\id GLO
\ide UTF8
\mt1 DICCIONARIO
\p \k Altar.\k* Ti mexa ni biquiiñe cabe chiqué, ra bizaaqui cabe ca mani bisigaꞌde cabe Dios.
\p \k Arca.\k* Ti barcu roꞌ ra uyuu Noé ne ca binni lidxi dxi bindaahua Dios guidxilayú.
\p \k Areópago.\k* Ti dani nuu Atenas ra gupa justicia sti guidxi que junta. Ne nga ca biree lá justicia que.
\p \k Binidxabaꞌ.\k* Xaíque sti irá cani rucaa lú Dios. Cadi binni guidxilayú di laabe, sínuque ti espíritu malu. Ne laca binidxaba rabi cabe ca espíritu runi xhiiña be.
\p \k Binni Israel.\k* (Lauyubi ra cá Israel o Judíu)
\p \k Cananista.\k* Uyuu caadxi chiqué biree lá cananista. Qué ñuulaꞌdxi ca cayuni mandar ca romanu ndaani xquidxi caꞌ. Laca gudxi cabe laaca zelotes purti guca ca celoso ne xquidxi caꞌ. Lade ca discípulu sti Jesús zeeda tobi gudxi cabe laa Simón Cananista purti cananista laa.
\p \k César.\k* Lá ulee lá cabe irá rey sti ca romanu.
\p \k Circuncidar.\k* (raca circuncidar o runi circuncidar) Ni gudxi Dios Abraham gacaꞌ, laa ne irá hombre ni zá de laa, casi ti seña xpinni Dios laacaꞌ. Ruchuugu cabe tindaa ra naca cabe hombre.
\p \k Denariu.\k* Ti moneda de plata sti ca romanu, biaꞌ biaxa binni ti dxi dxiiñaꞌ.
\p \k Diácono.\k* Caadxi hermanu ni ribí ca xpinni Cristu para guꞌya dxiiña raca lade caꞌ.
\p \k Diezmo.\k* Ti ofrenda bidii ca judíu Dios chiqué: ti bexu lu cada chii bexu guni ganar caꞌ, o ti guixhe niza cada lu chii guixhe cuee caꞌ. Bidii cabe ni ca sacerdote para iquiiñe lu xhiiña Dios, casi cá lu ley sti Moisés guni cabe.
\p \k Dxi enda riziilaꞌdxiꞌ.\k* Dxi biaana ca judíu sin ñuni dxiiñaꞌ, purti na ley iziilaꞌdxi cabe dxi riluxe semana.
\p \k Epicuro.\k* Lauyubi ra cá Xpinni Epicuro.
\p \k Esclavu.\k* Binni uzíꞌ cabe para guni xhiiña cabe sin guiaxa.
\p \k Estoico.\k* Cani yenanda ti maistru lá Zenón. Ndi nga ni bisiidi maistru que: ni jma risaca lu enda nabani la? cadi guꞌna binni nin chuꞌ triste nin guiecheꞌ, sínuque guiaana conforme intiica gueeda luguiáꞌ.
\p \k Eunuco.\k* Ti hombre ni ma guca operar para ma qué chuꞌ né gunaa.
\p \k Evangeliu.\k* Ti diidxa griegu ni riníꞌ “diidxa ni rusieche binni.”
\p \k Fariseu.\k* Caadxi judíu ni nabé rinanda ley sti Moisés ne irá xixé ca costumbre sti ca judíu.
\p \k Genesaret.\k* Lá ti nisa roꞌ napa chonna lá: Genesaret, Galilea, ne Tiberio. Ne nga ca lá ti guidxi ni nuu uriá nisa que.
\p \k Griegu.\k* Ti idioma ni uníꞌ cabe stale lugar dxi nuu Jesucristu guidxilayú, ne idubi Nuevo Testamento ucuá idioma que.
\p \k Hebreu.\k* Idioma sti ca judíu. Ne laca ngue ca rabi cabe ca binni riníꞌ ni.
\p \k Hermanu gola.\k* Cani uzá niru lú ca xpinni Cristu chiqué. Lauyubi ni cá lu Hechos 14:23, ne I Pedru 5:1–4.
\p \k Hisopo.\k* Ti yaga huiini biquiiñe binni chiqué casi riquiiñe cabe guieꞌ stia yanna.
\p \k Hombre Biseenda Dios.\k* Nga uníꞌ Jesucristu irá ra bizeete laca laa.
\p \k Israel.\k* Lá ulee lá Dios Jacob, xiiñi Isaac, ne cani zá de laabe la? biree lá caꞌ binni Israel o judíu.
\p \k Judíu.\k* Cani zá de Judá, xiiñi Jacob, ne irá cani uleza neza Judea chiqué, ne laca rabi cabe laaca binni Israel o hebreu.
\p \k Legión.\k* Lá ti batallón de chupa chonna mil soldadu sti ca romanu.
\p \k Lepra.\k* Ti enda huará casi guidxu yuudxuꞌ. Según ley sti ca judíu, qué zanda chuꞌ binni napa lepra ndaani yuꞌdu sti Dios, nin guiaana ndaani guidxi.
\p \k Levita.\k* Cani zá de Leví, xiiñi Jacob. Ucané cabe ca sacerdote ndaani yuꞌdu roꞌ.
\p \k Ley.\k* Irá ca mandamientu ni bidii Dios Moisés ne ca binni Israel, ne xcaadxi ruꞌ ni cá lu Xquiꞌchi Dios.
\p \k Maná.\k* Endaró bisaba Dios de ibáꞌ dxi canazá ca binni Israel ndaani guiꞌxhiꞌ.
\p \k Nicolaíta.\k* Caadxi binni ni riete lu Apocalipsis 2:6 ne 15. Bisisaca ca bidóꞌ ne uyuu ru ni cadi jneza ni biꞌni caꞌ. Zándaca zeeda lá que pur tuuxa xaíque stícabe lá Nicolás.
\p \k Olivo.\k* Yaga aceituna.
\p \k Pascua.\k* Saa roꞌ ni runi ca judíu para guietenalaꞌdxi ca dxi bilá Dios laaca lu ná ca binni Egipto. Riaba ni lu beeu nabaana.
\p \k Pentecostés.\k* Ti saa ni biꞌni ca judíu ra biluxe bichuugu ca trigu. Raca ni cincuenta dia de udiꞌdi Pascua.
\p \k Profeta.\k* Tobi ni rabi Dios laa xi iníꞌ. Lu didxazá riete diidxa “profeta” ra cuzeete ni cani byuíꞌ stiidxa Dios ante gueeda Cristu. Peru ra cuzeete ni cani byuíꞌ stiidxa Dios ra ma beeda Cristu la? na ni: “ni ruiꞌ né binni ni rabi Dios laa”.
\p \k Sacerdote.\k* Ca xaíque sti yuꞌdu roꞌ sti ca judíu.
\p \k Sacerdote gola.\k* Xaíque sti ca sacerdote ne ca justicia sti ca judíu.
\p \k Saduceu.\k* Caadxi sacerdote judíu ni qué ñuni cre pa dxandí zabani gueꞌtuꞌ, ne laca qué ñuni cre ca pa nuu ángel ne espíritu.
\p \k Trono.\k* Asientu ra ribí rey.
\p \k Xpinni Epicuro.\k* Cani yenanda ti maistru lá Epicuro. Ndi nga ni bisiidi maistru que: ni jma risaca nga uyubi binni guieche ne guni ni chuꞌlaꞌdxi yanadxí, purti qué ganna pa nabani ixíꞌ.
\p \k Xquiꞌchi Dios.\k* Ra na ni Xquiꞌchi Dios la? cuzeete ni ni ucuá ante gueeda Cristu, ni rabi cabe Antiguo Testamento.
\p \k Yuꞌduꞌ.\k* Yoo ni napa ca judíu ndaani irá guidxi para guꞌnda ca Xquiꞌchi Dios. Didxastiá la? rabi cabe ni sinagoga.
\p \k Yuꞌdu roꞌ.\k* Yuꞌdu ni jma naroꞌba ne ni jma zuchaahui sti ca judíu. Ndaani guidxi Jerusalén uyuu ni. Lu altar sti ni bizaaqui ca sacerdote ca mani bedané binni para bisigaꞌde Dios.