tti biginni nu xxegwiha dana yebáha, ttiba ttu edha biginnina.
\v 19 Neti chi betea lo neda gele kini uleale iki ka belha lhe iki ka roꞌo chupa nna labí bi satele. Anágaba chi betea lo neda gele kini dhaale lo nu abittu raka uyúna riꞌiha, delába nu xxegwi ra tsitsi leniha.
\v 20 Ttaka lebiꞌi, labí edeakinle de chi rudo ka espíritu xxegwiha tisa gele. Lebiꞌi, gwaledeakalinle kumu de chi dia lále yebáha.
\s Jesús‑ni bedú itta lebie
\r (Mt. 11:25‑27; 13:16‑17)
\p
\v 21 Nuha‑ba ra Jesús‑ni tti bodú itta Espíritu ge Tata Do Yebáha lebie, nianna bedeakanie nna ree:
\p ―Tata, kwinalu ankalu Xxana yebáha lhe yiesi lo yu‑ni lhe. Xxeni ra lelu kumu chi beleꞌelu iyá nuní len ka benne abí tte raka geke nna bekatsilu nuní len ka nu yu lhe len ka nu rite dárukinna lhe. Gwalí galá xa Tata, kumu aná uka le kwinalu aka.
\p Nianna ree kana:
\p
\v 22 ―Tata kiaha iyába chi betebie lasi náya lhe anágaba lanú nu ankabienna neti benne ankaa Xiꞌinieha, sunruba Tataha gwankabianie neti lhe lanú nu ankabienna Tataha, sunruba neti benne ankaa Xiꞌinieha ankabiati benneha, lhe anágaba sunruba ka benne raka lasia uleꞌenia ke benneha ki uinbiake bie.
\p
\v 23 Nianna tti bodeki loe ata seꞌe ka benne rudhetinieha nna suna ka benneha‑ba rabie:
\p ―¡Karubáru ka benne rilákanie nu rilenle‑ni!
\v 24 Kumu neti ria le, ixe ka profeta lhe ixe ka nu rinnabia lhe, yalhá ukakinna ilákinna nu rilenle nnanna, ttaka labí bilákinna nuní. Ukagabakinna iyienikinna ka tisa riyieninle nnanna, ttaka labí biyienkinna.
\s Ttu benne ge Samaria gwatua lebie ttu benne biyú
\p
\v 25 Ttu ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Tata Do Yebáha len Moisés‑ni ruinna kuꞌuna Jesús‑ni prueba. Nianna udú liina unnaba tisane, rane:
\p ―Maestru, ¿bíla teeki unia ki aka bania ttu dia lii?\fig Good Samaritan|41CN01749B.TIF|col|||(Lucas 10:25-37)|10.25\fig*
\p
\v 26 Jesús‑ni nna bekabie geni, ree:
\p ―¿Bíla ra lo bia bennabi‑na? ¿Bíla rite denlu nu ra lo nuná?
\p
\v 27 Nu ruleꞌenna ka benne nu ra lo bia bennabiha nna bekabina, rana:
\p ―Lo nuní dia ra: “Akinlu ge Tata Do Yebaa benne anka Xxanaluha itú iki itú lelu\f + \fr 10:27 \ft Deuteronomio 6:5\f* lhe akagabinlu ge attu benne atti tteba rakinlu gelu.”\f + \fr 10:27 \ft Levítico 19:18\f*
\p
\v 28 Jesús‑ni nna rabie na:
\p ―Tseba bekabilu. Ganna uinlu aní nna gwaka benbalu ttu dia lii.
\p
\v 29 Ttaka nu ruleꞌenna ka benne nu ra lo bia bennabiha nna ruinna deki bittuba rite denna. Nianna rana Jesús‑ni:
\p ―¿Núla benne nuha akati gebie ganna?
\p
\v 30 Jesús‑ni nna bekabie geni, ree:
\p ―Ttu nubiyú biriana lheꞌesi Jerusalén‑ni nna diana lheꞌesi Jericó. Lo nedaha biria ka ubana ulanakana na, axtaba ka xoniha utuakana lhe uyakana na lhe, tuttíruba bechulhinna. Niha‑ba utixxakana nubiyúha nna deyyakana.
\v 31 Lo nedaha‑gaba dia ttu bixxudi. Ttaka tti bilenna nubiyúha tena niha, lana nna bekwittalana nna utena diana.
\v 32 Aníha‑gaba bedoin ttu levita, tti bisinna ata tee nubiyúha, tti bilenna benneha nna bodokwittagabana nna utena diana.
\v 33 Ttaka ttu benne biyú ge Samaria, la lo nedaha‑gaba die. Tti bilánie nubiyúha tena niha, nianna gwatua lebie na
\v 34 nna tti ubige ata tee nubiyúha, utabie seti lhe vinu lo ka gweha, nianna bechilhie lari lo ka nuha. Iki de nuha nna belhapie nubiyúha kweꞌe bia geeha nna dechebie na ata do ttu yoꞌo reyaꞌan ka benne yuꞌu neda. Niha‑ba biyúe na.
\v 35 Beyeki dilaha nna ulea benne ge Samaria‑ni chupa ka belhiu nu anka lhiaxa ge chupa ubisa sina, begwebie xxana yoꞌoha nna ree nuha: “Biyú tsitsittu nubiyú‑ni. Ganna utseꞌe loorulu nna neti gwagixabaa gelu ganna chi besiayaha.”
\p
\v 36 Nianna ra Jesús‑ni nu ruleꞌenna ka benne nu ra lo bia bennabiha:
\p ―Nnanna nna unáchu, delo iyunna ka nubiyú ute niha, ¿nú ka nuha rakinlu deki gwa ukakinna ge benne uya ka ubanaha?
\p
\v 37 Nu ruleꞌenna ka benne nu ra lo bia bennabiha nna bekabina, rane:
\p ―Nubiyú nu gwatua leni benneha, lana nuha gwa ukinna gebie.
\p Jesús‑ni nna ree na:
\p ―Nnanna nna lu beyya nna aníha‑gaba beni.
\s Jesús‑ni bisine lisi Marta‑ni lhe María‑ni lhe
\p
\v 38 Jesús‑ni yuꞌubie neda die len ka benne rudhetinieha nna bisine lheꞌe ttu yiesi to re niha. Lheꞌe yiesi toha do ttu nuila lána Marta. Lana nna gwa belabibane lheꞌe lisiniha.
\v 39 Marta‑ni do ttu xilani lána María. María‑ni nna ure ttebana arlo Jesús‑ni kini rudo nagani ge ka tisa rigixxiꞌeha.\fig Home of Mary and Martha|42CN01751B.TIF|col|||(Lucas 10:38-42)|10.39\fig*
\v 40 Ttaka Marta‑ni si ruchachala ikini de tee xxatta sina geni lheꞌe yoꞌoha. Nianna tti ubigana, rana Jesús‑ni:
\p ―Tata, ¿si abí gwa retabinlu kia? Nuila xilaa‑ni, suna netiba rodhaꞌanna sina‑ni. Usi na ute gaa náni len neti.
\p
\v 41 Ttaka Jesús‑ni nna bekabie geni, ree na:
\p ―Lu xa Marta, ge ixeba nu ruchacha ikilu lhe ge ixeba riuba xxattinlu lhe.
\v 42 Ttaka teela ttu nu rakaru doelha. María‑ni nna chi bekwena ttu nu anka tseru, delába rudo nagani ka tisa kia‑ni nna lanú nu kuana ka tisa‑ni lo náni.
\c 11
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie gasina ilhapiriꞌi tisa len Tata Do Yebáha
\r (Mt. 6:9‑15; 7:7‑11)
\p
\v 1 Ttu lidú do Jesús‑ni ata rilhapie tisa len Tata Do Yebáha. Tti chi uluxanie unnebie len benneha, nianna tti ra ttu ka benne rudhetinieha bie:
\p ―Tata, beleꞌenttu riꞌitu kini aka getu innetu len Tata Do Yebáha ttiba ben Juan‑ni beleꞌenie ka benne bedhetinieha.
\p
\v 2 Jesús‑ni nna ree ke:
\p ―Tti innele len Tata Do Yebáha, aní innále:
\q Tata, riꞌitu rugwetu lidhakalu kumu ankalu Diosi.
\q Utá, unnabia riꞌitu.\f + \fr 11:2 \ft Lo attu yetsi nna dia ra: “Beni kini yiesi lo yu‑ni aka nu redá lelu ttiba rakaba yebáha.”\f*
\q
\v 3 Bete benne gotu ttu ttu sá.
\q
\v 4 Uxí elha xen lasi ge ka tulha ruintu
\q ttiba riꞌitu gwa ridíbatu elha xen lasi ge ka nu abittu ruin tsekana len riꞌitu.
\q Bittu ugwelhalu ixú yietu uintu nu satsa.
\p
\v 5 Nianna rágabe kana:
\p ―Uindiriꞌi, ganna ttixka nuxa ttúle do ttu benne do tse lenle, nianna diale lisi benneha itú riluela ralee: “Betsi to, ulea ganna tsunna yettaxtila gelu‑na kia
\v 6 kumu si bisia tte ttu benne ankabientu dabie gwelanni riꞌitu, ttaka labí teeti bixa usigaa loe.”
\v 7 Laaba ganna benne tee lhiꞌuha, lhiꞌuliba tebie nna ekabie innee: “Bittu utsetsinlu neti. Chiba yaya yoꞌo kia‑ni. Gwea nna chiba tee lania ka xiꞌinia‑ni. Labí aka chadhaa ki utea nu rinnabalu‑na.”
\v 8 Neti ria, labí de do tse lenlu benneha nna chadhe utebie nu rinnabaluha; deruba nna ki abitturu utsetsinlu benneha, de nuha‑ruba nna gwayadhe nna utebie iyá nu rinnabaluha.
\v 9 Laxkala neti ria le: gwalinnaba len Tata Do Yebáha, benneha nna gutebe nu rinnabaleha; gwalegila nna gwataxxakabale nu regilaleha. Gwalinne roꞌo yoꞌoha nna gwadhalibakana kini gaꞌale.
\v 10 Kumu nuxaba benne ganna rinnabe ttu bixa nna gwa ridíbe nu rinnabeha lhe nuxaba benne ganna regilee ttu bixa nna gwa raxxakabe nu regileeha. Anágaba nna nuxaba benne ganna rinnebie roꞌo yoꞌoha nna gwa ridhalibakana raꞌabie.
\p
\v 11 ’Ganna nuxa ttúle ankale xxudi, ¿si gugwele xiꞌinleha gona ttu belha raꞌaya lheꞌeni lo yu ganna ttixka innabana gona belha?
\v 12 ¿O si ganna ttixka innabana gona sitta, laa gugwegale nuha ttu roꞌo chupa ki gona?
\v 13 Ki lebiꞌi ankalale nu runi satsa nna gwa rugwebale ka xiꞌinle‑na nu tse rinnabakana, ¿titiala Tata geriꞌi do yebáha, guteba benneha Espíritu geeha len ka benne ganna innabake lenbie?
\s Rusiakana iki Jesús‑ni deki rixúnie Beelzebú‑ni kini rebeabie ka espíritu xxegwi lati ka benne
\r (Mt. 12:22‑30; Mr. 3:20‑27)
\p
\v 14 Jesús‑ni daabie rebeabie ttu espíritu xxegwi yuꞌu lati ttu nubiyú. Nu xxegwiha benna kini beyaꞌan nubiyúha biría. Tti chi beriana lati nubiyúha nna benné ttebana. Ka benne seꞌe niha nna bebanabakanie tti bilákanie nuha.
\v 15 Ttaka attu chupakana nna rálakana:
\p ―Beelzebú nu anka xxana ka espíritu xxegwiha‑ba rixuin nuní kini rebeana ka espíritu xxegwi‑na.
\p
\v 16 Adíkana nna de ruinkana ki kuꞌukane prueba kini ulaꞌa ganna gwalí udhelha Tata Do Yebáha bie, de nuha nna unnabakana lenie unie ttu milagru.
\v 17 Ttaka labie nna yuu gale nu rulaba lekaniha. Nianna tti ree kana:
\p ―Ganna lheꞌe ttu yiesi seꞌe laꞌa ka benne de ritilha len luesike, laꞌania nna tseꞌe looba yiesiha lhe ganna ka benne seꞌe lheꞌe ttu yoꞌo seꞌe laꞌake de ritilha len luesike, laꞌania nna tseꞌe loogabake.
\v 18 Anágaba nu xxegwiha, ganna do ttilhabana len ka luesi xxegwi‑niha, laꞌania nna labí aka geni innabiana ka nuha. Aní ria kumu lebiꞌi rale neti deki Beelzebú nu anka xxana ka espíritu xxegwiha‑ba rixúti kini rebeaya adí ka espíritu xxegwi‑na.
\v 19 Ganna lebiꞌi rale deki neti rixúti Beelzebú‑ni ki rebeaya ka espíritu xxegwi yuꞌu lati ka benne, ganna rale aná nna ka benne gele‑na nna, ¿si nu xxegwiha‑gaba rixúkinna kini rebeakana ka espíritu xxegwi yuꞌu lati ka benne? Koꞌo, labí. Gwalinnaba tisarugakana. Ka nuná innákana ganna si gwalí nu rale‑na.
\v 20 Neti, Tata Do Yebáha‑ba runie kini rebeaya ka espíritu xxegwi yuꞌu lati ka benne. Nu runia‑ni runna liina deki chiba bisia Tata Do Yebáha len lebiꞌi kini innabie.
\p
\v 21 ’Ttixka ttu nubiyú ankana tipa nna duna denna espada geniha kini anuttu nu tattaꞌana lheꞌe yoꞌo geniha, laꞌania nna iyába nu tua tsenna lheꞌe yoꞌoha, lanú nu gaꞌa dhina nuha.
\v 22 Ttaka ganna isina attu nu ankaruna tipa nna dhaana loni, nianna tti kuana lo náni espada nu dika odilána naha, nianna tti kuana iyá nu tee geniha nna kidhina nuha len ka benne.
\p
\v 23 ’Laxkala nu abittu du lenna netiha, nuha riguꞌuba niꞌani neti nna nu abittu rute náni len neti ki ottupatu ka benne lo neda ge Tata Do Yebáha, nuha urio lálana ka benneha.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie gasina ruin ttu espíritu satsa tti reyekina retaꞌa adakabana lati ttu benne
\r (Mt. 12:43‑45)
\p
\v 24 ’Ttixka ttu espíritu satsa reriana lati ttu benne nna rekibana lo yu bisiha regilana ata eyaka leni, ttaka tti abíba raxxakanaha, nianna rana: “Eyekichilaa eyaꞌaya lisia ata biriayaha.”
\v 25 Tti eyekina esinnaha nna laꞌania nna saxxakana benne beriana latieha chi doe anke ttiba ttu yoꞌo chi luba ra lheꞌeni lhe chi yapa te xea lheꞌeni lhe.
\v 26 Nianna tti tsiana taxxína a gasi ka espíritu xxegwi, ka nu adírula satsa ruinkana tti lana. Nianna gaꞌakana tsuꞌukana lati benneha. Laꞌania nna adírula satsa uni benneha attichula tti benie sisiꞌa tteha.
\s Karubáru ka benne rudoke tisa ge Tata Do Yebáha
\p
\v 27 Laka du Jesús‑ni ree aníha, nianna tti unne ttu benne nuila due lagwi ge ka benne tupa niha. Unnebie idisa, ree:
\p ―¡Karubáru benne nuila bije lu lhe begasie lu lhe!
\p
\v 28 Ttaka lee nna bekabilee, ree:
\p ―¡Karubárula ka benne ata gwa rudo nagake nu ra Tata Do Yebáha nna gwa rudoke tisa gebie lhe!
\s Rinnaba ka benne uin Jesús‑ni ttu milagru
\r (Mt. 12:38‑42)
\p
\v 29 Tti chi rituparu ixe juisiru ka benne, nianna tti ra Jesús‑ni ke:
\p ―Ka benne seꞌe nnanna satsaba ruinke de rinnabake unia ttu milagru xxeni kini unna liina deki Tata Do Yebáha udhelhe neti, ttaka labíru ulaꞌania ke bixa attu milagru, sunruba luesi nu gwate Jonás‑ni, sunruba luesi nuha gwalákanie.
\v 30 Kumu nu gwate Jonás‑ni bixúna kini ugía le ka benne seꞌe Nínive‑ni geni. Anágaba neti benne daya yebáha nu sateaha ixúna kini tsia le ka benne seꞌe nnanna kia.
\v 31 Nuila unnabiana ka yiesi seꞌe daka Sabá, ganna chi isia sá uin Tata Do Yebáha elhuxtisi ge ka benne seꞌe yiesi lo yu‑ni, laꞌania nna eyadhana lo elhuttiha nna ukinnina ka benne seꞌe nnanna. Kumu lana idittuli dana nna betedo nagani ge elha rieni upa Salomón‑ni. Nnanna nna nii du ttu benne xxenirula ra lebie tti Salomón‑ni.
\v 32 Anágaba ka benne useꞌe lheꞌesi Nínive‑ni, ganna chi isia sá uin Tata Do Yebáha elhuxtisi ge ka benne seꞌe yiesi lo yu‑ni, laꞌania nna eyadhagaba ka benneha lo elhuttiha nna ukinnike ka benne seꞌe nnanna. Kumu ka benneha gwa bodúbana ke ge nu benke nna bodaxxuke neda ge Tata Do Yebáha tti biyienkanie ka tisa utixxiꞌa Jonás‑ni. Nnanna nna nii du ttu benne xxenirula ra lebie tti Jonás‑ni nna a ria lele gebie.
\s Jesús‑ni rabie: “Ka iyya loriꞌi‑ni ankakana // ttiba ttu xiani ge latiriꞌi”
\r (Mt. 6:22‑23)
\p
\v 33 ’Lanú ttu benne do rugalhe iki ttu gi nu rudani, delo nna ukatsie ikini; nigaba ruttudhie ttu almoti ikini. ¿Laaba ganna teeki udoe nuha gwetsá kini iláni ka benne gaꞌa lheꞌe yoꞌoha?
\v 34 Ka iyya lolu‑na ankakana ttiba ttu xiani ge latilu. Ganna ka iyya lolu‑na ankakana tse, delába ganna tseba rilákinna, laꞌania nna itúba latilu tsuꞌu xiani; ttaka ganna ka iyya lolu‑na abíba rilá tsekinna, laꞌania nna itúbalu aka chulha.
\v 35 De nuha nna biyú gelu ni kina chulhaba anka xiani yuꞌu latilu.
\v 36 Kumu ganna itúba latilu yuꞌu xiani, ganna abittuba chulha anka, laꞌanialigaba nna itúbalu aka yien chará uleꞌebalu ttiba rulaꞌa ttu nu yuꞌu xiani latini.
\s Jesús‑ni rinnebie ge ka fariseo‑ni lhe ge ka nu ruleꞌekinna // ka benne nu ra lo bia bennabiha lhe
\r (Mt. 23:1‑36; Mr. 12:38‑40; Lc. 20:45‑47)
\p
\v 37 Tti chi uluxani Jesús‑ni unnebie, nianna tti uxi ttu fariseo‑nie lheꞌe lisiniha kini goe yetta lenna. Tti uteꞌe lheꞌe yoꞌoha, nianna udoe roꞌo mexaha.
\v 38 Tti bilani fariseo‑ni deki labí utí ná Jesús‑ni ki goe yetta, nianna uka tébinna.
\v 39 Ttaka Jesús‑ni nna ree na:
\p ―Lebiꞌi ka fariseo, rochari tte xeaba latile, ruinbale ttiba nu rocharina kweꞌe xigaha lhe kweꞌe yeꞌenaha lhe, ttaka lhiꞌu lheꞌe lastole nna saa tíba nu satsa ruinle lhe nu riguale ge ttu benne lhe.
\v 40 ¡Aalexa nu yieti, a rieninle! ¿Si bi gwa yule deki benne benie latiriꞌiha, lagabe nuha benie lhiꞌu lheꞌe lastoriꞌi?
\v 41 Lebiꞌi nu uinlale, itú iki itú lele gwalute nu tee gele len ka benne abittu geke tee kini aníha nna itú ttele eyarile.
\p
\v 42 ’¡Gwalíchi lele xa fariseo! Lebiꞌi do tsitsiba lele rutele len Tata Do Yebáha tsii por ciento ge ka gwadhi bela lhe ge ka ruda lhe ge adíru ka kuana yaꞌa rexú gele. Ttaka nna rixxulhabinle uinle nu dika ixú lhe rixxulhabinle akinle ge Tata Do Yebáha lhe. Nuníla rakaru doelha uinle nna abittugaba udhanle utele nu chi ruteleha.
\p
\v 43 ’¡Gwalíchi lele xa fariseo! Lebiꞌi ruꞌu lele kwiale lo ka xxila tseru seꞌe lheꞌe ka yoꞌo ata rudhetile ka tisa ge Tata Do Yebáha, lhe anágaba raka lele latsiru inne ka benne gake le padiuxi atti retiꞌake le lo ka neda‑na.
\p
\v 44 ’¡Gwalíchi lele, lebiꞌi ka nu ruleꞌenle ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni lhe lebiꞌi ka fariseo lhe! Lebiꞌi ankale attiba ttu baa abittu rilána tena, laxkala meskiba rite ka benne ruleake loni nna labí yuke bixa yuꞌu lhiꞌu yu.
\p
\v 45 Nianna tti bekabi ttu ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Tata Do Yebáha len Moisés‑ni, rane:
\p ―Maestru, tti ralu aná iyágaba getu nuná rinnelu.
\p
\v 46 Labie nna rabie kana:
\p ―¡Anágaba lebiꞌi ka nu ruleꞌenle ka benne nu ra lo bia bennabi‑na, gwalíchi lele! Kumu lebiꞌi ttiba ttu yua idiꞌi nuná rudelhale kweꞌe ka benne tti ruinle doelha deki udoke tisa ge ttu nu labí dhaake udoke tisa geni, ttaka lebiꞌi nna niba ttu latti a raka lele udole tisa ge nu ruleꞌele‑na.
\p
\v 47 ’¡Gwalíchi lele! Lebiꞌi rusiale ka yoꞌo tse iki ka baa ge ka profeta betti ka benneola geleha.
\v 48 Len nuná runna liile deki gwa ruꞌuba lele nu ben ka benneola geleha, kumu lakana bettikana ka profetaha nna lebiꞌi nna rusiale ka yoꞌo to iki ka baa ge ka benneha.
\p
\v 49 ’Laxkala Tata Do Yebáha, kumu de anke benne yuu, de nuha nna ree: “Neti idhelhaa ka profeta lhe ka apóstol lhe kini tsiake kixxiꞌakanie ka benne ka tisa kia, ttaka ttu chupake uttikana ke nna attu chupake nna dhu nookana ke.”
\v 50 De nuha nna kweꞌe ka benne seꞌe nnannaba udelhe reni ge iyá ka profeta bettikana attili sisiꞌa tte ure yiesi lo yu‑niha.
\v 51 Dhulona len Abel‑ni nna axtaba Zacarías benne bettikana ata daa bekú laliꞌa roꞌo yotu ge Tata Do Yebáha. De nuha nna neti ria, kweꞌe ka benne seꞌe nnannaba udelha Tata Do Yebáha reni ge ka benneha.
\p
\v 52 ’¡Gwalíchi lele xa benne ruleꞌenle ka benne nu ra lo bia bennabiha! Lebiꞌi chi ben gele elha rieni rute Tata Do Yebáha; ttaka nigaba lebiꞌi a rite denle lhe nigaba a rugwelhale tte dani adíru ka benne raka leke tte dákanie.
\p
\v 53 Tti ra Jesús‑ni aníha,\f + \fr 11:53 \ft Lo yetsi‑ni ata dia ra: “Tti ra Jesús‑ni aníha”, lo adí ka yetsi nna dia ra: “Iki de beria Jesús‑ni niha”.\f* ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabiha lhe ka fariseo‑ni lhe yalhá bisaꞌa xxattakinna. Nianna udulokana bettisikinne nna ixeba nu unnaba tisakane.
\v 54 Aníha ruinkana kini inittie bixa innábie kini anáchu nna tee roꞌokani usiakana ikie ge ttu bixa.
\c 12
\s Abittu uinle nu satsa ruin ka fariseo‑ni
\p
\v 1 Laka du Jesús‑ni niha nna risiaru ixe juisiru ka benne nna ruleaniba luesike. Nianna tti uduloe rinnebie, ladeꞌaxa rulise ka benne rudhetinieha, rabie ke:
\p ―Gwaluyú gele ka iyietile nu satsa ruin ka fariseo‑ni, kumu lakana riseꞌekana rákana: “Aní uinle”, ttaka lakana nna nu subila ruinkana. Ruinbakana ttiba ruin kua dii ria iki yiedi raka yettaxtila. Nuha lheꞌe itúba kuaha rilhidhana. Aníha‑gaba nuná ruin ka fariseo‑ni; iyába ka benne runnittikana.
\v 2 Kumu labí ttu bixa tee gatsi, abí eselana; nigaba ttu bixa raka sigá nna abí una ka benne geni.
\v 3 Laxkala iyába nu unnele gatsiha, unaba ka benne ge nuha lhe nu unne sigá roꞌo naga luesile lheꞌe yoꞌoha, nu unneleha, iriagaba ka nu innekana nuha idisa kini iyienkin benne.
\s Jesús‑ni rabie ka benne: “Ge Tata Do Yebáha gwaligasini”
\r (Mt. 10:26‑31)
\p
\v 4 ’Neti rulisaa le xa betsi to kia. Bittu gasinle ge ka nu uttikana le yiesi lo yu‑ni. Kumu lakana sun bela latibale dhaakana uttikana, iki de nuha nna labíru dhaa ka nuná bixa udhakakana le.
\v 5 Neti kixxiꞌania le nú ge gasinle: Gwaligasilinle ge benne kuabie elha nabani gele yiesi lo yu‑ni, iki de nuha nna gwaka gebie udelhe le lo gi ata uyú ka benne elha disa ttu dia lii, ge benneha nuní gasinle.
\p
\v 6 ’Ttibanka ka binni to‑na, ¿laaba ganna ukareꞌaba len chupa ka belhiu to chi ritoꞌo gayukaba? Ttaka meskiba abí tte daka ka binni toha, labí rixulhin Tata Do Yebáha gekaba.
\v 7 Anágaba lebiꞌi, axtaba ka itsa ikile‑na babani benneha. Laxkala bittu gasinle kumu lebiꞌi dakarulale attichula ixe ka binni to.
\s Jesús‑ni rabie: “Gasina sate ka benne ria leke neti”
\p
\v 8 ’Neti ria: Nuxaba benne ganna dhi roꞌe arlo ka benne deki ria lebie neti, anágaba neti benne daya yebáha, gwadígaba roꞌa arlo ka anjeli ge Tata Do Yebáha deki gwalíba ria lebie neti.
\v 9 Ttaka nuxaba benne ganna abíba dhi roꞌe arlo ka benne deki ria lebie neti, anágaba neti arlo ka anjeliha abittugaba dhi roꞌa deki ria lebie neti.
\p
\v 10 ’Neti benne daya yebáha, nuxaba benne kue balaꞌana kia, gwadíba Tata Do Yebáha elha xen lasi ge benneha, ttaka nu inne satsana ge Espíritu ge Tata Do Yebáha, nuha labí dhie elha xen lasi geni.
\p
\v 11 ’Ttixka ichekana le lheꞌe ka yoꞌo ata rudhetiriꞌi ka tisa ge Tata Do Yebáha, o tatso dúkana le arlo ka xueda lhe arlo ka uxtisi lhe, bittu uchacha ikile gasina ekabile gekani lhe o bí innále lhe.
\v 12 Kumu ganna chi galhale inneleha, laꞌania nna Espíritu ge Tata Do Yebáha gutebe tisa len lebiꞌi kini ekabile gekani.
\s Laa de gatta xxattaga geriꞌi nna aka benriꞌi ttu dia lii
\p
\v 13 Ttu ka benne sela lheꞌe ka benne tupa niha, unnebie rabie Jesús‑ni:
\p ―Maestru, usi betsiaha utena nu ralhaa dhia ge nu bodhaꞌan tata getuha riꞌitu.
\p
\v 14 Ttaka Jesús‑ni nna bekabie geni, ree:
\p ―Xa nubiyú, lanú nu chi bedúna neti kini akaa xueda o ki akaa nu kidhia gele.
\p
\v 15 Rágabe ka benne seꞌe niha:
\p ―Gwaluyú gele. Bittu udona lele gatta belhiu gele, kumu laa de gatta xxattaga gele nna aka benle.
\p
\v 16 Nianna utixxiꞌanie kana ttu tisa. Aníha benie kini utte dákana bixa diani nu raka lebie kixxiꞌanie kanaha, nianna tti ree:
\p ―Udo ttu nubiyú utta geni. Bexú xxatta lena lo yu geniha.
\v 17 Nianna belaba lhiꞌu leni, rana: “¿Galasina unia ganna? Labí doti gaxa ogaꞌaya iyá lena kia‑ni.”
\v 18 Nianna tti rana: “¡Aan, chi yua gasina unia! Otampaa ka ata rigua tsea ka lena kia‑ni nna odixenrua kana, kini odisáya lheꞌekani iyá lena kia rexú lhe iyá nu tee kia lhe.
\v 19 Nianna tti upeya la netiba: Betsi to, ixeniba nu tua tsenlu. Ixe ida uchía nuná. Nnanna nna udoba beyaka lelu lhe uto uꞌuya lhe bedí baa lhe.”
\v 20 Ttaka Tata Do Yebáha nna ree na: “¡Aaluxa nu akaa elha rieni ikini! Loolha‑ni tteba gattilu nna nu tua tsenlu‑na nna, ¿núla ge nuná?”
\v 21 Aníha‑ba sate ka nu ruttupa xxattakana elha tse gekani yiesi lo yu‑ni, ttaka arlo Tata Do Yebáha labí gatta ge ka nuná.
\s Bittu uchacha ikile ge nu gole lhe ge nu ukule lhe
\r (Mt. 6:25‑34)
\p
\v 22 Nianna tti ra Jesús‑ni ka benne rudhetinieha:
\p ―De nuha nna neti ria le: Bittu uchacha ikile bixa gole kini aka benle lhe nigaba uchacha ikile ge nu ukule lhe,
\v 23 kumu rakarula doelha aka benriꞌi attichula nu goriꞌi lhe anágaba dakarula bela latiriꞌi attichula nu ukuriꞌi.
\v 24 Gwalulanniruga ge ka beki‑na. Ka nuná labí riguꞌukana yiela, nigaba relapakana, nigaba labí tee ata rigua tsekana lena gekani. Laa kiga de nuha nna Tata Do Yebáha gwa rugobe kana. ¿Laaba ganna lebiꞌi dakarulale tti ka nu sia xxilakinna?
\v 25 Anágaba nna meskiba bika ruchacha xxatta ikile, laa de nuha‑ga nna itiaruinle attu satti.
\v 26 Ki ganna ttu bixa nuxkaꞌa to a ridaale uinle, ¿beakala ki ruchacha ikile ge adíru nu subi?
\p
\v 27 ’Gwalulanniruga, gasina riyelha ka iyya to daa ka lheꞌexxi‑na. Ka nuná labí riben ka nuná sina, nigaba a ribeakana tuilu. Neti ria le: Salomón nu unnabiaha, meskiba ukana nu ra xxeni leni, labí bikuna lari rulaꞌa latsitoru tti rulaꞌa ka iyya to‑na.
\v 28 Ki Tata Do Yebáha aná rugukue ka ixxi to daa lheꞌexxi‑na, ka nuná nasá ankakana yaꞌa nna uxxe gwisá nna chiba tsiakana itekana lo gi, anágaba lebiꞌi ka nu a ria tsitsi lele, ¿laaba ganna adírula tse ugukue le?
\v 29 Laxkala lebiꞌi bittu uchacha ikile ge bixa gole lhe bixa iꞌiyale lhe. Bittu udúna le ge nuná.
\v 30 Kumu ge iyá nuní ruchacha iki ka benne seꞌe yiesi lo yu‑ni; ttaka lebiꞌi Tata gele do yebáha chiba yubie bí riyasinle.
\v 31 Lebiꞌi nu uinlale gwaluinla doelha kini akale nu innabia Tata Do Yebáha, laꞌania nna gutebe adí nu riyasinle.
\s Jesús‑ni rabie: “Gwaludo lele gwaluttupa elha tse gele yebáha”
\r (Mt. 6:19‑21)
\p
\v 32 ’Lebiꞌi ka benne chi ankale kia, bittu gasinle. Ttu chuparubale seꞌe, ttaka Tata gele do yebáha nna chi bedá lebie betebie lo neda gele kini innabie len lebiꞌi.
\v 33 Gwaluttoꞌo nu tee gele nna gwalugwe ka benne abittu geke tee. Aníha gwaluni kini gatta elha tse gele yebáha. Gwaluni ttiba ttu nu rigua tsena nu tee geni lheꞌe ka beduti. Aníha‑ba lebiꞌi, gwalikua tse elha tse gele yebáha, elha tse nu abittu lhuxa loona, nigaba gaꞌa ubana ki lhanana na, nigaba labí tsali belha dilha ikini.
\v 34 Kumu ata gatta elha tse geleha, niha‑ba udo lele.
\s Jesús‑ni rabie: “Gwaltseꞌe ubeda”
\p
\v 35 ’Gwaleseꞌe tse nna gwaledhí tsitsi lheꞌele lhe anágaba gwalugalha iki ka gi gele gwalidheni.
\v 36 Gwaluni ttiba runi ka nubiyú riben sina seꞌekana ubeda xxanakaniha tti esia nuha ugíana dhaꞌa, kini sun tteba ganna chi besia nuha ukampana roꞌo yoꞌoha nna chi seꞌe tsekana kini idhalikana etaꞌa nuha.
\v 37 Karubáru ka benne ren lo xxanakeha ganna tti chi esianaha nna etexxakana ke seꞌeke ubeda na. Netiru ria: La kwinaba lana oseꞌena ke roꞌo mexaha nna tti dhu liina kaꞌana elho goke.
\v 38 Karubáru ka benneha ganna etexxakana ke seꞌeke ubeda na, meskiba esiana itú riluela o chi daa tsani.
\v 39 Ttaka lebiꞌi gwalúnaruga, ganna ttixka xxana ttu yoꞌo chi yuna bí ura etechadi ubanaha yoꞌo geniha, laꞌania nna dho tennálana kini abittu ugwelhana nuha lhanana nu tee lheꞌe yoꞌo geniha.
\v 40 Anágaba lebiꞌi, gwaltseꞌe ubeda, kumu neti benne daya yebáha, esiaya attila abittu ribedale neti.
\s Benne abittu rudoe tisa ge xxaneha
\r (Mt. 24:45‑51)
\p
\v 41 Pedro‑ni nna unnaba tisane, rana:
\p ―Tisa unnelu‑ni xa tata, ¿si suna riꞌibatu betenlu nuní aka, iyába ka benne ak?
\p
\v 42 Jesús‑ni nna ree na:
\p ―¿Laaba ganna nu rudo tsitsina tisa ge xxananiha lhe ruinna attiba ankaba geni, laaba ganna lana nuha bodhaꞌan xxananiha na ki uyúna adí ka nu riben sina lheꞌe lisi nuha lhe kini ugona ka nuha ura geni lhe?
\v 43 Karubáru benne ren sinaha ganna chi besia xxaneha nna etexxakane gwa ruinbe sina nu daa loe unie.
\v 44 Neti gwalígati, xxaneha odhaꞌanbana lasi nábie kini uyúe iyá nu seꞌe geniha.
\v 45 Ttaka ganna nubiyú riben sinaha ulaba lhiꞌu leni akinna: “Risába xxana sina‑ni, nu nuha resia.” Nianna tti dhulo ttebana gayana adíru ka nubiyú lhe ka nuila yuꞌu sinaha lhe, nianna tti dhona gona lhe iꞌiyana lhe dhusinna lhe.
\v 46 Ttaka la sá attila abittu ribedanaha lhe ura attila abittu rakinna deki esia xxananiha, laꞌaniala nna iyyaba leni esia nuha. Nianna tti ugwe xxananiha na ttu elha disa tsitsi. Laꞌania nna tti kweana na nna udelhana na ata seꞌe adíru ka nu abittu rudokana tisa.
\p
\v 47 ’Ganna ttixka nu riben sinaha gwa yúbana nu raka le xxananiha, ttaka ganna abíba rudona tisa ge nu rana na, nigaba a rudhá leni, laꞌania nna yalhá igulha nuha.
\v 48 Ttaka ganna nu ren sinaha abíba yuna nu raka le xxananiha, nna ganna nu subila uinna nu dika kilana elha disa geni, ttaka kumu de abittu yuna nu raka le xxananiha, de nuha nna labí tte igulhana. Kumu ttixka ttu benne ridírue ixeni, ixenirugaba dho doelha benneha otebie. Anágaba ganna ttixka ttu benne ruxxen xxatta lekani gebie deki gwaka gebie unie ttu bixa, ixenirugaba nu innabakana uin benneha.
\s Jesús‑ni rabie: “De lo niꞌa kia nna tseꞌe tilha ka benne”
\r (Mt. 10:34‑36)
\p
\v 49 ’Neti daya gwedo gi yiesi lo yu‑ni. Aní rakati chi itena.
\v 50 Neti teeki satea uyúa ttu elha disa tsitsi. Laxkala itúba tee‑ni rudúna neti axtaliba ganna chi isia sá satea nuha, laꞌanialiba nna abitturu udúna neti.
\v 51 Lebiꞌi, ¿si rakinle deki daya kini tseꞌe tse len luesi ka benne seꞌe yiesi lo yu‑ni? Neti ria le, labí. Neti dalaa kini delo niꞌa kia nna lhaꞌa lheꞌe luesi ka benne.
\v 52 Kumu debá nnanna lhe nu si daa lhe, delo niꞌa kia nna gayu ka benne yuꞌu lheꞌe ttu yoꞌo tseꞌe ttilha len luesike, tsunnake ebiꞌi nooke a chupa ka benneha nna ka benne chupaha nna edebiꞌi nooke ka benne tsunnaha.
\v 53 Xxudiha nna abittu aka uyúna xiꞌin biyúniha nna xiꞌin biyúha nna abittu aka uyúna xxudiniha; ixná nuilaha nna abittu aka uyúna xiꞌiniunnániha nna xiꞌiniunnániha nna abittu aka uyúna ixnániha. Ixná nubiyúha nna abittu aka uyúna xolisiniha nna xolisiha nna abittu aka uyúna ixná nubiyúha.
\s Nu raka yiesi lo yu‑ni runna liina deki bixa aka
\r (Mt. 16:1‑4; Mr. 8:11‑13)
\p
\v 54 Jesús‑ni nna rágabe ka benne ixe juisiru tupa niha:
\p ―Lebiꞌi tti rilenle ganna chi reyadha ka bea daka ata rito ubisa‑na, nianna ra ttebale: “Aka iyya”, nna gwalíba nna rakaba iyya.
\v 55 Anágaba tti daa be ka daka rreha nna redenále: “Ubisaba aka”, nna gwalíba nna rakaba ubisa.
\v 56 ¡Aalexa nu rigí xú loni! Gwa rite dábinle nu raka yiesi lo yu‑ni lhe nu raka gwetsá lhe; delo nna a rite denle nu raka nnanna.
\s Jesús‑ni rabie: “Jeru tte eyoinle le benne ritilha lenleha”
\r (Mt. 5:25‑26)
\p
\v 57 ’Kwinaba lebiꞌi gwalotte da gá tee nu dika ixú.
\v 58 Kumu ttixka nu ritilha lenleha, diana tagaꞌana le lo uxtisi, laka yuꞌu lenle nuha neda diale, gwaluin doelha gwaleyoin leni kini abittu tagaꞌana le lo xuedaha nna xuedaha nna uttena le lo ná nu baninna lisiyyaha. Nuha nna ugaꞌana le lisiyya.
\v 59 Neti ria: Labí lhaale lisiyyaha chiliba utixale iyá belhiu rinnabakanaha, laꞌanialiba nna ebeakana le niha.
\c 13
\s Lebiꞌi raka doelha odúna le ge ka tulha ruinle
\p
\v 1 Laꞌaniagaba seꞌe ttu chupa ka benne ata du Jesús‑ni. Ka benneha rigixxiꞌakanie bie deki Pilato‑ni chi udhelhana bettikana ka benne ge Galilea‑ni. Bettikana ke tti lo seꞌeke ruttike ka nimala uteke úna ge Tata Do Yebáha, nianna betselakana reni geke leni reni ge ka nimalaha.
\v 2 Jesús‑ni nna bekabie ge ka benneha, ree:
\p ―¿Si rakinle deki gwate ka benne ge Galilea‑ni aníha, kumu de ankake ka nu ruinru tulha tti adíru ka nu lheꞌesi gekeha?
\v 3 Neti ria, labí. Anágaba lebiꞌi ganna abíba odúna le ge nu ruinle nna odaxxule neda ge Tata Do Yebáha, gattibale.
\v 4 Anágaba ka benne sixunu (18) uttike tti ubixxi yoꞌo yadha xxattaha ikike, yoꞌo nu tee láni Siloé, ¿si rakinle tulha xxeniru ben ka benneha tti adíru ka benne seꞌe lheꞌesi Jerusalén‑ni?
\v 5 Neti ria, labí. Anágaba lebiꞌi ganna abíba odúna le ge nu ruinle nna odaxxule neda ge Tata Do Yebáha, gattigabale.
\s Ya higuha labí nu xixxi ribia loni
\p
\v 6 Jesús‑ni utixxiꞌanie ka benne tupa niha ttu tisa. Aníha benie kini utte dáke bí diani nu raka lebie kixxiꞌanie ke. Nianna tti ree ke:
\p ―Ttu nubiyú du ttu ya higu geni lheꞌe yu ata yadinna ka ya uvaha. Nianna ugíana gwalannina ganna gwasia lo nuha. Ttaka ni ttú higu bi tee lo nuha.
\v 7 Aníha uka nna rana nubiyú ruyúna ka ya uvaha: “Biyúruga, chi uka tsunna ida ritaa retegiaya ganna gwasia nu xixxi lo ya higu‑ni; ttaka nna niru ttú higu a retexxakaa loni. Uchú balha nuní. ¿Beaka ki duna nna sunruba rulhenna lo yu‑ni?”
\v 8 Ttaka nubiyú ruyúna yu geniha bekabina geni rana na: “Begwelhaba na dhuna attu ida xa tata. Neti gwaꞌana laꞌabaa xanni lhe gudelhabaa bebi to lhe,
\v 9 ni kina gaa gutebana nu xixxi to. Ganna siligaba abittu utena, laꞌanialigaba nna ichúlu na.”
\s Jesús‑ni beyonie ttu nuila la sá reyaka le ka nu Israel‑ni
\p
\v 10 La sá tti reyaka le ka benne Israel‑ni, laꞌania du Jesús‑ni ruleꞌenie ka benne lheꞌe ttu ka yoꞌo ata rudhetike ka tisa ge Tata Do Yebáha.
\v 11 Lheꞌe yoꞌoha re ttu nuila chiba uka sixunu (18) ida ranina de yuꞌu ttu espíritu xxegwi latini, axtaba bedona ruba kweꞌeni. De nuha nna labíru raka elína.
\v 12 Atti bilen Jesús‑ni nuilaha, nianna tti uxie na nna ree na:
\p ―Nuila, nnanna chiba beyakalu ge isagwe ridakalu‑na.
\p
\v 13 Nianna tti uxxua nábie kweꞌeni, loora nna belí tteba nuilaha. Nianna tti udulona rana:
\p ―¡Xxeniba ra le Tata Do Yebáha!
\p
\v 14 Ttaka nubiyú rinnabiana lheꞌe yoꞌo ata seꞌekanaha nna biseꞌenna kumu de beyoni Jesús‑ni nuilaha la sá reyaka lekaniha. Nianna rana ka benne seꞌe niha:
\p ―Gwa gaꞌanaba kwenriꞌi xxupa ubisa sina. Lheꞌe ka sá‑ni gwaltá ki eyakale, nna bittu itale ka sá atti reyaka leriꞌi ki eyakale.
\p
\v 15 Jesús‑ni nna bekabie geni, ree:
\p ―¡Aalexa nu rigí xú loni! Lebiꞌi, ¿si lagwa gwa ridhasile iki ka kuꞌuna geleha o ka burru geleha ki tagiꞌale kana inda la sá tti reyaka leriꞌiha?
\v 16 Nuila du‑ni nna ankana benne datiana Abraham‑ni. Chiba uka sixunu (18) ida den nu xxegwiha na. ¿Laaba ganna tseba anka elána lo ná nuha, meskila anka sá reyaka leriꞌi?
\p
\v 17 Tti ra Jesús‑ni aníha, ka nu abittu raka uyúkaneha bettubakinna; ttaka adíru ka benne seꞌe niha, nna iyábake redeakabakanie de rilákanie ka elha tsagwi runieha.
\s Jesús‑ni utixxiꞌabie ge kua dii ria iki yiediha lhe // ge ttu besi ge kuana muxtasa lhe
\r (Mt. 13:31‑33; Mr. 4:30‑32)
\p
\v 18 Jesús‑ni rágabe:
\p ―¿Gasina ruleꞌe tti rinnabia Tata Do Yebáha ka benne? ¿Bí nuha rulaꞌa tti rulaꞌana?
\v 19 Tata Do Yebáha, tti rinnabie ka benne, elha rinnabia geeha ankana attiba ttu besi ge kuana muxtasa úda ttu benne biyú lo yu geeha. Tti beꞌeyunaha nna, bisinbana ukana ttu yaga xeni nna axtala ka binniha rusia lhixxuꞌinkani lo ka náni.
\p
\v 20 Nianna tti redenee attu libe:
\p ―¿Bí nuha raxxína len nu raka tti rinnabia Tata Do Yebáha ka benne?
\v 21 Elha rinnabia geeha ankana attiba kua dii bedaxxu ttu benne nuila nna bedelhe iki tsunna ya yiedi xuxtila kini ilhidhana lheꞌe itúba kuaha.
\s Gwaludiuba lele gwaligaꞌa roꞌo puerta suniha
\r (Mt. 7:13‑14, 21‑23)
\p
\v 22 Nedaba yuꞌu Jesús‑ni die lheꞌesi Jerusalén‑ni nna ritebie lheꞌe ka yiesi elha lhe lheꞌe ka yiesi xkaꞌa to lhe ruleꞌenie ka benne ka tisa ge Tata Do Yebáha.
\v 23 Nianna unnaba tisa ttu benne bie, rane:
\p ―Tata, ¿si sunruba ttu chupa ka benne gwaka odilá Tata Do Yebáha ke?
\p Labie nna bekabie geke nna ree:
\p
\v 24 ―Gwaluin doelha gwaligaꞌa roꞌo puerta suniha, kumu neti ria le, ixe ka benne raka leke gaꞌake niha, ttaka labí dhaake gaꞌake.
\v 25 Kumu ganna chi ugwadha xxana yoꞌoha odheabie nuha, laꞌania nna lebiꞌi nna eyaꞌanbale laliꞌa ge yoꞌoha nna innále: “Tata to, udhalichi ki gaꞌatu.” Ttaka benneha nna ekabie gele innábie: “¡Neti labí yua gá benne le!”
\v 26 Nianna tti dhulole innále: “Ki gwa utobatu lhe gwa uꞌuyabatu len kwinalu lhe anágaba ki gwa beleꞌebinlu riꞌitu ka tisa geluha lo ka neda ge lheꞌesi getuha.”
\v 27 Ttaka benneha nna ekabilee gele innábie: “¿Laa chi xpeya le: Labí yua gá uka lasile? ¡Gwalibietta kweꞌa, lebiꞌi ka nu ruin satsa!”
\v 28 Laꞌaniala nna dhulole kwesile lhe gorriba lo layale tti ilenle Abraham‑ni lhe Isaac‑ni lhe Jacobo‑ni lhe iyá ka profeta ge Tata Do Yebáha lhe seꞌeke ata rinnabieha; ttaka lebiꞌi nna beyaꞌanbale roꞌo yoꞌoha.
\v 29 Kumu laꞌania isia ka nu dákana daka ata riria ubisa lhe daka ata rito ubisa lhe, ka nu dákana daka liaha lhe daka rreha lhe. Isia ka nuha ata rinnabia Tata Do Yebáha, tseꞌekana roꞌo mexa geeha go lenkane.
\v 30 Laꞌania nna ka nu ra xxeni lekani nnanna, ka nuha akakana ka nu abittu ra xxeni lekani nna ka nu abittu ra xxeni lekani nnanna, laꞌania nna akakana ka nu inná xxeni lekani.
\s Jesús‑ni rudúne ge ka benne lheꞌesi Jerusalén‑ni
\r (Mt. 23:37‑39)
\p
\v 31 Looraha‑gaba bisin ttu chupa ka fariseo nna rákana Jesús‑ni:
\p ―Beria nii kini Herodes‑ni ruinbana uttina lu.
\p
\v 32 Labie nna bekabie gekani, ree:
\p ―Gwaleyya nna gwaligasi bedaha: “Neti suna nasába lhe suna uxxeha‑ba rebeaya ka espíritu xxegwi yuꞌu lati ka benne lhe reyonia ka benne rani lhe; gwisáha nna chiba iriꞌa lania sina runia‑ni.”
\v 33 Ttaka neti teeki tsiaya neda kia nasá lhe uxxeha lhe attu sá lhe kini isinaa lheꞌesi Jerusalén‑ni. Kumu ttu benne anke profeta ge Tata Do Yebáha teeki gatti benneha lheꞌesi Jerusalén‑ni, labí dika gatti benneha attu ta subi.
\p
\v 34 ’¡Eru geni xa benne ge Jerusalén! Lebiꞌi ruttile ka profeta ge Tata Do Yebáha lhe rusiale íyya ka benne ridhelhe ki risiake lheꞌesi gele‑ni rigixxiꞌake ka tisa gebie. Ixe lidú benia ottupaa le ttiba runi beraha rottupana ka xiꞌinniha reguꞌu lheꞌe xxilani kana, ttaka lebiꞌi nna labí uka lele.
\v 35 Gwaluyúruga, a sun ttúba lheꞌesi gele‑na eyaꞌanna. Neti upeya le, labíru ilenle neti axtaliba ganna chi bisia sá tti innále: “¡Karubárulu dedálu kwenta ge Tata Xisiha!” Laꞌanialiba nna elenle neti attu libe.
\c 14
\s Jesús‑ni beyonie ttu benne biyú yuꞌu latie gi
\p
\v 1 Uka nuha tti bisia ttu sá tti reyaka le ka benne Israel‑ni, laꞌania ugía Jesús‑ni go yetta lisi ttu nu loni ge ka fariseo‑ni. Adíru ka fariseo‑ni nna rulhatsibakana gebie.
\v 2 Arlogabe du ttu benne biyú yuꞌu latie gi.
\v 3 Nianna unnaba tise ka fariseo seꞌe niha lhe ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Tata Do Yebáha len Moisés‑ni, ree kana:
\p ―¿Si gwa dika eyaka ttu benne rani la sá reyaka leriꞌi ak; o abittuba ak?
\p
\v 4 Ttaka lakana nna siiba ukakana; labí bekabikana. Nianna bedaxxue benne raniha nna beyonie bie, nianna ree bie:
\p ―Beyya lisiluha.
\p
\v 5 Ka fariseo‑ni nna rabie kana:
\p ―Ganna ttixka ttúle iginni ttu xiꞌin biyúle o ttu kuꞌuna gele lheꞌe ttu yiela inda, ¿laaba ganna meskiba anka la sáha sá reyaka leriꞌi, lebiꞌi nna tsia ttebale taleale nuha lheꞌe yiela indaha?
\p
\v 6 Lakana nna labí beselakinna bixa ekabikana gebie.
\s Ka nu biyaxikana seꞌekana dhaꞌaha
\p
\v 7 Tti bilani Jesús‑ni adíru ka nu uxi fariseo‑ni lheꞌe lisiniha yuꞌukana rukwekana ka xxila seꞌe lagwiha kini tseꞌekana, nianna tti utixxiꞌanie kana ttu tisa. Aníha benie ki utte dákana bí diani nu raka lebie kixxiꞌanie kana, nianna tti ree:
\p
\v 8 ―Ttixka nuxa gaxina lu tsialu dhaꞌa, bittu tadholu lo ka xxila seꞌe lagwiha, kumu ni kina delola isia ttu nu ra xxeniru leni tti lu.
\v 9 Nianna tti isia benne uxie ixpaleha nna gabie lu: “Begwe benne du nii xxila dolu‑na kini dhobie.” Laꞌania nna itú rettubinlu edú liilu nna tarelu lo ka xxila seꞌe axta lo xubanaha.
\v 10 Lu nu uinlalu, ganna ttixka gaxikana lu, ugíala gwache lo ka xxila seꞌe lo xubanaha kini ganna chi etelisa benne uxie lu lisieha nna gabie lu: “Betsi to, gaxxala nii utá udo.” Aníha‑la nna gwebanala lelu lo iyá ka nu seꞌe lenlu roꞌo mexaha.
\v 11 Kumu ttu nu runi deki ra xxeni leni, nna elhida gaala Tata Do Yebáha nuha nna ttu benne rorexxa gaa lebie nna uinla Tata Do Yebáha ki inná xxeni lebie.
\p
\v 12 Rágaba Jesús‑ni nu uxine lisiniha:
\p ―Ganna ttixka lu gaxilu ka benne ugolu xueke o irseke, bittu gaxilu ka nu do tse lenlu o ka betsilu, nigaba gaxilu ka benne raka luesilu, nigaba ka nu tee gekani seꞌe gaxxa ata doluha. Kumu ka nuha nna eyaxibakana lu, laꞌania nna niha‑ba chi okixalu nu begolu ka nuha.
\v 13 Lu, nu uinlalu, ttixka utelu ttu elho, uxila ka benne abí geke tee lhe ka benne akaa ttu lhaꞌa niꞌake o náke lhe ka benne ridá natsa lhe anágaba ka benne xua loke lhe.
\v 14 Aníha‑la nna gwa teela elha gwedeaka lasi gelu arlo Tata Do Yebáha kumu ka benneha labí aka geke egixake elho uteluha. Ttaka ganna chi bisia sá eyaka ben ka benne gwa benke nu dika ixúha, laꞌania nna gwa ralhalalu edílu ge nu beteluha.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie ge ka nu biyaxikana gokana yettaha
\p
\v 15 Ttu ka nu do go yetta len Jesús‑ni, tti biyieninna nu unneeha, nianna rane:
\p ―¡Karubáru benne edí baabie elho tee ata rinnabia Tata Do Yebáha!
\p
\v 16 Jesús‑ni nna rabie na:
\p ―Ttu nubiyú benna ttu elho tse nna uxina ixe ka benne.
\v 17 Tti chi bisia ura go irsekaniha, nianna udhelhana nubiyú riben sina geniha ki tsiana talisana ka nu chi biyaxiha, gana kana: “Gwaltá. Chiba tee elho.”
\v 18 Ttaka nna iyábakana udulokana bedúkana tisa. Ttúna rana: “Si uxíbaa ttu lo yu kia nna nuha‑la raka doelha tsiaya gwelanni. Usittue dhichie elha xen lasi kia.”
\v 19 Attuna nna rana: “Si uxíbaa gayu neda ka kuꞌuna kia nna si uttánalaa ka nuha. Usittue dhichie elha xen lasi kia.”
\v 20 Attuna nna redenána: “Si betsába náya, de nuha nna labí aka dhaya.”
\v 21 Nianna tti beyeki nu ren sinaha nna utixxiꞌenna xxananiha iyá nu ra ka nuha. Xxananiha nna yalhá biseꞌenna, nianna tti rana nubiyú ren sina geniha: “Begwe lelu ugía lo ka neda xeni‑na lhe lo ka neda xkaꞌa seꞌe lheꞌe yiesi‑ni. Gwaxxí ka benne abittu tee geke lhe ka benne reku niꞌa náke lhe anágaba ka benne xua loke lhe ka benne ridá natsa lhe. Usi ke itake.”
\v 22 Laa bikaga isá chi uka nna chi bedesia nubiyúha nna rana xxananiha: “Chiba benia nu ráluha xa tata, ttaka nna riyasaru ki isá benne lheꞌe yoꞌo gelu‑ni.”
\v 23 Nianna redea xxananiha na: “Ugía itú roꞌesi‑na lhe ugía ata riria ka neda dia ka lheꞌexxiha nna bedo doelha ka benne itake kini isá lheꞌe yoꞌo kia‑ni.
\v 24 Kumu neti ria, ni ttú ka nu uxia sisiꞌa tteha a unnixxikana elho kia‑ni.”
\s Ka benne tanalhake Jesús‑ni teeki sateke
\p
\v 25 Ixeba ka benne danalhake Jesús‑ni, nianna bodeki loe, ree ke:
\p
\v 26 ―Ttu benne ganna raka lebie etenalhe neti teeki akarunie kia attichula ge tata geeha lhe ge nan geeha lhe. Anágaba akarulanie kia attichula ge nuila geeha lhe ge ka xiꞌinieha lhe ge ka betsieha lhe ge ka daneha lhe. Anágaba nna akarunie kia attichula gebie, kumu ganna abíba nna labí dika aka benneha benne udhetinia.
\v 27 Anágaba benne ganna abíba uje kurusi gee etenalhe neti, delába ganna abíba eria iki eria lebie meskila bixa udhakakane de etenalhe neti, benneha labí dika ake benne udhetinia.
\p
\v 28 ’Ganna ttixka nuxa ttúle raka lele udole ttu yoꞌo barto, ¿laaba ganna ladeꞌaxa teeki tseꞌele udhaka lele ttixa utseꞌe loole ge nuha, kini aníha‑chu nna aka xen lele ganna gwadaa belhiu geleha ulhuxale yoꞌoha?
\v 29 Kumu ni kina dhulobale ukuale íyya xan nuha, delo nna abí dhaale ulhuxale na. Laꞌania nna iyába ka nu ilákinna nuha dhulokana uxisikana gele,
\v 30 innákana: “Benne do nii uduloe rudoe yoꞌo ttinka, ttaka nna abígaba udaabie ulhuxe na.”
\p
\v 31 ’Anágaba nna ganna ttixka ttu nu rinnabia ge ttu yiesi tsiana ttilhana len attu nu rinnabia ge attu yiesi, ¿laaba ganna ladeꞌaxa dhona udhaka leni ganna gwadaa tsii mili ka benne chenaha itilhake len galhia (20) mili ka nu che nu ritilha lennaha?
\v 32 Ganna udhaka leni deki abíba dhaana lo nuha, laꞌania nna attili sa du nuha idittu len ka benne geniha nna idhelhana ka nu tsiakana tannabakana len nuha kini eseꞌe tsekana.
\v 33 Anágaba lebiꞌi, ganna nuxa ttúle abittu udhá ikile iyá nu tee gele, laꞌania nna labí dika akale benne udhetinia.
\s Jesús‑ni rabie: “Ganna ttixka detiha unnitti ixe geni”
\r (Mt. 5:13; Mr. 9:50)
\p
\v 34 ’Detiha tseba anka nuha, ttaka ganna unnitti ixe geni, laꞌania nna labíru go nuha ixe.
\v 35 Nigaba a ixúruna tsiana lo yu lhe nigaba a ixúruna tsiana lheꞌe ttu tiꞌa bebi, a sunruba ixúna iruꞌunana.
\p ’¡Ata sia nagale, gwaludo nagale ganna gwankale nu dika iyienini!
\c 15
\s Benne beselanie neru bigannaha
\r (Mt. 18:10‑14)
\p
\v 1 Iyába ka gwekixa lhe ka nu daa tisa gekani deki ruin satsakana, iyábakana ribigakana ata du Jesús‑ni ki udo nagakani gebie.
\v 2 Ka fariseo‑ni lhe ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni rinnekana ge Jesús‑ni, rákana:
\p ―Nubiyú du nii anála ruinna, rulabibana ka nu runi tulha‑na lhe rogaba lenna ka nuná yetta lhe.
\p
\v 3 Nianna utixxiꞌani Jesús‑ni kana ttu tisa. Aníha benie ki utte dákana bí diani nu raka lee kixxiꞌanie kanaha. Nianna tti ree:
\p
\v 4 ―Ganna ttixka nuxa ttúle seꞌe ttu gayua (100) ka neru gele nna udelhale ttu nuha, ¿laaba ganna useꞌe bixxibale a tta bixxi chennia (99) ka nuha lheꞌexxiha, nianna tsekile egilale neru bigannaha, axtaliba ki taxxakale na?
\v 5 Ganna chi beselinle nuha, laꞌania nna edeaka tenle odelha xa yienle na.
\v 6 Ganna chi besinle lisileha nna ottupa ttebale ka benne seꞌe tse lenle lhe ka benne seꞌe gaxxa ata seꞌeleha lhe, nianna gale ke: “Gwaledeaka tenle len neti, kumu chiba gwaxxakaa neru bigannatiha.”
\p
\v 7 Nianna ra Jesús‑ni:
\p ―Neti ria le: Gattarula elha gwedeaka lasi yebáha ganna ttixka ttu benne runi tulha odúne nna odaxxue neda ge Tata Do Yebáha, gattarula elha gwedeaka lasi ge benneha attichula ge tta bixxi chennia (99) ka benne ruinke latsiru nna labí riyasa odúna ke nna odaxxuke neda ge Tata Do Yebáha.
\s Benne nuila bedelhe belhiu geeha
\p
\v 8 Nianna redenágabe:
\p ―Uindiriꞌi ganna ttu benne nuila tee tsii ka belhiu dinni gebie, nianna udelhe ttu ka nuha, ¿laaba ganna teeki ugalhe iki ttu gi lhe olhuba te xeabie lheꞌe yoꞌoha kini egile nuha, axtaliba ki eselanie na?
\v 9 Ganna chi beselanie belhuha, laꞌania nna tti talise adíru ka luesi nuilee lhe ka benne seꞌe gaxxa ata doeha lhe, nianna gabie ka benneha: “Gwaledeaka tenle len neti kumu chiba beselati belhiu bedelhaaha.”
\p
\v 10 Nianna ra Jesús‑ni:
\p ―Neti ria le: Aníha‑gaba gatta elha gwedeaka lasi ge ka anjeli ge Tata Do Yebáha ganna ttu benne ruin tulha odúne nna odaxxue neda ge Tata Do Yebáha.
\s Benne biyú bolabie xiꞌin biyúeha
\p
\v 11 Jesús‑ni nna rágabe:
\p ―Ttu benne biyú useꞌe chupa ka xiꞌin biyúe.\fig Prodigal son in pig pen|43cn01759b.tif|col|||Lucas 15:11|15.11\fig*
\v 12 Nu gwexxaha rana tata gekaniha: “Tata, ulhaꞌa lheꞌe iyá nu tee gelu‑na nna bete nu ralhaa dhia.” Nianna ulhaꞌabie lheꞌe nu tee geeha nna begwebie kana.
\v 13 Bi bisá nuha nna chi bettupa nu gwexxaha nu ulhanaha nna biriana diana lheꞌe attu yiesi dittu. Niha‑ba gwatseꞌe loona belhiu ge nu chi uxínaha; benbana attiba rakaba leni.
\v 14 Tti chi beyá nuha betseꞌe loona, nianna tti bisiaru ttu ubina lheꞌe yiesi ata donaha, nianna chi udulo biyasa geni.
\v 15 Laꞌania nna tti ugíana gwadhona lo sina ge ttu ka nu tee geni do lheꞌe yiesiha. Nuha nna udhelhana na ata yuꞌu ka kuchi geniha kini uyúna ka nuha.
\v 16 Ttaka lana yalhá rituinna nna ridá leni gona nu ro ka kuchiha, ttaka lanú rugwena na nu gona.
\v 17 Niha‑ba dona nna tti botte dana nna rana: “Ixeba ka nu yuꞌu riben sina ge tata kiaha tee tamaba nu rokana. Neti nna doa nii rattia ubina.
\v 18 Eyaꞌachilaa lisi tata kiaha nna upeye: Tatoo, neti chi betsetsia len Tata Do Yebáha lhe chi betsetsia len kwinalu lhe.
\v 19 Nnanna labíru elha ralhaa gatta láya xiꞌinlu. Biyúba neti attiba ruyúlu ka benne yuꞌu sina gelu‑na.”
\v 20 Aníha‑ba uka nna beguꞌuna neda deyyana lisi tata geniha.
\p ’Attili sa dedána idittuha nna chi bilani tata geniha na nna gwatua lebie na. Nianna biresu ttebe gwatsábie na nna utesie kweꞌeni lhe utoe xxagani lhe.
\v 21 Nu kwitiha nna rana: “Tata to kia, neti chi betsetsia len Tata Do Yebáha lhe chi betsetsia len kwinalu lhe. Labíru elha ralha neti gatta láya xiꞌinlu.”
\v 22 Ttaka tata geniha nna rabie ka nu riben sina geeha: “¡Gwalugwe lele gwatalhea ttu xo tse nna gwaluguku na, lhe anágaba nna gwalikuꞌu ttu beꞌe náni lhe gwalikuꞌu gwaracha niꞌani lhe,
\v 23 anágaba nna gwataxxí ttu gwirri to, ttu ka nu gwa rixenrukana nna gwalutti na kini goriꞌi uinriꞌi laní!
\v 24 Kumu neti ukati chiba utti xiꞌinia‑ni, ttaka nnanna nna gwa besia benbana. Chiba binittina, ttaka nnanna nna chiba beselana.” Nianna tti uduloke laníha.
\p
\v 25 ’Attu xiꞌin biyú xen ge uxtoha nna lheꞌexxiha‑ba rekina. Tti beyekina deyyanaha nna tti besinna gaxxa kweꞌe yoꞌoha nna biyieninna yuꞌu ka nu rulha lhe raka gweyaꞌa lhe.
\v 26 Nianna tti uxina ttu ka nu riben sina ge tata geniha nna unnaba tisana nuha, rana na: “¿Bíunna raka?”
\v 27 Nubiyúha nna rana na: “Laa betsiluha nuná besia. Tata gelu‑na chi benie doelha kini utti ttu gwirri to ttu ka nu gwa rixenru, kumu betsiluha gwa besia tsebana.”
\v 28 Ttaka nubiyú xeniha nna yalhá bisaꞌa xxattinna. Birula raka leni etaꞌana yoꞌo. Aníha uka nna teeki biria tata geniha benie doelha loni ki betaꞌana yoꞌo.
\v 29 Ttaka lana nna rana tata geniha: “Lu gwa yu xeabalu, ixe ida chi rixúa lo sina gelu nna ni tsa labí chi bedú disaa lolu; ttaka nna lu niba ttu chiva to abittu chi betelu len neti ki unia laní len ka nu kwiti do tse lania.
\v 30 ¡Nnanna nna besia xiꞌinlu‑na, chi gwatseꞌe loona belhiu geluha len ka nuila ruin satsa nna lu nna de elha gwedeaka lasi geni nna chi bettilu ttu gwirri rixen xxatta!”
\v 31 Tata geniha nna bekabie geni, ree na: “Xiꞌini to kia, lu satíaba do lenlu neti nna iyába nu tee kia‑ni, gebalu nuní.
\v 32 Ttaka nnanna nna raka doelha uinriꞌi laní lhe edeaka tenriꞌi kumu betsilu‑ni chiba uttina rakati, nnanna nna gwa besia benbana. Chiba binittina, ttaka nnanna nna chiba beselana.”
\c 16
\s Nubiyú riben sinaha botsiꞌinu leni
\p
\v 1 Jesús‑ni nna utixxiꞌagabanie ka benne rudhetinieha, ree ke:
\p ―Udo ttu nubiyú utta xxatta geni. Nianna udogaba ttu nu uren sina geni. Nuha biyúna iyába nu tee geniha. Nianna ugía ka benne gwattixxiꞌakanie nu anka xxana sinaha, ráke nuha: “Nu ren lo sina geluha, kwentaba rutseꞌe loona nu tee geluha.”
\v 2 Xxana sinaha nna uxina nubiyúha, rana na: “¿Bíunna rákana ruinlu? Loora tte nnanna raka lasia kixxiꞌenlu neti ttixa rudhálu sina kia‑na, kumu neti labíru raka lasia kwenlu uyúlu nu tee kia.”
\v 3 Nu ren sinaha nna belaba tteba leni, rana: “¿Bíla anka nu unia ganna? Nnanna abíruba sina kia ute nu anka xxanaa‑ni, neti nna labíru lheaka ankaa ki kwenia ka lo yu. Gwea nna rettulati tsekia innabaa belhiu.”
\v 4 Nianna rana: “Chi yua bí unia kini ganna chi uchúna neti sina, laꞌania nna chi tseꞌe ka benne gaxike neti lisike.”
\v 5 Nianna tti udulona uxina ttu ttuba ka nu dákana ge xxananiha. Nu uxina sisiꞌa tteha nna unnaba tisana nuha, rana na: “¿Tti daalu ge uxto‑ni?”
\v 6 Nuha nna bekabina, rana: “Laa daya ttu gayua (100) bega seti geni.” Nu reni sinaha nna rana na: “Ne yetsi ge nu daalu‑na tee nii nna begwe lelu nna udo bodo lo yetsi‑ni deki a suna tsieyonaba (50) daalu.”
\v 7 Delola nna bedennaba tisana attu nuha, redeana na: “Lu nna, ¿tti daalu?” Nuha nna redenána: “Laa daya ttu gayua (100) uxtali xuxtila.” Nianna redeana nuha: “Ne yetsi ge nu daalu‑na tee nii nna udo bodo lo yetsi‑ni deki a suna a tta (80) uxtaliba daalu.”
\v 8 Xxananiha nna bebanabinna ge elha siꞌinu ge nubiyú ren sina geniha. Kumu ka nu rudo lekani ge nu anka ge yiesi lo yu‑ni, resiꞌinurukana gasina uinkana tti ka benne chi ankake ge Tata Do Yebáha.
\p
\v 9 Nianna ra Jesús‑ni
\p ―Neti rigixxiꞌania le, ixuinle nu tse tee yiesi lo yu‑ni kini tseꞌe tse lenle ka benne kini anáchu ganna chi beyá nu tseha, laꞌania nna chi seꞌe ka benne edíke le tti esinle lheꞌe ka yoꞌo sia ttu dia lii yebáha.
\p
\v 10 ’Kumu ttu benne ganna ttixka uyú tsitsibe nu ttu latti tee geeha, aníha‑gaba unie ganna ttixka tee ixeni gebie, tsitsigaba uyúe nuha nna nu abíba uyú tsitsina nu ttu latti tee geniha nna, aníha‑gaba uin nuha ganna ttixka tee ixeni geni, abígaba uyú tsitsina nuha.
\v 11 Laxkala ganna lebiꞌi abíba uyú tsitsile elha tse tee yiesi lo yu‑ni, anágaba nu gwalíga anka elha tse tee yebáha, ¿nú uxxen leni gele deki guyúle nuha?
\v 12 Ganna abíba biyú tsitsile nu anka ge attu benne subi, laꞌania nna, ¿gasina uxxen lekani le deki guyú tsitsile nu dika aka gele?
\p
\v 13 ’Lanú ttu benne do aka gebie kwenie sina lo chupa ka xxane, kumu itisibanie ttu nuha, nna attu nuha nna akanie geni o udo tsitsibe tisa ge ttu nuha nna attu nuha nna kuꞌuba niꞌe nu innána. Anágaba lebiꞌi labí aka gele kwenle lo sina ge chupa xxanale, delába labí aka ixúle ge Tata Do Yebáha lhe anágaba labí aka udogabana lele gatta xxatta belhiu gele.
\p
\v 14 Ttaka ka fariseo‑ni, kumu de raka galákinna ge belhiu, laxkala tti biyienkinna nu ra Jesús‑ni nna bexisilakana gebie.
\v 15 Jesús‑ni nna rabie kana:
\p ―Lebiꞌi lo benne ruleꞌele deki ankale benne ruin tse, ttaka Tata Do Yebáha gwa yube ttixa anka lheꞌe lastole. Kumu ka benne seꞌe yiesi lo yu‑ni nu rakakanie deki dakaruna, Tata Do Yebáha ttu tsaba riguꞌu niꞌe nuha.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie ge bia bennabi bodhaꞌan // Tata Do Yebáha len Moisés‑ni
\p
\v 16 ’Ka tisa dia lo bia bennabi bodhaꞌan Tata Do Yebáha len Moisés‑ni lhe ka tisa utixxiꞌa ka profeta ge Tata Do Yebáha lhe, debá tti bisia Juan‑ni gwa utixxiꞌaruke ka benneha. Iki de nuha nna chi uduloke rigixxiꞌake gasina innabia Tata Do Yebáha ka benne. Laxkala de nuha nna iyába ka benne chi ruinke doelha gaꞌake ki innabiabie ke.
\p
\v 17 ’Yebáha lhe yiesi lo yu‑ni, adírula satti tseꞌe loo ka nuní attichula ttu tisa chikaꞌa to dia lo bia bennabi bodhaꞌan Tata Do Yebáha.
\s Jesús‑ni rabie: “Labí dika udhá iki luesi ka benne”
\r (Mt. 19:1‑12; Mr. 10:1‑12)
\p
\v 18 ’Satsaba nuha uni ttu nubiyú ganna udhá ikini nuila geniha nna edína attu nuila subi. Anágaba nna satsagaba nuha uni ttu nubiyú ganna edína ttu nuila chi bedhá ikikani.
\s Nu gwate Lázaro‑ni lhe nu gwate nubiyú utta xxatta geniha lhe
\p
\v 19 Jesús‑ni rabie:
\p ―Udo ttu nubiyú utta xxatta geni. Yalhá lheꞌe udú xoni nna ttu ttu sába rugo tsena ka benne.
\v 20 Udogaba ttu benne utta lábie Lázaro; uke ttu benne dii nna ubia xxatta yiesu itúba latie. Benneha ridobie roꞌo lisi nu tee xxatta geniha
\v 21 nna raka lebie edige ka nu yuyya riginni xaniꞌa mexa ge nuha. Anágaba nna axtaba ka bekuha risinkana rilheꞌekana lo ka yiesu geeha.
\v 22 Ttu sá nna uttiba benneha nna ka anjeli ge Tata Do Yebáha nna betexíbake bie nna besine kweꞌe Abraham‑ni. Nubiyú utta xxatta geniha nna uttigabana nna bigatsibana.
\v 23 Tti lo ruyú nubiyú utta xxatta geniha elha disa ata seꞌe ka benne chi uttiha, nianna bechidha loni nna bilenna Abraham‑ni due idittu nna dúgaba Lázaro‑ni kweꞌebie.
\v 24 Nianna unnena idisa, rane: “¡Tata Abraham, gwatuachi lelu neti! Udhelhachi Lázaro‑na unnucha lo xubenáni inda nna itana etedibidhana lo lhusaa kini yalhá rate xxattaa xuaya lo gi‑ni.”
\v 25 Ttaka Abraham‑ni nna bekabie geni, ree na: “Xiꞌini to, bodhú lelu, lu gwa bedí baabalu nu tse tti udolu yiesi lo yuha; Lázaro‑ni nna labí gwaria tsena nuní tti udona niha. Ttaka nnanna xen su lasila dona nii; lu nna elha disala ruyúlu.
\v 26 Gwea nna ttu belhaꞌa bartoba du lagwi geriꞌi. Laxkala ka benne seꞌeke daka ta seꞌetu‑ni ganna uinke tteke daka ta seꞌele‑na, labí aka geke. Nigaba ka benne seꞌeke daka ta seꞌele‑na, labí aka tteke daka nii.”
\v 27 Nubiyú utta xxatta geniha nna rane: “Rinnabaa len kwinalu xa tata Abraham, edhelhachilu Lázaro‑na eyyana lisi tata kiaha.
\v 28 Niha seꞌe a gayu ka betsia. Eyyana kini sattixxiꞌenna kana gasina uinkana kini anágaba lakana bittu esiakana nii ata ruyú ka benne elha disa.”
\v 29 Ttaka Abraham‑ni nna rabie na: “Chiba denkana ka tisa bodhaꞌan Moisés‑ni lhe ka tisa bodhaꞌan ka profeta ge Tata Do Yebáha lhe. Niha udo nagakani ge nu ra ka tisaha.”
\v 30 Nubiyúha nna bekabina, rana: “Gwalí galenlu xa tata Abraham. Ttaka ganna ttu benne yatti eyaka banie nna uleꞌe lobie lenkana, godúbana ka nuha nna odaxxukana neda ge Tata Do Yebáha.”
\v 31 Ttaka Abraham‑ni nna rabie na: “Ki ge Moisés‑ni lhe ge ka profetaha a ria lekani, anágaba ge ka benne chi uttiha abígaba tsia lekani geke, meskiba ganna eyaka benke sattixxiꞌakanie kana.”
\c 17
\s Gwaluyú gele ka ixú yiele uinle nu satsa
\r (Mt. 18:6‑7, 21‑22; Mr. 9:42)
\p
\v 1 Jesús‑ni nna rabie ka benne rudhetinieha:
\p ―Teekiba ixú yie ka benne uinke ttu bixa nu satsa, ttaka ¡karusiꞌiru nu dhi yiena ka benneha!
\v 2 Tserula ganna uxxigakana yienni ttu íyya ge mulinu nna udelhakana na lheꞌe indatooha, a laa kila dhi yiena ttu ka nu abittu ra xxeni lekani seꞌe nii ki uinkana nu satsa.
\v 3 ¡De nuha nna gwaluyú gele!
\p ’Ganna ttu betsi to geriꞌi utsetsinna lu, utisa na nna ganna ennabana elha xen lasi lenlu, uxí elha xen lasi geni.
\v 4 Ganna gasi lidú utsetsinna lu lheꞌe ttu sá nna ganna iyába gasi lidúha isiana gana lu: “Chiba bodúna neti nna uxíchi elha xen lasi kia, labíru unia aná”, laꞌania nna lu uxíba elha xen lasi geni.
\s Ka benne rudhetini Jesús‑ni ráke bie: // “Beni ki tsia tsitsiru leriꞌi Tata Do Yebáha”
\p
\v 5 Ka benne rudhetini Jesús benne anke Xxanariꞌiha, ráke bie:
\p ―Beni kini riꞌitu tsia tsitsiru letu Tata Do Yebáha.
\p
\v 6 Jesús‑ni nna ree ke:
\p ―Ttibanka ttu besi to ge kuana muxtasa, ttu nuxkaꞌa toru anka nuha, aníha‑gaba nuná lebiꞌi, ganna ttuxkaꞌa to tte tsia lele Tata Do Yebáha, laꞌania nna gwakaba gele gale yaga du naa: “Belhupi ata yadalu‑na nna ugía beyada lagwi indatooha.” Yagaha nna gudobana tisa gele.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie bí daa lo benne riben sinaha unie
\p
\v 7 ’Ganna ttixka nuxa ttule do ttu benne lo sina gele, ribenie lo ka yu geleha o rekie lo ka kuꞌuna bia geleha, nna ganna chi resie rie lheꞌexxiha nna, ¿si gweale benneha: “Aní bete bedoni kini golu yetta”?
\v 8 Laaba ganna gálale benneha: “Beni irsea nna bedú tse kini kaꞌalu goa. Axtaliba ganna chi bekoa, laꞌanialiba nna chi aka gelu dholu golu lhe iꞌiyalu lhe.”
\v 9 Anágaba nna nigaba a rugwele benneha ixkixaru de benie nu chi raleha.
\v 10 Anágaba lebiꞌi, ganna chi lhuxinle iyá nu chi ra Tata Do Yebáha uinle, laꞌania nna innále: “Riꞌitu benne abí dika ixúba ankatu, kumu benbatu nu daba lotu uintu.”
\s Jesús‑ni beyoni tsii ka benne raka latike yiesi nu tee láni lepra
\p
\v 11 Tti yuꞌu Jesús‑ni neda die lheꞌesi Jerusalén‑ni nna utebie ata risá debaa Samaria‑ni len Galilea‑ni.
\v 12 Nianna bisine lheꞌe ttu yiesi to. Lheꞌe yiesi toha nna biria tsii ka benne biyú raka yiesu latike. Yiesuha tee láni lepra. Ka nubiyúha idittuliba seꞌeke nna
\v 13 uresiꞌake, ráke Jesús‑ni:
\p ―¡Maestru Jesús, gwatuachi lelu riꞌitu!
\p
\v 14 Tti bilani Jesús‑ni ka benneha, nianna ree ke:
\p ―Gwaleyya nna gwatatso du arlo ka bixxudiha.
\p Laka deyuꞌuke neda deyyakeha nna betúa yiesuha latike.
\v 15 Ttu ka benneha nna tti chi bilánie betúa yiesuha latie, nianna beyekie ribesiꞌabie, ree:
\p ―¡Xxeniba ra le Tata Do Yebáha!
\p
\v 16 Nianna bedú xibie arlo Jesús‑ni, tuttíruba bere lobie lo yu begwebie benneha ixkixaru. Benne beyekie betebie ixkixaruha, benneha anke benne ge Samaria.
\v 17 Jesús‑ni nna rabie:
\p ―¿Laaba tsiile nuná betúa yiesu‑na latile? ¿Nála a jaa ka nuha?
\v 18 ¿Si sunruba benne abittu anke benne Israel‑ni gwa beyekie begwebie Tata Do Yebáha ixkixaru?
\p
\v 19 Nianna ree nubiyúha:
\p ―Bedú lii nna beyya lisiluha. Kumu de ugía lelu kia, de nuha nna gwa beyakabalu.
\s Gasina aka ganna chi innabia Tata Do Yebáha
\r (Mt. 24:23‑28, 36‑41)
\p
\v 20 Ka fariseo‑ni unnaba tisakana Jesús‑ni rákane:
\p ―¿Nukala dhu lo Tata Do Yebáha innabie?
\p Lee nna bekabie gekani, ree:
\p ―Tti innabia Tata Do Yebáha labí ilenriꞌi tti innabieha.
\v 21 Laxkala labí aka ge ka benne innáke: “Gwaluyúruga, nii chi rinnabie”, o innáke “Niha chi rinnabie”, kumu lebiꞌi labí yule. Tata Do Yebáha, lagwi gebale chi do benneha rinnabie.
\p
\v 22 Nianna ree ka benne rudhetinieha:
\p ―Neti benne daya yebáha isia sá yalhá aka lele dhoa len lebiꞌi kwadiba ttu sá. Ttaka labí aka.
\v 23 Nianna iria ka nu gákana le: “Niiba chi do benneha”, o “Niha‑ba chi due.” Tti gákana le aníha, bittu tsiale lhe nigaba tanalhale kana lhe.
\v 24 Kumu ttiba runi edha‑na riguꞌu chábana xiani itúba gwetsáha tti rapina, aníha‑gaba neti benne daya yebáha ilá saaba ganna chi isia sá esiaya.
\v 25 Ttaka ladeꞌaxa teeki uyú xxattaa elha disa lhe kuꞌu niꞌa ka benne seꞌe nnanna neti lhe.
\v 26 Akaba attiba uka tti udo Noé‑ni, aníha‑gaba aka ganna chi isia sá esiaya, neti benne daya yebáha.
\v 27 Ka benne useꞌe laꞌania utobake lhe uꞌuyabake lhe, anágaba nna betsába náke lhe beketigabake ka xiꞌinkeha lhe axtaliba tti bisia sá utaꞌa Noé‑ni lheꞌe barcuha, nianna bisá inda yiesi lo yu‑ni nna iyábake uttike.
\v 28 Nuha‑gaba uka tti udo Lot‑ni. Ka benne useꞌe laꞌania utobake lhe uꞌuyabake lhe uyoꞌobake lhe bettoꞌobake lhe anágaba údagabake lena lhe besiagabake yoꞌo lhe.
\v 29 Ttaka tti biria Lot‑ni lheꞌesi Sodoma‑ni, nianna biginni gi yebáha lhe azufre lhe. Laꞌania nna iyá xeaba ka benne seꞌe lheꞌesiha betseꞌe loona.
\v 30 Aníha‑ba aka ganna chi isia sá esiaya, neti benne daya yebáha.
\p
\v 31 ’Ganna chi bisia sáha nna benne doe iki yoꞌoha nna ganna seꞌe ka lo irsine lheꞌe yoꞌoha, bittu eyadie kweabie ka nu seꞌe lheꞌe yoꞌoha nna benne die lheꞌexxiha, nna bittu eyye lheꞌe yoꞌo geeha.
\v 32 Gwalodhú lele ge nu gwate nuila ge Lot‑ni.
\v 33 Kumu benne rasinie ka satebie ttu bixa de etenalhe neti, benneha nnittilee, delába labí aka ben benneha arlo Tata Do Yebáha. Ttaka benne eria iki eria lebie etenalhe neti meskila bixa satebie, benneha nna gwalálee arlo Tata Do Yebáha.
\p
\v 34 ’Neti ria le, ganna loolhaha chupa ka benne teke teꞌadhike lo ttúba taꞌa. Ttúbie echea bie nna attubie nna odhaꞌanbe.
\v 35 Ganna chupa ka benne nuila yuꞌuke turoꞌo gwettu. Ttúbie echea bie nna attubie nna odhaꞌanbe.
\v 36 [Ganna chupa ka benne biyú seꞌeke lheꞌexxiha, ttúbie echea nna attubie nna odhaꞌanbe.]
\p
\v 37 Nianna unnaba tisake bie, ráke:
\p ―¿Gá aka nuní xa tata?
\p Lee nna bekabie geke, ree:
\p ―Ttiba ruin ka chettu‑na tti rilákinna ata tee ttu nimala yatti, niha ritupakana. Aníha‑gaba ilenle ganna chi esiayaha.
\c 18
\s Nuila bidabi nu ugía arlo xuedaha
\p
\v 1 Jesús‑ni utixxiꞌanie ka benne rudhetinieha ttu tisa. Aníha benie kini utte dáke deki satía teeki ilhapike tisa len Tata Do Yebáha, abittu edí lireke.
\v 2 Nianna tti rabie ke:
\p ―Lheꞌe ttu yiesi udo ttu xueda. Labí ria leni Tata Do Yebáha, nigaba a ria leni ka benne.
\v 3 Lheꞌe yiesiha‑gaba nna udo ttu benne nuila bidabi riabie lo xuedaha, ree na: “Benchi lo niꞌa gelu xa tata. Beni elhuxtisi ge nu ritilha laniaha.”
\v 4 Isába gwadána, labí bedo naga xuedaha ge benne nuilaha. Ttaka delola nna belaba leni, rana: “Meskiba a ria lasia Tata Do Yebáha lhe meskiba a ria lasia ka benne lhe,
\v 5 ttaka nuila bidabi‑ni birula ribiꞌettana, dudi dúbana. Tserula ganna udo nagaa geni. Uinlaa elhuxtisi geni kini ibiꞌettana nii, kini guttisinna neti.”
\p
\v 6 Jesús benne anke Xxanariꞌiha nna ree:
\p ―Gwaluyúruga bí ra xueda re satsa leniha.
\v 7 Anágaba Tata Do Yebáha, ¿katte gwalu abí gwa unie elhuxtisi ge ka benne chi bekwebie ki akake gebie, ganna ttixka ka benneha rela resába seꞌeke rinnabake lenie? Lhe anágaba, ¿katte gwalu abí gwa udiuba lebie aka lenie ke?
\v 8 Neti ria, nnela unie elhuxtisi ge ka benneha. Sun tteba nna neti benne daya yebáha ganna chi besiayaha, laꞌania nna yiesi lo yu‑ni, ¿si gwetexxakarua ka benne ria leke neti?
\s Fariseo‑ni lhe gwekixaha lhe rinnekana len Tata Do Yebáha
\p
\v 9 Ka nu rákana deki ankakana ka nu ruin tseru tti adí ka benne de nuha nna riguꞌu niꞌakani ke, ka nuha nuní utixxiꞌani Jesús‑ni kana ttu tisa, benie kini utte dákana bí diani nu raka lebie kixxiꞌanie kanaha. Nianna ree:
\p
\v 10 ―Chupa ka nubiyú ugíakana ata do yotu ge Tata Do Yebáha gwalhapikana tisa lenie. Ttu nuha ankana fariseo, attu nuha nna ankana gwekixa.
\v 11 Fariseo‑ni nna udúna rana: “Tata Do Yebáha kia, ixkixaru rugwea kwinalu kumu neti labí ankaa tti anka adí ka benne. Ka nuná ankakana ubana lhe ankakana ka nu abittu runi nu dika ixú lhe. Anágaba nna ankakana ka nu rido lenkana ka nuila subi subi lhe nigaba labí ankaa tti anka gwekixa du naa.
\v 12 Neti rutte ubina lheꞌa chupa lidú lheꞌe ttuxmanu lhe rutegabaa len kwinalu tsii por ciento ge iyá belhiu ridía.”
\v 13 Ttaka gwekixaha nna idittuliba duna nna nigaba a reyaxinna elhidha loni gwetsá. Sunruba rudhen roꞌo lastoni nna rana: “¡Tata Do Yebáha kia, gwatuachi lelu neti de ankaa benne runi nu satsa!”
\v 14 Netiru ria, gwekixaha gwa bixúla elha xen lasi ge nuha deyyana besinna lisini; ttaka fariseo‑ni nna labí bixú elha xen lasi geni. Kumu ttu nu ruinna inná xxeni leni, elhida gaala Tata Do Yebáha nuha nna ttu nu rorexxa gaa leni nna uinlee kini inná xxeni leni.
\s Jesús‑ni unnabe len Tata Do Yebáha kini aka lenie ka nutoha
\r (Mt. 19:13‑15; Mr. 10:13‑16)
\p
\v 15 Bisingaba ka benne cheke ka nuto geke kini ixxua ná Jesús‑ni ikikabi. Ttaka tti bilani ka benne rudhetinieha, nianna bedhaka disake ka benneha.
\v 16 Nianna tti uxi Jesús‑ni ke, ree ke:
\p ―Gwalugwelha ka binto‑na itakabi len neti. Bittu usunale, kumu ka benne runi tti runi ka binto‑na, luesi ka benne‑na nuná ralhake akake ka benne innabia Tata Do Yebáha ke.
\v 17 Netiru ria, ganna ttu benne abíba unie tti runi ttu nuto, ugwelhe innabia Tata Do Yebáha bie, benneha labí ake nu innabia Tata Do Yebáha bie.
\s Ttu nubiyú tee xxatta belhiu geni unne lenna Jesús‑ni
\r (Mt. 19:16‑30; Mr. 10:17‑31)
\p
\v 18 Ttu ka nu loni ge ka nu Israel‑ni unnaba tisana Jesús‑ni, rane:
\p ―Maestru, lu ankalu benne tse. Utixxiꞌachu, ¿bí anka nu unia kini satíaba aka bania arlo Tata Do Yebáha?
\p
\v 19 Jesús‑ni nna bekabie geni, ree na:
\p ―¿Beaka ralu deki ankaa benne tse? Lanú ttu benne do anke benne tse, sunruba Tata Do Yebáha anke benne tse.
\v 20 Lu chiba yulu nu bokaꞌan Tata Do Yebáha uinriꞌi tti ree: “Bittu dho lenlu nu abittu anka latselalu.\f + \fr 18:20 \ft Éxodo 20:14\f* Bittu akalu nu runi elhutti\f + \fr 18:20 \ft Éxodo 10:13\f* lhe bittu lhanalu\f + \fr 18:20 \ft Éxodo 20:15\f* lhe. Anágaba nna bittu kwentaba usialu iki ttu benne deki benie ttu bixa\f + \fr 18:20 \ft Éxodo 20:16\f* lhe anágaba nna tsia lelu ka tata nan gelu\f + \fr 18:20 \ft Éxodo 20:12\f* lhe.”
\p
\v 21 Nubiyúha nna rane:
\p ―Ttili ankaa kwitiha gwa rudobaa tisa ge iyá nuná.
\p
\v 22 Tti biyieninie nu ra nuha, nianna bekabie geni, ree:
\p ―Sa riyasabalu uinlu attu nu uinlu: bettoꞌo iyá nu tee gelu nna utidhi belhiu ge nu bettoꞌoluha nna begwe ka benne abittu geke tee. Ganna aníha uinlu nna gwattaba elha tse gelu yebáha. Laꞌanialigaba nna chinka utá, tenalha neti.
\p
\v 23 Ttaka tti biyienin nubiyúha nu reeha, nianna yalhá siꞌi bedúna leni kumu yalhá tee xxatta geni.
\v 24 Tti bilani Jesús‑ni deki siꞌiba udú le nubiyúha, nianna ree:
\p ―¡Gáruba tsitsi anka ki isin ka nu tee gekinna akakana benne innabia Tata Do Yebáha!
\v 25 Adírula satti gaꞌa ttu camellu lheꞌe yieru do xan ttu yoxa attichula ttu nu tee geni gaꞌana akana nu innabia Tata Do Yebáha.
\p
\v 26 Ka nu biyienkinna nu reeha nna rákana:
\p ―Ganna aníha nna, ¿nú dhaana esin lenna Tata Do Yebáha?
\p
\v 27 Jesús‑ni nna bekabie geni, ree:
\p ―Nu labí ridaa ka benne seꞌe yiesi lo yu‑ni uinke, Tata Do Yebáha nna gwa ridaabe runie nuha.
\p
\v 28 Pedro‑ni nna rane:
\p ―Riꞌitu chiba bedhá ikitu iyá nu tee getu nna danalhatu lu.
\p
\v 29 Labie nna bekabie gekani, ree:
\p ―Netiru ria le, nuxaba benne ganna chi bedhá ikie yoꞌo geeha lhe nuila geeha lhe ka betsieha lhe ka tata nan geeha lhe o ka xiꞌinieha de anke benne rinnabia Tata Do Yebáha,
\v 30 benneha xxenirula dhie yiesi lo yu‑ni nnanna, nu si daa nna satíaba aka benbie arlo Tata Do Yebáha.
\s Jesús‑ni beyonna libela rigixxiꞌabie deki teeki uttikane
\r (Mt. 20:17‑19; Mr. 10:32‑34)
\p
\v 31 Jesús‑ni uxie ka benne tsiꞌinu (12) rudhetinieha attu ta subi, nianna ree ke:
\p ―Nnannaligaba nna tsiariꞌi lheꞌesi Jerusalén‑ni ata aka iyá nu ra lo ka yetsi ben ka profeta ge Tata Do Yebáha tti utixxiꞌake gasina teeki satea, neti benne daya yebáha.
\v 32 Kumu teeki tagaꞌakana neti lo ná ka nu abittu ankakana nu Israel nna udhaka xiikana neti lhe ulisakana neti lhe. Anágaba uttuttu xxenkani loa lhe
\v 33 ukulhakana neti lhe uttikana neti lhe. Ttaka ganna chi beyonna ubisaha nna eyaka benbaa.
\p
\v 34 Ka benne tsiꞌinuha (12) nna labí yuke bixa ge nuha rinnebie, kumu tee ttu nu rusuna na kini abittu rite dákanie nu reeha.
\s Jesús‑ni bedhalie iyya lo ttu benne anke lo xua
\r (Mt. 20:29‑34; Mr. 10:46‑52)
\p
\v 35 Uka nuha, tti chi dabiga Jesús‑ni isine lheꞌesi Jericó, roꞌo nedaha do ttu benne anke lo xua rinnabe belhiu.
\v 36 Tti biyieninie rite xxatta ka benne lo nedaha, nianna tti unnaba tise bixa nuha raka.
\v 37 Ka benneha nna ráke bie:
\p ―Jesús ge Nazaret‑niba nuná ute nii.
\p
\v 38 Benneha nna uresiꞌa ttebe, ree:
\p ―¡Jesús benne datia David, gwatuachi lelu neti!
\p
\v 39 Ka benne daneruha nna rudhaka disalake benneha ki eyaka siibie, ttaka benneha nna adírula idisa uresiꞌe, ree:
\p ―¡Benne datia David, gwatuachi lelu neti!
\p
\v 40 Nianna uleda Jesús‑ni nna udhelhe kini gwaxxíkana benneha. Tti chi bisine ata du Jesús‑ni, nianna unnaba tise benneha, ree bie:
\p
\v 41 ―¿Bí raka lelu udhakaa lu?
\p Benne lo xuaha nna bekabie, ree:
\p ―Tata to kia, raka lasia eyali ka iyya loa‑ni.
\p
\v 42 Jesús‑ni nna rabie benneha:
\p ―¡Bedhali ka iyya lolu‑na! Kumu de ugía lelu nna gwa beyakabalu.
\p
\v 43 Looraha nna belá ttebanie nna gwanalha ttebe Jesús‑ni. Nianna rinnebie ree:
\p ―¡Xxeniba ra le Tata Do Yebáha!
\p Iyágaba ka benne danalhaha, tti bilákanie nu ukaha nna rágabake:
\p ―¡Xxeniba ra le Tata Do Yebáha!
\c 19
\s Zaqueo‑ni raka leni uinbiana Jesús‑ni
\p
\v 1 Tti utaꞌa Jesús‑ni lheꞌesi Jericó‑ni nna yuꞌubie neda ki ttebie lheꞌesiha.
\v 2 Niha do ttu nubiyú tee xxatta geni lána Zaqueo, ankana xxana ka gwekixa.
\v 3 Nubiyúha raka leni uinbiana Jesús‑ni, ttaka labí reꞌeyuna ilenna, kumu de danalha xxatta ka benne. Gwea nna Zaqueo‑ni ankabana ttu benne gwexxa, labí ankana baganti.
\v 4 Laxkala de nuha nna bexunnina uneruna nna ugwapina lo ttu yaga du gaxxaba ata tte Jesús‑ni kini ilenne.
\v 5 Tti bisin Jesús‑ni ata donaha, nianna bechidha loe gwetsá nna rabie na:
\p ―Zaqueo, beyadi dhuti, kumu nnolha teeki eyaꞌanaa lisiluha.
\p
\v 6 Nianna gwexunniba beyadi Zaqueo‑ni nna ittaba du leni, belabina Jesús‑ni lisiniha.
\v 7 Tti bilani ka nu danalhaha iyá nu ukaha, nianna iyábakana udulokana rinnekana ge Jesús‑ni, rákana:
\p ―Gwaluyúruga, lisi ttu nu runi tulhaba nuná gwayaꞌanna.
\p
\v 8 Zaqueo‑ni nna udú liilana rana Jesús benne anke Xxanariꞌiha:
\p ―Biyúruga xa tata, neti ugwea ka benne abittu geke tee salhe nu tee kia‑ni lhe anágaba lhe ganna si nuxa ttu benne chi bekixaa yani, ttapa lisiala odekia geke.
\p
\v 9 Jesús‑ni nna rabie na:
\p ―Nasá chi bisia sá odilá Tata Do Yebáha ka benne seꞌe lheꞌe yoꞌo‑ni, kumu nubiyú du nii ankagabana benne datiana tata Abraham‑ni.
\v 10 Kumu neti, benne daya yebáha, daya ugila ka benne abittu chi seꞌeke lo neda ge Tata Do Yebáha lhe daya gwedilaa ke lhe.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie ge ka benne bedháke belhiu ge xxanakeha
\p
\v 11 Iki de chi biyienin ka benne iyá nuní, nianna unneru Jesús‑ni utixxiꞌanie ke ttu tisa. Aníha benie kini utte dáke bí diani nu raka lebie kixxiꞌanie keha. Kumu de chi dubie gaxxaba Jerusalén‑ni, de nuha nna rakakanie ganna chi tteba innabia Tata Do Yebáha.
\v 12 Aníha uka nna rabie ke:
\p ―Ttu nubiyú ra xxeni leni diana attu yiesi dittu taxxí ladini kini innabiana. Iki deliba chi taxxí ladiniha, laꞌanialiba nna tti eyekina esinna.
\v 13 Tti lani tsianaha nna uxina tsii ka nu riben sina geniha. Tu tulapaba begwena ka nuha belhiu nna rana kana: “Gwaltseki gwalurixxi len belhiu kia‑ni laka neti esiaya.”
\v 14 Ttaka ka benne lheꞌesi geniha nna ritisibakanie nubiyúha. Nianna udhelhake ttu chupa ka nu ugíakana ata dia nubiyúha kini gákana ka uxtisi seꞌe niha: “Labí raka letu innabia nuná riꞌitu.”
\v 15 Tti beyeki nubiyúha besinna iki de chi gwaxxí ladiniha, nianna tti udhelhana gwalisakana ka nubiyú bodhaꞌanna lenkana belhuha, kini uyúna ttixa belhiu chi ulhasu ttu ttukana.
\v 16 Tti bisin nu uxí belhiu sisiꞌa tteha, nuha nna rana: “Tata xisi to, belhiu beteluha chi ugwanina a tsii libe.”
\v 17 Lana nna rana nuha: “Tseba benlu. Lu ankalu ttu benne riben tselu sina. Kumu de gwa biyú tsitsibalu nu latti betea lenluha, de nuha nna utea lenlu kini innabialu tsii ka yiesi.”
\v 18 Tti bedesina nu berupaha nna redenána: “Tata xisi to, belhiu beteluha chi ugwanina a gayu.”
\v 19 Nubiyúha nna redeagabana nuha: “Anágabalu innabiagabalu gayu ka yiesi.”
\v 20 Nu beyonnaha nna bisinna, rana: “Tata xisi to, ne belhiu beteluha tee nii. Utua tsebaa nuní. Lheꞌe ttu lari toba uluꞌa na,
\v 21 kumu usibati gelu. Lu ankalu ttu benne ruin disalu kumu redílu nu labí betelu lhe redílu lena ata labí údalu lhe.”
\v 22 Nu rinnabiaha nna rana: “¡Aaluxa nu ren sina re satsa leni! La len ka tisa gelu‑naba, kuaya balaꞌana gelu. Ki ganna gwa yúbalu deki ankabaa ttu nu ruin disa, redíbaa nu labí betea lhe redíbaa lena ata labí údaa lhe,
\v 23 ganna aníha nna, ¿beakala nna a gwadhaꞌanlu belhiu kia‑na lheꞌe banku kini anáchu ganna chi besiaya nna odekilu na itupa len xiꞌinni?”
\v 24 Nianna tti rana ka nu seꞌe niha: “Gwalikua belhiu‑na lo náni nna gwalute nuná len nu bedienna a tsii libe iki belhiu‑na.”
\v 25 Ka nuha nna rákana na: “Ttaka nuní chiba den nuní a tsii xa tata.”
\v 26 Ttaka nu rinnabiaha nna rana: “¿Bíla ge ria? Benne gwa biyú tsitsie nu bete Tata Do Yebáha, dhi chiettirula benneha; ttaka nu abittu biyú tsitsina nu bete benneha nna iyála nu chi tee geniha, etua.
\v 27 Ttaka ka nu ritisikinna neti, ka nu abittu raka lekani akaa nu innabia gekani, aní gwataxxí kana nna gwalutti kana arloa.”
\s Jesús‑ni utaꞌabie lheꞌesi Jerusalén‑ni
\r (Mt. 21:1‑11; Mr. 11:1‑11; Jn. 12:12‑19)
\p
\v 28 Iki de chi beyaka unne Jesús‑ni nuha, nianna uneru ttebe arlo ka benne nna ugwapibie die lheꞌesi Jerusalén‑ni.\fig triumphal entry|44lb00315.tif|col|||(Lucas 19:28-38)|19.28\fig*
\v 29 Tti chi bisine gaxxaba roꞌesi Betfagé lhe Betania lhe, gaxxaba xan iꞌiya ata daa ka ya olivuha, nianna udhelhe chupa ka benne rudhetinieha,
\v 30 rabie ke:
\p ―Gwaltsia lheꞌe yiesi to re arloriꞌi‑ni. Tti gaꞌale roꞌesi to‑na nna taxxakale nalha ttu burru kwiti to nu labí chi udo ttu benne kweꞌeni. Gwalidhasi yienni nna gwaltá lenna.
\v 31 Ganna nuxa innaba tisana le innána: “¿Beaka ridhasile yien nuná?”, gwaligá na: “Jesús benne anke Xxanariꞌiha, benneha‑ba riyasanie nuní.”
\p
\v 32 Ka benne rudhetinieha nna dia ttebake nna gwaxxakabake atti tteba ra Jesús‑ni.
\v 33 Tti chi yuꞌuke ridhasike yien burru toha, nianna bisin ka benne anka xxana nuha nna unnaba tisake ka benneha, ráke:
\p ―¿Beakala ridhasile yien burru to‑na?
\p
\v 34 Lake nna bekabike ge ka benneha, ráke:
\p ―Kumu Jesús benne anke Xxanariꞌiha‑ba riyasanie nuní.
\p
\v 35 Nianna decheke burru toha ata du Jesús‑ni nna tti bedelhake ka xokeha kweꞌe bia toha nna bedoke Jesús‑ni kweꞌeba.
\v 36 Kua diaba Jesús‑ni risile nna ka benne daneruha diake ritsilake ka xokeha lo nedaha.
\v 37 Tti chi isinke chadike liaxu iki iꞌiya ata daa ka ya olivuha, nianna iyába ka benne danalhake Jesús‑ni, de elha gwedeaka lasi nna uduloke uresiꞌake idisa rinneke ge nu tse ruin Tata Do Yebáha de rilákanie iyá ka milagru chi ben Jesús‑ni.
\v 38 Nianna ráke:
\p ―¡Karubáru benne rinnabia udhelha Tata Xisiha! ¡Yebáha‑li dabie nna useꞌe tsebie ka benne! ¡Xxeniba ra le Tata Xisiha doe yebáha!
\p
\v 39 Ttaka ttu chupa ka fariseo, ka nu selakana lheꞌe ka benne danalhaha nna rákana Jesús‑ni:
\p ―Maestru, bedhaka disa ka nu rudhetinlu‑ni.
\p
\v 40 Ttaka Jesús‑ni nna bekabilee gekani, ree:
\p ―Neti ria, ganna ka nuní eyaka siikana, laꞌania nna ka íyya‑nala kwesiꞌakana.
\p
\v 41 Tti chi bisine gaxxaba Jerusalén‑ni, nianna uresie geni tti bilánie na,
\v 42 nianna rabie na:
\p ―¡Eru geni xa lheꞌesi Jerusalén! Anágaba lu, kwadila nasá tte denlu gasina uinlu kini dho tselu len Tata Do Yebáha. Ttaka nnanna ttiba ttu nu yaya loni ankalu labí rite denlu.
\v 43 Isia sá ka nu abittu raka uyúkana luha ebiꞌi nookana lu nna abiꞌiba kweꞌelu tseꞌekana. Tseꞌekana daka arlolu lhe tseꞌekana daka kweꞌelu utiakana.
\v 44 Tuttíruba kweki tinnikana lu, itupa lenlu ka benne seꞌe lheꞌelu‑na. Niruba attu íyya laa odhaꞌankana iki luesini, kumu lu de labí betabinlu tti bisia Tata Do Yebáha odilábie lu.
\s Jesús‑ni bochesue ka nu yuꞌu gwettoꞌo laliꞌa yotuha
\r (Mt. 21:12‑17; Mr. 11:15‑19; Jn. 2:13‑22)
\p
\v 45 Nianna utaꞌa Jesús‑ni laliꞌa ge yotuha nna uduloe bochesue ka nu yuꞌu gwettoꞌo niha.
\v 46 Nianna ree kana:
\p ―Tata Do Yebáha lo ka yetsi geeha ree: “Yoꞌo kia‑ni ixúe ki ilhapi ka benne tisa len neti”;\f + \fr 19:46 \ft Isaías 56:7\f* ttaka lebiꞌi nna ttiba “belea ata yuꞌu ka ubanala” chi benle yotu‑ni.\f + \fr 19:46 \ft Jeremías 7:11\f*
\p
\v 47 Ttu ttu sába ruleꞌeni Jesús‑ni ka benne roꞌo yotuha, ttaka ka nu loni ge ka bixxudiha lhe ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni lhe anágaba ka nu ra xxeni lekani ge yiesiha, rekikana regila lekani gasina uinkana kini uttikane.
\v 48 Ttaka lakana labí reselakinna gasina uinkana, kumu iyába ka benne rudo tsitsiba nagake ge nu reeha.
\c 20
\s Jesús‑ni rinnaba tisakane nú begwene lo neda // ki runie ka nu runieha
\r (Mt. 21:23‑27; Mr. 11:27‑33)
\p
\v 1 Uka nuha, ttu sá laka du Jesús‑ni roꞌo yotuha ruleꞌenie ka benne lhe rigixxiꞌanie ke ka tisa tse lhe, nianna tti bisin ka nu loni ge ka bixxudiha, dia lenkana ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni lhe ka benneola ge ka nu Israel‑ni lhe,
\v 2 rákane:
\p ―Utixxiꞌen riꞌitu, ¿Bí lo neda nuná rapalu ki ruinlu aná? ¿Nú betena lo neda gelu ki raka gelu ruinlu aná?
\p
\v 3 Jesús‑ni nna bekabie gekani, ree:
\p ―Anágaba neti innaba tisagabaa le ttu bixa nna gwalinná sanga:
\v 4 ¿nú iki biria ki begadi Juan‑ni ka benne inda? ¿Si iki Tata Do Yebáha ak? ¿Iki ka benne seꞌe yiesi lo yu‑ni ak?
\p
\v 5 Lakana nna udulo ttebakana rinne len luesikani, rákana:
\p ―Ganna ekabiriꞌi innáriꞌi: “Tata Do Yebáha‑ba udhelhe benneha”, laꞌania nna innána: “¿Beakala a ugía lele gebie ganna?”
\v 6 Ttaka ganna innáriꞌi: “Ka benneba udhelhake benneha”, laꞌania nna ebiꞌi nooba ka benne riꞌi nna usiake riꞌi íyya, kumu iyábake chiba yuke deki Juan‑ni uke ttu profeta ge Tata Do Yebáha.
\p
\v 7 Aníha uka nna bekabikana rákana:
\p ―Labí yutu nuxa udhelhana benneha.
\p
\v 8 Nianna ra Jesús‑ni kana:
\p ―Anágaba neti bittugaba kixxiꞌania le nú rutena lo neda kia ki runia aní.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie ge ka nu ruin satsa riben lo yuha
\r (Mt. 21:33‑44; Mr. 12:1‑11)
\p
\v 9 Nianna udulo Jesús‑ni utixxiꞌanie ka benne seꞌe niha ttu tisa. Aníha benie kini utte dáke bí diani nu raka lebie kixxiꞌanie ke. Nianna tti ree:
\p ―Ttu nubiyú beyadana ka ya uva lo yu geniha. Nianna bete gannana yuha len ttu chupa ka nu kwenkana sina lo nuha. Nianna tti biriana diana isá lheꞌe attu yiesi dittu.
\v 10 Tti chi bisia sá rexú uvaha nna udhelhana ttu nu riben lo sina geniha ki tsia nuha tannabana len ka nuha kini utekana nu ralhana dhina ge lo yuha. Ttaka ka nu riben lo yuha nna uyalakana nubiyúha nna suna anába ankana bedhelhakana na.
\v 11 Nianna bededhelha xxana yuha attu nu riben sina geniha. Ttaka aníha‑gaba bododhakakana nuha, uyagabakana na lhe belisa xxattakana na lhe, nianna suna anába ankana bededhelhakana na.
\v 12 Nianna tti bededhelhana nu beyonnaha, ttaka ka nu riben lo yuha nna nuha‑gaba bododhakakana nuha, bedeongabakana nuha gwe, nianna tti bebeakana nuha roꞌo yuha.
\p
\v 13 ’Ukachiba nna ra xxana yuha: “¿Bíla anka nu unia ganna? Nnanna nna idhelhabaa xiꞌini biyúa‑ni, benne rakati gee‑ni, ni kina gaa benne‑niligaba gweyya lekanie.”
\v 14 Ttaka tti bilani ka nu riben lo yuha xiꞌin biyúniha, nianna ra luesikani: “Nu daa‑ni nuní eyaꞌanna lo yu‑ni. Uttiriꞌi na kini eyaꞌanriꞌi len yu‑ni.”
\v 15 Aníha uka nna uleakana benne kwitiha roꞌo yuha nna bettikane.
\p Nianna ra Jesús‑ni:
\p ―Nnanna nna, ¿si gwa yule bí udhaka xxana ka ya uvaha ka nu riben lo yu geniha?
\v 16 ¿Laaba ganna tsiabana nna tettina ka nuha, nianna tti utena yu geniha len ka benne subi?
\p Tti biyienin ka benne seꞌe niha nu reeha, nianna ráke:
\p ―¡Gaxa laa innákaba Tata Do Yebáha!
\p
\v 17 Ttaka Jesús‑ni nna belannie loke, nianna tti ree ke:
\p ―Ganna aníha nna, ¿bíla diani nu ra lo ka yetsi ge Tata Do Yebáha ata dia ra:
\q Íyya nu uluꞌu niꞌa ka nu rukuakana yoꞌoha,
\q íyyaha‑la nuha chi bisinna beyakana nu rixúru?\f + \fr 20:17 \ft Salmo 118:22\f*
\m
\v 18 Laxkala nuxaba benne ganna ibixxie iki íyya nu uluꞌu niꞌakaniha, tuttíruba iyuya benneha lhe anágaba ganna ttixka íyyaha iginnina iki ttu benne utsutsa tána benneha.
\s ¿Si teeki kixa ka benne belhiu len César // nu rinnabia ge Roma‑ni?
\r (Mt. 21:45‑46; 22:15‑22; Mr. 12:12‑17)
\p
\v 19 Laꞌania tteba runi ka nu loni ge ka bixxudiha lhe ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni, ruinkana udaxxukana Jesús‑ni kumu yúbakana labakana nuha betanie tisa unneeha. Ttaka labí beyaxakinna udaxxukane kumu rasibakinna ge ka benne.
\p
\v 20 Nianna tti udhelhakana ttu chupa ka nu tsiakana gwelhatsi, ukadiba uin ka nuha deki benne tseba ankakana, nianna innaba tisakane ge ttu bixa. Aníha uinkana kini ibixxinie bixa innábie, kini aníha‑chu nna tee roꞌokani tagaꞌakane lo ka uxtisi.
\v 21 Ka nuha nna unnaba tisakane, rákana:
\p ―Maestru, riꞌitu yutu deki nu rinnelu‑na lhe nu ruleꞌelu‑na lhe tseba anka nuná. Anágaba nna ttúba rulannilu iyába ka benne. Lúligaba nna ruleꞌenlu ka benne neda ge Tata Do Yebáha attiba ankaba geni.
\v 22 Nnanna nna unáchu, ¿si gwa gaꞌanaba kixariꞌi belhiu nu daa loriꞌi kixariꞌi len César nu rinnabia xeniha ak; abittuba ak?
\p
\v 23 Ttaka Jesús‑ni nna ute dábanie ge nu rulha lekani udhakakaneha, nianna tti ree kana:
\p
\v 24 ―Gwaluleꞌechuin neti ttu belhiu. ¿Nú lo nuná du lo belhiu‑na lhe nú lá nuná dia xaniꞌa nuná lhe?
\p Lakana nna bekabikana, rákane:
\p ―Lá César‑niba nuní dia lo nuní.
\p
\v 25 Nianna rabie kana:
\p ―Ganna aníha nna, gwalugweba César‑ni nu ankaba geni. Anágaba Tata Do Yebáha, gwalugwegabe nu ankaba gebie.
\p
\v 26 Nianna siiba beyakakana kumu de labí udaakana kweakane tisa arlo ka benne seꞌe niha. Bebanalakinna ge nu bekabie gekaniha.
\s Ka saduceo‑ni rinnaba tisakana Jesús‑ni ganna gwalí reyaka ben ka benne chi uttiha
\r (Mt. 22:23‑33; Mr. 12:18‑27)
\p
\v 27 Iki de nuha nna ubiga ttu chupa ka saduceo ata du Jesús‑ni. Ka nuha labí ria lekani deki gwa reyaka benba ka benne chi uttiha.
\v 28 Nianna tti unnaba tisakane, rákana:
\p ―Maestru, Moisés‑ni bodhaꞌane lenriꞌi lo yetsi, ree: “Ganna ttu nubiyú do lenna nuila, nianna gattina nna anúba xiꞌinni aka len nuila geniha, laꞌania nna teeki edí betsiniha nuila bidabiha kini ka xiꞌinni aka len nuilaha nna eyakakana ttisidiba xiꞌin benne chi uttiha.”
\v 29 Ttu lidú useꞌe gasi betsi ka nubiyú. Nu xxeniha betsába náni nna, ttaka uttibana nna lanú xiꞌinni uka len nuila geniha.
\v 30 Nianna bedí nu berupaha nuilaha, ttaka bedeattigaba nuha nna anúgaba xiꞌinni bodhaꞌanna.
\v 31 Nuha‑gaba bedeoni nu beyonnaha nna aníha‑gaba bedeoni adí ka nuha. Beyába iyá gasi betsikani utti nna anúgaba xiꞌinkani uka len nuilaha.
\v 32 Iki de nuha nna uttigaba nuilaha.
\v 33 Nnanna nna unáchu, ganna chi bisia sá eyaka ben ka benne chi uttiha nna, ¿núla nuila gekani eyaka nuilaha ganna, ki iyába gasikana udo lenkana nuha?
\p
\v 34 Jesús‑ni nna bekabie, ree kana:
\p ―Ka nu seꞌe yiesi lo yu‑ni rutsába nákani lhe ruketibakana ka xiꞌinkani lhe.
\v 35 Ttaka ka nu ralhakana tseꞌekana attu yiesi lo yuha lhe ralhakana eyaka benkana tti eyaka ben ka benne chi uttiha, ka nuha labíru dina otsá nákani, nigaba uketikana ka xiꞌinkaniha.
\v 36 Aní aka kumu labíru aka gattikana attu libe. Eyakabakana attiba anka ka anjeli ge Tata Do Yebáha lhe akagabakana ka xiꞌin Tata Do Yebáha de beyaka benkana lo elhuttiha.
\v 37 Kwinagaba Moisés‑ni tti bilánie rite xxiti bisiha, laꞌania benna liibie deki ka benne chi uttiha gwa reyaka benbake, kumu ree: “Tata Xisiha anke Diosi ge Abraham‑ni lhe ge Isaac‑ni lhe ge Jacob‑ni lhe.”\f + \fr 20:37 \ft Éxodo 3:6\f*
\v 38 Laxkala Tata Xisiha labí anke Diosi ge ka benne yattiha; labie anke Diosi ge ka benne anka bani. Kumu len benneha iyába ka benne gwanka benke.
\p
\v 39 Nianna tti unne ttu chupa ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni nna rákane:
\p ―Tseba anka nu ralu‑na, xa maestru.
\p
\v 40 Nianna labíru beyaxakinna bixa innaba tisakane.
\s David‑ni uke xutto Cristuha
\r (Mt. 22:41‑46; Mr. 12:35‑37)
\p
\v 41 Jesús‑ni nna unnaba tise kana, ree:
\p ―¿Galasina nna ra ka benne deki David‑ni ukana xutto Cristuha?
\v 42 Ki kwinaba David‑ni rana lo yetsi ata dia ka Salmo‑na:
\q Tata Do Yebáha ree Cristu benne runie neti mandaduha:
\q “Utá udo daka ná ben kia.
\q
\v 43 Niiba dholu axtaliba ganna chi beseꞌa ka nu abittu raka uyúkana lu, kini ulealu ikikani.”\f + \fr 20:42‑43 \ft Salmo 110:1\f*
\m
\v 44 Ki ganna David‑ni daneruna Cristuha, ¿galasina nna rálana benneha: “Lu ankalu benne ruinlu neti mandadu”?
\s Jesús‑ni rinnebie ge ka nu ruleꞌekinna // ka benne nu ra lo bia bennabiha
\r (Mt. 23:1‑36; Mr. 12:38‑40; Lc. 11:37‑54)
\p
\v 45 Iyába ka benne seꞌe gwedo nagaha biyienkanie ra Jesús‑ni ka benne rudhetinieha:
\p
\v 46 ―Gwaluyú gele ka uinle tti ruin ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni, kumu lakana ruꞌu lekani rekikana len ka xalho ttuni. Gwea nna raka lekani latsiru inne ka benne tti gake kana padiuxi atti retiꞌake kana lo ka neda‑na. Anágaba nna ruꞌugaba lekani tseꞌekana lo ka xxila tseru seꞌe lheꞌe ka yoꞌo ata rudhetiriꞌi ka tisa ge Tata Do Yebáha lhe ruꞌugaba lekani kwiakana ata anka tse tti riakana go yetta.
\v 47 Gweala nna riguakana ka yoꞌo ge ka nuila bidabi‑na nna ukadiba riseꞌekana isá rilhapikana tisa len Tata Do Yebáha. Aníha ruinkana ki uleꞌe deki gwankabakana benne tse. Ka nuná elha disa tsitsirula ugwe Tata Do Yebáha kana.
\c 21
\s Belhiu uluꞌu benne nuila bidabiha
\r (Mr. 12:41‑44)
\p
\v 1 Jesús‑ni bechidha lobie nna bilánie ka nu tee gekaniha riguꞌukana belhiu lheꞌe ata ruꞌu úna ge Tata Do Yebáha.
\v 2 Bilágabanie ttu benne nuila bidabi abí gebie tee nna riguꞌubie chupa ka belhiu to, ka nu lattiruba lidhakakani tee.
\v 3 Nianna ree:
\p ―Neti gwalígati xa, benne nuila bidabi‑na ixenirula daka belhiu uluꞌu benne‑na attichula nu chi uluꞌu iyá ka nu chi riguꞌu belhiu‑na.
\v 4 Kumu iyába ka nuná nu rexxaruba nuná riguꞌukana; ttaka benne nuila‑ni, anke benne abí gebie tee nna uluꞌube iyába belhiu tee gebie nu dika ixúnie ki aka benie.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie isia sá tseꞌe looba yotuha
\r (Mt. 24:1‑2; Mr. 13:1‑2)
\p
\v 5 Ttu chupa ka nu seꞌe niha rinnekana rákana deki latsiruba ruleꞌe ka íyya kua yotuha lhe adíru ka nu ruleꞌe latsitoru taa latiniha lhe. Nianna ra Jesús‑ni kana:
\p
\v 6 ―Isia sá iyába nu rilenle‑ni tseꞌe looba nuní; niruba attu íyya laa eyaꞌanna iki luesini. Itúbana tseꞌe lo.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie gasina aka atti lani lhuxa yiesi lo yu‑ni
\r (Mt. 24:3‑28; Mr. 13:3‑23)
\p
\v 7 Nianna unnaba tisakana Jesús‑ni, rákane:
\p ―Maestru, ¿nuka aka nuní? ¿Bí aka ki unna liina deki nuní chi dabigana aka?
\p
\v 8 Jesús‑ni nna bekabie, ree kana:
\p ―Gwaluyú gele, bittu tsia lele ge ka nu reki naa. Kumu ixe ka nu isiakana nna uinkana ttisidiba netiba nuha ankakana, nianna tti innákana: “Neti ankaa Cristu” lhe innákana: “Chiba dabigana lhuxa yiesi lo yu‑ni.” Lebiꞌi nna abittu tsia lele gekani tti innákana aníha.
\v 9 Ganna chi tsuꞌu nagale deki chi yuꞌu ka yiesi ritilha len luesikani lhe seꞌe ka benne reseꞌe disakana lo ka uxtisi gekaniha lhe, lebiꞌi bittu gasinle, kumu ladeꞌaxa teeki aka aní. Ttaka nna laa laꞌania ttega nuha chi isia lhuxa yiesi lo yu‑ni.
\p
\v 10 Rárugabe kana:
\p ―Ka yiesi elha‑na ebiꞌi noo luesikani ttilhakana lhe ka nu rinnabia‑na ebiꞌi noo luesikani lhe.
\v 11 Anágaba nna gattibani yiesi lo yu‑ni ixú xxatta lhe gaꞌa ubina lhe isagwe lhe. Anágaba nna ilágabin ka benne bixa aka yebáha, nu uinna ki gasikanie lhe ebanakanie lhe.
\p
\v 12 ’Ttaka tti lani aka iyá nuní, lebiꞌi chila udaxxukana le lhe chila dhu nookana le lhe anágaba lhe tagaꞌakana le lo ka xueda seꞌe lheꞌe ka yoꞌo ata rudhetiriꞌi ka tisa ge Tata Do Yebáha, nianna kixxakana le lheꞌe lisiyya lhe anágaba utso dúkana le arlo ka nu rinnabia xeni. Aníha udhakakana le kumu de ria lele neti.
\v 13 Aní satele kini lebiꞌi gapale lo neda kixxiꞌenle kana kia.
\v 14 Gwaluin doelha bittu uchacha ikile bixa ekabile gekani,
\v 15 kumu neti gutebaa tisa len lebiꞌi lhe elha rieni nu dika oseꞌe siina iyá ka nu ritisikinna leha ki abittu eseꞌe disakana lole.
\v 16 Axtagaba ka xxudileha lhe ka betsileha o si ka benne raka luesileha o ka nu seꞌe tse lenleha tagaꞌakana le lo ná ka uxtisi nna ttu chupale nna uttikana le.
\v 17 Anágaba iyába ka benne seꞌe yiesi lo yu‑ni utía di lekani le de ria lele neti.
\v 18 Ttaka niruba ttú itsa ikile, labí tseꞌe loo nuná.
\v 19 ¡Ganna lebiꞌi tseꞌe tsitsile, gwa daabale odilá Tata Do Yebáha le!
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie deki chi tteba dabigana // tseꞌe loo lheꞌesi Jerusalén‑ni
\p
\v 20 ’Ganna chi ilenle ebiꞌi ka soldaduha abiꞌiba kweꞌe Jerusalén‑ni, laꞌania nna chi yule deki chi tteba duna tseꞌe loona.
\v 21 Laꞌania nna lebiꞌi, ata seꞌele daka Judea‑ni, gwaluxunni nna gwaltsapi iki ka iꞌiya sia niha. Ata seꞌele Jerusalén‑ni, nna gwaliria lheꞌe yiesiha nna ata seꞌele lheꞌexxiha nna abittu eyekile tataꞌale lheꞌesiha.
\v 22 Kumu laꞌania elha disa tsitsi nuha uyúle, ganna chi aka iyá nu chi gaꞌanna lo ka yetsi ge Tata Do Yebáha.
\v 23 ¡Gwalíchiru le ka benne nuila ata nuja xiꞌinke laꞌania lhe denke ka nuto rasi lhe! Kumu elha disa tsitsi nuha isia itúba lo yu geriꞌi‑ni. Laꞌania nuha Tata Do Yebáha riguabie elha riseꞌiki geeha len ka benneha.
\v 24 Ttu chupa ke uttikana ke len espada nna adíke nna udaxxukana ke nna echekana ke lheꞌe iyába ka yiesi dittu. Ka nu dittuha nna utseꞌe lookana Jerusalén‑ni axtaliba ganna chi gwadona sá chi gaꞌanani Tata Do Yebáha satekana ttu bixa.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie gasina aka atti chi esiabie yiesi lo yu‑ni
\r (Mt. 24:29‑35, 42‑44; Mr. 13:24‑37)
\p
\v 25 ’Laꞌania nna aka ttu bixa lo tatubisa‑na lhe lo nanto beo‑na lhe anágaba lo ka beli‑na lhe. Ka benne seꞌe yiesi lo yu‑ni nna aka télakanie lhe gasikanie de iyienkanie tsuꞌu be xxatta lo indatooha de radha xxatta loni.
\v 26 Axtaba echulhakanie de elha rasi ge nu aka yiesi lo yu‑ni, kumu ka beli‑na lhe adíru ka nu ra xxeni lekani seꞌe gwetsáha igubibakana.
\v 27 Laꞌania nna neti benne daya yebáha, iláni ka benne neti dedáya yebáha lheꞌe ttu bea ra tsitsi lasia lhe raka lhalhaba xiani kia lhe.
\v 28 Ganna chi dhulo aka nuní, laꞌania nna gwalelhidha ikile lhe tsitsi gwaleseꞌe, kumu neti chi tteba esiaya kini odiláya le.
\p
\v 29 Utixxiꞌagabani Jesús‑ni kana ttu tisa. Aníha benie kini utte dákana bí diani nu raka lebie kixxiꞌanie kanaha. Nianna tti ree:
\p ―Gwalugíaruga lo ka ya higu‑na lhe o bixaba lo attu yaga.
\v 30 Ganna chi rilenle regaꞌa lhaga gekani, laꞌania nna chi yule deki chi tteba dabigana etaꞌa iyya.
\v 31 Anágaba laꞌania ganna chi ilenle aka nu chi ria‑ni, laꞌania nna chi yule deki chi tteba dabigana innabia Tata Do Yebáha.
\p
\v 32 ’Netiru ria, labí chi utti ka benne seꞌe nnanna tti isia sá aka iyá nuní.
\v 33 Yebáha lhe yiesi lo yu‑ni lhe tseꞌe loobaka nuní, ttaka ka tisa ria‑ni teekiba aka nu ra ka benne‑ni.
\p
\v 34 ’Gwaluyú gele, bittu tseꞌele uinle nu rakaba lele, nigaba akale nu dusi lhe, kini ni kina ge ka elhaxchacha iki tee yiesi lo yu‑nila do ikile, laꞌania nna ttu iyyaba lasi isia sá aka iyá nu chi ria‑ni.
\v 35 Kumu ttu nnelaba aka nuní, ttiba ttu nu iyaxxuna lheꞌe yalhi, aníha‑ba aka nuha. Ttu nnelaba isia elha disa ge iyába ka benne seꞌe yiesi lo yu‑ni.
\v 36 Gwaltseꞌe tsitsi lhe satía gwalulisa Tata Do Yebáha kini dhaale lhaale lo iyá nu aka laꞌania lhe anágaba kini aka eso dule arloa, neti benne daya yebáha.
\p
\v 37 Jesús‑ni lo resába ruleꞌenie ka benne roꞌo yotuha, lo rela nna rayaꞌane iki iꞌiya ta daa ka ya olivuha.
\v 38 Iyába ka benne dila tteba riake roꞌo yotuha kini rado nagake gebie.
\c 22
\s Ka nu loni ge ka benne Israel‑ni regila lekani // gasina uttikana Jesús‑ni
\r (Mt. 26:1‑5, 14‑16; Mr. 14:1‑2, 10‑11; Jn. 11:45‑53)
\p
\v 1 Chi tteba dabigana isia laní nu tee láni Pascua. Laꞌania nuha tti ro ka benne Israel‑ni yettaxtila nu abittu kua dii dia ikiniha.
\v 2 Ka nu loni ge ka bixxudiha lhe ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni sigába regila lekani gasina uttikana Jesús‑ni, kumu de rasikinna ge ka benne.
\p
\v 3 Laꞌania nna tti utaꞌa nu xxegwiha lheꞌe lasto Judas nu tegaba láni Iscariote. Lana selana len ka benne tsiꞌinu (12) rudhetini Jesús‑ni.
\v 4 Nianna ugíana gwanne lenna ka nu loni ge ka bixxudiha lhe ka nu loni ge ka nu riseꞌekana ruyúkana roꞌo yotuha, kini gaxasina uinna ki utena Jesús‑ni lasi ná ka nuha.
\v 5 Ka nuha nna bedeakabakinna ge nu ranaha, nianna tti bisia roꞌokani ugwekana Judas‑ni belhiu.
\v 6 Lana nna gwa uxielhabana dhina belhuha. Nianna udulo ttebana begila leni gasina utena Jesús‑ni lasi ná ka nuha tti anuttu benne seꞌe.
\s Jesús‑ni roe len ka benne rudhetinieha irse ge laní Pascua
\r (Mt. 26:17‑29; Mr. 14:12‑25; Jn. 13:21‑30; 1 Co. 11:23‑26)
\p
\v 7 Tti chi bisia laní tti ro ka benne Israel‑ni yettaxtila nu abittu kua dii dia ikiniha, laꞌania teeki ruttike ka neru reꞌeni to ki roke tti raka laníha.
\v 8 Nianna udhelha Jesús‑ni Pedro‑ni lhe Juan‑ni lhe, ree kana:
\p ―Gwaltsia, gwaluni irseriꞌi kini goriꞌi nnanna bisia laní Pascua.
\p
\v 9 Lakana nna rákane:
\p ―¿Gá raka lelu tsiatu sentu irseha?
\p
\v 10 Jesús‑ni nna bekabie gekani, ree:
\p ―Ganna chi diale gaꞌale roꞌo yiesiha, niha etiꞌale ttu nubiyú dedána denojana ttu reꞌe inda. Gwaltsia gwatanalha na ataliba etaꞌana lheꞌe yoꞌoha.
\v 11 Nianna gwaligasi xxana yoꞌoha: “Maestruha rinnaba tise, ree: ¿Gon‑na do ttu cuartu ata go irse lania ka benne rudhetinia‑ni irse ge laní Pascua?”
\v 12 Xxana yoꞌoha nna uleꞌenna le yoꞌo nu do berupa kuaha. Niha chi do tse ttu cuartu xeni. Lheꞌe nuha gwaluin irse ki goriꞌi.
\p
\v 13 Nianna diakana nna gwaxxakabakana tti tteba ra Jesús‑ni kana. Niha benkana irse ge laní Pascua.
\p
\v 14 Tti chi bisia ura go irsekeha nna bedo Jesús‑ni lenie ka apóstol geeha roꞌo mexaha.
\v 15 Nianna rabie ke:
\p ―¡Yalhá chi re lasia go irsea len lebiꞌi nnanna laní Pascua‑ni, tti lani uyúa elha disa gattia!
\v 16 Kumu neti ria le, labíru goa luesi irse‑ni, axtaliba ganna chi go irsea attu libe len lebiꞌi ata rinnabia Tata Do Yebáha.
\p
\v 17 Nianna tti bedaxxue ttu xiga taꞌa vinu nna iki de chi begwebie ixkixaru len Tata Do Yebáha, nianna rabie:
\p ―Gwaludaxxu nuní nna gwaliꞌiya iyále latti latti.
\v 18 Kumu neti ria le, labíru iꞌiyaa vinu‑ni, axtaliba ganna chi isia sá innabia Tata Do Yebáha.
\p
\v 19 Nianna tti bedaxxue yettaxtilaha nna iki de begwebie Tata Do Yebáha ixkixaru, nianna tti ulhaꞌabie lheꞌe benneha nna begwebie ke nna ree:
\p ―Benne‑ni anke bela latia. De lebiꞌi nna rutea bela latia‑ni ki gattia odiláya le. Gwaligo benne‑ni nna aní uinle kini sadú lele neti.
\p
\v 20 Aníha‑gaba benie len xiga taꞌa vinuha. Iki de chi beko irsekeha, nianna tti bedaxxue xigaha nna ree:
\p ―Vinu‑ni ankana reni kia. Rugwena lidhaka tisa kubi bodhaꞌan Tata Do Yebáha. De lebiꞌi nna ulalia reni kia‑ni kini odiláya le.
\v 21 Ttaka nu utena neti lasi ná ka nu uttikana netiha, niiba do nuha len neti roꞌo mexa‑ni.
\v 22 Gwalí galá neti benne daya yebáha, eyaꞌabaa attiba chi gaꞌanna satea. Ttaka gwalíchiru le nu utena neti lasi ná ka nu uttikana netiha.
\p
\v 23 Nianna tti udulo ka benne rudhetinieha rinnaba tisa luesike nuxake nuha ruinke uteke Jesús‑ni lasi ná ka nu uttikaneha.
\s Ka nu rudhetini Jesús‑ni ridaka len luesikani // nuxakana aka nu ra xxeniru leni
\p
\v 24 Ka benne rudhetini Jesús‑ni uduloke rulisa luesike ki nuxake nuha akaruke benne inná xxeniru leke tti adíke.
\v 25 Jesús‑ni nna ree ke:
\p ―Yiesi lo yu‑ni ka nu rinnabia‑na lhe ka nu ra xxeni lekinna lhe, ka nuná rinnabiabakana ka yiesi gekani attiba rakaba lekani, nianna rákana deki ankabakana ka nu ruin tse.
\v 26 Ttaka lebiꞌi labí aná dika uinle. Lebiꞌi nu uinlale: nu inná xxeniru leniha, nuha‑la uinna deki labí ra xxeni leni; nna nu rinnabiana adí ka nuha, nna akalana attiba ttu benne rixúe rute nee len adí ka nuha.
\v 27 Nianna, ¿núkana nuha ra xxeniru lekani ganna? ¿Si nu do lo mexaha ak? ¿Nú rigaꞌana elho lheꞌe yeꞌena ro nu do lo mexaha ak? ¿Laaba ganna nu do lo mexaha, lana nuha ra xxeniru leni? Neti nna labí runia aná, sinuki dolaa len lebiꞌi kini rixúa rute náya len lebiꞌi.
\p
\v 28 ’Lebiꞌi nuná gwa useꞌele len neti tti biyúa iyába ka elha disa chi gwatea.
\v 29 De nuha nna neti utea lo neda gele ki innabiale ttiba ben Tata kiaha len neti,
\v 30 kini anáchu aka gele gole lhe iꞌiyale len neti ata dhoa innabiayaha. Anágaba lebiꞌi kwiagabale ata innabiale kini uinle elhuxtisi ge ka benne tsiꞌinu (12) dhi datiake benne tee lábie Israel.
\s Jesús‑ni rigixxiꞌabie deki Simón Pedro‑ni labí // dhi roꞌoni deki ankabienne
\r (Mt. 26:31‑35; Mr. 14:27‑31; Jn. 13:36‑38)
\p
\v 31 Jesús benne anke Xxanariꞌiha rágabe Simón‑ni:
\p ―Simón, nu xxegwiha chi unnabana len neti kini ugwelhaa na udekina ikile ttiba ttu xuxtila.
\v 32 Ttaka neti nna chi unnabaa len Tata kiaha gelu kini abittu udhanlu tsia lelu neti. Lu nna ganna chi eyekilu odaxxulu neda kiaha, laꞌania nna lu nuná ebeki tsitsilu le ka betsi to gelu‑ni kini eseꞌe tsitsike lo neda kia.
\p
\v 33 Simón‑ni nna rane:
\p ―Neti gwadúbaa lenlu xa tata, meskila tsia lania lu lisiyya, lhe o meskila gattia len kwinalu lhe.
\p
\v 34 Jesús‑ni nna bekabie geni, ree:
\p ―Pedro, neti ria lu, nnolha, tti lanila kwesi chinkaha, lu tsunna libela chi bedhea lelu a ridí roꞌolu deki ankabienlu neti.
\s Jesús‑ni ree gasina teeki uin ka benne rudhetinieha
\p
\v 35 Nianna unnaba tisa Jesús‑ni ke, ree:
\p ―Tti udhelhaa le tti abittu belhiu cheleha lhe tti abittu chele nu ixuinle tsuꞌule nedaha lhe anágaba tti abittu che gwaracha geleha, laꞌania, ¿si biyasa ttu bixa gele?
\p Lake nna bekabike, ráke:
\p ―Labí.
\p
\v 36 Nianna ree ke:
\p ―Ttaka nnanna nu tee belhiu geniha nna teeki dheni belhiu geni, anágaba nna ujana nu ixuinna tsuꞌuna neda. Nu abittu espada geni tee nna uttoꞌona jabana geniha kini goꞌona ttu espada geni.
\v 37 Kumu neti ria le, teeki satea attiba ra lo ka yetsi ge Tata Do Yebáha ata dia ra: “Bedhakabakane ttiba rudhakakana ttu nu ruin satsa.”\f + \fr 22:37 \ft Isaías 53:12\f* Kumu iyába nu ra lo ka yetsi ge Tata Do Yebáha deki satea tee kiba aka nuha.
\p
\v 38 Lake nna ráke:
\p ―Tata, ne chupa ka espada seꞌe nii.
\p Lee nna bekabie, ree ke:
\p ―Chinka, ttanába.
\s Jesús‑ni rilhapie tisa len Tata Do Yebáha iki iꞌiya // ata daa ka ya olivuha
\r (Mt. 26:36‑46; Mr. 14:32‑42)
\p
\v 39 Nianna beria tteba Jesús‑ni lheꞌe yoꞌoha nna diabie iki iꞌiya ata daa ka ya olivuha, benbe attiba chi labinie runie. Ka benne rudhetinieha nna danalhagabake bie.
\v 40 Tti bisinke iki iꞌiyaha, nianna ree ke:
\p ―Gwalinnaba len Tata Do Yebáha kini abittu dhi yie nu xxegwiha le nna eyadi gaale.
\p
\v 41 Lee nna biruꞌune ata seꞌekeha, biruꞌunabe ttiba ata radhá ttu íyya tti riguꞌunariꞌi na. Nianna tti bedú xibie unnebie len Tata Do Yebáha, ree:
\p
\v 42 ―Tata to, ganna kwinalu edá lelu, bodiláttu neti lo elha disa uyúa‑ni. Ttaka labí nu innía aka; nu inná kwinabalu aka.
\p
\v 43 Nuha‑ba ree nna tti uka xxe ttu anjeli ge Tata Do Yebáha bisie kini udú tsitsie bie.
\v 44 Tti lo ruyú xxatta Jesús‑ni elha disaha, adikala itú lebie rilhapie tisa len Tata Do Yebáha. Indedha geeha nna tsuin tsuinba riginnina lo yu ttiba risuni reni.
\p
\v 45 Tti uluxanie unne lenie Tata Do Yebáha, nianna bedú liibie nna besine ata seꞌe ka benne tsunna rudhetinieha, gwaxxake ka benneha teꞌadhike de du siꞌi leke.
\v 46 Nianna ree ke:
\p ―¿Beaka teꞌadhile? Gwalchadha nna gwalinnaba len Tata Do Yebáha kini abittu dhi yie nu xxegwiha le nna eyadi gaale.
\s Bedaxxukana Jesús‑ni kini uttikane
\r (Mt. 26:47‑56; Mr. 14:43‑50; Jn. 18:2‑11)
\p
\v 47 Sa dula Jesús‑ni rinnebie, ttiru chi bisin ixe ka benne ata dueha. Nu tee láni Judas, delába nu selagabana ka benne tsiꞌinu (12) rudhetinieha, lana daneruna lo ka benneha. Nianna ubigana gwattona xxaga Jesús‑ni.
\v 48 Jesús‑ni nna rabie na:
\p ―Judas, neti benne daya yebáha, ¿si de utolu xxagaa‑ni nna utelu neti lasi ná ka nu uttikana neti?
\p
\v 49 Tti chi bilani ka benne seꞌeke len Jesús‑ni nu raka laꞌania, nianna ráke bie:
\p ―Tata, ¿si gutíatu len ka espada‑ni?
\p
\v 50 Nianna ttu ka benneha benie gwe nubiyú riben lo sina ge bixxudi xeniha, uchúe naga ben geni.
\v 51 Ttaka Jesús‑ni nna rabie:
\p ―Chinka, ttanába.
\p Nianna tti utane naga nubiyúha nna beyonie nagani.
\v 52 Nianna rabie ka nu daa udaxxukaneha, delába ka nu loni ge ka bixxudiha lhe ka nu riseꞌe gweyú roꞌo yotuha lhe anágaba ka nu anka benneola ge ka nu Israel‑ni lhe, rabie kana:
\p ―¿Beaka ttiba ttu nu daa gwedaxxu ubana dale gwedaxxu neti, denle espada lhe yaga lhe?
\v 53 Ki ttu ttu sába udúa len lebiꞌi roꞌo yotuha, nna abí chiga bedaxxule neti. Ttaka nnanna anka ura gele, kumu nnanna anka chulha rinnabia nu xxegwiha.
\s Pedro‑ni labí uxí roꞌoni deki ankabienna Jesús‑ni
\r (Mt. 26:57‑58, 69‑75; Mr. 14:53‑54, 66‑72; Jn. 18:12‑18, 25‑27)
\p
\v 54 Nianna tti bedaxxukana Jesús‑ni nna dechekane lisi bixxudi xeniha. Pedro‑ni nna idittuliba danalhana.
\v 55 Nianna tti bekuakana gi laliꞌa ge yoꞌoha nna useꞌekana abiꞌiba kweꞌe nuha. Niha‑gaba beteche Pedro‑ni lagwi gekani.
\v 56 Ttu nuila riben sina niha, tti bilenna Pedro‑ni dona kweꞌe giha, nianna begía tsittabana loni nna rana:
\p ―Nubiyú re nii, len Jesús‑nigaba reki nuní.
\p
\v 57 Ttaka Pedro‑ni nna labí uxí roꞌoni, rálana:
\p ―Labí ankabiati nuná xa nuila.
\p
\v 58 Ttu sattiruba chi bedete nna lengwa chi bedeláni attuna, nianna redenána:
\p ―Lu lhe, ki luesi ka nunágabalu.
\p Ttaka Pedro‑ni nna rana:
\p ―Laa luesi ka nunága neti.
\p
\v 59 Ttiba ttu ura chi bedete, lengwa chi redená attuna:
\p ―Neti rakati nu re nii len nunágaba reki nuní, kumu nu Galileagaba nuní.
\p
\v 60 Ttaka Pedro‑ni rana:
\p ―Labí yua bí ge nuná rinnelu.
\p A riluxala rinnenaha, ttiru chi uresi chinkaha.
\v 61 Nianna tti bodeki lo Jesús benne anke Xxanariꞌiha belannie lo Pedro‑ni. Lana nna gwadú tteba leni tti ree: “Nnolha attila lani kwesi chinkaha, lu tsunna libela chi bedhea lelu abí ridí roꞌolu deki ankabienlu neti.”
\v 62 Nianna beria tteba Pedro‑ni roꞌo yoꞌoha nna uresibana ttibaxkaba leni de releninna.
\s Jesús‑ni ruxisikana gebie
\r (Mt. 26:67‑68; Mr. 14:65)
\p
\v 63 Ka nubiyú seꞌekana ruyúkana Jesús‑ni nna ruxisikana gebie lhe rudhenkane lhe.
\v 64 Ruttokana lobie nna tti rinnaba tisakane, rákane:
\p ―Unne yaꞌachu, ¿nú nuná bedhenna lolu?
\p
\v 65 Bikala nuha rákane rulisa xxattakane.
\s Jesús‑ni biso due arlo ka uxtisi ge ka nu Israel‑ni
\r (Mt. 26:59‑66; Mr. 14:55‑64; Jn. 18:19‑24)
\p
\v 66 Tti ugwani dilaha nna bitupa ka benneola ge ka nu Israel‑ni lhe ka nu loni ge ka bixxudiha lhe ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni lhe, ka nuha uchekane ata ritupakana ruinkana elhuxtisiha. Nianna tti unnaba tisakane, rákane:
\p
\v 67 ―Utixxiꞌen riꞌitu, ¿si lu ankalu Cristu benne chi gaꞌanani Tata Do Yebáha idhelhe?
\p Labie nna bekabie gekani, ree:
\p ―Ganna innía: “Ila”, laꞌania nna laa gweyyaga lele kia
\v 68 lhe anágaba ganna neti innaba tisaa le ttu bixa, laꞌania nna abígaba ekabile kia.
\v 69 Ttaka debá nnanna neti benne daya yebáha, esinaa dhoa daka ná ben ge Tata Do Yebaa benne ra xxeni leeha.
\p
\v 70 Nianna iyábakana unnaba tisakane, rákana:
\p ―Ganna aníha nna, ¿si lu nuná ankalu Xiꞌin Tata Do Yebáha?
\p Jesús‑ni nna bekabie gekani, ree:
\p ―Lebiꞌiba chi ra deki nuná ankaa xa.
\p
\v 71 Nianna rákana:
\p ―Nnanna labíru riyasinriꞌi kixxiꞌakinna riꞌi nuxa ankana. Ki kwinabariꞌi chi biyieninriꞌi nu rana.
\c 23
\s Jesús‑ni biso due arlo Pilato‑ni
\r (Mt. 27:1‑2, 11‑14; Mr. 15:1‑5; Jn. 18:28‑38)
\p
\v 1 Nianna iyábakana bedú liikana nna uchekana Jesús‑ni gwatso dúkane arlo Pilato‑ni.
\v 2 Nianna udulokana besiakana ikie, rákana:
\p ―Nubiyú du nii gwaxxakatu na rekina ruchixxina iki ka benne getu‑ni lhe rusunana uteke belhiu nu ruteriꞌi len César nu rinnabia xeniha. Anágaba nna rana deki lana ankana Cristu nu rinnabia.
\p
\v 3 Nianna unnaba tisa Pilato‑nie, rane:
\p ―¿Si lu ankalu nu rinnabia ge ka nu Israel‑ni?
\p Lee nna bekabie geni, ree:
\p ―Luba chi ra deki nuná ankaa xa.
\p
\v 4 Nianna ra Pilato‑ni ka nu loni ge ka bixxudiha lhe ka benne sama niha lhe, rana ke:
\p ―Neti, labí raxxakaa bixa tulha daa nubiyú‑ni.
\p
\v 5 Ttaka lakana nna doelhaba ruinkana, rákana:
\p ―Rekina rutsatsana ka benne. Itúba daka Judea‑ni rekina ruleꞌenna ke nu yuna. Udulona daka Galilea‑ni nna axtaba bisiana nii.
\s Jesús‑ni biso due arlo Herodes‑ni
\p
\v 6 Tti biyienin Pilato‑ni rudettikana Galilea‑ni, nianna unnaba tisana kana ganna Jesús‑ni anke nu Galilea.
\v 7 Tti biyieninna rákana deki dabie daka lo yu ata rinnabia Herodes‑ni, nianna bedhelhane arlo Herodes‑ni kumu lheꞌesi Jerusalén‑nigaba re nuha laꞌania.
\v 8 Herodes‑ni nna tti bilenna Jesús‑ni yalhá bedeakinna kumu chi usá re leni ilenne de biyieninna ge nu runieha. De nuha nna raka leni ilenna unie ttu milagru.
\v 9 Laxkala ixe nu unnaba tisane, ttaka labie nna kwachiruba bekabie geni.
\v 10 Ka nu loni ge ka bixxudiha lhe ka nu ruleꞌekinna ka benne nu ra lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni, seꞌekana nna doelhaba ruinkana rukinnikane.
\v 11 Herodes‑ni lenna ka soldadu geniha nna labí biyú tsekane, bexisilakana gebie. Nianna begukukane ttu lari raka galha loni nna tti bedhelhakane arlo Pilato‑ni.
\v 12 La sáha nna Pilato‑ni lenna Herodes‑ni beseꞌe tse len luesikani, kumu tti lanila aka nuní, labí raka uyú tse luesikani.
\s Bedaꞌaba roꞌokani uttikana Jesús‑ni
\r (Mt. 27:15‑26; Mr. 15:6‑15; Jn. 18:38–19:16)
\p
\v 13 Pilato‑ni nna bottupana ka nu loni ge ka bixxudiha lhe ka uxtisi ge ka nu Israel‑ni lhe, anágaba ka benne ge yiesiha lhe.
\v 14 Nianna tti rana kana:
\p ―Lebiꞌi betegaꞌale nubiyú du nii loa, rusiale ikini rale deki rekina rutsatsana ka benne lheꞌesi‑ni. Ttaka neti nna arlobale chi unnaba tisaa na nna labí gwaxxakaa deki ruinna nu rusiale ikinna.
\v 15 Nigaba Herodes‑ni labí gwaxxakana bixa ben nuní, ki bedhelhalana nuní len riꞌi attu libe. Gwaluyúruga, labí chi ben nuní ttu bixa nu dika ralhana gattina.
\v 16 Laxkala ugwebaa na ttu elha disa tsitsi, iki de nuha nna olhábaa na.
\p
\v 17 [Aníha ra Pilato‑ni kumu kua laníba teeki ebeana ttu nu tee lisiyya.]
\v 18 Ttaka iyábakana tulapaba uresiꞌakana, rákana:
\p ―¡Betti nuná nna Barrabás‑naba bodilaa!
\p
\v 19 Barrabás‑ni tena lisiyya kumu lheꞌesiha lana lenna adíru ka nu subi, beseꞌe disakana arlo ka uxtisiha, anágaba nna de benna elhutti.
\v 20 Pilato‑ni nna de raka leni odilána Jesús‑ni, aníoka nna belisana kana attu libe.
\v 21 Ttaka lakana nna adíla idisa uresiꞌakana, rákana:
\p ―¡Betá nuná lo ya kurusi! ¡Betá nuná lo ya kurusi!
\p
\v 22 Beyonna libeha nna ra Pilato‑ni kana:
\p ―¿Bíla nu satsa ben nuní ganna xa? Neti labí raxxakaa bixa benna ttu nu dika ralhana gattina. Ugwebaa na ttu elha disa nna iki de nuha nna odilábaa na.
\p
\v 23 Ttaka lakana nna bittuba bedo nagakani, ribesiꞌanibakana rinnabakana utáne lo ya kurusi. De ribesiꞌa xxattakanaha nna aloba biriꞌa lenkana,
\v 24 ben Pilato‑ni nu rinnabakanaha.
\v 25 Aníha uka nna bodilábana nubiyú nu unnabakana odilánaha, delába nu tee lisiyyaha de bedú disana arlo ka uxtisiha lhe de benna elhutti lhe. Ttaka Jesús‑ni nna botebane lasi nákani kini udhakakane nu rakaba lekani.
\s Jesús‑ni betákane lo ya kurusiha
\r (Mt. 27:32‑44; Mr. 15:21‑32; Jn. 19:17‑27)
\p
\v 26 Tti chi dia lenkana Jesús‑ni kini utákane lo ya kurusiha, nianna bedaxxukana Simón ge lheꞌesi Cirene‑ni, dedá nuha ugíana lheꞌexxi. Nuha bejuakana na ya kurusiha kini bijana nuha tanoona Jesús‑ni.
\p
\v 27 Danalhagaba ixe ka benne lheꞌesiha lhe anágaba danalhagaba ka benne nuila ribesike gebie de resiꞌikanie bie.
\v 28 Ttaka Jesús‑ni nna bodeki loe ata seꞌe ka benneha nna ree ke:
\p ―Benne nuila ge Jerusalén. Bittu kwesile kia, gelale gwalikwesi lhe ge ka xiꞌinle‑na lhe.
\v 29 Kumu isia sá inná ka benne: “Karubáru ka nuila ka nu abittu aka uja xiꞌinkani lhe ka nu anuttu xiꞌinkani chi bija lhe, anágaba ka nu anuttu nuto chi begasikana lhe.”
\v 30 Nianna dhuloke gake ka iꞌiya‑na: “¡Gwaloguku ikitu!”, nna ka sitta xua xea‑na nna gake kana: “¡Gwalukatsi riꞌitu!”
\v 31 Kumu ki neti ankalaa attiba ttu ya yaꞌa nna rudhakakana neti aní, adírula udhakakana lebiꞌi de ankale attiba ttu ya bisi.
\p
\v 32 Chegabakana a chupa ka nubiyú ben satsa kini uttikana ka nuha itupa len Jesús‑ni.
\v 33 Tti chi bisinkana lo yu tee láni Bega Iki Nu Yatti, niha betákana ke lo ka ya kurusi. Ttu ka nu ben satsaha betákana na daka ná ben gebie nna attuna nna daka ná yattie.
\v 34 Nianna unne Jesús‑ni, ree:
\p ―Tata, uxíchi elha xen lasi ge ka nu seꞌe nii, kumu labí yu ka nuní nu ruinkana.
\p Ka soldaduha nna bedelhakana suerti kini elhaꞌakana ka xo Jesús‑ni.
\v 35 Ka benne nna seꞌebake rulannike, ka uxtisiha nna ruxisilakana gebie, rákana:
\p ―Benne subi gwa bodilána. Nnanna nna titúbana eláchuna ganna gwalíginna ankana Cristu nu chi bekwe Tata Do Yebáha.
\p
\v 36 Anágaba ka soldaduha ruxisigabakana gebie. Ribigakana nna rugwekane vinu idí,
\v 37 nianna ra kane:
\p ―¡Ganna gwalíginlu ankalu nu rinnabia ge ka nu Israel‑ni, titúbalu beláchu lo ya kurusi‑ni!
\p
\v 38 Lo ya kurusiha daka xekie, niha taa ttu breta ra loni:\f + \fr 23:38 \ft Lo yetsi‑ni ata dia ra: “niha taa ttu breta ra loni”, lo attu yetsi nna bodienke rake: “niha taa ttu breta dia loni tisa griegu lhe latín lhe hebreo lhe: Lo nuha ra:”\f* “Nuní ankana nu rinnabia ge ka benne Israel.”
\p
\v 39 Ttu ka nu ben satsa taa lo ya kurusiha rulisa satsane, rane:
\p ―¡Ganna gwalíginlu ankalu Cristu, titúbalu beláchu lo ya kurusi‑ni lhe bodiláchu riꞌitu lhe!
\p
\v 40 Ttaka attu nuha nna bedhaka disalana nu rinneeha, rana na:
\p ―Lu, ¿si bi gwa elha rasi gelu tee len Tata Do Yebáha ki luesi elha disa ruyú benne‑nigaba ruyúlu?
\v 41 Riꞌi ruyú galáriꞌi elha disa lo ya kurusi‑ni, kumu ralhabariꞌi kixariꞌi ge nu benriꞌi, ttaka benne‑ni nna labí bixa nu satsa chi benie.
\p
\v 42 Nianna tti rana Jesús‑ni:
\p ―Tadúttu lelu neti ganna chi dhulolu innabialuha.
\p
\v 43 Nianna ra Jesús‑ni na:
\p ―Netiru ria, nasá tteba esin lenlu neti ata dho tselu.
\s Jesús‑ni uxíbie elhutti lo ya kurusiha
\r (Mt. 27:45‑56; Mr. 15:33‑41; Jn. 19:28‑30)
\p
\v 44 Ttiba tu retin tsiꞌinuha (12) bechulha itúba yiesi lo yu‑ni nna retin tsunnaha‑liba beyani.
\v 45 Tatubisa‑na bechulhaba lobie nna lari daa lagwi lheꞌe yotuha nna chubaa tíba bireda nuha.
\v 46 Jesús‑ni nna unnebie idisa, rabie:
\p ―Tatoo, lasi nálu otea elha nabani kia‑ni.
\p Nuha‑ba rabie nna tti uttie.
\p
\v 47 Tti chi bilani soldadu nu baninna ttu gayua (100) ka soldadu ge Roma‑ni nu chi ukaha, nianna rana:
\p ―¡Xxeniba ra le Tata Do Yebáha! Gwalíba nna nubiyú‑ni benne tseba anka nuní.
\p
\v 48 Iyába ka benne tupake ata uka nuha, tti bilákanie iyá nu chi ukaha, nianna siꞌiba du leke rudhen roꞌo lastoke deyyake.
\v 49 Ttaka iyába ka benne ankabiakanie Jesús‑ni lhe ka benne nuila gwanalhake bie tti ugwekie daka Galilea‑ni lhe, iyába ka benneha idittuliba seꞌeke rulannike iyá nu rakaha.
\s Jesús‑ni bekatsike bie
\r (Mt. 27:57‑61; Mr. 15:42‑47; Jn. 19:38‑42)
\p
\v 50 Laꞌania udo ttu benne biyú lábie José, re tse lebie lhe runie nu dika ixú lhe. Benneha anke benne lheꞌesi Arimatea, ttu yiesi re daka Judea‑ni. Benneha sele lheꞌe ka nu ruinkana elhuxtisi ge ka nu Israel‑ni.\fig Burial of Jesus|45cn01847B.tif|col|||(Lucas 23:50-56)|23.50\fig*
\v 51 José‑ni dogabe ribede isia sá innabia Tata Do Yebáha ka benne lhe anágaba nna bittugaba uyuꞌu lebie nu ben adí ka nuha len Jesús‑ni.
\v 52 Nianna ugíabie arlo Pilato‑ni nna unnabe lenna kini ugwelhane elhide Jesús‑ni lo ya kurusiha.
\v 53 Iki de belhide benneha, nianna tti bottesie bie lheꞌe ttu lari sibi nna gwakatsie bie lheꞌe ttu baa do lheꞌe ttu íyya daa niha, ata lanú benne yatti chi bigatsi niha.
\v 54 Laꞌania anka viarna nna la sáha ankana tti reseꞌe tse ka benne Israel‑ni kumu chi isia sá tti reyaka leke.
\p
\v 55 Ka benne nuila daa lenke Jesús‑ni ttili dabie daka Galilea‑ni, ka benneha ugíake nna bilákanie yieru baaha lhe bilákanie gasina utixxake benne yattiha lhe.
\v 56 Tti besinke lheꞌe yoꞌo ata seꞌekeha nna benke ka biste rure ixixxi lhe adíru ka nu kabike lati Jesús‑ni. Nianna beyakaba leke la sá tti reyaka le ka nu Israel‑ni. Benbake attiba chi gaꞌanna lo bia bennabi bodhaꞌan Moisés‑ni.
\c 24
\s Jesús‑ni beyaka benbie lo elhuttiha
\r (Mt. 28:1‑10; Mr. 16:1‑8; Jn. 20:1‑10)
\p
\v 1 Ugwani dila tti bedú niꞌa xumanuha, dila tteba udá ka benne nuilaha diake iki baaha cheke ka nu rure ixixxi chi benkeha.\fig Women at the tomb|46cn01850B.tif|col|||(Lucas 24:1-12)|24.1\fig*
\v 2 Tti bisinkeha nna bilákanie íyya yaya roꞌo yieru baaha, labíru yaya nuha roꞌoni.
\v 3 Nianna utaꞌake lhiꞌu, ttaka lanúru Jesús benne anke Xxanariꞌiha gwaxxakake niha.
\v 4 Uka télakanie tti bilákanie nu chi ukaha. Ttiru nna ttu nnelaba chi uka xxe chupa ka benne biyú ata seꞌekeha, nukuke xo raka lhalhaba loni.
\v 5 Ka benne nuilaha nna itú rasibakanie bedetta loke lo yu. Ttaka ka benne biyúha nna ráke ke:
\p ―¿Beaka regilale benne anka baniha lheꞌe ka benne chi uttiha?
\v 6 Lanúru benneha tee nii, chiba beyaka ben benneha. Gwalodhú lele ge nu rabie tti sa rekie daka Galilea‑ni.
\v 7 Rabie deki lee benne daa yebáha, teeki iginnie lo ná ka nu ruin satsaha nna utákane lo ya kurusiha; eyonna ubisaha nna eyaka benbe.
\p
\v 8 Laꞌaniala nna tti bodhú leke ge ka tisa unne Jesús‑ni.
\v 9 Nianna bedáke roꞌo yieru baaha nna besinke utixxiꞌakanie ka benne sinea (11) bedhetinieha lhe adíru ka benne seꞌe niha, utixxiꞌakanie ke iyá nu chi bilákanieha.
\v 10 María Magdalena‑ni nna Juana‑ni nna María nan ge Jacobo‑ni lhe adíru ka benne nuila, ka benneha nuha besinke utixxiꞌake.
\v 11 Ttaka ka apóstoal nna bitti ukalakanie ge nu ra ka nuilaha nna labí ugía leke ge ka benneha.
\p
\v 12 Ttaka Pedro‑ni nna bexunni ttebana diana roꞌo yieru baaha. Tti bisinna roꞌo nuha nna biyettana beká loni; ttaka lanúru Jesús‑ni bilenna, a sunruba ka lari nu bitesi benneha seꞌe. Nianna beyekina besinna lheꞌe yoꞌoha nna rebanabinna ge nu chi ukaha.
\s Nu gwate ka benne diake lheꞌesi Emaús
\r (Mr. 16:12‑13)
\p
\v 13 La sáha‑gaba, dia chupa ka benne bedhetini Jesús‑ni yuꞌuke neda diake lheꞌe ttu yiesi tee láni Emaús. Re nuha ttiba sinea (11) kilómetru idittu len lheꞌesi Jerusalén‑ni.\fig Emmaus Rd|47cn01859B.tif|col|||(Lucas 24:13-39)|24.13\fig*
\v 14 Diabake rinneke ge iyá nu chi ukaha.
\v 15 Laka diake rinnekeha nna ttiru chi uka xxe Jesús‑ni gwaxenie ke, nianna dia lenie ke turoꞌo.
\v 16 Ttaka ttiba ttu nu yuꞌu ttu bixa loni, aníha‑ba ankake, labí rugwelhana eyakabiakanie bie.
\v 17 Jesús‑ni nna unnaba tise ke, ree:
\p ―¿Bí ge nuná rinnele yuꞌule neda‑ni?
\p Lake nna paba beseꞌeke nna siꞌiba du leke.
\v 18 Nianna unne ttu ka benneha, delába benne lá Cleofas, bekabie ree:
\p ―¿Si ttúbalu nu dittu dolu lheꞌesi Jerusalén‑ni nna abittu binalu nu uka lheꞌesi‑ni nnaya nnadhi?
\p
\v 19 Labie nna bekabie, ree ke:
\p ―¿Bí uka?
\p Lake nna ráke:
\p ―Nu gwate Jesús ge Nazaret‑niba xa. Benneha uke profeta ge Tata Do Yebáha. Yalhá lheꞌe unnebie lhe xxeniba anka nu benie arlo Tata Do Yebáha lhe arlo iyába ka benne lhe.
\v 20 Ttaka ka nu loni ge ka bixxudiha lhe ka uxtisi geriꞌi‑ni nna betelakane lasi ná ka nu uttikane. Ka nuha nna bedaꞌa roꞌokani rákana deki gattie, nianna betákane lo ya kurusiha.
\v 21 Batu riꞌitu xxenba letu deki labie odilábie ka benne Israel‑ni. Ttaka betseꞌe loona aníla uka, chi uka tsunna ubisa‑ni tti gwatebie nuha.
\v 22 Ttaka anágaba nna ttu chupa ka benne nuila seꞌeke len riꞌituha, chi bedú téke letu kumu dila tteba ugíake roꞌo yieru baaha nna
\v 23 ttaka lanúru benne yattiha gwaxxakake. Nianna beyekike besiake lheꞌe yoꞌo ata seꞌetuha nna rigixxiꞌake ráke deki beleꞌe lo ka anjeli ge Tata Do Yebáha lenke. Ka anjeliha nna ráke deki Jesús‑ni anka benba benneha.
\v 24 Chigaba ugía ttu chupa ka benne getu gwalannike roꞌo yieru baaha nna gwaxxakabake tti tteba ra ka nuilaha, ttaka Jesús‑ni nna lanúbie bilákanie.
\p
\v 25 Nianna rabie ka benneha:
\p ―Gattiparuba riyasale tte denle lhe gattiparuba tsitsi anka ki tsia lele iyá nu unne ka profeta ge Tata Do Yebáha.
\v 26 ¿Laaba ganna teeki tate Cristuha iyá nuní atti lanila esine yebáha inná xxeni lebie?
\p
\v 27 Nianna udulobie utixxiꞌanie ke ata rinne gebie lo iyába ka yetsi ge Tata Do Yebáha, uduloe len ka yetsi bodhaꞌan Moisés‑ni nna belhuxe len ka yetsi bodhaꞌan ka profetaha.
\p
\v 28 Tti bisinke roꞌo yiesi ata diakeha, Jesús‑ni nna benbe ttisidiba ttebe tsiabie.
\v 29 Ttaka lake nna unnaba ditibake loe kini eyaꞌane lenke nna ráke bie:
\p ―Utá, beyaꞌana len riꞌitu, kini chiba dia tatubisaha nuní. Chi tteba galha nuní.
\p Nianna utaꞌabie eyaꞌane lenke.
\v 30 Tti chi seꞌeke roꞌo mexaha, nianna bedaxxue yettaxtilaha nna begwebie Tata Do Yebáha ixkixaru, nianna ulhaꞌabie lheꞌe benneha, begwebie ke.
\v 31 Laꞌania attiba ttu nu biyali loni ukake nna beyoinbia ttebake Jesús‑ni, ttaka lee nna benitti loo ttebe.
\v 32 Nianna ra luesike:
\p ―Laxkala begaꞌa dina lheꞌe lastoriꞌi, tti dabie rinne lenbie riꞌi tti yuꞌuriꞌi nedaha, rigixxiꞌanie riꞌi nu ra lo ka yetsi‑na.
\p
\v 33 Nianna birua uledake nna beguꞌu ttebake neda besinke lheꞌesi Jerusalén‑ni. Niha betexxakake tupa ka benne sinea (11) anka apóstoal lhe adíru ka benne lhe.
\v 34 Ka benneha nna ráke:
\p ―Gwalíba chi beyaka ben Jesús benne anke Xxanariꞌiha. Chi beleꞌe lobie len Simón‑ni.
\p
\v 35 Ka benne besinaha utixxiꞌagabakanie ka benneha nu gwateke tti yuꞌuke nedaha lhe utixxiꞌagabakanie ke gasina uka beyakabiakanie Jesús‑ni tti rilhaꞌabie lheꞌe yettaxtilaha.
\s Jesús‑ni beleꞌe lobie len ka benne rudhetinieha
\r (Mt. 28:16‑20; Mr. 16:14‑18; Jn. 20:19‑23)
\p
\v 36 Sa yuꞌulake rinneke ge nuha, ttiruba chi uka xxe Jesús‑ni, udúbie lagwi geke nna begwebie ke padiuxi nna ree ke:
\p ―Bittu aka tenle, xen su lasi gwaltseꞌe.
\p
\v 37 Lake nna yalhá usikanie, rakakanie ganna ttu espírituba nuha rulaꞌakanie.
\v 38 Ttaka Jesús‑ni nna rabie ke:
\p ―¿Beaka raka tenle? ¿Beaka rudú chupana lele?
\v 39 Gwalulanniruga ka niꞌaya‑ni lhe ka náya‑ni lhe. Netiba nuní. Gwaludaxxuruga latia kini aka xen lele. Ttu espíritu labí bela tee lati nuha, nigaba labí yuꞌuna sitta tti rilenle yuꞌa sitta.
\p
\v 40 Tti rabie ke aníha, nianna tti beleꞌenie ke ka niꞌeha lhe ka neeha lhe.
\v 41 Ttaka lake nna si seꞌelake redeakakanie lhe rebanakanie lhe. De nuha nna labí yuke bixa ulaba leke. Nianna unnaba tisa Jesús‑ni ke, ree:
\p ―¿Si bi gwa tee ttu bixa goa?
\p
\v 42 Lake nna begweke bie salhaꞌa belha chi biyexxu.
\v 43 Labie nna bedaxxube nuha nna utoe na arloke.
\v 44 Nianna ree ke:
\p ―Ge nu gwatea‑niba nuha chi utixxiꞌania le tti sa doa len lebiꞌiha tti ria deki teeki satea iyá nu dia lo ka yetsi bodhaꞌan Tata Do Yebáha len Moisés‑ni lhe nu dia lo ka yetsi bodhaꞌan ka profeta ge Tata Do Yebáha lhe, anágaba nu ra lo ka Salmo‑na lhe.
\p
\v 45 Nianna tti udhalie ikike ki uka geke ute dákanie ka tisa dia lo ka yetsiha.
\v 46 Jesús‑ni nna rabie ke:
\p ―Lo ka yetsiha rixxiꞌa ra deki Cristuha teeba ki gatti benneha nna eyonna ubisaha nna eyaka benbe lagwi ge ka benne chi uttiha.
\v 47 Anágaba nna rixxiꞌagaba ra deki teeki tsiakana innekana kwenta gebie, kixxiꞌakinna ka benne deki teeki odúna ke nna odaxxuke neda ge Tata Do Yebáha, kini anáchu nna ixú elha xen lasi ge ka tulha ruinke. Dhulokana kixxiꞌakana lheꞌesi Jerusalén‑ni, nianna tti tsiakana lheꞌe iyába ka yiesi seꞌe itúba yiesi lo yu‑ni.
\v 48 Lebiꞌi nuná kixxiꞌale iyá nuní,
\v 49 neti nna idhelhaa len lebiꞌi benne chi ra Tata kia deki utebie gele. Ttaka nna teeki kwedale lheꞌesi Jerusalén‑ni axtaliba ganna chi unie kini inná tsitsi lele. Yebáha‑li daa nu tsitsi ra leeha kini utebie na gele.
\s Jesús‑ni beyapie deyye yebáha
\r (Mr. 16:19‑20)
\p
\v 50 Iki de nuha nna tti che Jesús‑ni ke biriake roꞌesiha nna bisinke axtaba Betania. Nianna tti ulhidha nábie gwetsá nna unnabe kini aka len Tata Do Yebáha ke.
\v 51 Laka due rinnabe geke len Tata Do Yebáha, nianna beruꞌune ata seꞌekeha nna beyapie deyye yebáha.
\v 52 Lake nna iki de chi bedú xibike bilhake ge Jesús‑ni, nianna redeaka tábakanie beyekike deyyake lheꞌesi Jerusalén‑ni.
\v 53 Ttu ttu sába seꞌeke lheꞌe yotuha rulhake ge Tata Do Yebáha.
